Plemienni. Jak instynkty kulturowe mogą nas jednoczyć

Z opisu wydawcy: "Po pierwsze, działa w nas instynkt stada ..." i to być może zadziałało u pewnych czytelników, bo mierną 'polit_pop-ową" książkę oceniali tak wysoko; no cóż ... de gustibus non est disputandum.

Z opisu wydawcy: "Po pierwsze, działa w nas instynkt stada ..." i to być może zadziałało u pewnych czytelników, bo mierną 'polit_pop-ową" książkę oceniali tak wysoko; no cóż ... de gustibus non est disputandum.

Książka bardzo na czasie, poruszająca ważny temat i mówiąca o czymś, co tak właściwie już od dawna wiemy - człowiek nie jest z natury samotną wyspą i musi czuć, że przynależy do jakiejś grupy społecznej, a wraz z nią przejmuje jej właściwości kulturowe.

Autor, Michael Morris, w ciekawy sposób pokazuje nam, że ludzie, jako jednostki, łączą się w grupy społeczne (plemiona) I wraz z przynależnością do danej grupy, przejmują jej przekonania, wierzenia, symbole i motywacje. Nie jest to nowy koncept, natomiast książka wyjaśnia nam DLACZEGO tak się dzieje - co kieruje jednostką, że przyłącza się do takiej, a nie innej grupy, przejmując jej zasady i wartości.

W tekście autor przytacza wiele historii, kiedy to ludzie podążyli za swoimi "instynktami" i łączyli się w grupy. To są naprawdę ciekawe fragmenty, które dobrze się czyta.

Zresztą, już sam wstęp intryguje. Morris przytacza w nim historię z roku 2002, kiedy to w Koreii Pd. i Japonii odbywały się mistrzostwa świata w piłce nożnej. Pierwszy z gospodarzy, Korea, miał za trenera Holendra, Gusa Hiddinka. Można sobie tylko wyobrazić, jak wielkie różnice kulturowe były między zawodnikami, a trenerem. Niemniej jednak temu drugiemu udało się przedefiniować wartości zarówno sportowe, jak i te pozaboiskowe, i osiągnąć niemały sukces. Zmiany kulturowe są możliwe - nawet te bardzo zakorzenione w danej kulturze.

Reasumując, polecam bardzo. Ja przeczytałam "Plemiennych" z nieukrywanym zainteresowaniem.

Książka bardzo na czasie, poruszająca ważny temat i mówiąca o czymś, co tak właściwie już od dawna wiemy - człowiek nie jest z natury samotną wyspą i musi czuć, że przynależy do jakiejś grupy społecznej, a wraz z nią przejmuje jej właściwości kulturowe.

Autor, Michael Morris, w ciekawy sposób pokazuje nam, że ludzie, jako jednostki, łączą się w grupy społeczne (plemiona)...

„Instynkty, znaki, symbole, obrzędy”

Z pozycją o tej tematyce spotykam się pierwszy raz. Zainteresowała mnie przede wszystkim przez to iż pojęcie „plemienia” zawsze kojarzyło mi się z czymś odległym, dawnym. Rozważania pod tym kątem w obecnej rzeczywistości wydały mi się bardzo ciekawe.

Autor wyjaśnią pojęcie "plemienia" w kontekście dawnym jak i tym obecnym. Pisze zarówno o odległych przykładach (np. dotyczących ludów prehistorycznych) jak i tych nam bliższych, współczesnych jak np. wojna na Ukrainie.

Poznajemy takie aspekty jak: instynkt plemienny, zmiany kulturowe, systemy ewolucyjne, zachowania adaptacyjne, umiejętności społeczne, kody kulturowe.

Przykłady związane z bliższym nam np. funkcjonowaniem drużyny piłkarskiej ale również szersze, odległe jak np. funkcjonowanie danego państwa.

Książka skupiona jest w większej części na przykładach obecnych w USA ale znajdziemy również te dotyczące np. Korei Południowej i Północnej, Ukrainy, Francji, Singapuru, Australii, Palestyny, Japonii, Brazylii, Wielkiej Brytanii, Serbii czy Polski

Możemy spodziewać się odwołań do takich pojęć, zdarzeń, osób jak: ruch #MeToo, prohibicja w Stanach Zjednoczonych, przypadek Joanny d'Arc, Martina Luthera Kinga, Baracka Obamy, Lincolna, Gandhiego, Netflix, Microsoft, tradycja Święta Dziękczynienia, LEGO, Lecha Wałęsy.

Co ważne autor licznie przytacza rozmaite badania.

Cześć 1 - Wyzwalacze plemienne

Odwołanie do naszych najdawniejszych przodków i ich niedoceniona wartość, błędne przeświadczenia związane z przekazywaną nam wiedzą na drodze edukacji.

Morris w tej części snuje rozważania odnośnie korupcji i jej wymiaru kulturowego, a także pokazuje jak kultura kształtuje myślenie.

Poznajemy pojęcia tj: instynkt grupy, instynkt bohatera, instynkt przodków, znaki plemienia, symbole plemienia, obrzędy plemienne.

Cześć 2 - Sygnały plemienne
Część 3 – Plemienny efekt domina

Pojęcia tj: kulturowe wzorce zakorzenione w społeczeństwach, strategia ruchu oddolnego i strategia terapii szokowej, aktywatory nawyków kulturowych, nierówności etniczne, dyskryminacja, ekstremizm, toksyczny trybalizm.

Autor objaśnia, że jeśli ma nastąpić zmiana potrzebne jest uruchomienie wszystkich trzech rodzajów kodów plemiennych. Ważne jest odpowiednia kolejność kroków (powodująca reakcje łańcuchową) i działanie stopniowane w czasie.

Zmiany nie polegają na używaniu siły do uzyskania pożądanego efektu ale raczej na współpracy.

Czasem do pożądanego efektu potrzebna jest jednak terapia szokowa, która jednak nie sprawdzi się zawsze i w taki sam sposób.

Książka była dla mnie interesująca. Bardzo dużo przykładów dodatkowo pomogło w zrozumieniu tematu.

"Pomyślność osiągniemy tylko razem - w plemionach"

„Instynkty, znaki, symbole, obrzędy”

Z pozycją o tej tematyce spotykam się pierwszy raz. Zainteresowała mnie przede wszystkim przez to iż pojęcie „plemienia” zawsze kojarzyło mi się z czymś odległym, dawnym. Rozważania pod tym kątem w obecnej rzeczywistości wydały mi się bardzo ciekawe.

Autor wyjaśnią pojęcie "plemienia" w kontekście dawnym jak i tym obecnym. Pisze...

W zeszłym roku czytałam ,,Rytuały" (o tym jaką rolę w naszym życiu odrywają rytuały) i ,,Przetrwają najżyczliwsi" (siła wcale nie jest tym co zadecydowało o przetrwaniu gatunku homo sapiens). ,,Plemienni" to doskonała pozycja, która uzupełnia dwie poprzednie. Pozornie powtarza to co już wiemy. Czy tego chcemy czy nie, jesteśmy gatunkiem stadnym - łączymy się w grupy a kryteria doboru są różne: poglądy religijne, polityczne, miejsce zamieszkania, praca, szkoła. To sprawia, że nie wiedząc kiedy stajemy się plemieniem, w którym jeden członek zależy od drugiego.

Michael Morris na podstawie wielu prostych i obrazowych przykładów pokazuje jak istotny jest instynkt plemienny i po kolei szczegółowo opisuje jego elementy. Już sam wstęp przekonuje do książki i pokazuje w jaki sposób będzie snuta opowieść o najważniejszych mechanizmach przetrwania ludzkości. Bo czy da się łatwiej przykuć uwagę niż przywołać Mundial 2002 i Guusa Hiddicka, który z słabo ocenianą Koreą Południową dotarł do półfinału? Aby tego dokonać musiał złamać kod kulturowy Koreańczyków i na nowo ich zaprogramować. Nie było to zadaniem łatwym bo zależności plemienne trzymały się mocno i stanowiły podstawę tożsamości Koreańczyków.

Mundial 2002 to otwierający przykład, który pomaga zrozumieć o czym będzie mowa w książce. Później krok po kroku rozkładany na czynniki pierwsze jest cały instynkt plemienny zaczynają od zdefiniowania czym jest współczesne plemię, poprzez to co je kształtuje jak instynkt bohatera, wpływ przodków, sygnały prestiżu czy tworzenie się baniek informacyjnych. Morris opowiada ciekawie, sypiąc anegdotami ale równocześnie pokazując jak pozornie błahe rzeczy mogę mieć potężną siłę oddziaływania, pod warunkiem że odpowiednio się je ukierunkuje. W tym miejscu trzeba przeczytać co opery mydlane miały wspólnego z kontrolą urodzeń w Brazylii. Zaskakujące jest też zrozumienie jakie mechanizmy zadziałały, że udało się wprowadzić prohibicję w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku. Wszystkie te zjawiska nabierają głębokiego sensu gdy zrozumiemy, że oparte są na naszym głęboko zakorzenionym instynkcie oraz na więziach jakie tworzymy z innymi ludźmi.

Ta książka to solidna dawka wiedzy, w bardzo przystępnej formie. Wyjaśnia zjawiska jakie rozgrywają się na naszych oczach. Chyba najbardziej szokujący jest ostatni rozdział, który w prawdzie mówi o współczesnych Stanach Zjednoczonych ale bez problemu da się przenieść na polskie środowisko. Od kilkunastu lat obserwujemy rozłam pomiędzy zwolennikami dwóch głównych partii. I nie jest to tylko kwestia przekonań politycznych i wzajemnej niechęci. Te zjawiska objaw toksycznej plemienności, która będzie się tylko pogłębiać, dopóki ktoś skutecznie nie przełamie wykształconej bariery.

,,Plemiennych" czyta się jednym tchem. To solidna wiedza psychologiczna, antropologiczna i socjologiczna, pomocna w zrozumieniu świata i wzajemnych międzyludzkich zależności. Może pomóc liderom/szefom w budowaniu różnorodnego środowiska, które będzie efektywne i przyjazne. Ale też pokazuje co nas łączy, co nas motywuje i co jest dla ludzi siłą napędową do rozwoju jako społeczność. Polecam!

W zeszłym roku czytałam ,,Rytuały" (o tym jaką rolę w naszym życiu odrywają rytuały) i ,,Przetrwają najżyczliwsi" (siła wcale nie jest tym co zadecydowało o przetrwaniu gatunku homo sapiens). ,,Plemienni" to doskonała pozycja, która uzupełnia dwie poprzednie. Pozornie powtarza to co już wiemy. Czy tego chcemy czy nie, jesteśmy gatunkiem stadnym - łączymy się w grupy a...

Niedawno w moim czytelniczym życiu wydarzyło się coś niezwykłego. Sięgnęłam po książkę z zamiarem (uwaga, teraz będzie trochę podniośle) zrozumienia, jak działa świat. Od dłuższego czasu miałam wrażenie zagubienia i życia jakby w oderwaniu od rzeczywistości. Lektura „Plemiennych” wydawała się być doskonałym antidotum na ten stan. Ku mojemu zaskoczeniu okazała się… dokładnie tym!

Michael Morris jest psychologiem kulturowym z ogromną wiedzą i doświadczeniem – co wyraźnie widać w treści książki. Na wstępie autor wymienia trzy warstwy instynktów plemiennych (instynkt grupy, bohatera i przodków) i tłumaczy, na czym one polegają. Każdej z nich przygląda się dokładniej w pierwszej części książki. Część druga została poświęcona sygnałom plemiennym, czyli „wyzwalaczom”, dzięki którym można kształtować wspomniane wcześniej instynkty i kody kulturowe.

Wraz z Morrisem cofamy się aż do czasów pierwszych ludzi i obserwujemy, jak poszczególne instynkty rozwijały się u naszych przodków. Dowiadujemy się na przykład, co łączy iskanie z plotkowaniem, albo w czym nasz gatunek był „lepszy” od neandertalczyków (i dlaczego ostatecznie to my, a nie oni, przetrwaliśmy).

Autor wplata w swoją opowieść także wiele bardziej współczesnych przykładów. Zastanawialiście się kiedyś, czemu na zdjęciach z epoki wiktoriańskiej widać same ponure twarze i jak to się stało, że dziś prawie automatycznie uśmiechamy się na widok fotografa? Albo jak telewizja kablowa może wpłynąć na dzietność? W „Plemiennych” znajdziecie odpowiedzi na te i wiele innych pytań.

Dla mnie najbardziej interesująca była jednak część trzecia książki. Jest ona swego rodzaju rozwinięciem dwóch poprzednich – ja powiedziałabym, że jest w niej najwięcej „mięsa” ;) Poza tym udowadnia, że poruszane wcześniej tematy dotyczą każdego z nas – a obok takiego przesłania trudno przejść obojętnie. Autor opowiada nam tutaj o mechanizmach zmian kulturowych, bańkach informacyjnych oraz tłumaczy, skąd bierze się nienawiść i przemoc.

W trakcie lektury poznajemy więc nie tylko pozytywne aspekty plemienności, lecz także jej ciemną stronę. Autor podaje jednak sposoby na zahamowanie niepożądanych reakcji łańcuchowych i łagodzenie konfliktów – i udowadnia ich skuteczność kolejnymi przykładami. W efekcie z jednej strony możemy poczuć się jak malutkie trybiki w wielkiej machinie społeczeństwa i odnieść wrażenie bycia na łasce i niełasce innych. Z drugiej natomiast Morris zostawia nas ze świadomością, że dzięki poznaniu i zrozumieniu naszych kodów kulturowych już nieraz radziliśmy sobie – jako ludzkość – z poważnymi problemami. Dlaczego więc mielibyśmy nie poradzić sobie z kolejnymi?

Sam proces czytania „Plemiennych” nie należał do najłatwiejszych. Chwilę zajęło mi przyswojenie podstawowych pojęć, którymi posługuje się autor. Mimo mnogości przykładów styl wydał mi się dość suchy; możliwe, że troszkę zawiodło również tłumaczenie (w paru miejscach pojawiły się kalki i niezręczności językowe). Książka ta od początku do końca wymagała ode mnie niemałego skupienia, jednak nie żałuję ani jednej spędzonej z nią minuty.

Uważam, że „Plemienni” są wartościową lekturą dla każdego – wszak żyjąc w społeczeństwie warto znać mechanizmy, które nim rządzą i zdawać sobie sprawę z wpływu plemienności nie tylko na nas samych, lecz także na innych. Myślę, że szczególnie dużo mogą z niej wyciągnąć ci, którzy na co dzień zajmują się zarządzaniem zespołem, planowaniem działań i rozwiązywaniem konfliktów – menedżerowie, liderzy i szefowie. Z całą pewnością Michael Morris pisze o tematach, o których nie można powiedzieć: „to mnie nie dotyczy”. Jego książka nie tyle uczy, co uświadamia – a to jest wartością samą w sobie.

Serdecznie dziękuję wydawnictwu Copernicus Center Press za egzemplarz [współpraca barterowa]

Niedawno w moim czytelniczym życiu wydarzyło się coś niezwykłego. Sięgnęłam po książkę z zamiarem (uwaga, teraz będzie trochę podniośle) zrozumienia, jak działa świat. Od dłuższego czasu miałam wrażenie zagubienia i życia jakby w oderwaniu od rzeczywistości. Lektura „Plemiennych” wydawała się być doskonałym antidotum na ten stan. Ku mojemu zaskoczeniu okazała się… dokładnie...

Michael Morris w książce "Plemienni" wnikliwie analizuje zjawisko przynależności do grup społecznych. Publikacja ma charakter interdyscyplinarny, ponieważ znajdziemy w niej zagadnienia z zakresu socjologii, antropologii, psychologii społecznej,, a czasem nawet elementy analizy językowej.

Autor stawia tezę, że współczesne „plemiona” niekoniecznie tak jak kiedyś mają jedynie charakter geograficzny czy etniczny. Każdą grupę łączy wspólny kod: zarówno językowy, jak i kulturowy. Wspólne sposoby komunikacji, wartości, symbole czy rytuały stają się fundamentem grupowej tożsamości. Morris opisuje, jak te kody działają w interakcji między członkami danych społeczności oraz na ile we współczesnym świecie na ich kształtowanie oddziałują mechanizmy ewolucyjne. Autor wyjaśnia, że tendencja do tworzenia plemion i potrzeba przynależności są w nas głęboko zakorzenione. Bo właśnie tak ludzki gatunek od zarania dziejów radził sobie z zagrożeniami i zapewniał przetrwanie.


Język, jakim posługuje się autor, jest rzeczowy, precyzyjny, ale jednocześnie bardzo przystępny. Autor unika akademickiego żargonu, co sprawia, że książka może zainteresować zarówno specjalistów, jak i zaspokoić ciekawość zwykłego czytelnika.

"Plemienni" to książka aktualna, szczególnie w kontekście współczesnych napięć społecznych, konfliktów kulturowych i podziałów politycznych. Pozwala lepiej zrozumieć, skąd biorą się nasze plemienne instynkty i jak wpływają one na codzienne decyzje, relacje i sposób postrzegania innych.

Michael Morris w książce "Plemienni" wnikliwie analizuje zjawisko przynależności do grup społecznych. Publikacja ma charakter interdyscyplinarny, ponieważ znajdziemy w niej zagadnienia z zakresu socjologii, antropologii, psychologii społecznej,, a czasem nawet elementy analizy językowej.

Autor stawia tezę, że współczesne „plemiona” niekoniecznie tak jak kiedyś mają...

Ciekawie napisana, bogata w przykłady.

Ciekawie napisana, bogata w przykłady.

Człowiek nie jest istotną społeczną.
Jest istotą plemienną.
PLEMIENNI Michael Morris
@copernicus
Jak nasza zamierzchła przeszłość, cofnięcie się do człowieka pierwotnego, może nam pomóc w zrozumieniu współczesności?
Okazuje się, że właśnie w naszym plemiennym fundamencie leży metoda na odnalezienie się w codzienności. Tylko może warto wyzwolić się z kultu indywidualizmu…
Zapewne każdy z nas widział zdjęcia z rodzinnych czy muzealnych archiwów- te pozowane, do dokumentów lub rodzinnych portretów, na których nikt się nie uśmiechał.
A wiecie, że za zmianą stoi założyciel marki Kodak, który wykorzystując nasze plemienne instynkty zaczął „uśmiechniętą rewolucję”?
Na pewno kojarzycie brazylijskie (i nie tylko) telenowele. Obecnie kojarzą nam się raczej z rozrywką niskich lotów, raczej kulturowym fast foodem dla umysłów. Jednak to właśnie dzięki telenowelom zaczęła się kulturowa rewolucja na wielką skalę!
No c’mon, nie mówcie, że nie chcecie znać takich ciekawostek…
Albo może zainteresuje Was informacja o tym, że zwracanie uwagi na ilość followersów i kierowanie się za postaciami z większą ich liczbą jest BIOLOGICZNIE WARUNKOWANE? No, już dzieci wybierają wzorce, które są śledzone przez więcej osób.
A to tylko ułamek ciekawostek, które znajdziecie w książce „Plemienni”.
Czyta się lekko a sama treść jest zaskakująco praktyczna. Można sobie trochę tych post-plemiennych narzędzi wziąć dla siebie i używać.
Miałam ogromny fun podczas czytania tej pozycji, już dawno nic mnie na tyle nie wciągnęło.
Serdecznie polecam!
[WSPÓŁPRACA RECENZENCKA Z WYDAWNICTWEM]

Człowiek nie jest istotną społeczną.
Jest istotą plemienną.
PLEMIENNI Michael Morris
@copernicus
Jak nasza zamierzchła przeszłość, cofnięcie się do człowieka pierwotnego, może nam pomóc w zrozumieniu współczesności?
Okazuje się, że właśnie w naszym plemiennym fundamencie leży metoda na odnalezienie się w codzienności. Tylko może warto wyzwolić się z kultu...

"Plemienni" to książka, która prowadzi nas przez różne interpretacje "plemienia" jako grupy społecznej. Autor zabiera nas w podróż przez różne plemienne instynkty, kulturowe kody, społeczne schematy. Całość napisana w stricte naukowy sposób, jednak nie podręcznikowy, przez co łatwiej jest przebrnąć przez wiele życiowych przykładów ( problem z punktualnością w Ekwadorze czy zmiany ruchu drogowego w Szwecji). Na pewno nie jest to książka na jeden wieczór, bo wymaga skupienia, ale zdecydowanie warto. Spora dawka wiedzy w przystępnej formie. Polecam!

"Plemienni" to książka, która prowadzi nas przez różne interpretacje "plemienia" jako grupy społecznej. Autor zabiera nas w podróż przez różne plemienne instynkty, kulturowe kody, społeczne schematy. Całość napisana w stricte naukowy sposób, jednak nie podręcznikowy, przez co łatwiej jest przebrnąć przez wiele życiowych przykładów ( problem z punktualnością w Ekwadorze czy...

Recenzję wystawiłam na swoim blogu:
https://naukowe-iluminacje.blogspot.com/2025/09/plemienni-jak-instynkty-kulturowe-moga.html

Recenzję wystawiłam na swoim blogu:
https://naukowe-iluminacje.blogspot.com/2025/09/plemienni-jak-instynkty-kulturowe-moga.html