Pismo. Magazyn opinii nr 10 (94) / 2025

Nowa Fantastyka 514 – solidna publicystyka, bardzo nierówna proza Numer 514 „Nowej Fantastyki” to klasyczny przykład zeszytu „w kratkę”: sporo dobrych rzeczy, sporo średnich i kilka, które kompletnie do mnie nie trafiły. Publicystyka trzyma poziom. Jak zawsze świetna jest Fantastyka w starożytności i mitologii Aleksandry Klęnczar– merytoryczna, ciekawa i napisana z pasją. Bardzo dobry artykuł Klucze do Zajdla, sensownie przybliżający twórczość klasyka polskiej SF. Udany wywiad ze Stewartem Turtonem, a Kosik i Orbitowski – klasa sama w sobie. Niestety, teksty Avatary i konstelacje Joanny Kułakowskiej oraz Andreas – architekt komiksu to totalnie nie moja bajka. Doceniam warsztat, ale tematyka mnie kompletnie ominęła. Proza polska Żaneta Pindur – „Rzeźnicy statków” Ciekawe, momentami kojarzące się ze „Złomiarzem” Bacigalupiego, ale brakuje dynamiki i większej liczby smaczków świata. Trochę za bardzo przegadane. 6/10 Artur Siwek – „Śmieci z Plutona” Twarde SF z dobrym pomysłem (inwazja z Plutona),ale wykonanie dla mnie zwyczajnie nudne. 3/10 Proza zagraniczna (aż sześć tekstów) Ai Jiang – „W wodzie przetrwamy” Krótki, chaotyczny, kompletnie nietrafiony w mój gust. 1/10 Lavie Tidhar – „Wyschłe kości” Bardzo dobry tekst: horror, SF i lekka humoreska w jednym. Jabłkowe potwory robią robotę. 7/10 R. Adams Cram – „Siostra Maddelena” Miał być horrorek, a wyszło opowiadanie jakby z innej epoki. Raczej ciekawostka. 4/10 Natalia Matoliniec – „Odległe pokoje” Pozytywne zaskoczenie: lwowskie wiedźmy kontra okupanci Lwowa. Dobrze napisane, choć bez fajerwerków. 5/10 Wołodymyr Jeszkilew – „Wektor porozumienia” Trochę „Archiwum X”, trochę baśń, trochę SF z równoległymi wszechświatami. Za dużo pomysłów, ale całość broni się jako ciekawy eksperyment. 6/10 John Wiswell – „Jak sobie pościelesz” Humoreska o bólu i sukubach w formie mebli. Pomysł oryginalny, wykonanie poprawne. Nominacja do Nebuli trochę mnie zaskoczyła. 6/10 Podsumowanie „Nowa Fantastyka” 514 to numer solidny, ale nierówny. Publicystyka ratuje całość, proza bywa od bardzo dobrej po kompletnie nieudaną. Warto przeczytać, ale raczej bez oczekiwania na numer roku.

Numer wybitnie nierówny. Warto dla Silverberga i Oldi. Reszta a zwłaszcza polska część prozy dla mnie niestrawna (wyjątek Kłodawski). Z części publicystycznej, jak zwykle na plus Jemielniak i mimo dość długaśnej formy wywiad z Moorcockiem. No i komiks na duży plus :)

Publicystyka na poziomie „standard fantastykowy”. Dobra, solidna, ale poza obowiązkowymi nazwiskami nic szczególnie nie wybija się ponad normę. Za to wreszcie dział „Fantastyka z lamusa” naprawdę mnie wciągnął. Artykuł o motywie książki i filmów o Tunelu do przyszłości na srebrnym ekranie z początku XX wieku — rewelacja. Temat tak mnie zainteresował, że doczytałem jego kontynuację w kolejnym numerze. I tam dopiero jest sztos. Proza – trzy długie teksty i wszystkie trzymają poziom. 🇵🇱 „Nie wiedźma” – Aleksandry Janusz Opowiadanie nagrodzone w zeszłym roku Nagrodą im. Janusza A. Zajdla za najlepsze polskie opowiadanie. Czy wybitne? Moim zdaniem — nie. Czy dobre? Zdecydowanie tak. A może nawet „plus dobre”. Motywy słowiańskie, wierzenia, bogowie — klimaty znane i już nieraz przerabiane, choćby u Mai Lidii Kossakowskiej i innych polskich autorek. Momentami miałem wrażenie deja vu. Ale całość jest sprawnie napisana, fabularnie poukładana i zwyczajnie dobrze się to czyta. 7/10. 🌍 „Robot” – Lavie Tidhar I to jest właśnie „to coś”. W świecie, w którym napisano już dziesiątki — jeśli nie setki — opowiadań o robotach i sztucznej inteligencji, Tidharowi udało się zrobić coś świeżego. Kilka tysięcy lat z życia robota geriatrycznego. Skala czasowa robi robotę (nomen omen),a koncept jest naprawdę odkrywczy. Autor pokazuje ewolucję świata, ludzi i samej maszyny w sposób, który nie nuży, a wręcz hipnotyzuje. Mam wrażenie, że Tidhar w krótkiej formie jest mocniejszy niż w powieściach. 8/10. 🕰 „Potwór o pięciu palcach” – William F. Harvey Klasyczna „perła z lamusa”. Styl pachnie myszką — i to czuć od pierwszego akapitu. Dla jednych wada, dla innych klimat. To właśnie ta historia, w której poznajemy literacki pierwowzór słynnej Rąsi z Rodziny Addamsów. Dzisiaj czyta się to już bardziej jako ciekawostkę historyczną niż tekst, który realnie straszy. Ale warto znać źródło. 5/10. Podsumowanie Numer wyraźnie równy. Bez fajerwerków w publicystyce, za to z naprawdę mocną prozą — szczególnie zagraniczną. Jeśli ktoś miałby sięgnąć po jeden jesienny numer „w ciemno”, ten spokojnie można polecić.

Szczególnie przypadły mi do gustu: Wojciech Orliński „Gdzie jesteście cyberpesymiści?” – jak ocalić demokrację przed internetem? Piotr Cieśliński „Wszystko się zgadza do dziesiątego miejsca po przecinku” – absolutnie fascynujące, choć …poza granicą mojego pojmowania Miłada Jędrysik „Czyńcie Ziemię Muskom poddaną” – wokół „Historii świata w siedmiu tanich rzeczach” Karolina Sulej Żyjąc, zauważ, że żyjesz” – o tym że prowadzenie notatek/dziennika może mieć wpływ na samopoczucie z Józefem Wilkoniem rozmawia Agnieszka Sowińska „Dwa tygodnie albo pięć minut” Jacek Podsiadło „Księga Hipopotama czli gdzie są dzieci?” – o Księdze Hioba Maciej Jarkowiec „Oto, co znaczy queer” – William S Burroughs Emilia Dłużewska „Dlaczego właśnie pan Darcy – czy Jane Austen wykreowała model ”moja miłość go zmieni” z Otessą Moshfegh rozmawia Janusz Kurkiewicz „Lata relaksu i odpoczynku”

Szczególnie przypadły mi do gustu: z Martinem Caparrosem rozmawia Artur Domosławski z Tobiasem Wolfem rozmawia Tomasz Umiński Renata Lis „Koniec świata? Jeszcze nie teraz”- o tym, że każde pokolenie przewiduje apokalipsę Tomasz Ulanowski „Galopem przez czas” – wokół „Hoof beats. How Horses Shaped Human History” Williama T. Taylora Piotr Ciesielewski „Kto pierwszy mrugnie” – o teorii gier w praktyce Miłada Jędrusik „Zabij tę maszynę” – o buncie przeciw maszynom, poczynając od luddyzmu Emilia Dłużewska „Najlepsza wersja siebie” – co znaczy żyć dobrze Joanna Tokarska-Bakir „Kto się boi czułego narratora?”

„Nowa Fantastyka” wchodzi w drugie półrocze 2025 z numerem, który czyta się zaskakująco dobrze — szczególnie jeśli ktoś lubi, gdy publicystyka rzeczywiście ma o czym opowiadać. A w tym wydaniu publicyści odpalają ciężkie działa. Publicystyka — najmocniejsza strona numeru Artykuły o horrorach, w których straszy nas… fauna, to świetny pomysł na uczczenie 50-lecia „Szczęk”. Teksty są naprawdę wyczerpujące, a jednocześnie nie nudzą: autorzy prowadzą czytelnika przez potwory morskie, lądowe i te, których lepiej nie spotkać o świcie w alpejskim lesie. Dwa wywiady — z Thomasem Olde Heuveltem i Maksem Kidrukiem — okazują się wyjątkowo skuteczne. Heuvelt robi to, co zwykle: w pięć odpowiedzi potrafi człowieka namówić na sięgnięcie po jego nową książkę. Kidruk działa podobnie, choć przyznaję: psioczę na ukraińskie SF, ale po tej rozmowie… pesymizm trochę zelżał. Dariusz Jemielniak natomiast rozkręca się z numeru na numer. „Welcome to the Muppet Show” trafia w sedno naszych współczesnych absurdów — czytając, człowiek kiwa głową tak energicznie, że boi się o kręgi szyjne. --- Proza polska Marcin Rusnak — Znamię Jedno dłuższe opowiadanie i trafia w dziesiątkę. Połączenie tragedii Holokaustu, równoległych rzeczywistości i fantasy brzmi jak proszenie się o katastrofę — a jednak Rusnak podchodzi do tematu z wyczuciem i pomysłem. Tekst jest mocny, oryginalny i dobrze napisany. Ocena: 8/10 --- Proza zagraniczna Zaskakująco równa — wszystkie teksty trzymają poziom mniej więcej 6/10, ale jeden wybija się ponad stawkę: Serhij Palcun — (opowiadanie o demonie filtrującym wodę) Pomysł na demona przywiązanego do programu komputerowego, który czyści wodę, to absolutne złoto. Świeże, intrygujące i… znowu ukraiński autor. I znowu dobre. Ocena: 7/10 Charles Stross — Rakietowa Gawęda Hard SF tak twarde, że można by nim wbijać gwoździe. Bez znajomości chemii czytelnik może mieć pod górkę, ale wrażenie — ogromne. Stross znowu udowadnia, że potrafi pójść w naukę na pełnej petardzie. Tim Major — Eqalussuaq Eko-groza. Nie do końca trafia emocjonalnie, ale narracyjnie jest okej: przyjemne, zwarte, klimatyczne. Igor Antoniuk — Sezon polowań Lekka groza, przewidywalna, ale do szybkiego przeczytania w sam raz. E. Triantafyllou — Jak dziewczyny wróciły Uff… da się przeczytać, ale jest to tekst dziwaczny, monotonny i nie do końca przekonujący — choć miłośnicy nietypowych konceptów i… motywów stóp znajdą coś dla siebie. Podsumowanie Nowa Fantastyka 513/2025 to numer mocny publicystycznie i solidny prozowo. Polskie „Znamię” świeci najjaśniej, zagranica trzyma równy poziom, a dodatkiem jest kilka tekstów, które potrafią zaskoczyć. Ogólna ocena: 7/10 z plusem. numer”.