Afgańska ruletka

Książka stanowi dobre źródło informacji dla osób zainteresowanych zrozumieniem złożoności tego kluczowego teatru konfliktu. Ponadto kontekst historyczny przedstawiony w książce jest nadal aktualny w zrozumieniu bieżących napięć i konfliktów geopolitycznych z udziałem Rosji i Europy.

Dla przeciętnego czytelnika książka trudna do zrozumienia. Jest przeznaczona dla osób, które mają już wiedzę na temat uwarunkowań historyczno-politycznych Wschodniej Europy. Autorka chronologicznie stara się przedstawić ewolucję mentalności żołnierzy RKKA na przestrzeni lat 1941-1945. Są jednak poważne błędy w tej pozycji. Czytając miałem wrażenie, że autorka gwałty, morderstwa i inne zbornie żołnierzy radzieckich stara się usprawiedliwiać cierpieniami, które doświadczył ich naród pod niemiecką okupacją. Jest to oczywiście chybiona narracja, a w każdym razie nie jest to jedyna przyczyna brutalności czerwonoarmistów. Autorka wyraźnie jest też pod wpływem radzieckiej i rosyjskiej propagandy bezmyślnie przepisując frazesy o 28 panfiłowcach i T-34 jako o najlepszym czołgu II Wojny Światowej. Dobitnie widać, że niektóre fragmenty nie zostały pogłębione żadną szerszą analizą źródeł. Książka także się częściowo zdezaktualizowała, szczególnie jej ostatni rozdział, który prawi o stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Z innej jednak strony książka przedstawia rzadki obraz przeżyć ludzi, którzy przeżyli lata w skrajnie trudnych warunkach. Ich wspomnienia w warunkach ZSRR i współczesnej Rosji nie byłyby spisane. Pod tym względem pozycja ta ma dużą wartość.

Książka dla pasjonata II wojny światowej. Zaczynając lekturę obawiałem się zbyt wielu dat ale nie było tragedii. 2 tygidnie czytania nawet nie wiem kiedy minęło. Zabrakło mi w niej wypowiedzi osób trzecich które miały kontakt z Himmlerem, ich doświadczeń oraz opinnii na jego temat dlatego daję ocenę 9. Warta przeczytania by zwiększyć wiedzę i zajrzeć w psychikę tego nazisty.

Książkę przeczytałem dobrą dekadę temu i wtedy stanowiło dla mnie doskonałe kompendium wiedzy o prapoczątkach Wehrmachtu oraz historii jego niesamowitego rozrostu z lat 1935-1939. Warsztat historyczny, jakim dysponuje autor, i ilość źródeł, z których korzystał w trakcie pisania książki, też robił wrażenie.

Stalinizm. Dyktatura przemocy „Stalin był mistrzem intrygi i igrania z władzą. Wygrywał przeciw sobie wysokich funkcjonariuszy partii, kazał zakładać podsłuch w ich mieszkaniach, kontrolować korespondencję i zawsze uprzedzał ruch, jaki zamierzali wykonać jego przeciwnicy. Przede wszystkim umiał wykorzystywać współpracowników, karierowiczów i ludzi o skłonnościach kryminalnych; wikłał ich w zbrodnicze intrygi, a przez to czynił ich swoim bezwolnym narzędziem”. O Józefie Stalinie napisano już naprawdę bardzo dużo. Właściwie każdego roku wychodzi jakaś nowa jego biografia. Nie powinno nas to dziwić – ludzie jego pokroju zawsze będą w centrum zainteresowania historyków. Jak to się dzieje, że jednostka słaba, w najlepszym razie przeciętna – tak jak Hitler i Stalin, zdobywa władzę absolutną w swoim państwie? W jaki sposób eliminuje swoich konkurentów? Jak przejmuje stery nad partią? Wreszcie, czym kieruje się w swoim postępowaniu? Czy na takie pytania można w ogóle odpowiedzieć? Tego ambitnego zadania podjął się Jörg Baberowski w swojej książce pod tytułem „Stalin. Terror absolutny”. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka, w serii „Oblicza zła”. Autor jest profesorem historii, znanym z licznych publikacji na temat Rosji i Związku Sowieckiego. Na początek pewne ważne zastrzeżenie. Otóż książka ta w żadnym razie nie jest biografią Stalina. Myślałem, że jest to klasyczna biografia, jednak nie. Autor skupił się o wiele bardziej na systemie bolszewickich rządów. Systemie, który wprowadził Lenin, a udoskonalił Stalin. W tym sensie moglibyśmy publikację tę nazwać historią stalinizmu. Oczywiście Stalin zajmuje w książce ważne miejsce, ale autor stara się raczej objąć swym spojrzeniem całość rzeczywistości, a nie tylko osobę samego dyktatora. Bardzo wiele miejsca w publikacji poświęcone zostało „imperialnym przestrzeniom przemocy”. Po raz kolejny czytamy więc o Imperium Rosyjskim, o systemie carskich rządów i o ich upadku. Baberowski twierdzi, że były to warunki wstępne do zaistnienia stalinizmu i prawdopodobnie ma rację. Pisze także o rewolucjach i wojnach domowych, choć nie jest to akademicki wykład. W ogóle dobrze jest mieć elementarną historyczną wiedzę przed przystąpieniem do lektury tej książki. Sprawia ona bowiem wrażenie eseju, miejscami publikacji popularnonaukowej. Czasem brakuje zaś klasycznego wykładu historycznego, choć to być może tylko moje odczucia. Widać wyraźnie, że Baberowski kieruje swoją pracę do wszystkich, stąd też sporo miejsca zostało poświęcone bolszewickim rządom pod kierunkiem Lenina. Wreszcie po kilkudziesięciu stronach pojawia się nazwisko Stalina. Opisuje, w jaki sposób po śmierci Lenina przejął władzę w partii. Stalin był mistrzem politycznej intrygi. Dlatego właśnie zdołał przejąć władzę – wbrew okolicznościom. Nie przeszkodziły mu w tym ani testament Lenina, ani silna pozycja Trockiego i innych bolszewików. Józef Stalin nie był oczywiście w partii nieznany czy też bez żadnej pozycji – jednak nikt nie stawiałby na jego zwycięstwo nad Trockim. Tymczasem małymi krokami i budowaniem różnych sojuszy całkowicie podporządkował sobie partię. Następnie brutalnie rozprawił się z tymi, którzy pomogli mu wspiąć się na szczyt. Autor sporo pisze o masowym terrorze, jako o metodzie sprawowania przez Stalina władzy. Niestety niektóre wydarzenia wybrzmiały bardzo słabo – mam tu na myśli głównie II wojnę światową. Uważam, że Baberowski potraktował ten okres zbyt skrótowo. Lata powojenne zaś to już raptem kilka stron. W tym miejscu po raz kolejny powtórzę. Recenzowana książka nie jest biografią Józefa Stalina. Jeśli ktoś będzie czytał ją pod tym kątem, to się zawiedzie. Jest to raczej próba odpowiedzi na jedno pytanie: czym był stalinizm? Publikacja to studium terroru, jaki Stalin wprowadził w Związku Sowieckim. Był to terror absolutny, przed którym nie było ucieczki. Nikt nie mógł czuć się bezpiecznie. Polecam zainteresowanym tematem. Wojciech Sobański

Fenomen! Największa wada tej książki polega na tym, iż autor nie popełnił większej ilości stron! Czyta się wybitnie przyjemnie, nawet jak na publikację popularnonaukową. Lekkie pióro autora, oraz wyczuwalny momentami angielski dowcip, wraz z rzetelnymi faktami wprowadzają nas w świat Panzervaffe zupełnie bezboleśnie, wręcz z polotem. Duże brawa należą się również polskiemu tłumaczowi, za nieocenione przypisy no i całokształt. Ciężko skrócić książkę, która sama po przeczytaniu działa jak magnes w kwestii tematu, który porusza: po prostu chcesz więcej! Dlatego nie streszczam a odsyłam do lektury!

Powyższe opracowanie Antoniego Czubińskiego to synteza najistotniejszych wydarzeń II Wojny Światowej. Autor przybliża czytelnikowi, kluczowe wydarzenia, okraszone własnymi komentarzami. Jest to bryk, raczej dla czytelnika, którego wiedza na powyższy temat jest znikoma. Jeżeli jednak ktoś zechce bardziej zgłębić temat zachęcam do zglebienia monumentalnej dwutomowej pozycji historyka "Druga Wojna Światowa 1939-1945".

Nieco rozczarowująca pozycja.Po części wynika to z moich (wysokich) oczekiwań.W serii wydawnictwa "Znak" traktującej o II wojnie (i okolicach) znajdują się tak wiekopomne dzieła jak "Stalingrad" Beevora (czy inne jego świetne książki), "Europa walczy" N.Daviesa, "Trzecia rzesza" Buerleigha czy np. "Moskwa 1941" Braithwaite'a. Spodziewałem sie więc-zgodnie z tytułem książki Douglasa Forda-całościowego opracowania konfliktu na Pacyfiku, jednakże bardziej z pozycji jak ja to nazywam historyka-reportażysty (co nie umniejsza rzecz jasna rangi i ciężaru merytocznego) w rodzaju Beevora właśnie, a nie historyka wojkowości nie aspirującego do nadania swemu opracowaniu również walorów literackich. Owszem autor porusza szerokie spektrum tematu, kreśląc obraz konfliktu na wielu płaszczyznach: jest i polityka Japoni na drodze do wojny (siegająca epoki Meiji i II poł. XIX wieku), jest i o szczegółowym planowaniu i obrazie strategicznym, operacyjnym i taktycznym tej wojny, jest o roli dyplomacji, sojuszach, działaniach wywiadu, gospodarki i naukowców szykujących nowe rozwiązania technologiczne, jest o roli propagandy czy tzw. aspekcie życia codziennego czasu wojny-w Japonii, Azji Pd-wsch czy krajach sprzymierzonych,wreszcie o przesłankach do stworzenia i wykorzystania broni jądrowej. Autor jest skrupulatny, rzeczowy, zorganizowany. Wstęp i główne założenia, rozwinięcie tematu, konkluzja, podsumowanie -I tak rozdział po rozdziale. Gdzieś gubi się ludzki wymiar tego konfliktu, autor niemalże nie cytuje dokumentów, listów, dzienników, wspomnień nie mówiąc o wywiadach z uczestnikami czy świadkami wydarzeń. Opisujac "piekło walki w dżungli" jedynym objaśnieniem tego terminu jest podanie problemów operacyjnych i taktycznych oraz logistycznych tudzeż szkolenia etc. Nawet poruszając takie tematy jak życie pod okupacją japońską czy stosunek Amerykanów do konfliktu opisuje je niczym w raporcie dla Sekretarza stanu, którego szczegóły nie interesują. Brak tu zmiany perspektywy, skupienia się na szczególe, wizyty w korytarzach władzy, ale i w jenieckim lazarecie, brak pytań i niejasności, wątpliwości. Przez cały czas jesteśmy jak gracz w Total War - szybujemy powyżej i skrupulatnie, krok po kroku przestawiamy pionki, patrzymy na rosnące i malejące wskaźniki i słupki etc., etc. Oczywiście "Pacyfik" D. Forda to ważny przyczynek do poznawania tego aspektu II wojny światowej jakim jest wojna aliantów z Japonią. Zwłaszcza z powodu ubogiego stanu polskojęzycznych wydawnictw dotyczących tego tematu (gros to wspomnienia, militaria tudzież fabularyzowane historie żołnierskie).Z pewnością daje dość dobry ogólny obraz dotyczący działań wojennych i politycznych podejmowanych przez strony konfliktu. Niemniej jednak jeśli ktoś spodziewa się porywającej literatury czy pogłębionego obrazu konfliktu, ten sięgając po "Pacyfik" poczuje się zawiedziony.

Leningrad umierał z głodu. Stalingrad zdemolowany zdołał się obronić. Moskwa pozostała niezdobyta. Z jednej strony pospolite ruszenie pod czerwonym sztandarem, sierpem i młotem, Ukochanym Ojczulkiem, Słoneczkiem, jedynym wodzem, który mógł wszystko i robił wszystko rzucając na szalę miliony istnień ludzkich. Druga strona medalu to pewien mały kapral, który w dziwnej glorii chwały chciał być równy generałom i może, gdyby czasem ich słuchał przebieg tej wojny miałby zupełnie inny finał. Paradoksalnie, gdyby nie Żydzi, którzy byli zarzewiem tej wojny, można było ją wygrać, nie tylko kilka znaczących bitew. Doskonała w swej treści i formie publikacja ukazująca przebieg działań wojennych do starcia dwóch wielkich armii pod Moskwą, do której Napoleon dotarł znacznie wcześniej. Najnowsza filmowa produkcja T-34 dotyka jednego, malutkiego epizodu właśnie z tej bitwy o Moskwę. Polecam!

Christopher Hale, brytyjski pisarz i filmowiec, w wydanej w roku 2011 książce „Kaci Hitlera. Brudny sekret Europy” podejmuje polemikę z wydaną wcześniej pracą Daniela Jonaha Goldhagena „Gorliwi kaci Hitlera. Zwyczajni Niemcy i Holocaust.” Goldhagen w swojej pracy postawił tezę, iż Holocaust miał typowo niemiecki i mieszczański charakter, który spowodował, iż odpowiedzialność za niego spada, prócz ideologów nienawiści rasowej, na zwykłych Niemców. Christopher Hale nie obala tej tezy a jedynie ją uzupełnia o często zapominany lub marginalizowany kontekst dotyczący prowadzonego przez Niemców zaciągów zagranicznych ochotników do Waffen SS. Stawia jednocześnie inną, dość kontrowersyjną tezę, zwłaszcza dla mieszkańców Europy Wschodniej, iż nie można stawiać znaku równości pomiędzy Holocaustem a zbrodniami komunistycznymi, gdyż grozić to może usprawiedliwianiem współpracy z hitlerowskimi Niemcami i popełnianiem zbrodni ludobójstwa chęcią obrony swojego narodu przed sowieckim terrorem. Oczywiście z tezą autora można polemizować, bo czy zbrodnie popełniane w imię teorii rasowych są inne niż popełniane w imię teorii klasowych? Autor dosyć rzetelnie przedstawił historię powstawania Waffen SS, prywatnej armii Heinricha Himmlera, opętanego ideą stworzenia państwa niemieckiego opartego na czystości krwi aryjskiej. Nie ograniczył się przy tym do ukazania samych jednostek Waffen SS a opisał w jaki sposób i z jak niemal dziecinną łatwością dyplomacja niemiecka w podbitych krajach wykorzystywała uprzedzenia rasowe czy ambicje lokalnych polityków do tego by tworzyć te oddziały. Wskazuje jeszcze inny, dość ciekawy wątek dotyczący samych oddziałów Waffen SS – jak twierdzi, ich główny trzon składał się z ochotniczych batalionów policyjnych, wykorzystywanych przez Einsatzgruppen SS a tworzonych w podbitych państwach, m.in. na Łotwie, w Estonii czy na Ukrainie, które wcześniej wykorzystywano do eksterminacji ludności żydowskiej na podbitych terenach i do zwalczania partyzantki na okupowanych terenach, dokonując potwornych zbrodni. Niezły styl i ogromna kwerenda archiwalna sprawia, iż jest to książka wstrząsająca, opisująca ogrom zbrodni a jednocześnie wskazująca na zimną kalkulację interesów i grup, które za nimi stały. A jak wygląda tu obraz Polski? Autor w jednym z wywiadów prasowych, po publikacji książki powiedział: cyt. „ W mojej książce są dwa rozdziały o Polsce i nie ma tam mowy o polskiej kolaboracji. Mówiąc o Drugiej Wojnie Światowej zawsze musisz zacząć od faktu, iż zaczęła się od zniszczenia państwa polskiego i zniszczenia polskiej inteligencji. (…) Wyniszczenie konkretnych grup społeczeństwa polskiego poprzedza zniszczenie europejskich Żydów. (…) I tutaj pojawia się paradoks, dlaczego na Zachodzie uważa się, iż Polacy niemalże dorównywali Niemcom w ich stosunku do Żydów. Wiem, że w czasie wojny i po jej zakończeniu miały miejsce pogromy, że szukano możliwości wzbogacenia się „na Żydach” – są to zachowania godne absolutnego potępienia, ale to nie znaczy, że Polacy byli podwykonawcami Ostatecznego Rozwiązania. Nie mają one związku z machiną Zagłady. (…) Idea, że możesz zniszczyć cały naród różni się od idei przemocy skierowanej w kierunku najbliższych sąsiadów. Idea niemiecka mogła być co prawda wygodnym kontekstem, ale taka lokalna agresja nigdy nie była jej częścią.” Choć nie do końca zgadzam się z niektórymi tezami autora – zdecydowanie warto.

Doskonała lektura dla tych, którzy mają już jakąś wiedzę na ten temat, ale również dla tych, którzy z historią tej wojny - jej naprawdę obiektywną i daleką od bycia zero-jedynkową genezą, głównymi postaciami, w które Trotter świetnie tchnie "ducha" przez całą książkę etc. - chcieliby się akurat bliżej zapoznać. Gwarantuję, że i jedni i drudzy z pewnością się nie zawiodą*. *PS. Pisząc o jednych i drugich miałem oczywiście na myśli osoby, którym obce jest myślenie tylko w trybie zero-jedynkowym czego nie da się powiedzieć o rozpełzających się latoś po całym Światowym Internecie miłośnikach Neosowietów, z których jedno już tu w opiniach wykwitło. A to tylko uzasadnia moją opinię, że książka jest absolutnie na czasie...

Polacy w armii III Rzeszy i walczący po stronie Hitlera podczas II Wojny Światowej to w dalszym ciągu u nas temat tabu, często spłaszczany do "dziadka z Wehrmachtu" i volksdeutscha-zdrajcy zapatrzonego na narodowosocjalistyczną wizję świata, w którym panuje tylko rasa aryjskich panów. Tymczasem książka obala parę - nadal utrzymujących - mitów. Pierwszym jest w ogóle obecność Polaków w Wehrmachcie, drugim - skala tej obecności. Książkę naprawdę warto przeczytać, tym bardziej, że Autor nie skupił się tylko suchym przytoczeniu faktów, ale podjął się również tematu m.in. postaw Polaków w armii niemieckiej, odwołując się tutaj do listów i wspomnień żołnierzy. Wydaje się jednak, że kilka wątków mogłoby być bardziej rozwiniętych, np. późniejsze losy żołnierzy w okresie PRL, ale z drugiej strony tenże wątek na dobrą sprawę zasługiwałby na osobną publikację. Polecam.

Książka chaotyczna. Totalne skakanie po tematach, nazwiskach i okresach. Więcej dowiedziałem się konkretów o Abhwerze niż o Smierszu. W sumie nie dziwota skoro praktycznie wszystkie dokumenty są nadal tajne. Na każdej stronie znajdujemy opis - kara śmierci. To aż nudne choć akurat oddaje klimat ZSRR. Widać też dobrze, że książkę pisze "sowiet" Wg. autora granice Polski to linia Curzona. Co tu można napisać !? Ładna okładka. :)

Dzień D - szósty czerwca 1944 roku, zwany "najdłuższym dniem". Jeden z najważniejszych w całej II wojnie światowej. Desant na Normandię, otwarcie frontu zachodniego i przynajmniej w świadomości wielu mniej obeznanych początek aktywności aliantów w Europie (aliantów = Amerykanów). Oczywiście, wcześniej była operacja "Torch" (choć to Afryka), a potem "Husky", oczywiście były też akcje komandosów i desant pod Dieppe, aczkolwiek to właśnie od desantu w Normandii zaczęło się ostateczne wyzwalanie Europy Zachodniej. Znamy to z różnych książek i filmów, aczkolwiek znamy z pozycji wygranych, bo to oni piszą historię. Nie zawsze. Przegrani też mogą ją pisać. I taki punkt widzenia prezentuje książka "Front w Normandii". Opisuje działania niemieckiej Dywizji Piechoty w dniu szóstego czerwca aż do lipca i zdobycia przez Amerykanów St. Lo. Już choćby z tego punktu widzenia jest to książka bardzo ciekawa. 352 Dywizja Piechoty była jedynym oddziałem, który szóstego czerwca znajdował się w pełnej gotowości bojowej. To właśnie oni narobili kłopotu Amerykanom na plaży Omaha i później utrudniali utworzenie przyczółków i dalszy pochód w "krainę żywopłotów". Aż do St. Lo, gdzie podjęli desperacką obronę w terenie miejskim. Ogłoszona gotowość bojowa była wynikiem dość odważnego jak na niemieckie standardy postępowania dowódców, którzy częściowo ignorowali rozkazy OKW, a częściowo kreatywnie je interpretowali. To zresztą powtarzało się w trakcie dalszych działań. Książka przedstawia też przygotowania do odparcia desantu, szkolenie i stan wyposażenia niemieckich żołnierzy (zwłaszcza jeśli chodzi o artylerię i amunicję, było ono mizerne), ale główną zaletą jest oparcie relacji o wspomnienia weteranów - tych szczęśliwców, którzy przetrwali Normandię i mieli więcej szczęścia, bo dostali się do amerykańskiej niewoli (ci na Wschodzie mieli gorzej). Drugi plus to ogromna ilość zdjęć - głównie prywatnych i osobistych, ale także zdjęć oficjalnych dokumentów (rozkazów, biuletynów, dokumentów wojskowych, itd.). Oprócz tego ciekawy aneks przedstawia wyposażenie żołnierzy niemieckich i amerykańskich (mundury, oprzyrządowanie, broń, plecaki, itd). Oczywiście nie jest to pozycja dla każdego. Ogromna liczba nazw, nazwisk, a także dość suchy język w opisie działań, sprawia, że nie jest to wyjątkowo lekka lektura. W zasadzie tutaj mogę wskazać jedyny minus, czyli brak map, które pokazywałyby działania oddziałów w kolejnych dniach po desancie. Niemniej jednak polecam wszystkim pasjonatom II wojny, i historykom w ogólności również. Warto spojrzeć z drugiej strony i dostrzec, że tam również byli młodzi ludzie, a nie potwory i "znani z filmów hitlerowcy".

Sporo już w swoim życiu przeczytałam książek o Hitlerze, ale ta bardziej skupia się na wojennych losach Berlina niż na samym przywódcy narodu niemieckiego. Dosyć opasłe, monumentalne tomiszcze, pisane małym druczkiem czytało się trochę topornie. Zawarta duża ilość mniej lub bardziej ciekawych informacji o stolicy Niemiec i jej mieszkańcach wywoływała skrajne emocje. Książka rozpoczyna się od opisu szeregu uroczystości, związanych z obchodami 50 urodzin Hitlera. Defilady na jego cześć zorganizowano z nieprawdopodobnym wręcz rozmachem. Została zaprezentowana potęga militarna i polityczna III Rzeszy. Wiosną 1939 hitlerowskie Niemcy znajdowały się u szczytu potęgi. Napadając 01.09.1939r. na Polskę, Niemcy rozpętały II wojnę światową. Mieszkańcy Berlina musieli dostosować się do nowych ograniczeń: zasad reglamentacji i wyjątkowo uciążliwego zaciemnienia. Hitler przy pomocy swojego architekta - Alberta Speera wznosi nowoczesne, gigantyczne budowle. Wszystkie architektoniczne ikony nowego, narodowosocjalistycznego Berlina cechuje monumentalność i majestatyczność. Jednak rozmach, z jakim planowano zbudowanie nowych Niemiec o nazwie Germania, przyćmiewał wszystkie dotychczas powstałe obiekty. Przytoczę cytat z książki: "Hitler chciał przemienić Berlin w stolicę niemieckości i aryjskości. W centrum cywilizowanego świata". Wojna dotarła do stolicy Rzeszy niemal dokładnie rok po tym, jak Hitler objął władzę. Rozpoczęły się regularne bombardowania miasta. Zaczęły się również prześladowania i wywózki Żydów. Ich fizyczna likwidacja została poprzedzona powolną śmiercią społeczną. Ale znajdziemy tu również rozdział mówiący o tym, jak wielu mieszkańców stolicy, z narażeniem życia, pomagało Żydom znaleźć schronienie, zapewnić pożywienie i uratować ich od pewnej śmierci. Dosyć ciekawie opisano program wysyłania dzieci na prowincję. Miało to zarówno dobre i złe strony, ale jest to tak obszernie zrelacjonowanie, że nie będę się nad tą kwestią rozwodzić. Z pewnością jeden z ciekawszych rozdziałów. W przestrzeni publicznej pojawia się nowa forma przekazu a mianowicie radio. Stało się ono uniwersalnym środkiem komunikacji masowej oraz najważniejszym instrumentem władzy do przekazywania ludowi swojego przesłania, ale też i narzędziem propagandy. Dla społeczeństwa było najważniejszym źródłem informacji i rozrywki. Berlin był też głównym punktem opozycyjnej działalności wobec Trzeciej Rzeszy, bastionem przeciwników nazistowskiego ładu. Końcówka książki to już totalna degradacja zbombardowanego i zniszczonego doszczętnie miasta, z którego pozostała kupa gruzów i nawet wcielenie do oddziałów Volkssturmu dzieci i starców było już tylko aktem rozpaczy, który przyniósł tylko niepotrzebną śmierć większości z przymuszonych do wstąpienia w szeregi Volksstrumu osób. Wkroczenie do miasta żołnierzy Armii Czerwonej przypieczętowało upadek Berlina. Z pewnością autor zamieścił tu mnóstwo ciekawych informacji, relacji naocznych świadków, jednak niektóre rozdziały czytało mi się bardzo ciężko, inne zaś były niezwykle ciekawe. Można obejrzeć też sporo unikatowych fotografii. Dla miłośników historii i wiedzy o II wojnie światowej to pozycja obowiązkowa, która może być przydatna pod względem faktograficznym, ale na ile to wszystko jest ciekawe to już każdy musi sam ocenić.

Z wielu względów Bitwa o Moskwę była jedną z największych bitew w dziejach ludzkości, dziś trochę zapomniana w cieniu innych wydarzeń i działań II wojny światowej. To bitwa której walki toczyły się na obszarze wielkości Francji a ogrom poległych przewyższał dotychczasowe "rekordy" wojen. Łącznie po obu stronach walczyło około 7 milionów ludzi z czego 2,5 miliona zginęło, trafiło do niewoli lub odniosło rany -co w tamtych warunkach biorąc pod uwagę los, jaki czekał ich z rąk wroga, jeńcy wojenni skazani byli na śmierć. Utajnione albo przemilczane dotychczas fakty czy okoliczności ujrzały w tej książce światło dzienne. Autor umiejętnie wykorzystuje nowe źródła wiedzy jakimi były odtajnione archiwa radzieckie(dziś, znowu zamknięte na głucho) Co ważne jest w tej książce ,to umiejętność połączenia wielkiej historii z losami zwykłych ludzi, bogactwo osobistych przeżyć które odkrywamy w listach, pamiętnikach czy też relacjach żołnierzy obu walczących stron. To też obraz tego co działo się w Moskwie, paniki graniczącej z buntem, to także błędy Hitlera i Stalina i ich wpływu jakie ta bitwa miała na dalszy przebieg wojny.

Książka ciekawa, wyważona, obiektywna. Autor, pomimo wyraźnych sympatii dla Unii, nie waha się wspominać o niekonstytucyjnych działaniach Lincolna czy usuwaniu Żydów z całych stanów przez Granta. Trochę brakuje mi tu militariów, tym bardziej, że sam Smith przyznaje, iż batalie wojny secesyjnej miały przemożny wpływ na jej ostateczny wynik (poprzez wpływanie na opinię publiczną Północy), ale ostatecznie lojalnie ostrzega on, że bardziej interesuje go całościowy obraz podzielonego narodu. Znakomite moim zdaniem są rozdziały "Konfederacja w opałach" i "Ostatnia nadzieja świata": przedstawiają one postawy jankesów i południowców w obliczu wojny. To zdecydowanie najsilniejszy punkt tej książki, chyba najbardziej oryginalny. Generalnie, dobra podstawa dla poznania zarysu tego niebywałego konfliktu. Dla szukających czegoś więcej, polecam dwa wspomniane rozdziały, reszta nic nowego Wam nie wniesie.

Za sprawą autora powstała zbudowana na faktach, obalająca mity, biografia wielkiego stratega Armii Czerwonej. Spektakularnych zwycięstw Żukowa z czasów II Wojny Światowej nawet Stalinowi nie udało się podważyć. Dlatego też pod koniec swojego życia niezwykle pastwił się nad nim. Geoffrey Roberts odkłamuje pokrętną historię II Wojny Światowej i czasu dyktatury Stalina. Ale jak się okazało to nie tylko wielki wódź widział w Żukowie wroga. Po śmierci Stalina szefem państwa został Chruszczow, który początkowo współpracował z Żukowem, ale gdy zauważył jak jaka jest jego gwiazda, próbował zmieść go pod dywan historii.

Podobno z zasady o zmarłych nie mówi się źle. Jeżeli jednak zmarły był kanalią najwyżego gatunku, a i opinia wśród ogółu nienajlepsza, to czy przypisanie mu kilku grzeszków więcej może bardziej zaszkodzić? Niejeden zbrodniarz wojenny III Rzeszy z tego skorzystał. Wybielając siebie i zrzucając odpowiedzialność za zbrodnie uniknął sprawiedliwości Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze. Historyk niemiecki Rolf-Dieter podważył przyjętą w latach 50. i 60. doktrynę historyczną co do udziału i odpowiedzialności za II wojnę światową niektórych prominentnych wojskowych, którzy potem dzięki temu mogli piastować urzędy w administracji publicznej RFN. Książka w iście ascetycznym stylu przedstawia mało znany aspekt minonej wojny. Polityka zagraniczna Hitlera i próba pozyskania Polski jako sojusznika w walce z bolszewizmem to ciekawy temat, który zajmuje około połowy objętości książki. Reszta to analiza strategicznego i politycznego "geniuszu" wielkiego wodza tysiącletniej Rzeszy. Dla potwierdzenia stawianych tez autor umieszcza sporo materiału źródłowego. Chociaż książka wydaje się obiektywnie omawiać temat bez zbędnych emocji, gdzieniegdzie wkradają się drobne dygresje lub przypuszczenia, które są nieuniknione z racji celowo usuwanych dowodów zbrodni w dokumentach.