Cukrowy Kreml

A gdyby spojrzeć na losy hrabiego T jak na symboliczny proces dojrzewania i chęć znalezienia własnej drogi życiowej przez młodego, wrażliwego człowieka? Może nawet i alter ego samego Pielewina? Już na pierwszych stronach powieści pojawia się nawiązanie do postaci Lwa Tołstoja, motyw ucieczki z Jasnej Polany, raz bohaterskie, raz groteskowe zmagania z pułapkami i wrogimi siłami zewnętrznymi, kolejnymi ideologami i przedstawicielami niedorzecznych światopoglądów, dziwaczny wątek miłosny. Co jakiś czas na drodze hrabiego, jak królik z kapelusza wyskakuje Ariel Edmundowicz - duch (ale też i wydawca) archanioł skruchy i pokuty, który w tradycji prawosławia jest także patronem sztuki i nauki. Pełni on rolę wewnętrznego superego tytułowego bohatera, przemawia do niego m.in. przez zwierzęta i obrazy, dopada w najmniej oczekiwanych chwilach i miejscach. Są też inni. Eurozachodni Knopf, Dostojewski, Sołowiow ( czy ten prezenter z telewizora?) księża, indianie, skopcy, żandarmi, cyganie, Czapajew, żydzi, arystokracja i gmin. Bohater ze wszystkimi wchodzi w absurdalne relacje ... T, niczym świętego Graala, szuka Pustyni Optyńskiej - kolebki ruskiego starcziestwa - czyli podąża ku starości, gdyż tylko ona może pokazać młodemu, że warto żyć i że nicość nie jest ostatnim słowem. Czy znajdzie to, co chciał? Wielopłaszczyznowość "T", igranie z dziesiątkami konwencji, mnogość odniesień i aluzji, wzajemnych powiązań i reakcji, tworzą coś w rodzaju drgającej sieci połączeń międzysynaptycznych. Każdy nowy element wywołuje szereg skojarzeń, z pozoru absurdalnych, które pchają do przodu lub ciągną do tyłu bezwład zdarzeń. Bohater z czytelnikiem grzęzną, dzielnie stawiając im czoła, starają się dostrzec sens tej całej plątaniny i znaleźć wreszcie rozwiązanie. Ono jest. Nieoczywiste. Jak wszystko tu. Próba przeanalizowania narracji książek Pielewina zazwyczaj kończy się jak wybieranie robaków z kalafiora. Nigdy nie ma pewności, że to już wszystkie.

Moja rodzima biblioteka co jakiś czas robi "wietrzenie półek" i wykłada na specjalny stolik książki, które można sobie po prostu wziąć. Inne biblioteki w innych miastach też widocznie tak robią, ponieważ "Jest noc" Ludmiły Pietruszewskiej pochodzi właśnie z takiego "wietrzenia" półek w jednej z wrocławskich bibliotek. Ta książka to jest jakiś koszmar. Rodzina Addamsów w wersji rosyjskiej. Matka Anna, narratorka tej opowieści w wersji mini (raptem 128 stron), poetka we własnym mniemaniu i grafomanka zdaniem ukochanej córci. Ta córcia, która tak bardzo i tak usilnie szuka "miłości", że dorobiła się już trzeciego dzieciaka i każde z innym "tatusiem". Syn pijak i kryminalista, który niby ma żonę, ale to do matki przychodzi i kopiąc w drzwi, wyciąga od niej ostatnie kopiejki. AAA, jest jeszcze babcia w psychiatryku... i jej renta.. Patologia największego kalibru. Pod tym "moskiewskim adresem" nie zawsze jest ten sam skład. Czasem ktoś przybędzie, czasem kogoś ubędzie, czasem ktoś zaistnieje przez chwilę. Ale zawsze jest "и смешно, и страшно", chociaż rzadziej śmiesznie, bardziej, strasznie. Książka napisana bardzo dobrze, chociaż jej ładunek emocjonalny mnie dość mocno przytłoczył i w zasadzie mogę dopowiedzieć tylko jedno. Kiedy wpadają mi w ręce tego rodzaju książki, zawsze wtedy bardziej doceniam nasz piękny kraj i to, że mieszkam właśnie "tutaj", a nie "tam".

Małem wewnętrzne obiekcje, czy pisać o tej książce i o jej autorze, czy przypadkiem nie będzie to reklama kacapskiego pisarza. Doszedłem do wniosku, że nie pisanie oznaczałoby wymazanie z pamięci tragedii narodu czeczeńskiego. Kacap coś sobie tam skrobie, a ja widzę tysiące torturowanych, wymordowanych, walczących o swoją wolność ludzi. Mężczyzn, kobiet i dzieci. Zniszczony kraj, zrównane z ziemią miasta i wioski. Jedno pokolenie i historia się powtarza. Giną ludzie, miasta i wioski obracają się w ruiny. Za parę lat, pewnie jeszcze wcześniej, jakiś nowy Prilepin, będzie pisał o tym samym, tymi samymi słowami będzie opisywał te same zbrodnie, tylko narodowość mordowanych się zmieni. Przeczytaj tą książkę, będziesz mógł/a darować sobie wszystkie następne. Autor, uczestnik wojny w Czeczenii w latach 1996 - 99 r. Kapitana OMON -u. Aktywny działacz zdelegalizowanej Partii Narodowo - Bolszewickiej. W opisie napisano " Mocna, męska książka " Zgadzam się.

Antyutopia "Dzień oprycznika" jest bodajże najbardziej znaną powieścią Władimira Sorokina, jednego z najgłośniejszych współczesnych prozaików rosyjskich. W znaczeniu politycznym powieść Sorokina jest protestem przeciwko drodze, na którą weszła Rosja. W warstwie prognistycznej - obawy pisarza potwierdziły się, gdyż powieść napisana przed 13 latami dzisiaj niedaleka jest od opisu realnej sytuacji w Rosji. Niemniej, książka nie powaliła mnie ani nie zachwyciła z powodu stylu, sposobu obrazowania, konstrukcji bohaterów... To nie jest wielka proza na miarę Tołstoja czy Bunina, to dość dalekie jest od finezji Jerofiejewa. Podsumowując: Dobre, must to read, ale nie rewelacyjne.

Zbiór ciekawych opowiadań, dosyć "odjechanych" opowiadań. Urzekł mnie w tym zbiorze taki rosyjski klimat. Trochę tak, jakby wyzierała z tych opowiadań rosyjska dusza - taka, która zdążyła już swoje wypić albo wziąć, i teraz prezentuje nam swoje wizje

Tytułowy Daniel Stein jest Żydem polskiego pochodzenia, który podczas II wojny światowej świadczył usługi gestapowcom, jako tłumacz, a następnie został partyzantem, po czym wstąpił do zakonu karmelitów. Kilkanaście lat później udaje się do Izraela, gdzie zostaje proboszczem jednej z parafii. Choć stara się pełnić swoją posługę i zdobywa sympatię wiernych, z powodu swoich poglądów popada konflikt z władzami kościelnymi, a także spotyka się z niechęcią ze strony części muzułmanów oraz Żydów. Niniejsza powieść Ludmiły Ulickiej przybrała postać epistolarną. Bohaterowie wymieniają między sobą listy, w których dzielą się swoimi odczuciami, opowiadają o swojej trudnej i burzliwej przeszłości oraz poruszają temat skomplikowanych relacji międzyludzkich. Próbują odnaleźć swoje miejsce w świecie i stoją przed różnego rodzaju dylematami. Mimo wielu przeciwności losu pragną być wierni wyznawanym ideałom i na różne sposoby chcą odkryć swoją wiarę. "Daniel Stein, tłumacz" to książka poruszająca temat pobożności, tolerancji, człowieczeństwa oraz przyjaźni. Jednocześnie jest to powieść o odkrywaniu historii oraz zmaganiu się z przeszłością. Zawiera ona ogromny ładunek emocjonalny i porusza swoją treścią. Całkiem ciekawa lektura.

No, grubo, kolejny ponadprzeciętnie utalentowany Rosjanin w moim ciasnym, ale własnym systemie pojęciowym - cóż za obradzający literacko naród! "Lód" to powieść dla dorosłych (dla dorosłych, bo dość brutalna) z elementami fantastyki, ale o silnym ładunku obyczajowym, z elementami kryminału (rosyjska mafia - jest się czego bać!) i może nawet dramatu (w sensie takiego teatralnego) ze względu na sposób przedstawiania postaci i lokacji. Więc co jak co, ale na pewno nie klisza. Co mnie urzekło w tej powieści, to olbrzymia, zadziwiająca wprost łatwość, z jaką W. Sorokin tworzy przekonujące postaci i ich żywe biogramy - choć pomysł istnienia tajnej społeczności wybrańców obdarzonych niezwykłymi przymiotami nie jest niczym przełomowym, autor animuje swoich bohaterów w taki sposób, że łatwo uwierzyć we wszystko, co pisze, a jego literacki sposób kreacji ma wiele cech unikatowych. Wynikowo więc, jeśli by rozpatrywać tę powieść na gruncie fantastyki, powiedziałabym, że jest wręcz wybitna, gdyby nie powtarzające się niskie oceny wystawiane przez fanów gatunku - najwyraźniej oczekują oni czegoś zgoła innego. Nie jest to więc pewnie dobra fantastyka per se (skoro nie trafia do głównej grupy docelowej) ale, tak czy owak, bardzo dobra proza moim skromnym zdaniem. Na pewno przeczytam kolejny tom.

Powieść ta przedstawia w groteskowy i absurdalny sposób realizm czasów industrializacji w sowieckiej Rosji. Na początku akcja bardzo się rozpływa, ale z czasem nabiera tempa i w dosłownym znaczeniu zaczyna zbierać "żniwa". Forma w jaki sposób książka została napisana może odstraszać młodsze grono czytelników, lecz jak stwierdził sam Płatonow posługiwał się on "kaleczonym" językiem z pełną świadomością. Myślę, że powinna być to obowiązkowa pozycja dla nastolatków romantyzujących z socjalizmem i upatrujących w nim idealny ustrój.

Bardzo polecam - książka o self-made-manie, która pokazuje, że w zasadzie naprawdę do wszystkiego można dojść dzięki determinacji i sile charakteru, może przy pomocy odrobiny łgarstwa i przemocy. Bardzo ciekawa, wiele mówiąca o XX wieku z innej perspektywy - nie tylko ofiar, ale i oprawców. Nie tylko tych, którzy gardzą wojną - ale także tych, którzy wojnę uważają za sposób na życie: zarobek i karierę. Mało znana, a warta polecenia, świetna także na prezent dla osób, które dużo czytają: być może o niej nie słyszały i naprawdę mogą się pozytywnie zaskoczyć.

O wychowaniu zdecydowanie nie bezstresowym. Oparta na motywach autobiograficznych historia dorastania chłopca wychowywanego przez niezrównoważoną psychicznie babcię i biernego wobec jej agresji, wycofanego dziadka. Mały Sasza jest dzieckiem dosyć chorowitym (choć można domniemywać, że babcia wyolbrzymia jego dolegliwości), przez co musi przestrzegać wielu reguł i ograniczeń - bierze jakieś dzikie ilości leków, nie wolno mu się spocić, prawie nie chodzi do szkoły i wciąż jest straszony rychłą śmiercią. Sama kąpiel to przedsięwzięcie w piętnastu punktach i z masą absolutnie niezbędnych rekwizytów. A to wciąż dziecko, nie zawsze udaje mu się zrobić wszystko zgodnie z wymaganiami - i wówczas musi liczyć się z dotkliwą karą. Kluczową postacią jest tutaj babcia, terroryzująca całe swoje otoczenie, które nigdy nie jest pewne, co akurat wytrąci ją z równowagi (genialna jest jedna z końcowych scen monologu, w którym płynnie przechodzi przez całe spektrum swoich możliwości - od gróźb i wyzwisk, poprzez przymilanie się, błagania i przekupstwa, po wyrzekania i branie na litość, i tak kilka razy). Z jednej strony trudno ją za to do końca winić - to osoba dosyć poważnie psychicznie chora i zdecydowanie potrzebująca fachowej pomocy, a przy tym także w jakimś stopniu skrzywdzona przez los. Z drugiej, nie da się nie zauważyć, że życie z kimś takim to niemal dosłownie piekło. Wielu rzeczy spodziewałam się po tej książce, ale nie tego, że jej lektura będzie mnie stresować. Atmosfera ciągłego konfliktu, miotanie się od czułości do agresji i nieustanne oczekiwanie na kolejny wybuch sprawiają, że czyta się to z gulą w gardle, w napięciu trudnym do zniesienia. Książka bardzo dobra, ale zdecydowanie nieprzyjemna.

Powieść satyryczna, rozgrywająca się  w Rosji w początkach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Przygody tytułowego bohatera, szeregowego Czonkina nasuwają skojarzenie z dzielnym wojakiem Szwejkiem. Podobnie jak bohater powieści Haška, Czonkin to prosty i szczery chłopek-roztropek, naiwny i niezbyt rozgarnięty, mający jednak swój prosty, "chłopski" sposób myślenia. Na tle tych prostych i szczerych ludzkich cech, Wojnowicz mistrzowsko maluje postaci stojące na przeciwnym krańcu, a stanowiące ówczesną "elitę" - brak kompetencji towarzyszy partyjnych, gamoniowatość policji politycznej i ograniczoność umysłową oficerów wojskowych, obnażając mierność ideologii komunizmu. Wobec tak obnażonej  prawdy nie dziwi fakt, że autor został wykluczony ze Związku Pisarzy i został zmuszony do emigracji. 

Książka jest przezabawna a jednocześnie daje do myślenia jak delikatna jest materia naszego tzw. spokojnego, w miarę dostatniego życia i jak szybko możemy wszystko stracić a powrót do normalności jest trudny a może wręcz niemożliwy. Faktem jest, że autorka postapokaliptycznych mieszkańców rosyjskiej wioski a nawet wiochy, która wcześniej była TĄ MOSKWĄ opisała w taki sposób, że momentami miałam chęć tarzać się że śmiechu. Książka powinna być lektura szkolną. Autorka jest laureatką wielu nagród. Polecam bardzo, warto.

Wykopaliska archeologiczne: "Nocowała ongi chmurka złota" - Anatolij Pristawkin, PIW, seria Współczesna Proza Światowa, tłumaczenie Eugeniusz Piotr Melech Historia rozgrywa się w 1944 roku. W podmoskiewskim domu dziecka poznajemy parę bliźniaków: Kolkę i Saszkę Kuźmionyszów. Dwie pary rąk, cztery oczy, ale jedna dusza, są nierozłączni. W domu dziecka panują fatalne warunki, bieda i głód. Największym marzeniem podopiecznych jest dostać się do krajalni chleba, żeby w końcu najeść się do syta. Trzeba kraść, inaczej się nie da przeżyć, "co ukradniemy to nasze" to dewiza życiowa bliźniaków. Na szczęście z pomocą przychodzi genialny Dobry Wujaszek Stalin. W czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, gdy Niemcy zajęli Kaukaz, niektóre grupy Czeczenów i Inguszów poszły na współpracę z nimi, upatrując w tym szansę na odzyskanie niepodległości. W odwecie Stalin nakazał likwidację Czeczeńsko-Inguskiej ASRR i zastosował zbiorową odpowiedzialność wobec ludności cywilnej, wysiedlając (prawie) wszystkich do Kazachstanu i na Syberię. Na ich miejsce wysyłano rosyjskich osadników, w tym również sieroty, których pełno było w rosyjskich domach dziecka. To jednym z takich transportów bracia Kuźmionysze dotarli na Kaukaz. W ten sposób dostają się w tryby wielkiej historii. Czeczeni, którzy nie zostali zabici lub wywiezieni uciekają w góry, mszczą się na nowo przybyłych mieszkańcach ich ziemi i ich domów. W takim świecie przyszło im żyć... Nie chcę zdradzać za dużo, ale bardzo poruszyła mnie ta historia. Tym bardziej, że przeszłość na Kaukazie jest cały czas obecna, genialne plany Stalina nadal owocują tym, że cierpią i giną niewinni, w tym dzieci (np. szkoła w Biesłanie). Książka po części autobiograficzna, napisana w 1981 roku, za którą autor dostał w 1988 roku Nagrodę Państwową ZSRR.

Ta obszerna, licząca ponad 900 stron powieść, to historia ludzi uwięzionych w bolszewickim systemie na tle konfrontacji dwóch zbrodniczych ideologii: niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu w okresie II wojny światowej. Autor, korzystając ze swoich osobistych doświadczeń jako korespondent Armii Czerwonej, szczegółowo opisuje zniszczone miasto oraz żołnierzy walczących w różnych częściach frontu. Nie pomija brutalności niemieckich okupantów, koncentrując się na masowej eksterminacji Żydów w Europie Wschodniej. Tragiczna historia matki autora, zamordowanej przez nazistów w Berdyczowie, doskonale ilustruje osobisty wymiar tego dramatu, który odbija się szerokim echem w powieści. Dedykowana jej książka podkreśla silne emocjonalne więzi między matką a synem, co znajduje odzwierciedlenie w poruszających listach matki uwięzionej w gettcie, do syna – żołnierza. Grossman w sposób bardzo poruszający oddaje jej głębokie uczucia wobec dorosłego dziecka, a także moment pożegnania z pełną świadomością nadchodzącego końca i rozczarowania światem. Muszę przyznać, że ten moment był dla mnie najbardziej angażujący emocjonalnie. Kilka dni po skończeniu lektury, słowa tej matki nadal siedzą mi w głowie. Może dlatego, że sama jestem matką dorosłego już chłopaka i ciężko jest mi wyobrazić sobie samą siebie podobnej sytuacji... Narracja przedstawia również zmagania zwykłych ludzi z totalitarnym państwem sowieckim. Postać Wiktora Sztruma, fizyka, który nie uczestniczy w walkach, symbolizuje życie „obywatela sowieckiego”, którego los ciągle zależy od zmieniającej się polityki partii. W świecie, gdzie granice między życiem a śmiercią są nieuchwytne, codzienność staje sie prawdziwym wyzwaniem w atmosferze ciągłego strachu i zagrożenia... Grossman zaznacza, że zarówno nazizm, jak i komunizm są zbrodniczymi systemami. Osobiście doświadczając „wielkiej czystki” w 1937 roku, autor nie dał się zwieść ideologicznym złudzeniom. W scenach, w których bolszewik jest przesłuchiwany przez niemieckiego oficera, ujawniają się podobieństwa między obiema reżimami: walka klasowa w ZSRR odpowiada niemieckiej walce rasowej, a kułacy i burżuje pełnią funkcję podobną do Żydów jako osób „niższej kategorii”. Powieść uznana w ZSRR za niezwykle niebezpieczną, skłoniła władze komunistyczne do konfiskaty nie tylko całego maszynopisu, lecz także taśmy na której została utrwalona. Mimo licznych prób wymazania jej z pamięci kolektywnej "Życie i los"  przetrwało, stając się ważnym dziełem literackim ukazującym nieustanną walkę o prawdę i ludzką godność. Przesłanie Grossmana, że życie i jego wartości w końcu przetrwają, jest przypomnieniem o sile ludzkiego ducha nawet w obliczu skrajnych przeciwności losu, natomiast sama powieść stanowi symbolikę zarówno literackiego jak i moralnego oporu, podkreślając, że nawet zduszona prawda zawsze znajdzie sposób, by dotrzeć do ludzkich serc.

Nagroda Goncourtów to według mnie jednak o oczko za wysoko, bo w sumie niczego nowego w tej książce nie ma. Wartością jest zaś chyba nowatorskie, niejako równoległe, spojrzenie na Heydricha i jego przyszłych zabójców. Oraz dobra narracja. Nota bene Heydrich był najwyższym rangą hitlerowskim dygnitarzem, zabitym przez konspiratorów. Wywiad czeski w czasie wojny był całkiem niezły. Niezbyt jednak szczęśliwie dobrał ludzi do tej misji, skoro jeden z nich najpierw złamał wszystkie zasady konspiracji, a potem zdradził kolegów za naprawdę wielkie pieniądze - co było zresztą wyjątkowo skutecznym zagraniem Niemców.... W Polsce na takie pomysły nie wpadali

Rosja i jej polityka wobec byłych republik radzieckich jest czasem trudna do pojęcia. Obraz Czeczenii przedstawiony w książce wygląda trochę tak: zróbmy coś co nam przyniesie jak najwięcej kasy i uspokoi trochę społeczeństwo, a potem się zobaczy... Rzeczywiście trudno nie zgodzić się z opinią, że jest to "tylko" reportaż. Chciałbym jednak dodać, że reportaż świetnie napisany. Krótkie bardzo wyważone zdania, które bardzo dobrze się czyta.

Fascynuje mnie jak jakiś Węgier wymyślił sobie, że napisze książkę osadzoną w Kongresówce, poświęcając ją bardzo specyficznemu aspektowi jej życia i bohaterowi, którego biografię musiał przestudiować co do sekundy. Potem to wyda, zrobi się z tego bestseller, choć chyba większość czytelników nigdy w Warszawie nie była, a władze kraju, który jest opisywany tej książki zakażą. Zaryzykowałbym, że historia powstania tego dzieła musiała być ciekawsza niż sama książka. Gdyby nie fakt, że jestem przewodnikiem warszawskim, a jedną z pierwszych autorskich wycieczek poświęciłem warszawskiemu teatrowi, to porzuciłbym "Iksów" po 150-200 stronach (z 700). Narracja jest płynna, nie ma rozdziałów, wszystko dzieje się po sobie. Czasem w zdaniu nie mija sekunda, czasem kilka miesięcy. Mi to osobiście przeszkadza w odbiorze, ale rozumiem, że taki był koncpet autora. Książka jest natomiast niesamowtym dodwodem na przestudiowanie tematu. Wydaje mi się, jakby autor miał wehikuł czasu i faktycznie spędził kilka lat w pomieszczeniach Teatru Narodowego na Placu Krasinskich, na Miodowej, Długiej i Krakowskim Przedmieściu, jakby sam polewał wódkę i wino aktorom i odwiedzał alkowy aktorek. Za samą kwerendę - czapki z głów. Książka może pochwalić się kilkoma wspaniałymi monologami, złotymi myślami i ikonicznymi cytatami, które jednak giną w gąszczu zwyczajnej, szarej i codziennej narracji (która jednak w aktoskim życiu XIX wieku nie jest tak szara i zwyczajna). Polecam miłośnikom teatru, Warszawy i Bogusławskiego. Pozostali się zanudzą.

Wydarzenia z życia bohatera stają się w istocie punktem wyjścia do pogłębionych rozważań autora. Książka nie należy do łatwych – porusza kwestie polityczne, opisuje przemiany zachodzące w społeczeństwie nieustannie poddawanym terrorowi oraz ukazuje krzywdę, jaką komunizm wyrządził całemu narodowi. Przede wszystkim jednak opowiada o ogromnym cierpieniu i głębokim poczuciu żalu, których doświadczyli ludzie.

Zestaw zabawnych anegdot na temat pracy w fabryce w komunistycznej Rumunii. Zgodzę się z poprzednikami ze traci bareizmem dlatego czyta się bardzo swojsko. Przedstawiony jest tez problem rozdarcia pomiędzy tęsknotą za przeszłością a strachem o niepewną przyszłość. 

To nostalgiczna opowieść młodego Bośniaka, którego dzieciństwo zostało przerwane wybuchem wojny na Bałkanach zmuszając rodzinę do ucieczki. Nowy dom w Niemczech daje bezpieczny dach nad głową, ale nie daje spokoju serca, które przywołuje ciągle obrazy wojny, ludzi i krajobrazy, które zostawiło się za sobą. Jeśli widziało się Wyszegrad i Drinę , można dodatkowo namacalnie odczuć poczucie utraty głównego bohatera .