Śmierć Tristana: 10 fantastycznych opowiadań o miłości

Jacek Inglot to twórca obecny w literaturze od wielu dekad. Poruszał w swoich tekstach mnóstwo wątków i motywów, dał się poznać jako wizjoner i autor nieszablonowy. Przykładem niech będzie najnowszy tom, który lada dzień ukaże się nakładem Wydawnictwo Odesfa - Odmienne Stany Fantastyki. „Śmierć Tristana. 10 opowiadań fantastycznych o miłości” to zbiór niezwykły, bo spinający czterdzieści lat pracy twórczej, od debiutu po najnowsze pomysły. Zapraszam na przedpremierową recenzję mojego subiektywnego patronatu!

Jak wskazuje tytuł w tomie znajdzie się dziesięć tekstów, które spaja zagadnienie miłości pojmowane bardzo różnorako. Znalazło się miejsce dla najbardziej dzikiej formy miłości, czyli jej cielesnego wydania. Jest też uczucie platoniczne, zgubne. Jest miłość futurystyczna, w parach, trójkątach i wielokątach. Między ludźmi i nie tylko. Autor podchodzi do sprawy naprawdę bez kompleksów i tabu. Spotkać tu można motywy fantastyki naukowej, socjologicznej, horroru, kryminału, dystopii, a wprawny obserwator pewnie wyłapie jeszcze inne, bardziej hermetyczne i szczegółowe podgatunki. Mnie osobiście przyszedł do głowy jeszcze cyberpunk.

Każde z tych opowiadań miało już swoją premierę w przeszłości. Jedne w legendarnym czasopiśmie „Fenix” inne w „Nowej Fantastyce” i „Science Fiction”. Znalazły się także takie, które ukazały się w innych antologiach, autorskiej zatytułowanej „Sodomion” oraz zbiorowych „Czarna msza” i „Ku gwiazdom”. Jest także coś, co mogli przeczytać odbiorcy „Playboya” i zina „Widok z Wysokiego Zamku”. To się nazywa docieranie do szerokiego grona odbiorców. Teraz zostały wybrane przez autora do nowego projektu skupionego na motywie różnie interpretowanej miłości.

Opowiadania w ogromnej mierze mają słodko-gorzki wydźwięk. Może nawet z naciskiem na ten mniej przyjemny akcent. Wszystkie snują wizje raczej pesymistycznych realiów, których wiodący motyw staje się zaledwie promykiem radosnych doznań lub wspomnień. Inglot w każdej z dziesięciu fabuł zaprezentował naprawdę pomysłowe podejście do przewidywania przyszłości. Wszystkie teksty dają nam jakiś zarys realiów świata przedstawionego, dzięki czemu możemy się domyślać, jak wygląda tamtejsza rzeczywistość. Raz to bohater sam zastanawia się czemu jest tak, a nie inaczej, w innym przypadku zostaje to pokazane w rozmowie między postaciami a czasami to narrator wprowadza czytelnika w określony klimat. Ogólnie rzecz ujmując, ani razu nie miałem poczucia, że zostałem wrzucony w fabułę zawieszoną w próżni. Każde z opowiadań w tym tomie dało mi solidny fundament, na którym osadzona została opowieść.

„10 opowiadań fantastycznych o miłości” to zbiór historii niezwykle emocjonalnych. Czytamy o bohaterach, którzy walczyli lub walczą o miłość. Przeżywają oni niesamowicie mocne rozterki. Niejeden raz usta składały mi się w niewypowiedziane przekleństwo, by takim ostrym akcentem wyrazić moją empatyczną reakcję – podziw bądź niedowierzanie. Postacie, które wykreował Jacek Inglot są do bólu autentyczne. Z jednej strony wiem, że to fikcja literacka, ale gdzieś z tyłu głowy kwitnie ta myśl, jak wiele takich historii nosi świat. Jasne, obdartych z futurystycznej czy groteskowej formy, ale na poziomie przeżyć, emocji właśnie takich historii jak te tutaj. Nie zdradzę, czy bohaterom przyjdzie wygrać bój o miłość, ale możecie mi wierzyć, sam akt tej walki jest niezwykle zajmujący. Bohaterowie poszczególnych fabuł byli ciekawi, jednak najbardziej w pamięci utkwili mi właśnie Maks oraz Anna. Emocje towarzyszące poznawaniu ich historii sprawiły, że utrwaliły mi się ich osobowości. A może stało się tak dlatego, że byli to bohaterowie o najbardziej "normalnej" osobowości w tych swoich zwariowanych realiach społecznych? Oceńcie sami z kim połączą Was immersyjne odczucia z lektury.

W tym miejscu wypadałoby pokrótce omówić poszczególne teksty, jednak nie zrobię tego, bo nawet jednym zdaniem wprowadzenia mógłbym spalić wam naprawdę solidną emocjonalną jazdę. Nie chcę tego robić, żeby każdy miał okazję odbyć ją samodzielnie. Wspomnę tylko, że moim faworytem jest opowiadanie „Maks T.”. Jest ono wielowątkowe, osadzone w dystopijnych, cyberpunkowych realiach. To mocny thriller o świetnie zarysowanej strukturze świata, którą poznajemy po kawałku, by na koniec dostać wielki zastrzyk informacji. To opowiadanie dało mi też najmocniejszego kopa. Jest ono najświeższe, a zarazem najbardziej wnikliwie i ostro komentuje między wierszami naszą rzeczywistość, a raczej jej prawdopodobny kierunek rozwoju. Na drugim biegunie jest tekst „Konsumenci”. Nie porwał mnie jego klimat, chociaż ma zarówno elementy historyczne, jak i dość groteskowy przytyk do czasów polskiej przemiany ustrojowej, kiedy zresztą powstał ten tekst. Odniosłem wrażenie, że jest w nim zbyt dużo niedopowiedzeń, a i elementy rodem z body horrory mnie nie ujęły. Wyróżnić też muszę opowiadanie „Grono”, które przedstawia ciekawą wizję rozwoju społeczeństwa w kierunku jakiejś dziwnej formy seksualnego komunizmu. Autorowi oddaję pełne uznanie, że dał radę poprowadzić tę fabułę bez stworzenia niezdatnej do lektury pornografii literackiej. Co więcej, finał tej historii zmiótł mnie z krzesła.

Wielką zagadką jest dla mnie tekst „Smog nad Tokyoramą”, który od razu przypomniał mi, że gdzieś taki koncept już czytałem. I bingo. Robert J. Szmidt najpierw, w 2007 roku miał opowiadanie dotyczące futurystycznych walk na śmierć i życie, a potem wyszła powieść rozwijająca ten pomysł. O ile, czytając tamte opowieści pierwszy raz byłem zaskoczony całym pomysłem, to teraz jestem dość skołowany, bo opowiadanie Jacka Inglota ukazało się pierwotnie w 1990 roku. Czynników wspólnych między „Smogiem nad Tokyoramą” Inglota, a „Mrokiem nad Tokyoramą” Szmidta jest całkiem sporo. Nie wiem, co o tym sądzić.

Antologia zawiera w sobie teksty pełne przewrotnych i niepokojących wizji przyszłości. To co wykreował autor jest mocno depresyjne i ponure, tym bardziej że patrząc z teraźniejszej perspektywy jeszcze te fabularne realia nie nadeszły, ale są bliżej niż dalej. Ich dystopijny charakter wydaje się momentami naprawdę na wyciągnięcie ręki, jeśli nie poprawią się w niektórych krajach wskaźniki demograficzne, a liberalność i wyzwolenie seksualne nie ustatkuje się tylko będzie wciąż brnąć dalej. Chce się wierzyć, że żadna z tych wizji nie ma szans na zaistnienie, ale intuicja mi podpowiada, że wyobraźnia ludzka nie ma granic. Co zresztą pokazał sam autor. Nie ukrywam, że spodziewałem się zupełnie innego poziomu ciężkości tego zbioru, licząc chyba, że Jacek Inglot przewrotnie uderzył właśnie w typowo romantyczne tony. O, sancta simplicitas. Nic bardziej mylnego. Jasne, są tu akcenty pozytywne. Wspomnienia miłości, tęsknota, gorące uczucie tu teraz. Jednak fabuła się toczy i nic nie jest tu prostolinijne. Wątki słodkie przeplatane są z gorzkimi, a emocje kipią i buzują.

Jako że jest to recenzja przedpremierowa i patronacka, to nie miałem jeszcze w rękach fizycznego egzemplarza książki. Wiem, jednak, że będzie ona wydana w dwóch wersjach okładkowych. Jedna ukaże się w serii „OdeSFeros” z niesamowitą ilustracją pokazującą futurystyczne miasto oraz groteskową czaszkę i kobiece głowy, których symbolikę można odnosić właściwie do każdego z opowiadań. Przyznam, że projekt ten nieco mnie zmylił, bo myślałem, że historie opowiedziane przez autora będą bardziej zróżnicowane gatunkowo, a przynajmniej jedna będzie osadzona w uniwersum steampunkowym. Takich atrakcji nie ma, ale też jest świetnie. Druga wersja okładki jest przeznaczona do serii wydawniczej „Szamani Fantastyki”. Również jest bardzo symboliczna. Przedstawia tajemniczą postać, jakby sięgającą po rozświetlone czerwienią serce. Czy jest to personifikacja śmierci idącej w parze z miłością? Interpretację pozostawiam Wam. Kolorystyka tej okładki jest stonowana, ale dość przytłaczająca. Podbiła mi owo uczucie niepokoju wywołane już samą lekturą.

Treść opowiadań, zgodnie z informacjami z posłowia, nie została zmieniona względem oryginalnych wydań. Jest to zatem ciekawy eksperyment, w którym możemy prześledzić sobie ewolucję stylu autora. Ten efekt byłby mocniejszy, gdyby ich ułożenie było chronologiczne wedle pierwotnego wydania, ale to już marudzenie. Ogólnie odważne. Mój osąd jest tu bardzo pozytywny. Dziewięć z dziesięciu tekstów weszło mi bez najmniejszego zająknięcia. Tylko wspomniane już opowiadanie „Konsumenci”, miało w sobie coś, co mnie odstręczyło od lektury. Samo posłowie także jest tu wartością literacką. Jacek Inglot elokwentnie podnosi sprawę zakresu pojęcia fantastyki oraz rolę miłości w literaturze wszelkiej maści i gatunku. Gdybym miał takiego polonistę w liceum i lekcje byłyby w stylu takiej wykładni, to chłonąłbym każde słowo wiedząc, że po każdej lekcji wychodzę mądrzejszy.

Nietrudno chyba domyślić się, że moja ocena tego tomu opowiadań jest pozytywna. I to nie ze względu na subiektywny patronat, jakim objąłem tę książkę. Ze względu na jakość tego, co jest w środku. Decyzję o patronacie podjąłem właściwie w ciemno, zawierzając temu co już znam autorstwa Jacka Inglota. Przywołując cytat z klasycznej komedii akcji z lat ’80. „Uwielbiam, kiedy wszystko idzie zgodnie z planem”. Autor nie zawiódł, wydawca dowiózł, ja przeczytałem i polecam. „Śmierć Tristana. 10 opowiadań fantastycznych o miłości” to książka słodko-gorzka, wywołująca emocje, obrazoburcza oraz refleksyjna. Futuryzm pokazany przez pryzmat codzienności i najprostszych, najbardziej czystych zjawisk, jakie towarzyszą człowiekowi – miłości i śmierci. Trudne połączenie? Niewątpliwie. Jednak śmiało można założyć, że oba te zjawiska zagoszczą prędzej czy później w życiu niemal każdego. W międzyczasie niech w Waszych rękach zagości ten tom. Warto.

https://www.facebook.com/SoFiK.DamianPodoba

Jacek Inglot to twórca obecny w literaturze od wielu dekad. Poruszał w swoich tekstach mnóstwo wątków i motywów, dał się poznać jako wizjoner i autor nieszablonowy. Przykładem niech będzie najnowszy tom, który lada dzień ukaże się nakładem Wydawnictwo Odesfa - Odmienne Stany Fantastyki. „Śmierć Tristana. 10 opowiadań fantastycznych o miłości” to zbiór niezwykły, bo...