Bojaźń i drżenie; Choroba na śmierć

Zacząłem czytać w tłumaczeniu Bienestocka z 1911 roku (odradzam),ale kontynuowałem w tłumaczeniu Iwaszkiewicza z 1966 roku (polecam). Bienestock tłumaczył z przekładu niemieckiego - to wydanie ma zupełnie zmienioną strukturę, pełne jest streszczeń, interpretacji; raczej zabytek historyczny dla tych, którzy chcą się czegoś dowiedzieć o recepcji Kierkegaarda w Polsce, a nie dla tych, którzy chcą poznać dzieło Kierkegaarda.

Sięgnąłem po "Bojaźń i drżenie" po lekturze Mitu Syzyfa Camusa - Kierkegaard był tam krytykowany za swój "skok" wiary, który autor "Dżumy" ocenił jako "samobójstwo filozoficzne". Chciałem się dowiedzieć w zasadzie czym ten skok jest bezpośrednio u źródła i czyje pisanie bardziej mnie przekonuje. Bo sam chyba skłaniam się bardziej ku teizmowi niż ateizmowi, choć jak ze wszystkim dzisiaj - i tutaj jestem pewnie gdzieś na spektrum ;)

Nie jestem specjalnie obyty w lekturach filozoficznych - ale w przypadku egzystencjalistów to nie przeszkadza, bo oni są bardzo "literaccy". Obydwaj - i Kierkegaard i Camus w odwołują się do fundamentalnych postaci z europejskiej mitologii antyczno-chrześcijańskiej; u Camusa mamy Hamleta, Don Juana i w końcu Syzyfa, który jest główną postacią jego eseju, a u Kierkegaarda jest to Abraham - ojciec wiary nie tylko chrześcijańskiej, też judaizmu i islamu. Mamy u Duńczyka też odwołania między innymi do Szekspira, Eurypidesa, Goethego, ale i wielu innych postaci literackich. Skupia się on na bohaterach tragicznych, próbując narysować różnicę między nimi a "rycerzami wiary", który mogą dokonywać podobnych czynów, ale z innych pobudek - pierwsi w ramach etyki, drudzy w ramach osobistego stosunku do absolutu, czyli ponad (lub poza) etyką.

U Kierkeegarda odpowiedzią na trwogę w obliczu braku sensu jest wiara, u Camusa bunt. U Kierkegaarda Bóg jest absolutem, u Camusa Bóg jest nieobecny i człowiek musi żyć bez transcendencji, w pełniej świadomości absurdu. To są bardzo odrębne odpowiedzi na doświadczenie egzystencjalnej trwogi i poczucia absurdu istnienia.

Bojaźń i drżenie to dziełko średnio trudne, ale - że tak powiem - przyjemne. Dużo odniesień, ironiczny, subkiektywny styl celujący we współczesnych sobie, aluzje do aktualnych mu pisarzy. Autor stosuje tutaj lirykę maski - wydaje tę książkę pod pseudonimem Johannes de Silentio, który próbuje pojąć czyn Abrahama. Taki zabieg pozwala się zdystansować do tematu i popłynąć w rozważaniach - co zresztą robi. I nie ma tutaj jednoznacznych odpowiedzi - jest raczej oglądanie paradoksu wiary, próby uchwycenia jej istoty, z bardzo subiektywnej perspektywy. Jak zauważa Iwaszkiewicz (w znakomitej przedmowie),Kierkegaard "bardzo często mówi o "wierze" jak gdyby w oderwaniu od tego, w co wierzy. Wiarę uważa za pewien stan, euforię (...). Ta wiara jako namiętność, nieuchronnie połączona z cierpieniem, zawrotem głowy, z szaleństwem absurdu, daleka jest od ukojenia mistyków. (...) Nie ma obcowania z absolutem (...). Bóg milczy."

Zacząłem czytać w tłumaczeniu Bienestocka z 1911 roku (odradzam),ale kontynuowałem w tłumaczeniu Iwaszkiewicza z 1966 roku (polecam). Bienestock tłumaczył z przekładu niemieckiego - to wydanie ma zupełnie zmienioną strukturę, pełne jest streszczeń, interpretacji; raczej zabytek historyczny dla tych, którzy chcą się czegoś dowiedzieć o recepcji Kierkegaarda w Polsce, a nie...

O ile ,,Bojaźń i drżenie" jest książką, chodź z lekka zbyt krytyczną wobec etyki i w równie przesadnym przeciwieństwie pobłażliwą dla teologii, tak drugie dzieło tego autora; ,,Choroba na śmierć", jest egzystencjalnym arcydziełem. Pomimo momentów niesprawiedliwego jadu, rzucanego w stronę nie-chrześcijan, nazywając ich m. in. ludźmi dzikimi, rewelacyjnie oraz szczegółowo i trafnie analizuje i opisuje pojęcie rozpaczy i cierpienia, jakie mu towarzyszy. Søren Kierkegaard, daje również trafną receptę na rozpacz, jaką jest wiara w abstrakcyjne wartości wyższe, takie jak Bóg.

O ile ,,Bojaźń i drżenie" jest książką, chodź z lekka zbyt krytyczną wobec etyki i w równie przesadnym przeciwieństwie pobłażliwą dla teologii, tak drugie dzieło tego autora; ,,Choroba na śmierć", jest egzystencjalnym arcydziełem. Pomimo momentów niesprawiedliwego jadu, rzucanego w stronę nie-chrześcijan, nazywając ich m. in. ludźmi dzikimi, rewelacyjnie oraz szczegółowo i...

Potężne rozczarowanie!
Na wszystkich poziomach.
Niestety dla mnie ta książka to bełkot. Autor rozwodzi się nad różnymi wersjami historii Abrahama i Izaaka oraz interpretuje je, rozwija, robi jakieś parabole, które mają nie wiadomo czemu służyć .
Nudno tu, pusto i bez sensu.
Trochę trąci to bełkotem wariata, który robi ze zmyślonej historii jakieś zdarzenie nadzwyczajnej wagi, którą następnie się - przepraszam za słowo - brandzluje. I stęka nad jakimiś wielkimi poświęceniami, jakimś zapamiętywaniem jakichś zmyślonych bohaterów, ich wydumanych cierpień.
A wszystko to projekcją własnych pokrętnych myśli i chyba jakichś kompleksów, jakichś napięć, które ostatecznie są nieinteresujące, dlatego że - w moim przekonaniu - trącą jednostkową, nieuniwersalną patologią a nie "egzystencjalnym cierpieniem".

A w dodatku wszystko to męczące, wieloznaczne dlatego, że mętne, pisane dziwacznym stylem, przekazujące myśli dzikie, poszarpane, błądzące we mgle.

Nic, prócz zmęczenia, niewnosząca lektura.

Potężne rozczarowanie!
Na wszystkich poziomach.
Niestety dla mnie ta książka to bełkot. Autor rozwodzi się nad różnymi wersjami historii Abrahama i Izaaka oraz interpretuje je, rozwija, robi jakieś parabole, które mają nie wiadomo czemu służyć .
Nudno tu, pusto i bez sensu.
Trochę trąci to bełkotem wariata, który robi ze zmyślonej historii jakieś zdarzenie nadzwyczajnej...

Spoko, lubię tego filozofa, polecam, polecam.

Studiowało się tą filozofię w sumie bodajże 6 lat, więc i troszkę filozoficznych książek się przeczytało. To książka z mojej półki "różności", wrzucam tu te setki książek które przeczytałem w życiu w latach 2000-2019.

Spoko, lubię tego filozofa, polecam, polecam.

Studiowało się tą filozofię w sumie bodajże 6 lat, więc i troszkę filozoficznych książek się przeczytało. To książka z mojej półki "różności", wrzucam tu te setki książek które przeczytałem w życiu w latach 2000-2019.

Lepszy niż „Albo albo” głos epoki. Egzystencjalizm w czystej postaci. Rozprawienie się z tym co jest, zaprzeczenie i negacja. Lubię takie pozycje. Duńska klasyka.

Lepszy niż „Albo albo” głos epoki. Egzystencjalizm w czystej postaci. Rozprawienie się z tym co jest, zaprzeczenie i negacja. Lubię takie pozycje. Duńska klasyka.

Lektura tej książki jest wymagająca. Współczesne książki z zakresu filozofii w dużej mierze nawiązują w swej narracji do najnowszych odkryć naukowych i przełomów technologicznych i starają się określić ich wpływ na nasze życie. Ta książka Kierkegaarda powstała w oderwaniu od jakiejkolwiek wiedzy naukowej (może pominąwszy filologię i teologię, o ile tę drugą można w ogóle uznać za naukę) i bardzo trudno wejść z nią dialog. O ile w "Bojaźni i drżeniu" opowiadającej o ofierze Izaaka, można znaleźć punkty zaczepienia do dalszej refleksji, to "Choroba na śmierć" jest niezwykłym zapisem systemu filozoficznego (nawet jeśli autor twierdzi, że niczego takiego nie opisuje, bo nie ma tak daleko idących ambicji). Nie w sposób ocenić, czy jest on prawdziwy, czy fałszywy, gdyż nie opiera się on na jakichkolwiek przesłankach, które można w jakikolwiek sposób zweryfikować. Pomimo ogromnej elokwencji i erudycji (a może właśnie z tych powodów) nie jest łatwo wejść w nurt jej narracji i trzeba wiele uwagi, aby świadomie podążyć za myślami autora. Søren Aabye Kierkegaard nie był zrozumiany za życia i niewiele się w tej materii zmieniło współcześnie. Jego twórczość jest bez wątpienia ponadczasowa, ale ta ponadczasowość wynika z oderwania jego rozważań od rzeczywistości i jej nieprzystawalności, zarówno do czasów, w których pisał, jak i dnia dzisiejszego. Jeśli ktoś szuka lektury będącej wyzwaniem i napisanej pięknym językiem - polecam. Jeśli ktoś poszukuje prawdy o człowieku, to cóż... Może niektórzy znajdą to, czego szukają.

Lektura tej książki jest wymagająca. Współczesne książki z zakresu filozofii w dużej mierze nawiązują w swej narracji do najnowszych odkryć naukowych i przełomów technologicznych i starają się określić ich wpływ na nasze życie. Ta książka Kierkegaarda powstała w oderwaniu od jakiejkolwiek wiedzy naukowej (może pominąwszy filologię i teologię, o ile tę drugą można w ogóle...

Czym jest rozpacz? Ale taka prawdziwa rozpacz, która niekoniecznie musi się objawiać potokiem łez. Kierkegaard pokazuje, że tym co prawdziwie zasługuje na miano rozpaczy jest grzech. Jednak nie grzech rozumiany jako ten lub tamten występek, ale trwanie w grzechu, czyli w druzgocącym oddaleniu od Mocy, która nas ustanawia. To tak rozumiany grzech jest prawdziwą rozpaczą, prawdziwą chorobą na śmierć.

Niniejsze dziełko jest zdecydowanie trudne w odbiorze. Rozumienie rozpaczy Kierkegaarda jest ugruntowane w sprzężeniu dwóch sprzecznych form w jakich ona występuje: rozpaczy jako buntu i rozpaczy jako słabości. Dlatego do odbioru dzieła niezbędne jest rozumienie dialektyki klasycznej filozofii niemieckiej. "Choroba na śmierć" na pewno nie jest pozycją lekką i godną polecenia osobom niewprawionym filozoficznie. Stanowi jednak ważne uzupełnienie myśli Kierkegaarda, przybliżyła mnie ona trochę do jego zrozumienia.

Czym jest rozpacz? Ale taka prawdziwa rozpacz, która niekoniecznie musi się objawiać potokiem łez. Kierkegaard pokazuje, że tym co prawdziwie zasługuje na miano rozpaczy jest grzech. Jednak nie grzech rozumiany jako ten lub tamten występek, ale trwanie w grzechu, czyli w druzgocącym oddaleniu od Mocy, która nas ustanawia. To tak rozumiany grzech jest prawdziwą rozpaczą,...

Niełatwa przeprawa przez niełatwy umysł. Ale warto

Niełatwa przeprawa przez niełatwy umysł. Ale warto

Jedna z najważniejszych książek, jednego z najważniejszych filozofów.

Jedna z najważniejszych książek, jednego z najważniejszych filozofów.

Co czuł Abraham podczas podróży na górę Moria, gdzie złożyć miał w ofierze Bogu swojego ukochanego syna, Izaaka? Czy na to pytanie można w ogóle udzielić odpowiedzi? W Bojaźni i drżeniu Kierkegaard rozważa na przykładzie Abrahama fenomen wiary. Wiary, która w swojej istocie jest paradoksalnym stosunkiem skończonej jednostki do nieskończonego absolutu, czymś wymykającym się ostatecznemu racjonalnemu uzasadnieniu.

Kierkegaard walczy przede wszystkim z Heglem. Nie jest to oczywiście przypadkowe. Skrajnie racjonalistyczna filozofia Hegla, która w jednym spójnym systemie wyjaśnić chce całą rzeczywistość, jest gruntownym zaprzeczeniem tego co dla Kierkegaarda jest najważniejsze, czyli jednostkowej ludzkiej egzystencji. W dzisiejszych czasach, za sprawą powszechnie panującego kultu nauki, walka ta jest chyba jeszcze bardziej aktualna niż kiedykolwiek.

Co czuł Abraham podczas podróży na górę Moria, gdzie złożyć miał w ofierze Bogu swojego ukochanego syna, Izaaka? Czy na to pytanie można w ogóle udzielić odpowiedzi? W Bojaźni i drżeniu Kierkegaard rozważa na przykładzie Abrahama fenomen wiary. Wiary, która w swojej istocie jest paradoksalnym stosunkiem skończonej jednostki do nieskończonego absolutu, czymś wymykającym się...