Niepokój przychodzi o zmierzchu

Przez pierwsze sto stron trochę ciężko mi było złapać rytm tej książki i koncepcję przyjętą przez autora. Potem już, gdy historie bohaterów zaczęły się łączyć, opowieść stała się wciągająca. Trzeba być przygotowanym do dużej ilości opisów w stosunku do liczby dialogów. Książkę polecam na długie wieczory osobom zmęczonym sensacjami. Początek może być męczący, ale warto go wytrzymać by się potem rozsmakować w świecie stworzonym przez autora.

Trochę jakbym czytała dwie książki, druga część to retrospekcja wyjaśniająca niejako część pierwszą. Niekiedy przerost formy nad treścią, zawijasy stylistyczne, niektóre zdania musiałam czytać dwa razy, żeby zrozumieć ich sens. Nie rozumiem też tak mocnej inspiracji zbrodnią połaniecką - jak gdyby autor nie umiał wymyślić swojego scenariusza.

To jedna z tych książek, po których trudno wrócić do codzienności. Zostawia bowiem głęboki ślad na duszy. Czytałam ją z rosnącym poruszeniem, bo choć zaczynała się niemal kameralnie – jako opowieść o rodzinie w podróży – z każdą stroną stawała się czymś znacznie więcej. Luiselli opowiada historię rodziców i ich dzieci, którzy przemierzają Amerykę, jadąc z Nowego Jorku na południe. Ich relacje są napięte, emocje niewypowiedziane, a rozmowy – choć codzienne – pełne ukrytych znaczeń. Ale obok tego rodzinnego mikroświata rozwija się inna, dramatyczna historia: dzieci z Ameryki Środkowej, które próbują przekroczyć granicę USA i znikają w systemie. Bez śladu. To książka o podróży – przez krajobrazy Ameryki, przez historię, przez pamięć i emocje. Autorka pisze nie tylko o polityce imigracyjnej, ale też o tym, jak opowiadamy historię innym i sobie samym. Jak zapisujemy życie w „archiwum” pamięci i co z tych zapisów zostaje. Zachwycał mnie język tej książki – momentami poetycki, innym razem surowy. Autorka bawi się formą – miesza fragmenty fikcyjne z dokumentalnymi, cytuje literaturę, wprowadza dziecięcy punkt widzenia. To wszystko tworzy niezwykłą mozaikę, która angażuje nie tylko intelekt, ale i serce. Niektóre strony czytałam z gulą w gardle. Zatrzymywałam się. Odkładałam. I wracałam. Bo to nie jest książka, przez którą się „przelatuje”. To książka, która zostaje – i domaga się, byśmy patrzyli uważniej, słuchali głębiej, czuli mocniej.

Lato, gdy mama miała zielone oczy, to przesmutna proza, opowiadająca o relacjach rodzinnych. A może raczej, o zgliszczach po nich... Tematyka, emocje i nastrój książki przypominały mi klimat arcytrudnych Wron, także na pewno to nie jest historia dla wszystkich - może być za ciężka dla wrażliwców. Poznajemy mamę i jej nastoletniego syna - chciałabym napisać - wiodących wspólne życie, ale... raczej jest to życie obok siebie z konieczności, a nie z miłości. Życie pełne konfliktów, złości i problemów. Chłopak odlicza dni do wyjazdu z kolegami, by w końcu uwolnić się od matki. Los bywa jednak przewrotny, a chłopiec ostatecznie ląduje w małej, francuskiej wsi, gdzie jego jedynym towarzyszem będzie znienawidzona rodzicielka. Jak oni tu wylądowali? Co tam się wydarzy? I czy wyjdą na prostą? Lato, to książka o stracie, o żałobie, o relacji, o zbyt późnej refleksji i przegapionej miłości. O tym, że często doceniamy to co mamy, dopiero gdy to stracimy. Ból matki i syna - każdy inny, ale obydwa przeogromne - przewalają się przez kolejne strony, niczym ogromne fale. Autorka nic nie uładza, nie oferuje łatwych pocieszeń i pustych kojących frazesów. To trudna, bardzo surowa i naładowana emocjami mała-wielka książka. Dla tych, którzy nie boją się i mają chęć na trudne tematy 💔 #literaturapiękna #relacje #rodzina

To była moja pierwsza książka napisana przez Ann Patchett i jestem zachwycony. Zachęciłem do zakupu również moją partnerkę i miło było zobaczyć jak wciągnęła ją lektura i jak dla odmiany wolała czytać do późna zamiast zasnąć nad książką :) Sposób prowadzenia narracji był bardzo specyficzny i wiele różnych faktów oraz retrospekcji było rozwijanych przed czytelnikiem w bardzo ciekawy sposób. Akcja książki trwa nawet kilkadziesiąt lat, więc wiele charakterów zmienia się z biegiem czasu oraz o wielu postaciach dowiadujemy się coraz więcej, zmienia się więc nasze postrzeganie. Tak jak w przypadku mojego innego ulubionego autora, Amora Towlesa bohaterami są dobrze usytuowani biali Amerykanie, którzy nawet jeśli na pewnych etapach życia dochodzą do większych pieniędzy pracą, to przychodzi im to bardzo łatwo i często pomagają w tym koneksje.

Magia dzieciństwa to przywilej, który z upływem czasu zaczyna budzić mieszane uczucia. Z jednej strony powraca jako nostalgiczne wspomnienie beztroski - obraz bezpiecznej przystani odpornej na sztorm codzienności. Z drugiej pozostaje obszarem niedostępnej wyobraźni, której naiwność z perspektywy dorosłego wydaje się niezrozumiała, a momentami nawet niepokojąca. Funkcjonowanie według utartych schematów dorosłości, opartych na obowiązkach i wymaganiach, choć ogranicza spontaniczność, rewanżuje się stabilnością i poczuciem porządku. W swojej powieści Andrés Barba oddaje głos nie tyle samemu Urzędnikowi, ile jego wewnętrznemu dialogowi - między potrzebą zachowania własnej integralności a fascynacją tym, co odmienne. Urzędnik jest postacią głęboko zakorzenioną w świecie dorosłych, ale niepozbawioną wrażliwości. To społecznik, który buduje swoją tożsamość na pomaganiu innym, a także przybrany ojciec troszczący się o swoją rodzinę. Jednocześnie jawi się jako krytyczny obserwator, dostrzegający drugie dno pozornie prostych zdarzeń i poszukujący języka dla tego, co wymyka się oczywistym interpretacjom. Narrator pozostaje więc przekonany o własnej przenikliwości i empatii, wierząc, że potrafi uchwycić złożoność świata. Nie dostrzega jednak, że jego największym ograniczeniem jest właśnie to, kim jest - dorosłym. A świat dorosłych rządzi się prawami innej natury niż świat dzieci.
 Wydarzenia w San Cristóbal, w których główną rolę odgrywa pojawienie się grupy małoletnich, dzikich lokatorów o nieznanym pochodzeniu, stają się jedynie tłem dla wewnętrznej walki Urzędnika. Próba zrozumienia tej dziecięcej wspólnoty przeradza się w swoistą obsesję. Nagromadzenie przytaczanych przez niego faktów, wycinków z prasy i relacji świadków zaczyna przytłaczać, prowadząc do pytania: czy ta analiza nie jest zbyt osobista? Jaką odpowiedzialność za te wydarzenia ponosi ktoś, kto formalnie pozostawał jedynie obserwatorem? Odpowiedzi przychodzą powoli - i nie brzmią przekonująco. Choć Urzędnik twierdzi, że z czasem lepiej zrozumiał swoją rolę w minionej tragedii, trudno oprzeć się wrażeniu, że jego refleksje pozostają powierzchowne i nie do końca szczere. Wyrzuty sumienia nie zniknęły - przeciwnie, zdają się równie silne jak wówczas. Tym bardziej niepokoi sposób, w jaki opisuje swój udział w śmierci „trzydziestu dwojga” - jakby jego opowieść była formą, która pozwala odsunąć ciężar odpowiedzialności. Filozofia, którą buduje wokół tych wydarzeń, odsłania rysę, której sam narrator zdaje się nie dostrzegać. Za językiem współczucia i żalu, pod pozorem deklarowanej „antropologicznej ciekawości”, kryje się coś znacznie mniej szlachetnego - prosta i trudna do przyjęcia zazdrość. Jest to zazdrość szczególna - właściwa dorosłemu, który nie potrafi przyznać, że zazdrości dzieciom. Czego właściwie? Wolności, która nie wymaga uzasadnienia. Przynależności, która nie jest wynikiem wysiłku, lecz naturalnego bycia częścią wspólnoty. A także bezkarności, podważającej sens zasad organizujących świat dorosłych. To właśnie z tej zazdrości rodzi się pytanie, przed którym Urzędnik próbuje się bronić: po co dorastać, skoro później nie sposób być naprawdę szczęśliwym? Dziecięca rzeczywistość jawi się jako przestrzeń prostoty, beztroski i intensywnego przeżywania chwili - coś, czego dorosłość nie potrafi już odzyskać. Urzędnik, mimo prób zrozumienia dzieci, nie jest w stanie stanąć w prawdzie o samym sobie. Świat, który opisuje, pozostaje dla niego zamknięty - istniał bez celu, którego dorośli tak rozpaczliwie się domagają. Wszystkie tworzone przez nich interpretacje - filozofie, metafory, narracje - okazują się jedynie próbą oswojenia czegoś, czego nie są w stanie pojąć. Dlatego jako czytelniczka, która w pewnym momencie zaczyna ulegać „niemoralnej” pokusie niedorastania, nie ufam Urzędnikowi. Jego słowa są piękne, ale nieprzekonujące. Być może w głębi rzeczy odczuł ulgę wobec upadku świetlistej republiki, a jej koniec potwierdził to, w co wierzył od początku: że ten świat nie miał prawa przetrwać. A skoro tak, rzeczywistość dorosłych może toczyć się dalej - uporządkowana, przewidywalna i bezpieczna, choć jej kierunek pozostaje ten sam: ku pustce.

Świetna książka, doskonale oddająca styl Doroty. Pomimo tego, że autorka opowiada historię swojego dorastania, każdy czytelnik (w mniejszym lub większym stopniu) może utożsamić się z jej przeżyciami. Dzieciństwo i lata nastoletnie nie zawsze są przepełnione radością; zwłaszcza, gdy dorastałxś u schyłku ubiegłego millenium jako autystyczna osoba nieheteronormatywna. Dorota w "Cukrach" dzieli się swoim małym światem, poczuciem niezrozumienia, które tak naprawdę nigdy nie odeszło oraz wyrywkami z życia - tymi dobrymi i złymi. To poruszająca opowieść o przeszłości, relacjach rodzinnych i bytowaniu pośród świata, który nas nie rozumie. Świetna, lekka w czytaniu lektura.

Ta niewielka pozycja hipnotyzuje i wciąga od pierwszej strony. To niezwykle udana próba opisu traumy głównej bohaterki, z nadzwyczajnym wyczuciem ukazująca, jak zupełnie inne od dorosłego jest przeżywanie traumy przez dziecko. Nagła pustka, samotność i wstyd zupełnie alienują dziewczynkę, aby pokonać bezsilność i lęk, musi stwarzać sobie własne metody na przeżycie w obcym i zimnym świecie. Zabawa oscylująca na krawędzi iluzji i rzeczywistości, która na początku miała służyć odzyskaniu własnej tożsamości i powinna kojarzyć się z poczuciem bezpieczeństwa, tutaj staje się czymś wynaturzonym, prowadzącym do tragedii. Niezmiernie podoba mi się styl i zabieg, aby o rzeczach bardzo emocjonalnych pisać zupełnie bezemocjonalnie. Stwarza to poczucie dystansu, nawet odrealnienia. Jest duszno i mrocznie. Błahostki przeobrażają się w sytuacje ledwo dźwigające swój własny ciężar, rzeczy pozornie niewinne stają się brzemienne winą, sumienie z czystego przeobraża się w splamione, niewinność w przewrotność, przemoc i ostateczność. Nie spodziewałam się takiej historii, pisanej tak dobrym stylem. Barba obdarza nieświadomość językiem, wydobywa z głębi umysłu to, co najgłębiej ukryte, niszczące siły, ciemne instynkty, mroczne fragmenty osobowości. Zabieg z narracją doskonały! Koniecznie muszę przeczytać kolejne książki tego autora! Wspaniałe jest również posłowie pani Ewy Modzelewskiej-Kossowskiej. Koniecznie doczytajcie do końca!

Książka pełna bólu. Autorka godziła słowami precyzyjnie jak nożem. Nie dało się ją przeczytać za jednym zamachem, czasami musiałam się przejść i odetchnąć od trudnej treści. Zdarzyło się, że nie zgadzałam się z poglądami autorki, niektóre twierdzenia wykrzywiały mi twarz, ale potrafiłam zrozumieć jej tok myślenia – smutny, ograniczony przez traumy z przeszłości. Jedyne, co mnie kłuło to to, że autorka nigdy, ale to nigdy nie wymieniła, ani nie pomyślała o pomocy psychologicznej/psychiatrycznej. Mimo że jej stan i symptomy wskazywały podręcznikowe objawy zaburzeń, które wymagają leczenia. Mam nadzieję, że autorka ma się teraz o wiele lepiej (minęło prawie dziesięć lat od publikacji książki). Nie zmienia to faktu, że przykro się to czytało. Polecam każdemu

Jako że to moja druga książka Ottessy Moshfegh trochę wiedziałam czego się spodziewać. Mamy tu opowiadania o różnych ludziach, których łączy genialny kunszt Ottessy i beznadzieja człowieczeństwa. Niektórzy próbują coś zmienić w swoim życiu, ale w bezwzględny sposób im się to nie udaje. Inni zatapiają się w codzienności, samotni i nieszczęśliwi, nie potrafiący nic zmienić. Jeszcze inni mają tak zamknięte umysły, że nie potrafią dojrzeć nic poza czubkiem własnego nosa. I jakby na nich spojrzeć z zewnątrz zobaczymy, że całe nasze pragnienia i wysiłki wydają się bez sensu w obliczu nieuniknionego końca. To wszystko oprawione czarnym humorem czasem obrzydliwym czasem melancholijnym. Ottessa potrafi wywoływać silne emocje obrzydzenie, niepokój, budować napięcie, ale również pustkę, nostalgię. Ona jest trochę komiczna i przerysowana, autodestrukcyjna i prowokującą. Niesamowicie przedstawia nam intymne szczegóły codzienności ludzi, które samy dobrze znamy, rzeczy które robimy, ale boimy się do nich przyznać. I do tego taki ciepły, brudny klimat opowiadań. Na koniec konieczna refleksja, aby wynieść z niej to coś.

Bardzo dziwna to książka, krótka, 140 stron, więc przeczytałam ją szybko, ale treść jest ciężka, nawet przytłaczająca. Bohaterka Ula ma tak ciężko w życiu, że nawet zakończenie nie daje nadziei na lepszą przyszłość. Zostawia czytelnika w stanie przygnębienia. Autor jednak ładnie pisze i jeszcze sięgnę po jakąś inną jego książkę właśnie z tego powodu. Kości to utwór na tyle specyficzny, że na pewno nie przypadnie do gustu każdemu, ale z uwagi na objętość polecam sprawdzić i wyrobić sobie opinię.

Książka jest krótka i wydawało mi się, że zupełnie niepotrzebna. Że Autor powinien sobie spisać swoje przemyślenia i schować do szuflady, bo tak na prawdę kogo to wszystko interesuje. A potem pojawiły się ostatnie strony i mnie olśniło o co w tym wszystkich chodzi. I od razy stwierdzałam, że to genialne zagranie syna pogrążonego może nie w żałobie, ale smutku na pewno. Smutku, który powstał po tym jak jego ojciec umarł zabity przez politykę. Autor wymienił z imienia i nazwiska francuskich polityków i opisał ich winy. Zrobił to, by do końca świata lub raczej istnienia jego książek, wszyscy ludzie wiedzieli, jak działania polityków wpływają na życie zwykłych ludzi. Jak w większości je zwyczajnie niszczą. Dopada to mniej lub bardziej każdego z nas, ale pisarz ma tę siłę, że może zostać zapamiętany. Ktoś wyrządził krzywdę bliskiej mu osobie więc usiadł, napisał, opublikował i wysłał w świat. Genialne w swej prostocie.

Uwielbiam takie niespodzianki. Lata żyłem bez świadomości istnienia dzieł Tove Ditlevsen, a teraz ta niewielka książeczka pochłonęła mnie bez reszty. Poruszająca, wytrącająca z równowagi historia, spisana jak policyjny protokół. Bez ozdobników, bez usprawiedliwień, czy roztkliwiania się nad własnym losem. I paradoksalnie w tym tkwi siła tej opowieści. Wir wydarzeń, który wciągnął mnie swoją intensywnością i dramatyzmem. Wyrzucił bezradnego na brzeg wraz z ostatnią stroną. I sprawił, że zatęskniłem i od razu wróciłem do początku, aby spróbować odnaleźć szczegóły, które mogły umknąć.

Powieść Filipa Zawady to literackie wyzwanie, które wymyka się tradycyjnym ramom fabularnym, serwując nam historię poszarpaną, trudną i gęstą od emocji. „Zbyt wiele zim minęło, żeby była wiosna” nie oferuje klasycznego początku, środka i końca, lecz jest raczej wiwisekcją toksycznej relacji i wielopokoleniowego traumatyzmu. Fabuła: W kleszczach dziadka i wnuka Głównym bohaterem i narratorem jest Szczepan – mężczyzna, który tkwi w destrukcyjnym klinczu ze swoim dziadkiem. Relacja ta przypomina psychologiczną walkę bokserską, w której ciosy padają niemal w każdym zdaniu. Dziadek to postać despotyczna, wręcz potworna, która swoją obecnością zatruwa powietrze w całym domu. Z kolei Szczepan, choć pozornie jest ofiarą, staje się lustrzanym odbiciem swojego oprawcy. Fabuła koncentruje się na codziennym trwaniu, na drobnych złośliwościach i wielkich upokorzeniach. Przez życie bohatera przewijają się kobiety – każda kolejna próba zbudowania normalnej relacji kończy się jednak fiaskiem, bo Szczepan nie potrafi kochać nikogo, skoro nie potrafi znieść samego siebie. To opowieść o tym, jak nienawiść do przodka staje się paliwem napędowym egzystencji i jak trudno jest wyrwać się z kręgu przemocy, która wrosła w DNA rodziny. Recenzja: Brutalny taniec słów Filip Zawada stworzył książkę, która jest jak uderzenie w splot słoneczny. Nie jest to lektura przyjemna – autor celowo wprowadza czytelnika w stan dyskomfortu. Język powieści jest surowy, pełen dosadności, a momentami wręcz turpistyczny. Krótkie, urywane zdania budują duszny, klaustrofobiczny klimat, w którym brakuje tlenu i wspomnianej w tytule „wiosny”. Największą siłą (a dla niektórych słabością) tej prozy jest jej bezkompromisowość. Zawada nie bierze jeńców; obnaża męskie słabości, kompleksy i prymitywne instynkty. Narracja Szczepana jest przepełniona autoironią, ale jest to humor czarny, gorzki i ostatecznie smutny. To portret człowieka, który został „przemielony” przez wychowanie i historię, a teraz sam nie potrafi zaoferować światu nic poza cynizmem. Mimo tego mroku, powieść fascynuje warsztatem. Zawada potrafi w jednym akapicie przejść od fizjologicznego obrzydzenia do niemal metafizycznej refleksji nad losem. Czytelnik ma wrażenie, że uczestniczy w sesji terapeutycznej, która wymknęła się spod kontroli. Podsumowanie „Zbyt wiele zim minęło, żeby była wiosna” to literatura dla odważnych. To książka o niemożności wybaczenia i o ciężarze dziedzictwa, którego nie da się po prostu odrzucić. Jeśli szukasz pocieszenia, omijaj ten tytuł szerokim łukiem. Jeśli jednak chcesz zobaczyć, jak wygląda literacka autopsja męskiej psychiki, Zawada dostarczy Ci wrażeń, których długo nie zapomnisz.

Książka gęsta i duszna. Opowiadająca o życiu na robotniczym osiedlu w Irlandii, w czasach gdy zamykano kolejne kopalnie, mężczyźni pozostawali bez pracy, a ich rodziny walczyły o przeżycie. A w tym wszystkim kilkuletni chłopiec, który wychowuje się bez ojca, z matką, która ma coraz większy problem z alkoholem... Jeśli ktoś ma ochotę na miłą i łatwą lekturę, tę powinien omijać szerokim łukiem. Naturalistyczna, często dosłowna i brutalna, wielokrotnie pozostawia czytelnika na bezdechu. Nie dla każdego.

Jest coś znajomego w tej opowieści. Któż z nas nie ma wujka, który wynosił z fabryki po kawałku blachę aż zrobił sobie nowy dach? Albo któż z nas nie wysłuchiwał głupot katechetki, nie plotkował ze Sklepową czy z Listonoszową. No i najważniejsze, każdy proboszcz jest dokładnie taki jak w tej historii, jego parafianie zresztą też. Dobrze się czyta książkę, która dobrze opisuje naszą mentalność. Naszą polską mentalność.

Mogę szczerze napisać, że jestem fanem Davida Vanna. Niewielu autorów w tak głęboki sposób dotyka mrocznej części naszej duszy, odkrywa po kawałku człowieka ukazując jego najsłabsze strony, a jednocześnie daje nam jasny sygnał - walka jest bez sensu. Spadasz w głęboką, czarną dziurę, krawędzie są zbyt daleko, żebyś mógł się chwycić, nie masz możliwości żeby się uratować. Jesteś już stracony. Ta wszechobecne poczucie braku nadziei wciąga. Polecam tą książkę!

Oszałamiająca powieść, napisana ze swadą, bez poszanowania zasad interpunkcji. O kobietach, białych i kolorowych Brytyjkach z urodzenia lub z wyboru (konieczności),często nieheteronormatywnych. Codzienne życie mniej lub bardziej zwyczajne, marzenia, pragnienia i potrzeby, szklane sufity, ograniczenia i stereotypy. Polecam każdej kobiecie.

Przeczytana, ale bez większych emocji. To moje pierwsze spotkanie z autorem, i trochę ciężko uwierzyć, że to noblista. Dość płytko i powierzchownie prześlizgnął się po temacie. Postaci ledwo zarysowane, kompletnie nie wchodzimy w ich emocje, przeżycia. Sam styl pisania (ale być może to kwestia kiepskiego przekładu) dość prosty i toporny. Po kolejne książki raczej nie sięgnę.

Zaskakująco osobista książka, choć bynajmniej nie ekshibicjonistyczna, poświęcona głównie niełatwym relacjom z matką. No i z mężczyznami - w takiej kolejności, nie tylko chronologicznej… Zapewne będę w mniejszości, gdy napiszę, że mimo całej błyskotliwej narracji, mojej ulubionej przewrotnej ironii pełnej, bardziej jednak do mnie trafiła poprzednia rzecz Gornick, czyli “Kobieta osobna i miasto” - i to nie tylko dlatego że tam było więcej Nowego Jorku. Tu największą wartością są gorzkie-słodkie dyskusje narratorki z matką (niestety, dość toksyczną osobą),które niekiedy przekształcają się w całkiem niezłe awantury i wzajemne obrażania się. To bardzo dynamiczna relacja. “Nieraz przez kilka lat panuje między nami coś w rodzaju zmęczonego odprężenia. Potem wraca gniew jasny i gorący”. Inna rzecz, że obie strony mają nieco racji w tej odwiecznej sztafecie pokoleń kobiecych. “– Dlaczego nie znajdziesz sobie sympatycznego mężczyzny, z którym byłabyś szczęśliwa? - pyta mnie mama. – Prostego i dobrego, nie intelektualistę ani filozofa”. Matka to dla niej “wytrawny miejski piechur, (ale i łowczyni miejsc siedzących w metrze)”. Dla mnie nad wszystkim dominuje tu jednak pięknie plastyczny obraz żydowskiego życia w Bronxie sprzed kilkudziesięciu lat, z niezwykłymi typami ludzkimi, ekscentrykami, dziwakami, przemocowcami. Tę część uważam za najlepszą, ukazującą niełatwe bogactwo ówczesnej mieszanki rasowo-narodowościowo -kulturowej. “Bronx był mozaiką etnicznych księstewek najechanych przez obcy element: pięć kwartałów, gdzie dominowali a to Włosi, a to Irlandczycy, a to Żydzi, ale każdy rewir żydowski miał swoją mniejszość irlandzką, a włoski żydowską”. “W naszej kamienicy mieszkali sami Żydzi, nie licząc irlandzkiej rodziny na parterze, rosyjskiej na drugim piętrze i polskiego dozorcy. Rosjanie byli wysocy i milkliwi, wchodzili i wychodzili w aurze tajemnicy. Wszyscy Irlandczycy byli chudzi, mieli jasne włosy niebieskie oczy, wąskie usta i zamknięte twarze. Oni też przemykali wśród nas jak cienie. Podobnie dozorca i jego żona trzymali się na uboczu. Nigdy do nikogo nie odzywali się pierwsi. Oto główny, jak mi się zdaje, efekt bycia w mniejszości: człowiek cichnie”. A to jeszcze te czasy, i środowiska, gdy kobieta jest funkcją swojego mężczyzny i głównie pod tym kątem oceniana. “Matka jest prawdziwym więźniem swojego środowiska, swoich czasów, które zakazywały kobietom samorealizacji”. Córka jest już zupełnie innego pokolenia, dla którego najważniejsza jest samorealizacja. I to zarzewie nieusuwalnego konfliktu towarzyszy nam w zasadzie przez wszystkie lata, które razem z nimi przeżywamy. “Nie mam dobrej relacji z mamą, a niekiedy, w miarę jak powiększa się nasz życiowy bagaż, zdaje się ona jeszcze pogarszać. Tkwimy uwięzione w ciasnym tunelu bliskiej, intensywnej znajomości”. Fascynujący jest portret sąsiadki Nettie, która sama kształtuje swoje życie, co u kołtuńskich mieszkańców kamienicy wywołuje przewidywalne reakcje. “Jej krok był niespieszny i rozmyślny. Ruszała raz jednym, raz drugim udem, kołysząc biodrami. Dla każdego było jasne, że ta kobieta donikąd nie idzie, że chodzi dla chodzenia, by poczuć efekt, jaki wywiera na przechodniach. Jej chód stale przypominał o ciele ukrytym pod ubraniem. Mówił: +To ciało ma moc budzenia apetytów+. Nie było drugiej takiej jak ona”. “Zarówno mężczyźni, jak i kobiety patrzyli na nią chciwie. To było straszne. Emocje, jakie wzbudzała, stanowiły raczej karę niż nagrodę. Przerażało mnie to, jak ludzie na nią patrzą – mężczyźni okrutnie, kobiety gniewnie. Wydawało mi się, że grozi jej niebezpieczeństwo”. “Ona sama, rzecz jasna, nie znała strachu. Erotyczna perfidia tkwiła w niej głęboko nierozerwalnie. (..) Budzenie pożądania było jedynym znanym jej sposobem na poprawę własnego samopoczucia. Wiedziała, że kiedy kołysze biodrami, unosi leniwie powieki albo przeciąga zmysłowo dłonią po rudych włosach, w męskich lędźwiach budzi się nadzieja. Wiedziała tylko tyle i aż tyle”. Po latach Nettie pada ofiarą raka… – Ona gniła od środka – oznajmiła mama. – Przeżarło ją. Ci mężczyźni ją przeżarli. – Mamo, na litość boską! Naprawdę w to wierzysz? Uważasz że, można dostać raka od seksu? – A n a c o u m a r ł a, j a k n i e n a r a k a?”. Albo taka piękna rozmowa matki z córką: “– Co robią homoseksualiści? – To samo co ty, mamo. – To znaczy? – Bzykają się tak jak ty. – Ale jak oni to robią? Gdzie? – W tyłek. – To musi boleć. – Czasami tak. Zazwyczaj nie. – Czy oni się żenią? – pyta ze śmiechem. – Niektórzy. Większość nie. – Czy są samotni? – Tak samo jak my mamo”. “Pamiętasz Druckerową? Mówiła że gdyby nie papieros w trakcie stosunku z mężem, wyskoczyłaby z okna. A Zimmermanową, tą po drugiej stronie? Wydali ją za mąż, jak miała 16 lat, szczerze faceta nie znosiła(...) Mężczyźni z Europy. To były zwierzęta. Po prostu zwierzęta”. “Przez 25 lat nie mogłam się pozbyć wrażenia, że mama nic nie robi, tylko leży w półmroku na kanapie, trzyma rękę na czole i mamrocze: +Nie wytrzymam+. Co zresztą okazało się nieprawdą”. “Miało się wrażenie, że pracuje wyłącznie po to, by móc się pod wieczór oddać rozpaczy, wiernie jej oczekującej na końcu obowiązkowej przeprawy przez trudy dnia codziennego. W weekendy, rzecz jasna, depresja trwała nieprzerwanie”. Wiele zmienia nagła śmierć ojca Autorki. “Wdowieństwo otworzyło mamie drogę do wyższej formy istnienia.(...) Opłakiwanie taty stało się jej zawodem, jej tożsamością, jej maską społeczną”. “To mama była centralną postacią tego dramatu, reszta kręciła się na obrzeżach. Można powiedzieć że jej spektakularna strata pochłonęła nas wszystkich; z pełnoprawnych żałobników zmieniliśmy się w świadków cudzej żałoby (...) Śmierć taty stała się religią, źródłem obrządku i doktryny. Figura kobiety, która utraciła miłość swojego życia, stała się dla mamy nową ortodoksją, której przestrzegała z talmudyczną dokładnością”. BTW: Tym bardziej było to nienormalne, że po śmierci ojca musiała spać z matką przez rok w jednym łóżku…. “Wołała wtedy moje imię i krzyczała: +Sierota! Mój Boże, jesteś sierotą!+ Nikt nie miał odwagi jej przypomnieć że według tradycji żydowskiej sierotą zostawało się po śmierci matki; dziecko bez ojca było tylko półsierotą”. Niestety, matka miała poważne kompleksy wobec wykształconej córki. “Ilekroć zaczynałam zdanie, którego nie dało się skończyć bez trzykrotnego złożenia, w jej oczach pojawiały się iskry zwierzęcej chytrości. Te iskry wzniecały w niej gniew, który rozpalał się w szał.(..) +Mów do mnie po ludzku!+”. “Zawsze po cichu liczyła, że tym razem będzie inaczej że wreszcie usłyszy ode mnie historię przypominającą jej własną, taką, które ją pokrzepi, a nie wprawi w zdumienie i zakłopotanie”. Pokornie upraszam o wybaczenie, ale część o nieudanym małżeństwie Autorki to chyba najnudniejszy fragment książki. “Teoretycznie zgadzaliśmy się co do wszystkiego, lecz w codziennym życiu jakoś nigdy się nie zdarzało, abyśmy równocześnie pragnęli tej samej rzeczy”. Reszta narracji to opisywanie, czy raczej: analizowanie, relacji z kolejnymi facetami, co także nie wydało mi się porywające. Wyciszający koniec nieco elegijny, gdy “Mama nie wygląda ani młodo, ani staro; wydaje się co najwyżej pochłonięta grozą widoku. (...) - Całe życie przeleciało – mówi cicho. Mój ból jest tak wielki, że nie mam odwagi go poczuć.(...) Potem siedzimy w milczeniu, dwie kobiety niezaplątane w supeł rozmowy, lecz jedynie patrzące w półmrok bezpowrotnie mi utraconego życia”. “Bez końca włóczymy się razem po ulicach Nowego Jorku. (...) Nie przepadamy za sobą podczas tych spacerów, czasem się na siebie gniewamy, ale nasze włóczęgostwo trwa w najlepsze. (...) Nie znosi jedynie teraźniejszości; gdy tylko teraźniejsze staje się przeszłością, mama z miejsca się w niej zakochuje. Opowieść za każdym razem jest taka sama i jednocześnie inna, bo jestem coraz starsza i zawsze przychodzi mi do głowy pytanie, którego nigdy wcześniej nie zadałam”. “Nie zależy nam już tak bardzo jak dawniej na sprawiedliwości. Nasza animozja stała się mniej zajadła”.