„Rosjanie nadchodzą!” Ludność niemiecka a żołnierze Armii Radzieckiej (Czerwonej) na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948

Za książkę „Rosjanie nadchodzą!" Joanna Hytrek-Hryciuk została uhonorowana Nagrodą im. prof. Tomasza Strzembosza w 2011 r.

Wiosną 1945 r. na Dolnym Śląsku pozostało niewiele ponad 800 tysięcy Niemców. Niemcy uciekali ze swoich domów w trakcie zorganizowanej ewakuacji lub na własną rękę, przerażeni nazistowską „propagandą grozy" i opowieściami o barbarzyństwie Rosjan, które przynosili uciekinierzy z innych regionów. Ci, którzy nie mogli, nie zdążyli, nie chcieli uciekać lub po kilku dniach powrócili do rodzinnych miejscowości, stanęli przed koniecznością konfrontacji z żołnierzami 1 Frontu Ukraińskiego, którzy wkroczyli na Dolny Śląsk.

W przypadku działań podejmowanych przez żołnierzy wobec Niemców można wyróżnić trzy etapy postępowania.

Pierwszy, to niezwykle brutalne zachowanie: fala przemocy, zabójstw, gwałtów, kradzieży i bezmyślnego niszczenia. We wspomnieniach i dokumentach dominuje wstrząsający obraz okrucieństwa, którego ofiarą padała ludność cywilna bez względu na wiek i płeć. Oprócz morderstw, pobić i fali samobójstw największym problemem była przemoc na tle seksualnym, której przypadki zanotowano w zdecydowanej większości Dolnośląskich gmin.

Drugi wyznacza wydanie 20 kwietnia 1945 r. rozkazu Józefa Stalina nakazującego „bardziej humanitarne traktowanie Niemców" oraz złagodzenie antyniemieckiej propagandy, mające na celu osłabienie oporu i zjednanie Niemców.

Trzeci natomiast, to proceder polityki przychylnej Niemcom, graniczącej wręcz z faworyzowaniem tej grupy ludności na tle przybyłej na Dolny Śląsk ludności polskiej.

***

Niniejsza praca stawia sobie za cel ukazanie możliwie najpełniejszego obrazu relacji pomiędzy niemieckimi mieszkańcami Dolnego Śląska i żołnierzami Armii Radzieckiej, którzy w wyniku działań wojennych wkroczyli w granice regionu, oraz Polakami, którzy po maju 1945 r. zostali osiedleni na tym terenie.

W pracy zastosowano połączenie metody filologicznej oraz statystycznej. W toku analizy materiałów wyodrębniono siedem rozdziałów ułożonych w porządku chronologicznym i problemowym.