Lewicowa melancholia. Marksizm, historia i pamięć

Konieczny self-check dla adeptów antropologii, ale nie tylko, bo każdy, kto nieco myśli o ludziach jest nieco antropologiem i to jest pozycja na zaczątek refleksji o lepszym społeczeństwie z lepszą dystrybucją środków do życia/ dla życia/ i sensu. Niemal dziecięce myśli (po co pracować, skąd nierówności),a jednocześnie opracowane błyskotliwie i rzeczowo. Poza tym - jak mawiał Nietzsche - po wielbłądzie i lwie, przychodzi dziecko. Polecam każdemu

Ciekawa książka dość szczegółowo opisująca temat. Sama w sobie może i nie jest zbyt odkrywcza, bo raczej do samodzielnego spostrzeżenia opisanych przykładów i zjawiska. Mimo wszystko ładnie przedstawia i układa wiedzę w jedną całość, posiada również wiele cennych uwag, które ja wcześniej nie powiązałam. Wciągająca lektura, chociaż w obecnych czasach można ją czytać z lekkim dreszczem niepokoju i niedowierzania.

Ciągle próbuję coś z tego wynieść. Uwierzyć w wysokie noty. Docenić rozmach, w sumie nie można nie docenić. Ale jest coś nieznośnego w metodzie, którą przyjął Kozak żeby zreanimować i zrehabilitować Upiora. Legenda którą obrosła pozycja, aura glamoryzującej upiorowatości której dostarcza wizerunek autora, wciągnięcie na sztandary ilustracji prac Waliszewskiej, wreszcie cena w drugim obiegu 5x wyższa niż przy zakupie, no i obiecany powiew innowacji w podejściu do skostniałego tematu. Karuzela atutów, no powinnam się czuć na każdym polu dopuszczona do tajemnicy... To jest jakaś upiorna żąglerka, w której regularnie pobrzmiewa ego wodzireja. "Ale o tym jeszcze powiem później" do połowy książki, a po połowie książki "o tym mówiłem już wcześniej". Jakbym oglądała ciągle ten sam film, raz do tyłu, raz do przodu, skokowo, serią fotosów i od nowa. Kozak tnie masyw źródeł na własnych zasadach, poprzez czasy, epoki, krainy, ale jak dla mnie nie wyłania się z tego żadne kontinuum, to jest nieustające rozwlekanie szczątków w poszukiwaniu analogii (tu cieli tak i tam też cieli tak),a także instrukcja na wypadek że gdyby dzisiaj trza było upiora to tak i tak i jeszcze tak, powtórz. Pomysł zasadza się na sensownym śledzeniu skąd i dokąd zdąża upiór, ale czyta się to trochę jak superekspres: baca napoił owcę trupim rosołem, chłop po pijanemu odciął głowę trupowi i utonął we krwi. Ze znaków dymnych wokół książki wyłapałam że innowacją ma być oddanie hołdu upiorowi ludu, nie literackiem motywowi i kulturowej figurze w opozycji do "Wampira" Marii Janion. Więc skąd salonowa Waliszewska, zamiast rycin i ilustracji przedstawiających ludowe wyobrażenia upiorów, diabłów, płanetników, strzyg? Geografia upiora rozwleczona od Sybiru o Paryż, czemu nie pokusić się o diagram, mapę zabobonu. Albo może z jakiegoś tygodnika zdjęcie chłopa który w latach 30tych XX w jeszcze rozkopał grób żeby pokonać zło dla dobra całej wsi. Największy sens miało dla mnie migające w didaskaliach powiązanie upiora z chrześcijaństwem, przecież ciemnota ludu to pokłosie "biblii pauperum" i ekskluzywności nauki w średniowieczu, kościół stworzył diabła i rzucił na jego pastwę wyobraźnię niepiśmiennych. Urobek kościelny jest gruby jeśli chodzi o praktyki upiorotwórcze a potem upioro-odkręcające. Ciekawe są inkluzje historyczne, gdy pojawiają się władcy, rzezie polityczne, plagi. Tak, udało się udowodnić że był żywy trup ogólnie dostępny w przeciwieństwie do arystokratycznego przypudrowanego Vlada. Ale nie wiadomo jaki zbiorowy umysł, czym przerażony go wskrzesił, obudował w rytuały, i trzymał przy życiu. Lud pozostaje w ukryciu pomimo wielości imion i nazwisk, lud robi złe rzeczy, lud przemyca upiora na przekór oświeceniu, jest anonimowym nosicielem. Lud stanowił niemą większość która przepadła w historii świata, która realizowała potrzebę niesamowitości, dotykania sacrum i profanum, i pozostał w ciemności przykryty upiorem.

Epilog „Nie istnieją drogi na skróty, które pokazywałyby, jak sprawnie i bez wysiłku zatamować prąd typu „powrót do - czy to Hobbesa, do plemion, do nierówności czy do łona. Powtarzam: obecne zadanie wyniesienia idei integracji do skali ogólnoludzkiej i przeprowadzenia jej do samego końca najprawdopodobniej okaże się niesłychanie żmudnie, uciążliwe i kłopotliwe. Musimy się przygotować na długi okres naznaczony mnogością pytań i niewieloma odpowiedziami, naznaczony mnogością problemów i niewieloma rozwiązaniami- jak również na to, że będziemy działać w cieniu delikatnej równowagi między szansą na sukces i na porażkę. (…) Bardziej niż kiedykolwiek przedtem jesteśmy postawieni – my, ludzie, mieszkańcy Ziemi – w sytuacji albo - albo: albo wkroczymy we wspólną przyszłość, albo skończymy w zbiorowej mogile”. (s. 281.) Zygmunt Bauman, Retrotopia. Jak rządzi nami przeszłość, Przekł. K. Lebek, PWN Warszawa 2018. * Epilog Baumana nie pozostawia złudzeń w kwestii przyszłości Nas, mieszkańców Ziemi. ** Rozwiązanie jest proste, ale kto z niego skorzysta? *** Powtórzmy za Baumanem: „wspólna przyszłość” albo „zbiorowa mogiła”. ****Czytelnik ma o czym myśleć po lekturze Retrotopii!!! Zygmunt Bauman ( 1925-2017): • jeden z najbardziej znanych na świecie polskich socjologów, autor koncepcji ponowoczesności, płynnej ponowoczesnościi późnej nowoczesności; • autor Retrotopii, pokazującej spektakularne zmiany zaistniałe w świecie, od Hobbesa, przez powrót do plemion, powrót do nierówności, do powrotu do łona; • erudycja Baumana budzi respekt, autor powołuje się na myśl wielu: • Trade G. (1903): skłonność do powtarzania wyjaśnił tym, że ludzie uczestniczący w działaniach poszukują bezpiecznych rozwiązań za każdym razem, kiedy stają przed ryzykownym wyborem, a skłonność do nowości tym, że jednostki pragną odrębności i autonomii (Trade G., The Law of Imitation); • Bruni F. (2016a): "Ludzie, którzy od jakiegoś czasu ostrzegają przed Facebookiem, mają racje: Prawie każda minuta spędzona nad smartfonem, tabletem, i laptopem na przeglądaniu ulubionych stron internetowych i skrolowaniu przez spersonalizowane treści, zbliża nas do z góry przesądzonego wniosku. Wywiera się na nas presję, byśmy się dostosowali”. (Bruni F., How Facebook Warps Our Word, „New York Times”) • wykorzystuje znajomość światowej literatury, min.: ▪ Kafkę: Tak- odparłem- powiedziałem przecież. Oddalić się stąd - oto mój cel. Wyjazd [w:] Nowele i miniatury, s. 278.; ▪ Eco: „Widziałem dobrze, że wiele osób obawia się spisku jakiego ukrytego wroga: dziadek- Żydów, jezuici- masonów, mój ojciec garybaldczyk – jezuitów, królowie z połowy Europy – karbonariuszy, moi towarzysze spod znaku Mazziniego – króla podżeganego przez księży, policja z połowy świata – iluminatów bawarskich… (Cmentarz w Pradze, s.97-98.). Dzieło Baumana -to tekst o utraconym raju, nazwanym przez autora RETROTOPIĄ! Warto powtórzyć: Bardziej niż kiedykolwiek przedtem jesteśmy postawieni – my, ludzie, mieszkańcy Ziemi – w sytuacji albo - albo: albo wkroczymy we wspólną przyszłość, albo skończymy w zbiorowej mogile”. (s. 281.) Czytanie Baumana poszerza horyzonty! Tekst istotny i ważny, pozwalający zrozumieć istotę zmian zachodzących w Nas i w Świecie XXI w. 10/10

Dobry esej o zagrożeniu demokracji przez elity - zawsze gdy "lud" głosuje nader nieodpowiedzialnie - czyli zgodnie ze swoim interesem a nie tychże elit. Ważna publikacja ze względu na próbę głębszej analizy popularności "populizmu", widzianego wszędzie. Taka analiza jest ważna, by dyskusji nie zamykać hasłem - a zastanowić co jest przyczyną popularności tego typu ugrupowań.

W mojej ocenie książka wybitna. Autor porusza mnóstwo problemów, które miały wpływ na przekształcenia społeczeństw w zasadzie na całym świecie. Jest to książka z pogranicza historii i ekonomii, ale także polityki. Jedyny minus to ostatnia część, rozumiem, co autor chciał pokazać i prawdopodobnie z perspektywy francuzów są to aspekty ważne. Jednak z polskiej perspektywy jest tu wiele rzeczy, które o naszych polskich warunkach nie wiele mówią, chociaż możemy się z nich uczyć jak lepiej zorganizować pewne kwestie w naszym kraju.

Rewelacja, i przy okazji dowód, że nie trzeba wcale zapisywać się na "kursy kreatywności" -- ta ostatnia czyha bowiem w szczelinach codzienności. Jeśli szukacie czegoś, co jest jednocześnie oryginalne, poruszające i przydatne, eseistycznie "rozmaszyste", metaforycznie skondensowane, precyzyjnie naukowe i poetycko niedookreślone, to that's the thing!

Bardzo wartościowa pozycja, obnażająca kapitalistyczne schematy rządzenia i wyzysku. Zdecydowanie rozszerza obraz spojrzenia na świat w sposób nieeuropocentryczny. Historia świata nie wygląda do końca tak jak mówią podręczniki. Kraje 3ego świata nie stały się biedne, zacofane, dzikie. Chociaż taka narracja została Nam wpojona. Okazuje się, że schematy wykluczenia i podzielenia dookoła globu wyglądają podobnie. O tym jest ta książka. Przestańmy grać w rasy!

W gruncie rzeczy kolejna krytyka współczesności ("dawniej było lepiej"),tym razem ubrana w szaty frazeologii psychologicznej. Sporo ogólnych twierdzeń dotyczących amerykańskiego społeczeństwa lat 1970-ych: prawdziwych lub fałszywych. Pewnie inaczej ta książka mogła brzmieć krótko po opublikowaniu. Z jakichś powodów był to ważny głos w dyskusji. Część tej krytyki stała się komunałami.

Czy wiecie, że „w latach 1980-1991 Chomsky był najczęściej cytowanym żyjącym autorem i sytuuje się w dzisiatce najczęściej cytowanych osób wszech czasów: po Marksie, Leninie, Szekspirze, Arystotelesie, autorach Biblii, Platonie i Freudzie, a przed Heglem i Cyceronem” pisze w posłowiu do tej króciutkiej, ale treściwej książeczki Zbigniew Maciej Kowalewski. Warto więc skonfrontować się samemu, z tym, co ma do powiedzenia Noam Chomsky, jeden z najżarliwszych krytyków amerykańskiej polityki wewnętrznej i zewnętrznej.

Sposób podawania informacji przez Baudrillarda może niektórych męczyć. Zarzuca mu się nadużywanie trudnej terminologii lub epatowanie negatywnością. Mnie fascynuje, jak autor prześcignął swoje czasy. To, o czym pisze w tej książce, wydanej w 2007 roku, właśnie intensywnie się dzieje – m.in. „zanik” człowieczeństwa, na rzecz wirtualności. Podobają mi się mocne określenia opisujące różne procesy zachodzące w świecie. Gdyby były w wersji fizycznej, to jestem pewna, że kapałyby od znaczeń.

Prof. Marcin Król był zadeklarowanym liberałem (chociaż według obecnych standardów właściwie konserwatywnym liberałem),ale starał się w sposób możliwie jak najbardziej obiektywny przedstawić najważniejszych myślicieli i idee polityczne. Niekiedy gani nawet próby dyskredytowania ideowych przeciwników, na przykład krytykując sugestie dotyczące związków Kościoła katolickiego i totalitaryzmu. Oczywiście omawiana publikacja jest tylko zarysem historii myśli politycznej, dlatego omawia najważniejsze idee w dużym skrócie, tym niemniej wręcz zachęca do bardziej szczegółowego zagłębienia się w temat.

Pochłonęłam te eseje, czy może raczej one mnie pochłonęły... Rozważania filozofki i antropolożki na temat tego, jak żywi pozostają w relacji ze zmarłymi, jak zmarli zaznaczają swoją obecność, idealnie wpisały się w listopadowy smutek. Autorka opisuje mierzenie się ze stratą, temat istnienia zmarłych i współistnienia z żywymi tropi w tekstach kultury (z serialami włącznie). Wątek konfrontacji z duchami żołnierzy amerykańskich w Wietnamie, wkładanie listów do trumny listonosza, by doręczył je w zaświatach, pocztówki ze zdjęciami katastrof kolejowych, wreszcie pamięć o zmarłych jako przedłużenie ich istnienia ("Nie być niczyim zmarłym - to nicość jest dla umarłych zagrożeniem") - bardzo to było ciekawe i emocjonalne. Klamrą rozważań jest śmierć w rodzinie autorki, śledztwo, próby poskładania klocków i zrozumienia tego, co się stało. W tej historii uderzyła mnie refleksja, że wspominanie dawno zmarłego chłopca, przywoływanie go w pamięci w rocznicę urodzin, obliczanie ile miałby lat teraz - to wszystko sprawia, że on nadal istnieje. Krzychu, zamykam oczy i widzę Ciebie - uśmiechniętego dwudziestolatka. Miałbyś teraz 49 lat.

"Sacrum i przemoc" okazała się być książką inną niż myślałem. Spodziewałem się ogólnej analizy związków sacrum, religii z przemocą na przykładzie np. Chrześcijaństwa czy religii Starożytnych Greków. Zamiast tego dostałem opisaną i rozwijaną autorską teorię Girarda - teorię kozła ofiarnego - na temat związków myśli religijnej z przemocą, pracę antropologiczną. Jednak nie ma tego złego and so on - książka zawiera analizę pierwotnej religijności, czy może raczej, pierwotnego rytuału i jego związku z przemocą, a także tego, jak bardzo owej przemocy pragnięto uniknąć. Badacz skupia się więc na społeczeństwach pierwotnych, ale też na Starożytnej Grecji, analizuje też (jeśli dobrze pamiętam) w małej ilości fragmenty Starego Testamentu. Jeśli dobrze zrozumiałem jednak, zdaniem Girarda każdą religię da się wytłumaczyć poprzez jego teorię. Jaka to teoria? (orany) Członkowie plemienia chcąc uniknąć niekończącego się cyklu przemocy i zemsty postanawiają poświęcić (zabić) wybraną jednostkę (człowieka bądź zwierzę). Po tym zabójstwie wszyscy czują się oczyszczeni i nie odczuwają dalszej chęci zemsty. Ważna jest jedność odczuwana przez społeczność. Ta teoria jest dalej rozwijana w książce i poszerzana. (przepraszam za brak całościowego opisu .__.) Jeśli dobrze rozumiem badacz mówi też o stanie w którym w społeczeństwie ulokowała się rytualna nieczystość znajdująca formę w dawnej jednostce, którą należy poświęcić, bądź przegnać. Niezwykle ciekawa była dla mnie teoria na temat sacrum i boskiego króla, leków. Dowiedziałem się, że lek może być jednocześnie trucizną, a ofiara i Boski Król afrykański mogą być jednocześnie kimś czczonym i obrażanym, czystym i zbrukanym. Kimś ze społeczeństwa i kimś spoza niego jednocześnie. Tak samo sacrum może być dobroczynne i śmiercionośne, jak ogień. Poza tym mamy opis powiązań sacrum, przemocy i seksualności, tabu. Mamy tabu kazirodztwa i jak mogło do niego dojść, jest mowa o nieczystości krwi menstruacyjnej (która kojarzy się z przemocą). Poza tym teoria Girarda jest objaśniana na przykładzie (starożytnych) tragedii greckich, również powiązanych z sacrum. Ich analiza jest jednym z najciekawszych punktów książki i można się o nich całkiem sporo dowiedzieć. Analizowany jest m.in. "Król Edyp" i "Bachantki". Girard przedstawia też w pewnym momencie swoją teorię mimetyzmu - chęci naśladownictwa. "Bachantki" pokazane zostały jako tragedia o niebezpieczeństwie naśladowanej przemocy i tego jak łatwo się przenosi. Francuski antropolog nie lubi też m.in. psychologii, Freuda, socjologii, kulturoznawstwa. Stąd twierdzi że w "Edypie" postaci działają w ramach kolektywu uczuć bez indywidualnych cech psychologicznych (np. gniew Edypa jest też cechą Tejrezjasza). Badacz poświęca też rozdziały na "rozprawienie się" z Freudowską teorią kompleksu Edypa, pochwalenie go za dobrą intuicję w "Totemie i tabu", a także niezgodzenie się z Levi-Straussem. :P Choć w sumie chwali ich gdy widzi coś dobrego, zwłaszcza zbieżnego z jego własną myślą. Girard w ogóle jest pewny swojej teorii mówiąc że jest jedyną teorią która wyjaśnia religioznawcze problemy. W sumie ta pewność aż tak bardzo mi nie przeszkadzała aż do podsumowania gdzie w amoku zaczyna krytykować innych z tego samego pola nauk. Ale przez większość książki jest dość rzeczowy i raczej nie ma aż tak dużo osobistych wtrętów (poza krytykowaniem Freuda itp.) Ach tak, ostatecznie autor pisze że od opisanej przez niego przemocy rytualnej wzięły się wszystkie inne religijne rytuały. Ciekawe było też przedstawienie przypadku jako części sacrum - boskiego i brutalnego, nieprzewidywalnego. Spodobał mi się także opis szamanów i ich wtajemniczeń, którzy muszą sobie poradzić najpierw z własną chorobą, by zostać ponownie przyjętymi do plemienia. No i tak to jakoś. Mogę powiedzieć że nawet zainteresowałem się Girardem i mam ochotę wziąć się za jego książkę o Chrześcijaństwie "Widziałem Szatana spadającego z nieba jak błyskawica", również pisanej z perspektywy (zmodyfikowanej?) teorii ofiarniczej. Dobrze spędziłem czas z książką francuskiego antropologa i zaciekawiła mnie. (szkoda tylko że we wszystkich swoich książkach zdaje się pisać o tych samych teoriach, ale z drugiej strony nie tylko, ma książkę o apokalipsie i Szekspirze, może warto będzie sięgnąć)

Analiza nacjonalizmu (rozumianego jako poczucie narodowości) pod kątem jego pochodzenia i własności. Wiele szczegółowych wątków historycznych, nad którymi ja jako nie-historyk nie nadążyłem, nie decydując się na zasięganie przy co drugim zdaniu do Wikipedii. Argument za świeżością poczucia przynależności narodowej jako takiego.

Ciekawe i nietuzinkowe podejście do tematu. Książka z pogranicza historii, antropologii i etnografii. Wiele poruszonych kwestii było dla mnie nie znanych, albo... wypartych. W tym kontekście ta książka jest ważna, bo odmitologizowuje relacje społeczne panujące w "Polszcze" (wprowadzenie tej nazwy i konsekwentne jej stosowanie to bardzo udany zabieg) i ukazuje pańszczyznę jako odmianę niewolnictwa. Na minus - układ książki w trakcie lektury, wydał mi się nieco przypadkowy. Dopiero w posłowiu Autor wyjawił swoje intencje i ukazał logikę, która stoi za takim a nie innym ułożeniem treści. Moim zdaniem lepiej dla czytelnika byłoby poznać te intencje już na początku.

Stan wyjątkowy jest wyjątkowo podręcznikowym dziełem, Agamben dokładnie czyta w nim Schmitta, Arendt i Benjamina oraz nowożytne przykłady wystepowania stany wyjątkowego, które zestawione są z analizami prawa rzymskiego: przede wszystkim różnicy pomiędzy auctorias i potestas, oraz mocno enigmatycznym iustitium. Sama ich analiza wydaje się znakomita, ale mam problem z umieszczeniem ich konkluzji z tym co Agamben twierdzi w pierwszej części homo sacer. Poza tym analiza auctoritas wydaje się miejscami mało koherentna, najpierw z wielką precyzją omawia jej "relacyjny" charakter, po czym zdaje się łączyć je esencjalistycznie z nagim życiem (czy kantorowiczowskim pierwszym ciałem króla) Przede wszystkim brakuje mi tu odpowiedzi na pytanie dlaczego współczesna demokracja to permanentny stan wyjątkowy, bo tę tezę Benjamina zdaje się popierać. Pozostaje liczyć, że odpowiedzi na to pytanie udzieli w kolejnych częściach Homo Sacer.

Książka wydana kilkanaście lat temu, co wcale jednak nie szkodzi aktualności jej przesłania. W potocznym publicznym dyskursie na temat zbrodni nazistowskich Niemiec utarła się i uklepała narracja, że Holocaust był w zasadzie wypadkiem przy pracy, dziejowym nieporozumieniem. Europa i Europejczycy żyli i żyją bowiem w przeświadczeniu, że cała dotychczasowa - szczególnie ta XIX wieczna - historia dawała świadectwo, że sprawy zmierzają w jedynym słusznym kierunku. A jedynie ktoś tak nieodpowiedzialny jak Hitler, ze swoją judeobolszewicką fobią sprawił, że mieszkańcy Starego Kontynentu muszą teraz świecić oczami za swoich niemieckich przodków. Traverso pokazuje jednak, że próba wyizolowania zdarzeń II wojny światowej od tego jak przebiegały XIX wojny kolonialne jest badawczo-interpretacyjnym uproszczeniem, bo między rzeziami podbijającego imperializmu (na przykład w belgijskim Kongo, gdzie król Belgii Leopold II wymordował 8 mln ludzi) a niemieckim ostatecznym rozwiązaniem jest naprawdę sporo analogii. Te podobieństwa są do tego stopnia powinowate, że można mówić tutaj o historycznej ciągłości i to co działo się w Auschwitz stanowi autentyczny wytwór zachodniej cywilizacji. W sumie książka może nie jest dla mnie jakoś wybitnie odkrywcza, ale teza o "dorobku" cywilizacji zachodniej - w przypadku kiedy jest się jej reprezentantem - może czytelnikowi zepsuć humor, szczególnie jeżeli jest on przekonany, że wszystko co złe na świecie dzieje się na wschód od malowniczego, granicznego Bugu.

Społeczeństwo spektaklu i Rozważania o społeczeństwie spektaklu to już klasyk marksistowskiej literatury i anty konsumpcjonizmu. Tytułowy zwrot stał się częścią słownika wszelkiej maści publicystów, z prawa i z lewa. Po przeczytaniu lektury, ciężko jednak nie odczuć że większość użyć słownikowych nie ma żadnego odniesienia do oryginału i reprodukuje dominujący porządek - coś czego autor był świadomy już w latach 80 w Rozważaniach. Istne samospełniające się proroctwo. Jako książka zarówno Społeczeństwo, jak i Rozważania są zbiorem wręcz aforystycznych tez. Odbiorze pomaga fakt, że autor potrafi ubrać skomplikowane w "stosunkowo" łatwy język. Mimo potencjalnie odstraszającej radykalności, nie da się nie zgodzić przynajmniej w części kwestii z autorem. Ta bezkompromisowość jest literacką formą autentyczności w czasach nie-autentycznych. Ciągłe kryzysy (które w Rozważaniach początki diagnozował Debord),redukcja podmiotowości do konsumpcji, komercjalizacja pozostałości naszych marzeń. Debord po prostu jest autorem na nasze czasy. Wnioski francuza są depresyjne, negujące jakąkolwiek możliwość zmiany obowiązującego modelu społecznej reprodukcji porządku. W tym sensie ciężko się to po prostu czyta i nie ukrywam, nie najlepiej się czułem po odłożeniu książki. Jednak moje odczucia nie powinny negować faktu, że mowa jest o genialnym myślicielu i jego lektura nie była czasem straconym dla mnie (tym bardziej że alternatywą była siedmiogodzinna jazda pociągiem, spędzona na prawie zobowiązaniowym, heh). Debord powinno się czytać. Jeżeli nie w celu konceptualizacji nowych alternatyw, to chociaż żeby zrozumieć wymiernie swoje zniewolenie i nie pozostawać ślepym na oczywiste.