Unterstadt

Wspaniała opowieść, przez którą się po prostu płynie. Dawno już nie miałam takiego poczucia "nieodkładalności" książki.

Wspaniała opowieść, przez którą się po prostu płynie. Dawno już nie miałam takiego poczucia "nieodkładalności" książki.

Polecona przez Bookiecik wśród najlepszych, jej zdaniem książek, które przeczytała w roku 2024 (7/10). Przedstawiła ją w następujący sposób: powrót do rodzinnego Osijeku po niemalże 20 latach nieobecności, śmierć matki, sekret rodziny, odkrywanie tożsamości, skomplikowane losy Chorwacji. O, to zdecydowanie coś dla mnie, uznałam. Co prawda, błędnie założyłam, że skomplikowane losy Chorwacji nawiązywać będą do wojny o niepodległość w latach 90 (ostrożnie z nazywaniem tej wojny, bo wiem, że są nazwy nieakceptowalne przez Chorwatów, ale nie mam teraz pewności czy wybrana przeze mnie jest właściwa),a okazało się, że nawiązują do innych trudnych wydarzeń w chorwackiej historii. Początkowo byłam trochę rozczarowana, że jednak temat inny od tego, który najbardziej mnie interesuje, ale opowieść szybko mnie wciągnęła i okazała się bardzo ciekawa i warta poznania. Co więcej, kwestie opisane w tej książce, choć wydarzyły się w czasie II WŚ i krótko po niej, z pewnością miały duży wpływ na wydarzenia w latach 90 XX w.
Katarina wraca do rodzinnego Osijeku, skąd wyjechała po maturze na studia do Zagrzebia. Wzywa ją przyjaciółka rodziny (przyjaciółka jej babci),alarmując, że mama Katariny jest bardzo chora. Katarina nie miała dobrych relacji z matką, nie utrzymywała z nią kontaktu i choć najpierw nie ma zamiaru wracać do domu, ostatecznie rusza w podróż, lecz przybywa za późno. Dzięki Jozefinie i jej opowieściom Kati poznaje historię rodziny, dowiaduje się o swoich przodkach, o ich losach. Rodzina Kati jako potomkowie Niemców sprowadzonych do Osiejeku za panowania Marii Teresy w XVIII w. po II WŚ byli prześladowani przez partyzantów Tity jako kolaboranci i współodpowiedzialni za faszystowski reżim w Chorwacji. Te historie są kompletnie nieznane Katarinie ponieważ jej najbliższa rodzina, rodzice i babcia, milczała na ten temat, nie wtajemniczała dziecka w traumatyczne wydarzenia z przeszłości. Rodzinnych sekretów jest wiele i poznając je Katarina zaczyna rozumieć niektóre sytuacje z dzieciństwa, niektóre zachowania swojej matki czy babki. A czytelnik dowiaduje się sporo o historii Chorwacji w czasie II WŚ i po niej. Bardzo ciekawa i świetnie napisana książka.

Polecona przez Bookiecik wśród najlepszych, jej zdaniem książek, które przeczytała w roku 2024 (7/10). Przedstawiła ją w następujący sposób: powrót do rodzinnego Osijeku po niemalże 20 latach nieobecności, śmierć matki, sekret rodziny, odkrywanie tożsamości, skomplikowane losy Chorwacji. O, to zdecydowanie coś dla mnie, uznałam. Co prawda, błędnie założyłam, że...

Porusza ważne kwestie ale trochę mnie wymęczyła

Porusza ważne kwestie ale trochę mnie wymęczyła

Tytuł to nic innego jak niemiecka nazwa dolnego miasta, jednej z dzielnic Osijeku, pięknego miasta w chorwackiej Slawonii, nad Drawą. Od osiemnastego wieku do końca drugiej wojny światowej część jej mieszkańców stanowili tzw, Szwabi dunajscy, czyli potomkowie niemieckich kolonistów pochodzących głównie ze szwabskiej części Bawarii. Była to jedna z dwóch grup wielokulturowego miasta, która zniknęła po II wojnie światowej, drugą byli Żydzi. Pozostali Chorwaci, Serbowie, Węgrzy, a obecnie dołączyli do nich imigranci z innych republik dawnej Jugosławii.
I wśród mieszkańców, a w zasadzie mieszkanek z tego środowiska rozgrywa się akcja książki. Pierwszoosobowa narratorka, która w końcu lat 90-tych ubiegłego stulecia przyjeżdża do Osijeku, pooranego wojną o niepodległość i serbsko-jugosłowiańskimi represjami, powoli odkrywa prawdę o swoim pochodzeniu. I nie ma tu lukrowania, Wśród jej przodków i członków rodzin byli esesmani, antysemici wyganiający z domu usiłujących się ukrywać Żydów i cieszący się z ich „wytępienia”. Chorwacka autorka nie próbuje wybielać własnych rodaków, faszystowskich ustaszy, wiernych sojuszników Hitlera, obciążonych ludobójstwem i zbrodniami wojennymi. I były matki, które były dumne z takich synów.
Jednakże fortuna kołem się toczy. Komunistyczni partyzanci Tity po wyzwoleniu odpłacili pięknym za nadobne. Przy czym nie to bolało najbardziej lokalne Szwabki, które przetrwały represje. Mocniej uderzyli je sąsiedzi, w błyskawicznym tempie zajmując ich majątek i grabiąc dobytek. I znowu autorka wsadza kij w mrowisko, bo obrywa się nie tylko komunie, ale i lokalnemu społeczeństwu.
Ale to tylko kulisty fabuły powieści. To historia czterech pokoleń mieszczańskich Szwabek z miasta, nazywanego przez nie nazwą Esseg. To z jednej strony doświadczenia „Wielkiej Wojny”, czyli pierwszej światowej, z drugiej problemy osobiste, ale na pewno nie niedostatek. Wojna to rozłamy w rodzinie i wśród znajomych, a potem walka o przetrwanie. I o dzieci oraz wnuki, o ich bezpieczeństwo.
I nie sposób nie zauważyć, że to właśnie kobiety i dzieci ponosiły konsekwencje wyborów, których dokonywali ich ojcowie, mężowie, bracia i synowie. Patriarchalna rodzina, odbierająca im prawa do decydowania, okazała się dla nich tragiczna. A nowe, niepodległe państwo wolałoby nie wspominać o tamtych czasach, w sytuacji gdy dopiero co udało się obronić miasto przed Serbami. To także powieść o relacjach rodzinnych, ich skomplikowanych układach i tęsknotach za wyimaginowanymi, cudownymi wspomnieniami z dzieciństwa. Bardzo dobra powieść. Dodatkowy plus za uczciwość i brak wybielania rodaków.
Przeczytane w ramach wrześniowego wyzwania – książka z miastem w tytule lub o mieści, tu o Osijeku.

Tytuł to nic innego jak niemiecka nazwa dolnego miasta, jednej z dzielnic Osijeku, pięknego miasta w chorwackiej Slawonii, nad Drawą. Od osiemnastego wieku do końca drugiej wojny światowej część jej mieszkańców stanowili tzw, Szwabi dunajscy, czyli potomkowie niemieckich kolonistów pochodzących głównie ze szwabskiej części Bawarii. Była to jedna z dwóch grup...

Tchnięta głęboką wewnętrzną potrzebą Katarina pakuje się i wsiada do pociągu relacji Zagrzeb – Osijek. Silne przeczucie i intuicja każą jej wracać do domu rodzinnego, by spotkać się z matką. Gdy do niego dociera okazuje się, że ta właśnie umarła. Smutne wieści przekazuje kobiecie Frau Józefina, kobieta ściśle przez lata związana z rodziną Kati. Pobyt w rodzinnej miejscowości, w pustym domu budzi w trzydziestosześciolatce wspomnienia z lat dziecinnych. To szczątkowe migawki z życia ważnych dla kobiety osób pod postacią wypłowiałych wspomnień, niedopowiedzeń, niewypowiedzianych słów i latami skrywanych tajemnic. Budzić się będą do życia dzięki starym fotografiom, dociekliwości Katariny i pomocy Frau Józefiny, która początkowo niepewnie, w końcu coraz śmielej poprowadzi kobietę poprzez meandry życia poszczególnych członków jej rodziny.

 „Pewnego dnia tajemnice zaczęły wyskakiwać ze wszystkich stron, jak rwący potok, lawina, jak zgniecione prześcieradło i kołdra upchnięte do ciasnej skrzynki na pościel. Już nikt i nic nie mogło ich złapać i włożyć z powrotem do ciemności, do udawanego zapomnienia.”

„Unterstadt” to poruszająca saga rodzinna, w której Ivana Šojat splata losy czterech pokoleń kobiet mieszkających w chorwackim Osijeku. Ich życie boleśnie naznaczone będzie drugą wojną światową a później rządami Tity. Wojenna zawierucha, tożsamościowa nienawiść, niesprawiedliwe osądy okolicznej społeczności wywrą na nich bezpośredni wpływ, bezwzględnie je okaleczając i powodując, iż  latami nie będą chciały przywoływać duchów przeszłości. Swoje prawdziwe korzenie i poczucie tożsamości skrzętnie zamkną w czeluściach niepamięci, co będzie się stopniowo acz skrupulatnie nawarstwiać, by finalnie przeistoczyć się głębokie traumy i zatruć ich egzystencję.

„Człowiek musi nauczyć się wybaczać drobne nieporozumienia, kłótnie strzepnąć z siebie jak zasuszone błoto. Inaczej sam ugrzęźnie, utonie w bagnie.”

Chorwatka snuje gęstą opowieść o grozie wojny, głównie z kobiecego punktu widzenia. To przez pryzmat kobiecych portretów ukaże toczącą się nienawiść pomiędzy poszczególnymi nacjami. Mężczyźni, aktywnie uczestniczący w konfliktach lub też wręcz przeciwnie – emigrujący z kraju, pozostaną tak naprawdę niemymi świadkami tragedii, których, chcąc nie chcąc, pozostaną integralną częścią a nawet ich przyczyną. To powieść o kobietach, ich zagubieniu, samotności i niesprawiedliwości, która toczy ścieżki ich życia.

Šojat pokaże, iż nie można tożsamości definiować zero-jedynkowo. Odwrócone zostaną tutaj role kata i ofiary. Wzorem rasistowskiego i jakże krzywdzącego „Untermensch” stworzy się tytułowy „Unterstadt”, miejsce, w którym główną drogą do przeżycia okaże się wyparcie własnych korzeni i okrycie przeszłości zasłoną milczenia. Istotną rolę odegra komunistyczny obóz pracy w Valpovo. Kluczowy okaże się tym samym aspekt niemieckości. Bycie Niemcem będzie bowiem równoznaczne z noszeniem tożsamościowego piętna. „To nie są czasy, aby mieć dzieci, właściwie to nie są czasy dla ludzi”, padnie jakże trafne i deprymujące jednocześnie stwierdzenie. „Każdy naród ma swoich zbrodniarzy”, ktoś skonstatuje. Wszystko to zaś celnie odda ducha historycznych zawirowań i uwarunkowań, które stały się kanwą niniejszej powieści.

Mroczne społeczno-historyczne realia złagodzone zostaną poetyckim językiem. Chorwatka snuje tę opowieść w sposób eteryczny, ujmująco piękny, co doskonale oddaje przekład Sinišy Kasumović. Groza wojny zmiękczona zostaje tutaj rutynową prozą życia, niepozbawioną scenami pełnymi czułości, jak chociażby scena oświadczyn Klary i Petera. Mocną stroną będą tutaj metafory, dzięki nim głos bohaterów „przytłoczony upałem, będzie zmieniał swą teksturę” a ich oczy przypominać będą przykładowo „szklane kulki”. Sam powrót do domu narratorki Katariny będzie zaś nosić znamiona katharsis, oczyszczenia, które, dzięki i za sprawą Frau Józefiny – strażniczki pamięci jej przodków – pozwoli kobiecie poznać prawdę, przepracować ją, w pełni zrozumieć, a finalnie odciąć się od niej. Piękna i jednocześnie dojmująco smutna powieść, w której zmowa milczenia, niczym węzeł gordyjski, splata losy spokrewnionych ze sobą osób.

www.bookiecik.pl

Tchnięta głęboką wewnętrzną potrzebą Katarina pakuje się i wsiada do pociągu relacji Zagrzeb – Osijek. Silne przeczucie i intuicja każą jej wracać do domu rodzinnego, by spotkać się z matką. Gdy do niego dociera okazuje się, że ta właśnie umarła. Smutne wieści przekazuje kobiecie Frau Józefina, kobieta ściśle przez lata związana z rodziną Kati. Pobyt w rodzinnej...