Anty-Edyp. Kapitalizm i schizofrenia

Społeczeństwo spektaklu i Rozważania o społeczeństwie spektaklu to już klasyk marksistowskiej literatury i anty konsumpcjonizmu. Tytułowy zwrot stał się częścią słownika wszelkiej maści publicystów, z prawa i z lewa. Po przeczytaniu lektury, ciężko jednak nie odczuć że większość użyć słownikowych nie ma żadnego odniesienia do oryginału i reprodukuje dominujący porządek - coś czego autor był świadomy już w latach 80 w Rozważaniach. Istne samospełniające się proroctwo. Jako książka zarówno Społeczeństwo, jak i Rozważania są zbiorem wręcz aforystycznych tez. Odbiorze pomaga fakt, że autor potrafi ubrać skomplikowane w "stosunkowo" łatwy język. Mimo potencjalnie odstraszającej radykalności, nie da się nie zgodzić przynajmniej w części kwestii z autorem. Ta bezkompromisowość jest literacką formą autentyczności w czasach nie-autentycznych. Ciągłe kryzysy (które w Rozważaniach początki diagnozował Debord), redukcja podmiotowości do konsumpcji, komercjalizacja pozostałości naszych marzeń. Debord po prostu jest autorem na nasze czasy. Wnioski francuza są depresyjne, negujące jakąkolwiek możliwość zmiany obowiązującego modelu społecznej reprodukcji porządku. W tym sensie ciężko się to po prostu czyta i nie ukrywam, nie najlepiej się czułem po odłożeniu książki. Jednak moje odczucia nie powinny negować faktu, że mowa jest o genialnym myślicielu i jego lektura nie była czasem straconym dla mnie (tym bardziej że alternatywą była siedmiogodzinna jazda pociągiem, spędzona na prawie zobowiązaniowym, heh). Debord powinno się czytać. Jeżeli nie w celu konceptualizacji nowych alternatyw, to chociaż żeby zrozumieć wymiernie swoje zniewolenie i nie pozostawać ślepym na oczywiste.

Język toporny, treść rewelacyjna. Wizja wydobywająca się z książki, czyli wszechobecna kontrola społeczeństwa oraz przesunięcie punktu nacisku kontroli z ciała na duszę (Nie ciało - więzienie duszy, ale dusza - więzienie ciała) są wynikami mrocznymi, tajemnymi, chętnymi do odrzucenia. Nie znam się zupełnie na historii, więc nie mogę skrytykować, lub zaakceptować samej pracy Foucalt'a i czy wykonał ją rzeletnie. Nie mniej jednak pokazał mi Foucalt inny świat poprzez historię. Foucalt bardzo zręcznie poprzez bycie historykiem jest i tak filozofem, a jego studium historyczne wręcz śmierdzi wnioskami o charakterze ogólnym. Nie jest to tylko nauka faktów - rodzi się z tego całościowy ogląd, na który jakoś trzeba odpowiedzieć.

dziś widzimy to bardzo dobrze - współczesny świat nie jest już zbudowany na relacji między rzeczywistością a jej reprezentacją, żyjemy w epoce symulakrów - znaków, które nie odnoszą się do niczego realnego - oraz symulacji, czyli procesów wytwarzania „rzeczywistości”, która zastępuje tę prawdziwą... symulakry to kopie bez oryginału. Znaki, obrazy, narracje, które nie reprezentują rzeczywistości, tylko ją zastępują... ... a całość ma miejsce w trzech historycznych porządkach symulakrów: 1) epoka fałszerstwa (renesans), gdzie kopie naśladują rzeczywistość, 2) epoka produkcji (rewolucja przemysłowa), gdzie kopie są masowe, ale nadal odnoszą się do oryginału, 3) wreszcie, epoka symulacji (XX/XXI w.), gdzie kopie nie mają oryginału, tutaj symulacja zastępuje rzeczywistość... i wywołuje eg. choroby psychiczne... tak więc, żyjemy w hiperrzeczywistości, stanie w którym znaki są ważniejsze niż rzeczy, media tworzą wydarzenia, polityka staje się spektaklem, kultura staje się autoparodią, prawda i fałsz tracą znaczenie... otóż - nie żyjemy już w świecie, lecz w jego symulacji.... autor przewidział kulturę internetu, media społecznościowe, deepfakes, influencerów, politykę jako performance (postpolitykę a nawet postpostpolitykę), informację jako symulację - informację jako insynuację.... *** wspomniano o książce: https://lubimyczytac.pl/ksiazka/48239/kraksa

rzetelna, bezwzględna i przenikliwa krytyka projektu oświecenia (które miało miało zniszczyć mit, ale samo tworzy nowy mit — mit absolutnej racjonalności) - szerzej - nowoczesności... czyli odsłona posiadających własną ciemną stronę - racjonalności, postęp i emancypacji... fundament teorii krytycznej o rozumie, który może stać się narzędziem dominacji, o postępie technicznym, który może prowadzić do barbarzyństwa, o kulturze masowej, która może ogłupiać zamiast wyzwalać, wreszcie o nowoczesnym społeczeństwie, które może popaść w nowe formy autorytaryzmu....

Wbrew pozorom bardzo treściwa lektura. Wittgenstein "myśli na głos" na temat funkcji stwierdzenia "wiem" w różnych grach językowych. Przy okazji zauważa brak podstawy pod takie stwierdzenie. Bardziej uczciwe wydaje się "wierzę" albo zupełne pomijanie "wiem". W drugim jednak przypadku, "wiem" ukrywa się w każdym stwierdzeniu typu "trawa ma kolor zielony". Te rozważania mogą się wydawać jałowe, ale budują obraz czegoś niezwykle istotnego filozoficznie. Jesteśmy zanurzeni w języku, którego reguły przyjmujemy nieświadomie. Jakbyśmy podpisali jakąś ciemną umowę społeczną do wyrażania się i komunikowania rzeczy, których absolutnie nie jesteśmy (i nie możemy być) pewni. Gramatyka rządzi nie tylko organizacją zdań, ale ciągnie (raczej wciąga) za sobą nasze myślenie. Język jest wehikułem na torach, a nie swobodnym medium dla myśli. I nawet jeśli to brzmi trywialnie, to nie jest trywialne w rozważaniach Wittgensteina, bo on szuka możliwości bycia rzetelnym w języku i jej nie znajduje. Z filozoficznego punktu widzenia ten tragizm jest poważny.

Fascynująca lektura, ale też bardzo intymna bo odwołująca się do tego czego najbardziej się boimy (ale też paradoksalnie, chcemy). W oparciu o standardowy dialektyczny model Hegla, Bataille tworzy filozoficzny model erotyzmu oparty na transgresji i przekraczaniu ludzkiej subiektywności. Odwołując się do socjologii, filozofii i antropologii przedstawia nam kulturę i zakazy jako u podstawy irracjonalne popędy. Najlepszym przykładem jest taboo wokół zabijania, od którego są historycznie wyjątki (jak ludzkie i zwierzęce ofiary czy wojny). Ustanowienie zakazu, jak i jego przekroczenie to unikalne cechy ludzkie. Jakkolwiek przekroczenie go wynika z naszej "zwierzęcej części", to podtrzymuje on nadal go i wzmacnia. Żadne inne zwierzę nie jest do tego zdolne. Podobnie jest w przypadku stosunku seksualnego i miłości (erotyzmu ciał i serc). Jakkolwiek stosunki seksualne i zawieranie relacji intymnych nie jest ekskluzywnie cechą ludzką, to destabilizacja podmiotu wywołana tymi działaniami już tak. Pragnienie prezentuje nam się tutaj jako siła która jest podstawą samego życia. Bezużyteczna, stale się afirmująca i negująca (przez narodziny i śmierć) doprowadza nas wręcz do autodestrukcji. Pozostaje jeszcze omówić kwestię sacrum (tu: boskości). Wiara religijna jest też erotyzmem, o tyle ile przekształca zwierzęce pragnienie powagą aktu. Stąd wynika transgresyjność pierwotnego chrześcijaństwa, jego zniknięcie oraz ostateczna krytyka Bataille'a. I ciężko mi ukryć że cała lektura była niesamowicie mistycznym doświadczeniem. Bataille pisze stosunkowo jasno, bardzo powoli wykładając swoją koncepcję i nie sposób się od niej oderwać. Dostajemy ogromną ilość odniesień bibliograficznych. Ciężko nie odnieść jego przemyśleń do naszych intymnych relacji z religią w którą wierzymy, do ukochanej osoby z którą spędzamy swoje dni czy do naszych stosunków seksualnych. Ta estetyczna antropologia jest niesamowicie pociągającym poglądem, który tylko jest wzmocniony przez kolejne książki o ekonomii libidalnej. Filozof uchwycił to co najbardziej pierwotne w nas i umieścił w szerszym kontekście tego bardzo specyficznego 'materializmu bazy'. Nie znaczy to że jest to książka bez wad. Część druga nie jest tak dobra jak pierwsza, zdarzają się powtórzenia. Zdarzają się zdania rozciągnięte niepotrzebnie i wielokrotnie złożone. Jednak ze względu na to jaki wpływ miała ta książka na mnie jako osobę, na moje postrzeganie erotyzmu i seksualności, ciężko mi wystawić niższą ocenę. Dla osób, do których nie trafia taka argumentacja (albo tego nie czują) - polecam ocenę obniżyć o jeden punkt (8/10). I tak jest to lektura bardzo warta uwagi, jeżeli czasami nierówna.

Lektura całkiem trafnie opisuje stan sztuki ponowoczesnym (transmodernistycznym?) świecie. Szczególnie ciekawe były fragmenty odnoszące się do sztuki Andy ego Warhola, jednego z twórców w nurcie pop-art. Pozwolił mi w pełni docenić rewolucyjność tego autora (nie miałem nigdy jakiegoś pozytywnego stosunku do jego twórczości do momentu czytania Spisku). Wywiady załączone do tekstu są zaskakująco przejrzyste jak na standardy tego autora, bezpośrednio w punkt. Chociaż mogła by być krótsza, jest trochę rozwlekana niepotrzebnie (nawet jeżeli czyta się te metafory bardzo dobrze). Przedmowa dobrze umieszcza czytelnika w kontekście historycznym, chociaż nasuwa się po niej więcej pytań niż odpowiedzi.

Klasyka literatury feministycznej i filozofii queerowej. Porusza temat regulacji płci w społeczeństwie. Lektura obowiązkowa, żeby zrozumieć ideę genderu/płci kulturowej i płci jako konstruktu społecznego (chociażby po to, żeby wiedzieć, co się krytykuje :)). Żałuję jedynie, że nie przeczytałam jej wcześniej.

Dosyć ciekawa interpretacja Deleuza, chociaż wolę swoją [patrz niedokończoną recenzje Woli Mocy z konta Artur Gordon do którego utraciłem dostęp]. Jednak przykra ta filozofia. Ale bycie przykrym nie może być argumentem przeciwko niej, czy poznanie najbardziej prawdziwe nie powinno być najbardziej nieludzkie (a więc przykre dla człowieka) gdyż ludzkie oznacza nadal nieobiektywne? Na tym problemie zasadza się wiele współczesnej filozofii odkąd w obliczu postępu nauk nie wierzymy już w platońską koherencję prawdy, szczęścia, dobra.. [powrót do Platona to był może dobry jako rozpaczliwa reakcja intelektualistów na wojnę światową czyli z celu praktycznego tj. nieprawdziwego. Jeżeli wiara daje szczęście to jest największym argumentem przeciwko niej tzn. ogłupia bo gdyby nie dawała szczęścia nie wierzyłoby się. Jeśli ktoś wierzy mimo męki z powodu wiary, mimo zwierzęcego instynktu samozachowawczego no to wtedy prędzej jest to coś warte! Zizek słusznie zauważa jak szczęście jest bardzo konformistyczną kategorią i w gruncie rzeczy ideologiczną, nie dotyka ono istoty rzeczy bo też w szczęściu rzecz nie występuje nawet jako problem. I tam chyba przytacza jak naukowcy byli gotowi cierpieć narażać się na promieniowanie itd.] więc wracając Np. poznanie naukowe a i to jest za mało obiektywne bo obracamy się nadal po powierzchni zjawisk w arcyludzkich kategoriach Kanta. Mówiono o antropomorfizmie w starożytnych religiach, okazało się że ten tkwi jeszcze w liczbie a więc i w jedności rzeczy, obiekcie, linii, kształcie, punkcie, ciele opisywanym przez fizykę i związku kauzalnym, właściwości.. Kategorie naukowe to dalsza specyfikacja utajonej samowiedzy. Kategorie logiczne są rzutowane i samopotwierdzane empiryczną praktyką (czyją? To pytanie na czasie. A różne są zmieniające się praktyki i dlaczego ma chodzić właśnie o praktykę), trzeba by jeszcze dowodu którego nie ma na zgodność porządku ontologicznego i logicznego, w innym przypadku zarzut o nielogiczności pozostaje pustosłowiem może robiącym wrażenie na głupkach jak to często obserwujemy w dyskusjach. Zlitujmy się już dla klasyfikacji nauk humanistycznych! A Kant konsekwentnie odczytany neguje poznanie obiektywne o tyle że wówczas to co nazywamy obiektem jest już konstruowane a to co istnieje faktycznie jest stawaniem się jakichś x na które my nakładamy kategorie i formy wedle percepcji naszej która w najlepszym dla tej sprawy wypadku o tyle jest nazywana obiektywną o ile jest musem organizmu o ile ten znowu ma być nazywany ludzkim.. te kategorie też się stopniowo stawały i ginęły, mógłby istnieć zawsze inny i lepszy rozum, my odczytujemy siebie, idea powraca z innobytu. Siebie czyli to co żeśmy Bóg wie jak długo wcześniej wkładali w rzeczy "świat logicznym bo żeśmy go zlogizowali". Kto ma inny organizm ten odczytuje trochę inaczej i nie myli się w tym.. A choćby filozof zginął "z powodu swojej filozofii" [A bywało tak od Sokratesa po Mainlandera] to nie udowadnia mu braku racji; lub takoż organizmowi który nie przeżył i nie wykształcił naszego "czystego rozumu". Same kategorie Kanta jako ich opis też są skrystalizowaniem napięć [psychologicznych, historycznych?] schematyzowaniem relacji sił, nie tyle formami poznania w ogóle co maskami pewnych konfiguracji woli. Woli czego? Oto prawda, praktyka i świat rzeczywisty czyli głównie organizm ludzki i stosunki produkcji poddawane zwrotnie wzmocnieniu przez nadbudowę gwoli oszczędności energetycznej [Ekonomia poznawcza jednostki. Energetyka kognitywna.] aby znowu lepiej w nich funkcjonować skoro trzeba i taki jest świat realny. Swoją drogą do rozważenia jest na ile adaptacyjne heurystyki ewolucyjne są elementem nadbudowy. Filozofia jest niepraktyczna? Ale tylko ona może zdemaskować, czym de facto jest praktyka. A że rzecz poddawana dysekcji nie wygląda zwykle dobrze.. [co już pragmatycznie rozpoznali stoicy czyniąc z rozkładu rzeczy mechanizm obronny] To myślenie nieekonomiczne par excellence bo rynkowo i nerwowo zarazem, to myślenie nieutowarowione. Nie jest godne myślenia traktowanie go tylko jako instrumentu innego, filozofia przywraca mu godność: myśleniem dla niego samego, myśleniem siebie samego. Ta godność jest raczej tylko konstruktem służącym pewnym formom życia: kontemplacyjnego, quasi ascetycznego. Czy każdy etos nie jest maską? Czy za każdym pojęciem nie kryje się morfologia woli mocy? Z każdej rzeczy doprowadzonej konsekwentnie do końca swoim własnym kryterium wyłania się sprzeczność która była tam od początku, oto logika heglowska. Czy skłonność do wychodzenia z iluzji typu Ciorana, do doprowadzania do końca sprzeczności: sama nie jest wolą mocy? Bo wola nicości jest formą woli mocy. Samo myślenie w procesie też okazuje się czym innym niż się wydawało. Kto myśli abstrakcyjnie? Czy nie ten kto mówi jakby mówił truizmy o rzeczach świata samego natomiast naprawdę jest powodowany określoną praktyką? Czy nie ten kto abstrakcyjnie abstrahuje od reszty rzeczy mówiąc o konkretnej rzeczy która nie istnieje bez pozostałych rzeczy o których nie mówi? Czym jest twoja praktyka i instrumentalny rozum? Prawda codzienna i naukowa jest najbardziej abstrakcyjna. Koniecznie abstrahuje, wiele musi nie wiedzieć i wiele nie widzieć. Czasami krajobraz się załamuje. W niezwyczajnych przypadkach porządki przesuwają się i widzimy rozwidlające się szczeliny istnienia, które jednak już tam były (musiały tam już być bo teraz jesteśmy obiektywni). W większej skali dzieje się to w nauce patrz np. Kuhna struktura rewolucji naukowych? Wówczas zmienia się paradygmat jako aktualna prawda i historia się kończy. Mówi się popularnie że "sztuka tworzy a nauka odkrywa". Równie dobrze a właściwie a fortiori wobec roszczeń nauki należy powiedzieć: sztuka wywodzi się z tego, co w organizmie twórcy idiosynkratyczne, zaś nauka z takiej podstawy badania tj. metafizyki myślenia która jest podścieliskiem do zarazem uznania organizmu badacza za przynajmniej człowieka w ogóle a ta specyfikacja oczywiście idzie dużo dalej zarazem równolegle wycinając fragmenty które nie poddają się jego urzeczowieniu [produkcja faktów]. Mogę percypować tyle ile jeszcze nacisku wytrzyma moje oko, nerw, komórka i neuron.. I zwykle długo przedtem powstrzymujemy poznanie przeświadczeni o słuszności, coś innego niż myślenie tutaj "subtelnie" nakierowuje na określone tory. To dlatego nadczłowiek miał być obdarzony "wielkim zdrowiem". A neuron i oko ludzkie samo jest jeszcze przedstawieniem neuronu i oka ludzkiego widzianym przez siatkę kategorii i form naoczności. Tak więc można rozpocząć rozpoznanie tej matrycy rudymentarnej metafizyki której się już tak nie nazywa tj. metafizyki nauki. Skoro to podścielisko jest przynajmniej "stałe" to czynimy pewne postępy [z punktu widzenia kryterium naukowego które nie ma już dalej uzasadnienia.] w naszym fragmencie bytowym i udoskonalając nasze wytwory poprzez ich samozwrotne poznawanie. Od jakiego błędu się nie zacznie, idąc gdzieś dojdziemy: do momentu kiedy następuje ściana. Wówczas zmieniamy błąd na inny, lepiej dostosowany w relacji do organizmu który go wymusza. Jednak możemy zrobić taki błąd, w wyniku którego dalej już nie pójdziemy; albo wcale nie móc zacząć iść, albo iść w kółko do momentu przypadku pierwszego i drugiego, albo iść i nie natrafić jeszcze na ścianę do momentu.. co nie jest również gwarantem wiedzy, a metaforyka a la dialektyka jest ograniczonym ludzkim symbolem, ale sceptycyzm znowu sam siebie znosi. Swoją drogą rzeczywiście można krytycznie bo z rezerwą do teleologii ująć metafizykę Hegla w ten sposób: pozytywne i negatywne to ruch od ściany do ściany zaś syntezująca negacja negacji jest chodem - krokiem który daje przejście ale nie wyjście z korytarza: nie przechodzimy od pojęć do bytu, znane nie staje się czymś poznanym. Pojęcia mówią tylko o ogólnym a istnieje chyba tylko poszczególne, ale jedność to także kategoria syntetyczna a priori. Dynamika dialektyczna pozostaje ale bez jej ontologicznego roszczenia. W każdym momencie poznania otwiera się jakaś nieskończoność od której można iść dalej wzdłuż lub zatrzymać się i zagłębić w ten jeden punkt. Czy jest tu przejście od poznania do uzasadnionego, logicznego działania? [Co uzasadnia doktrynalny woluntaryzm. Jednak oczywiście przy każdym działaniu które nie jest bardzo proste trzeba stosować modele sytuacji jako podpórki inaczej w ogóle się nie da kiedy stworzyliśmy sobie takie nienaturalne środowisko] Zaś podręczniki naukowe mechanicznie oddzielają genezę od rzeczy. Wracając w tej książce za mało też filozofii nauki i opozycji wobec dialektyki heglowskiej czego więcej znajdziemy jak się zdaje w trudno dostępnej pracy również Deleuza "Nietzsche i filozofia". Trochę za mało ontologii. Deleuze wpisuje się w nurt renesansu Nietzschego w filozofii francuskiej (Foucault, Derrida, Lyotard, Klossowski, Bataille, na doczepkę Camus. Niektórzy z nich analizowali też filozoficznie Markiza De Sade patrz. Klossowskiego "Sade mój bliźni"). Tutaj ciekawa również reinterpretacja wiecznego powrotu jako "mechanizmu selektywnego", wydaje się to bardziej spójne niż dosłowny powrót tego samego. Dobry przyczynek do psychologii. Kontrapunkt: najszpetniejszy człowiek który zabił Boga w Zaratustrze [zemsta na świadku] i postacie Dostojewskiego [człowiek z podziemia, Smierdiakow, Rodia]. "doprowadzałem do ostatecznego kresu to, czego wy nawet nie śmieliście doprowadzać do połowy" notuje Dostojewski w swojej największej wiwisekcji. Wierzono w szczęście jako potwierdzenie prawdy, myśliciel postnietzscheański opiera się raczej rozpoznaniu przeciwnemu. Jak sądzę zarysowałem tutaj także obronę filozofii współcześnie.

młodzieńcze eseje z głębi wnętrzności torturowanych bezsennością - wybuch emocji, zapis rozpaczy, nadwyżka nadwrażliwości i radykalnego pesymizmu o w oparach faszystowskiego zamroczenia... filozofia szczerości pogardy i nihilizmu, cierpienia jako rdzenia istnienia, istnienia jako nieustannego napięcia, bólu, rozpadu i niemożności znalezienia sensu... filozoficzna świadomość pustki jako jedynej wolności, która nic nie musi, której nic nie jest dane, której nic nie jest obiecane.... proto-egzystencjalizm francuski, przed Sartrem i Camusem... pierwsza książka Emila Ciorana, wydana po rumuńsku w 1934 roku, gdy miał zaledwie 22 lata. Za ten debiut otrzymał Nagrodę Fundacji Królewskiej... *** inspirował Emila Ciorana https://lubimyczytac.pl/ksiazka/167426/ostatni-mesjasz

Szanuję Batalille'a za swojego rodzaju patologiczną przenikliwość, ale doprawdy, filozofowie kończący żywot chorobą weneryczną, mają zwykle osobliwy stosunek do kobiet. Erotyzm, rzecz napędzana przez pragnienie (może nawet deleuzjańskie), staje się przez to podejście erotyzmem mężczyzn. Jak połączyć koncepcję całościowości ze stronniczym punktem widzenia, posiadając jedynie uzasadnienie małego chłopca, który mówi - tutaj nie chodzi o kobiety, więc nie będę o nich pisał. Książka bardziej naznacza fragmentaryczność całościowości i topi myśl jeszcze głębiej w postmodernizm niż by Bataille sobie tego życzył. Filozofia Bataille jako filozofia nieobecności, ot co. Książka sama w sobie bardzo ciekawa, zwłaszcza urzeczowienie jako warunek erotyzmu. Polecam. Fakt zabawny i przerażający zarazem (nie jestem pewna, czy erotyczny ;)) - żeby Bataille i Lacan mieli tę samą żonę - krystalizuje się w niej "przechodniość" kobiet w ich filozofii.

Zastanwiam się, jak ci ludzie co słuchali na żywo tego wykładu, połapali się o co Fukoletowi w ogóle chodzi. Miałem problem, żeby połapać się w warstwach narracyjnych czytając to dwa razy. Zresztą mam też przeczucie, że tłumacz niekonsekwentnie podchodził do pewnych pojęć, ale to tylko moja intuicja, jako że nie znam ani oryginału, ani francuskiego. Z pewnością ciekawa wycieczka w czasie.

Dzieło Stirnera można nazwać manifestem buntu jednostki przeciwko wszystkiemu i wszystkim - przeciwko państwu, religii, liberalizmowi, komunizmowi, oświeceniowemu ideałowi człowieka, rolom społecznym, ustrojowi gospodarczemu, przeciwko miłości, wielkim ideom, przeciwko wszelkiemu fizycznemu, społecznemu, intelektualnemu zniewoleniu, jakie ową jednostkę ogranicza. Przeplatany przejawami ironii, odniesieniami historycznymi, złośliwościami i metaforami tekst, choć miejscami nieco nieuporządkowany, czytało mi się przyjemnie. Sądzę, że to dzieło pioniera anarchoegoizmu może być interesujące nie tylko dla osób związanych z ruchami antypaństwowymi.

Przygodność, ironia i solidarność to trzy główne pojęcia, które poddaje refleksji w swojej książce Richard Rorty i które pomagają mu w wypracowaniu kluczowej dla jego filozofii koncepcji "liberalnej ironistki". Jak rozwija te pojęcia i kim jest tajemnicza "liberalna ironistka"? Przygodność to dla Rorty'ego przede wszystkim cecha języka, którego kształt jest zawsze wynikiem rozwoju historycznego. Ironia jest tym, co pozwala dostrzec, że słownik jakim dysponuje się w danym momencie, nie jest dany raz na zawsze, lecz ciągle podlega przemianom. Jest także, jakby powiedział Stanisław Barańczak, nieufnością. Ciągłym kwestionowaniem zastanych kategorii i pojęć, co pozwala uniknąć okrucieństwa popełnianego w imię wielkich idei. Prowadzi to do specyficznie rozumianego poczucia solidarności - przekonania, że właśnie okrucieństwo jest najgorszą rzeczą której się dopuszczamy, a jednocześnie wszyscy jesteśmy na nie podatni. "Liberalna ironistka" (Rorty respektuje zastrzeżenia feministek co do przewagi form męskich w literaturze i wprowadza formę żeńską) jest kimś, kto łączy te trzy idee zarówno w swoich projektach prywatnych jak i publicznych, rozdzielając je jednak od siebie. Książkę Rorty'ego można by uznać za podręcznikowy przykład krytyki tradycji filozoficznej. Amerykański myśliciel, ukształtowany przez tradycję analityczną, sięga jednak po filozofów kontynentalnych, co jest swoistym ewenementem. Bierze na warsztat Nietzschego, Heideggera i Derridę, a więc tych, którzy równie krytycznie odnosili się do zachodniej metafizyki. Interpretuje także dzieła Prousta, Nabokova i Orwella, ponieważ podziela przekonanie, że w XX wieku to powieść przejęła dużo zadań filozofii. Aspiracje Rorty'ego są skromne. Pokazać, że kategorie, jakimi się posługujemy opisując świat, nigdy nie są ostateczne i nigdy nie oddają jego istoty. Być co do nich sceptycznym, jednocześnie zauważając, że liberalne idee, takie jak wolność słowa, czy równouprawnienie płci, znacząco poprawiły sytuację gatunku ludzkiego i z tego powodu warto za nimi podążać.

definicja, swoisty manifest postmodernizmu [dwie opowieści: 1) wolnościowa, 2) spekulatywna oraz usunięcia podmiotu i zastąpienie przedmiotem], analiza przemian wiedzy, nauki i kultury w epoce, którą Lyotard nazywa ponowoczesnością - raport dla rządu Quebecu o stanie wiedzy we współczesnych społeczeństwach... ["Poniższy tekst powstał pod wpływem zewnętrznych okoliczności. Jest to raport dotyczący wiedzy w najbardziej rozwiniętych społeczeństwach, przedstawiony Radzie Uniwersytetów przy rządzie Quebecu, na prośbę jej przewodniczącego. Za łaskawą zgodę na opublikowanie go we Francji wyrażam mu niniejszym podziękowanie."] wielkie opowieści, które kiedyś legitymizowały wiedzę i działanie, np. Oświecenie, postęp, emancypacja, marksizm, chrześcijaństwo, nauka jako droga do prawdy - tracą swoją moc... dość ponure konstatacje (przewidywania), dot. ponowoczesności (i jej filozofii skuteczności) jako czasu nieufności wobec wielkich narracji (metanarracji) - w założeniu demokratyzujących, w praktyce chaotyzujących do stopnia - "każdy mas swoją prawdę, któż zawiera w swojej opowieści" (vide konstelacje Benjamina i Adorno)... postmodernizm oznacza nieufność wobec metanarracji - współczesność przestała wierzyć w opowieści typu: „Nauka prowadzi do prawdy i postępu ludzkości” „Historia zmierza do emancypacji” „Rozum wyzwoli człowieka” „Kapitalizm/marksizm jest koniecznym etapem rozwoju”, etc. nauka traci swój monopol na prawdę - może się przebijać ze swoja prawdą na podst. gier językowych (Wittgenstein - wiedza nie jest jednorodna, składa się z wielu praktyk językowych: naukowych, artystycznych, politycznych, codziennych - wartość wiedzy mierzy się wydajnością, nie prawdą) *** "Nasza hipoteza robocza głosi, że wiedza zmienia swój status równocześnie z wkraczaniem społeczeństw w epokę zwaną postindustrialną, a kultur w epokę zwaną ponowoczesną. Ten proces rozpoczął się przynajmniej od końca lat pięćdziesiątych, które oznaczają dla Europy zakończenie jej odbudowy. Jest bardziej lub mniej gwałtowny w zależności od kraju, a w danym kraju w zależności od dziedziny życia — stąd ogólna dysharmonia, nie ułatwiająca skonstruowania obrazu całości." "Nauka od początku stoi w konflikcie z narracją. Narracja, według kryteriów nauki, w przeważającej części jawi się jako bajka. Ale nauka, jeśli nie ogranicza się do wypowiadania użytecznych prawidłowości i szuka prawdy, musi uprawomocniać swoje reguły gry. Dlatego też uprawia odnoszący się do jej własnego statusu dyskurs uprawomocniający, zwany filozofią. Kiedy ów metadyskurs ucieka się wprost do takiej czy innej wielkiej narracji, jak dialektyka Ducha, hermeneutyka sensu, emancypacja podmiotu myślącego lub pracującego, rozwój bogactwa, to naukę, która odwołuje się do nich, aby siebie uprawomocnić, będziemy nazywali "nowoczesną". Tak oto na przykład, reguła konsensusu między nadawcą i odbiorcą wypowiedzi prawdziwościowej będzie do przyjęcia, jeśli wpisuje się w perspektywę możliwej jedności umysłów rozumnych: była to narracja Oświecenia, kiedy bohater wiedzy pracował w imię celu etyczno-politycznego, to jest powszechnego pokoju. Na przykładzie tym widać, że uprawomocniając wiedzę przez metanarrację, która implikuje filozofię historii, dochodzi się do pytania o prawomocność instytucji rządzących więziami społecznymi — bo instytucje te również domagają się uprawomocnienia. Sprawiedliwość, z tych samych powodów co prawda, odwołuje się zatem do wielkiej narracji." "Merkantylizacja wiedzy nie będzie bowiem mogła pozostawić nietkniętym przywileju, który nowoczesne państwa zachowywały i nadal zachowują w dziedzinie wytwarzania i rozpowszechniania informacji. Idea, że informacja należy do tego "mózgu" czy tego "ducha" społeczeństwa, którym jest państwo, ulegnie przedawnieniu w miarę, jak wzmacniać się będzie zasada przeciwna, zgodnie z którą społeczeństwo istnieje i rozwija się tylko wtedy, gdy krążące w nim komunikaty są bogate w informacje i łatwe do rozszyfrowania. Państwo zaczniejawić sięjako czynnik zaciemnienia i "szumu" dla ideologii "przejrzystości" komunikacyjnej, która idzie w parze z komercjalizacją wiedzy. Istnieje ryzyko, że pod tym właśnie kątem z nową ostrością stanie problem stosunków między instancjami ekonomicznymi i państwowymi." *** agonistyka (grecki agon – współzawodnictwo w polis, igrzyskach, retoryce, tragedii) - realistyczny model demokracji, który zakłada pluralizm wartości, walkę o interpretacje i znaczenia, nieusuwalność konfliktu, przekształcanie wrogów w przeciwników, instytucje, które kanalizują konflikt zamiast go tłumić... agonistyka nie udaje, że konflikt zniknie, ale uczy, jak z nim żyć... ma ona zapobiegać tłumieniu konfliktu, który prowadzi do jego powrotu w formie populizmu, ekstremizmu i przemocy (Mouffe)... w praktyce: - debata publiczna, w której strony uznają się nawzajem (legitymizacja sporu) - polityka tożsamości jako walka o uznanie (nie da się jej rozwiązać, można ją tylko instytucjonalizować) - Media pluralistyczne (nie jedna „prawda”, lecz wiele narracji) - parlament jako arena konfliktu (nie miejsce „zgody narodowej”, lecz kontrolowanej walki) https://lubimyczytac.pl/ksiazka/253311/agonistyka-polityczne-myslenie-o-swiecie *** Lyotard urodził się w 1924 r. w Paryżu. Ukończył studia filozoficzne, następnie pracował jako nauczyciel licealny w Constantine w Algierii. Wśród jego planów życiowych, jak podaje w swej autobiografii, było wstąpienie do zakonu dominikanów, a także pragnienie zrealizowania się jako malarz lub historyk, co jednocześnie wyznacza zakres jego zainteresowań. W czasie drugiej wojny światowej w sierpniu 1944 r. wziął udział jako sanitariusz w walkach z Niemcami w Paryżu. Jego poglądy początkowo związane były z radykalną lewicą marksistowską, określał siebie wówczas jako komunistę. Do 1966 r. był aktywnym działaczem i teoretykiem lewicującej grupy o nazwie Socialisme ou Barbarie, następnie – Pouvoir Ouvrier. W latach sześćdziesiątych rozpoczął pracę w uczelniach paryskich, w Sorbonie, Nanterre oraz Vincennes. W 1971 r. uzyskał stopień naukowy doktora. Od połowy lat osiemdziesiątych pracował jako profesor w Collège Internationale de Philosophie, a od 1986 r. był wykładowcą uczelnianym w Irvine w Stanach Zjednoczonych. W 1979 r. wydał głośną książkę La condition postmoderne. Rapport sur le savoir (Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy), która przyniosła mu światowy rozgłos. https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1DxlQmqy *** lektura rozszerzająca: Postmodernizm dla dzieci. Korespondencja 1982-1985 https://lubimyczytac.pl/ksiazka/94319/postmodernizm-dla-dzieci-korespondencja-1982-1985

trzy rozprawy przewartościowujące (prawie) wszystkie wartości: - "dobro" i "zło" źródłami moralności są: . moralność panów (arystokratyczna, afirmująca siebie), . moralność niewolników (resentyment, odwrócenie wartości), „dobry” pierwotnie znaczył: silny, szlachetny, twórczy a „zły” to niski, pospolity, bierny... chrześcijaństwo natomiast to triumf moralności niewolników... - "winę", "złe sumienie" pojęcia winy i odpowiedzialności wywodzą się z relacji wierzyciel-dłużnik, „złe sumienie” to instynkty agresji odwrócone do wewnątrz, gdy człowiek nie może ich wyładować na zewnątrz, zaś moralność ascetyczna to po prostu tresura człowieka przeciwko sobie... - "ascezę" i jej "ideały" ideał ascetyczny reprezentuje kapłan, moralista, uczony i są to narzędzia panowania nad słabszymi, tak więc ascetyzm nie jest „duchowością”, lecz techniką panowania... filozof przyszłości ma przekroczyć ascetyczne wartości i stworzyć nowe... *** " W ten sposób odrzuca filozof małżeństwo, wraz z tem, coby do niego nakłonić mogło, małżeństwo jako przeszkodę i fatalne zrządzenie na jego drodze do optimum. Któryż wielki filozof był dotąd żonatym? Heraklit, Platon, Kartezyusz , Spinoza, Leibnitz, Kant, Schopenhauer - nie byli nimi. Co więcej, nie można ich sobie nawet jako żonatych wyobrazić . Żonaty filozof należy d o komedyi , to moje twierdzenie. A ów wyjątek Sokrates - złośliwy Sokrates ożenił się, zda się, ironice, jedynie by tego właśnie twierdzenia dowieść." "Filozofa poznaje się po tem, że schodzi z drogi trzem błyszczącym i głośnym rzeczom: sławie, książętom i kobietom; przez co jeszcze nie powiedziano, że one do niego nie przychodzą." "Posłuchajcie tylko dźwięku ducha, gdy mówi: każdy duch ma swój dźwięk, kocha swój dźwięk Ten tam na przykład to z pewnością agitator, to znaczy pusta głowa, pusty garnek." “Dość mało w końcu żądają ci filozofowie. Ich hasłem jest »kto posiada, jest posiadany«.” *** Francuski filozof Gilles Deleuze uznał Genealogię moralności za „najbardziej systematyczną książkę Nietzschego”1 - osąd tym bardziej pochlebny, gdy się zważy, iż została napisana zaledwie w dwadzieścia dni (od 10 do 30 lipca 1887). Dzieło powstało - zdaniem samego twórcy - jako odpowiedź na pracę przyjaciela Nietzschego, Paula Rée, Der Ursprung der moralischen Empfindungen (O pocho dzeniu uczuć moralnych), wydaną w 1877 r. W przeciwieństwie do poprzedniego, pokrewnego tematycznie Jenseits von Gut und Böse (Poza dobrem i złem), nie stanowi ono zbioru tak ulubionych przez Nietzschego form aforystycznych, niewiele tu również poezji. Genealogia moralności, w której autor podejmuje próbę wydobycia na jaw „prawd bardzo niemiłych”, składa się z trzech rozpraw powiązanych tematycznie, a jej zasadnicza wartość polega w głównej mierze na symetrii, formie oraz doskonałej syntezie Nietzscheańskiej myśli, stanowiącej najbardziej udany przykład krytyki od czasów Kanta. Rozprawa pierwsza traktuje o „psychologii chrześcijaństwa”, jego narodzinach z ducha ressentiment, o moralności stadnej zbuntowanych niewolników, o mentalności człowieka podłego, której uprzednio Nietzsche poświęcił sporo miejsca w Jenseits von Gut und Böse. Rozprawa druga przedstawia psychologię sumienia, o którym Nietzsche powiada nam, iż nie jest bynajmniej żadnym „głosem Boga w człowieku”4, lecz jedynie instynktem okrucieństwa skierowanym wstecz, instynktem, który nie może wyładowywać się na zewnątrz. Rozprawa trzecia traktuje o kapłanie i jego ideale ascetycznym, ideale chrześcijańskim, leżącym u podłoża europejskiej kultury i cywilizacji. https://dn790008.ca.archive.org/0/items/AdamGajlewiczZGenealogiiMoralnosciFryderykNietzschePolishTranslation/Adam%20Gajlewicz%20Z%20genealogii%20moralnosci%20Fryderyk%20Nietzsche%20%28Polish%20Translation%29.pdf

Czy wiecie, że „w latach 1980-1991 Chomsky był najczęściej cytowanym żyjącym autorem i sytuuje się w dzisiatce najczęściej cytowanych osób wszech czasów: po Marksie, Leninie, Szekspirze, Arystotelesie, autorach Biblii, Platonie i Freudzie, a przed Heglem i Cyceronem” pisze w posłowiu do tej króciutkiej, ale treściwej książeczki Zbigniew Maciej Kowalewski. Warto więc skonfrontować się samemu, z tym, co ma do powiedzenia Noam Chomsky, jeden z najżarliwszych krytyków amerykańskiej polityki wewnętrznej i zewnętrznej.

Aktualne społeczeństwo wykształciło nową zasadę rzeczywistości tj. „zasadę wydajności”, która stała się nowym paradygmatem jaki kieruje wszelką społeczną aktywnością - stała konieczność zwiększania wydajności systemu jest przetwarzana i utrwalana w tym społeczeństwie niczym mantra, staje się najważniejszą kwestią w naszym życiu; politycy, wszechobecne reklamy, postacie ze świata rozrywki utrwalają w nas „fałszywe potrzeby” konsumpcyjne, presje bycia ciągle wydajniejszym a równocześnie konstytuują absurdalność aktualnego systemu. Cała ta irracjonalność obecnej organizacji doprowadziłaby prędko do jego autodestrukcji, gdyby nie jego wysoka efektywność (w jego własnym paradygmacie) tj. wydajności - ciągły wzrost wydajności i niekończące się wytwarzanie nowych potrzeb w umysłach obywateli stanowi podstawę tego cyrku. Tak przedstawia się świat w wizji Herberta Marcusego, świat jednowymiarowy, sprowadzony do ideologii systemowej i mimo że wiele tez w niej zawartych wydawało mi się bardzo trudnych lub przesadzonych w swojej dystopijności - to nie dało się odrzucić od siebie wrażenia wielkiej bliskości obrazu jaki przedstawił Marcuse, nie dało się nie odczuć przekonania, że jest to bolesna prawda o świecie. Według niego - społeczeństwo tak produktywne i tak zautomatyzowane jak nasze, już dawno byłoby gotowe na wkroczenie w nową erę, gdzie obowiązek pracy zostaje „zniesiony” a najbardziej pokrzywdzeni przez los mają jak przetrwać; kluczową kwestią do wprowadzenia tego porządku nie jest dalszy rozwój skupiony na wydajności tylko duchowa przemiana jaką będzie przeniesienie swojej uwagi z efektywności - na człowieka.

Książka krótka i (momentami aż nazbyt) zwięzła. Miejscami jasność myśli ustępuje ciasności tekstu. Zdaję się dostrzegać, dlaczego Cioran postanowił zatrzymać Razne w szufladzie aż do swojej śmierci, czyli na pół wieku. Mimo to stęskniłem się za Cioranem i znowu zasypałem przyjaciela cytatami.

Książka, która daje terminy do nowego opisania zdawałoby się rozpoznanych już rzeczy. Stan wyjątkowy, suwerenna władza i przede wszystkim nagie życie, homo sacer . Dla mojego widzenia i rozumienia świata niemniej ważna niż "S/Z " Rolanda Barthesa, czy "Poetyka w świetle językoznawstawa" Romana Jakobsona.