Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, tom 2

Książka bardzo ciekawa ale jakoś ciężko się ją czytało. Czy to styl autora Cczy przekład, nie wiem. Dało się przebrnąć. Opsuje wyprawy starożytnych na rubierze znanego im świata. Jest więc o fokajczykach i ich kolonii w Messali, wyprawie Pyteasza wokół Wysp Brytyjskich, tyrenczykach w służbie faraona, którzy mogli opłynac Afrykę ze Wschodu na Zachód, kartaginczykach eksplorujących atlantyckie wybrzeże Afryki, kontaktach Grekow ze Scytami na stepach pontyjskich, wyprawach karyjczykow w służbie perskij na Ocean Indyjski i w ogóle o kontaktach królestw hellenistycznych, a potem Rzymian ze wschodem - Indiami i Chinami. Generalnie polecam.

"Upadek" wieńczy dzieło opisu państwa, którego szczątki dały początek średniowieczu. Oto więc podążamy z biegiem czasu przez 3 wieki po czasach, które opisał "Zmierzch cesarstwa rzymskiego", odkąd to w wieku drugim Cesarstwo zaczął przerastać kult Mesjasza wyrosły z sekty powstałej w Palestynie wieku pierwszego. W historii Rzym walczył z wieloma przeciwnikami, jakże często był najeźdźcą i ciemiężycielem. Nigdy jednak nie walczył z wierzeniami, bo te po prostu i sprawnie przerabiał na swoją modłę ku chwale Rzymu. Dzieło Gibbona napisane językiem XVIII wieku podług dostępnych wtedy źródeł historycznych i wiedzy jest kroniką rozpadu organizacji i struktur państwa rzymskiego. Rozpadu napędzanego siłą ludzkich ułomności, żądz władzy, chuci i chciwości. Rozpadu nieuchronnego od kiedy - jak pokazuje to Gibbon - te ludzkie przymioty istniejące w Rzymie od jego początków wymieszały się z nową wiarą. Książka jest trudna w czytaniu przez archaiczny dla nas dzisiaj styl autora wykształconego w kulturze i wiedzy XVIII wieku i tak, jak "Zmierzch" zdecydowanie nie jest dla każdego łaknącego opowieści o starożytnym cesarskim Rzymie. Czytania nie ułatwia ogromna liczba przypisów, ale są one nadwartością dodaną. Faktografia opowieści jest dzięki nim zdecydowanie pełniejsza.

Drugi tom z serii Dziejów Rzymu autorstwa Carry'ego i Scullard'a wypada trochę gorzej, lecz wziąż wyśmienicie na tle tomu I opisującego początki Rzymu i okres republiki. Nie rozumiem oburzenia dychotomią objętościową epoki augustowskiej a innymi cesarzami - Przecież to panowanie Oktawiana i jego ustawodawstwo zgoła nadało bieg dalszym dziejom cesarstwa. Faktycznie, nie rozumiem dlaczego przypisy dla obu tomów zostały umieszczone pod koniec drugiego tomu. Plusem jest umieszczenie pokaźnej bibliografii w języku polskim, uświadomiło mnie to, jak wiele ciekawych prac można znaleźć w czasopismach typu Meander etc.; na naprawdę niszowe tematy. Podsumowując, ta pozycja z pewnością powinna znaleźć się wraz z tomem I w biblioteczce historyka starożytności.

Podróż po mapie i archiwach w poszukiwaniu długiego trwania zjawisk i procesów. Barwna, szeroka analiza (ekonomiczna, geograficzna, socjologiczna),wiele wciąż aktualnych spostrzeżeń. Doskonale tłumaczy to, co działo się przez wieki wokół Morza Śródziemnego - głównie w późnym średniowieczu i nowożytności. Epoka Filipa II to oczywiście tylko punkt wyjścia - Braudel chętnie sięga po przykłady od prehistorii i starożytności po XIX i XX wiek, (choć najwięcej pochodzi z okresu od XV do XVII stulecia). Pierwszy tom książki to jest totalny majstersztyk, z wciąż aktualnymi spostrzeżeniami. Cieszę się, że długo czekałem z lekturą całości. Wydaje mi się, że trzeba odwiedzić trochę miejsc i zebrać nieco doświadczeń, żeby lepiej przyswoić sobie zawartość książki, a zwłaszcza jej pierwszej części. Nie chodzi mi tu o all inclusive w betonowych hotelach, a raczej o obserwację flauty absolutnej, wspinaczki po górach, popływanie kabotażem z jednej wioski do drugiej, przeżycie skrajności pogodowych, mistralu, sirocco itd., a także oczywiście zagłębienie się w miejscowe kulinaria (jeżeli kiedyś ktoś zastanawiał się, czemu we wszystkich krajach nad Morzem Śródziemnym spożywa się tyle sera koziego i owczego, to u Braudela pada odpowiedź). Podczas czytania co rusz odnajdywałem ślady tego, co sam widziałem. Geografia i warunki naturalne (część I) świetnie tłumaczą czemu historia tych krain toczyła się tak, a nie inaczej. Braudel jest mistrzem w trafianiu w sam środek tarczy. Wielkim historykiem był, bo był także ekonomistą i socjologiem. Druga część pierwszego tomu to badanie trwałych struktur, powolnych ewolucji, koniunktur. Kanoniczne dzieło.

Wreszcie porządna historia Żydów w starożytności oparta o FAKTY potwierdzone archeologią, a nie bezkrytyczą wiarę w Pismo Święte! Prof. Niesiołowski-Spano odrzuca mityczne opowieści o Mojżeszu, exodusie z Egiptu, podboju Kanaanu przez Jozuego, potężnej monarchii Dawida i Salomona, nagłym pojawieniu się monoteizmu etc. Dałbym 10, ale jak zwykle w polskich wydawnictwach kiepska praca korektorów: inne daty tych samych wydarzeń na różnych stronach, błędna odmiana greckich imion (np. Hyrkanosa zamiast Hyrkana, Arystobulosa zamiast Arystobula),dziwne określanie królowej Szelamzion zamiast Salome etc.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności. POLECAM !!!

Dostajemy tu naprawdę poważne dzieło. Nie ma tu żadnej żenady, jest poważne traktowanie czytelnika, rzetelny opis wydarzeń poprzedzających wybuch I wojny światowej czyli Wielkiej Wojny i jej przebieg w 1-szym miesiącu jej trwania na froncie zachodnim Belgii i Francji i pobieżnie na froncie wschodnim (tylko w zasadzie wydarzenia poprzedzające i przebieg bitwy pod Grunwaldem II aka pod Tannenbergiem). Niestety my Polacy mamy z anglosaskimi autorami historycznymi ciągle ten sam problem: nie znając języków słowiańskich poprzestają na opisywaniu naszego regionu na napisanych przez innych banałach, piszą po łebkach albo ignorują ten obszar. Nas Polaków zasadniczo powinien zaciekawić jeden akcent z zachowanych materiałów źródłowych opisany przez autorkę - jak Niemcy już w początkach XX wieku byli nastawieni ksenofobiczne, etnocentrycznie (manii wielkościowej),rasistowsko, militarystyczne i parły ze swoim niezrównoważonym Wilhelmem II do wojny w oparciu o gospodarkę rozbujaną protekcjonizmem z doktryn Friedricha Lista i dorównującą gospodarce angielskiej.

Zestarzało się to dzieło, ale też trudno się dziwić, wszak Edward Gibbon pisał "The History of the Decline and Fall of the Roman Empire" pod koniec XVIII wieku. Przez lata monografia na indeksie ksiąg zakazanych, m.in. dlatego, że dla autora jednym z powodów upadku Rzymu był rozwój chrześcijaństwa, z jego nietolerancją, butą, swarami religijnymi. Dziś pogląd dość oczywisty, wtedy... Powiedzieć, że kontrowersyjny to mało, za mniejsze przewiny skazywano na stos.

Świetnie napisana książka o zapomnianym XIX-wiecznym konflikcie, a to była pierwsza nowoczesna wojna w Europie. Charakteryzowały tę wojnę: olbrzymie straty ludzkie, wykorzystanie potęgi przemysłu, ważna rola opinii publicznej, profesjonalna organizacja opieki medycznej na polu boju. Solidne 8/10. Orlando Figes jest znanym historykiem Rosji i ZSRR. Lubię go czytać, bo świetnie, jasno i zajmująco pisze, to dosyć rządka cecha wśród historyków. W tej książce zajmuje się wojną krymską, toczoną przez Anglię i Francję w sojuszu z Turcją przeciw Rosji. To ważny i zapomniany konflikt, o którym nic nie wiedziałem. Jak się okazuje, wojna krymska była niezwykła pod wieloma względami. Po pierwsze olbrzymie straty: „Co najmniej 750 000 żołnierzy zginęło w walce lub zmarło z powodu chorób.” Nikt nie liczył strat poniesionych przez ludność cywilną, ale też były olbrzymie. Dalej, miała charakter religijny: car Mikołaj I uważał, że „prowadzi wojnę religijną, krucjatę, wypełniając rosyjski obowiązek obrony chrześcijan w Imperium Osmańskim.” jego celem było rozciągnięcie prawosławnego imperium aż do Konstantynopola i Jerozolimy. Z kolei „Dla Brytyjczyków i Francuzów była to krucjata w obronie wolności i cywilizacji europejskiej przeciwko barbarzyńskiej i despotycznej Rosji, której agresywny ekspansjonizm stanowił realne zagrożenie nie tylko dla Zachodu, ale i całego chrześcijaństwa.” Była to też pierwsza wojna, którą prowadzono z wykorzystaniem nowych technologii przemysłowych, zaawansowanej broni, linii kolejowych, nowatorskiej logistyki i komunikacji, również z reporterami wojennymi i fotografami przebywającymi na polu boju. Dalej, była to pierwsza wojna, do której wybuchu doprowadziła presja ze strony prasy i opinii publicznej – chodzi głównie o opinię brytyjską, jednoznacznie antyrosyjską. Inna nowość tej wojny, to początki systematycznej organizacji opieki medycznej dla rannych na polu boju. Po stronie brytyjskiej zajmowała się tym sławna Florence Nightingale, po rosyjskiej – Nikołaj Pirogow, pionier systemu chirurgii polowej, przyjętego przez inne państwa dopiero w czasie I wojny światowej. Ciekawie opisuje Figes armię rosyjską, oto tworzyli ją głównie niepiśmienni i fatalnie wyszkoleni chłopi pańszczyźniani. Poza tym wojska carskie traciły ludzi w tempie znacznie szybszym od innych europejskich armii, bo słabo wyszkoleni oficerowie bez skrupułów szafowali życiem żołnierzy. Niemniej zdecydowana większość rosyjskich żołnierzy nie zginęła w bitwie, lecz zmarła od ran i z powodu chorób. Główną przyczyną chorób było potworne traktowanie żołnierzy: powszechnie ich bito w bestialski sposób. Poza tym fatalne żywienie sprawiało, że żołnierze byli wycieńczeni i podatni na choroby. Jakoś brzmi to znajomo... W tym nowoczesnym konflikcie Rosja ze swą zacofaną gospodarką opartą na pańszczyźnie stała na straconej pozycji. I rzeczywiście, wojnę przegrała, ale nie ucierpiała zbytnio pod względem terytorialnym, jedynie została poniżona i utraciła dominującą pozycję w Europie; odzyskała ją dopiero po 1945 roku. Jak już wspomniałem, książka jest znakomicie napisana, zwłaszcza olbrzymie błędy dowódców wojskowych mnie intrygują, opisuje ich Figes wiele. To bardzo ciekawa lektura mająca pewne odniesienia do czasów współczesnych.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności !!! POLECAM !!!

Ciekawa książka dla zainteresowanych historią Anglii w okresie anglosaskim ( po rzymskim i przed podbiciem przed Normanów). Książka naukowa ale czyta się ją dobrze, poznajemy strukturę poszczególnych królestw ich początki, rozwój w wieku VII i VIII a następnie okres ich zmierzchu. Wyzwaniem jest orientacja w poszczególnych królach poszczególnych władcach (z uwagi na koneksje rodowe posiadali bardzo podobne imiona). Jeżeli interesowaliście się co było przed czasami normańskimi to warto sięgnąć po tę publikację, która dostarczy rzetelnej wiedzy.

Bardzo ciekawa książka opisująca historie Cesarstwa Bizantyjskiego. Jednak poziomy poszczególnych rozdziałów bardzo nierówne. Niektóre rozdziały były bardzo ciekawe i zaskakujące, natomiast inne nudne przez napór wieku wątków, postaci i wydarzeń, że ciężko było coś konkretnego zapamiętać. Generalnie polecam bo świat Bizancjum to naprawdę ciekawe miejsce, szczególnie jeśli jest się chrześcijaninem bo owa religia była integralną częścią cesarstwa i dużo wątków religijnych jest w tej książce poruszonych.

Początkowo nieco się umęczyłem z tą książką bowiem te pierwsze teoretyczne i ogólne rozdziały są ciężkie w lekturze i nieco nużące. W drugiej połowie gdzie autor zajmuje się konkretnymi okresami i teatrami działań (od rozdziału o Portugalczykach w Azji) jest już znaczniej lepiej. Poza opisem wydarzeń mamy bowiem sporo ciekawych refleksji.

Czytałem zaraz po "Upadku Cesarstwa Rzymskiego" więc niejako jest to tom II, sequel, kontynuacja... Myślę, że trochę słabsza pozycja niż część pierwsza, chociaż sporo się dowiedziałem o próbach "podpięcia się" różnych graczy pod kontynuację lub odbudowę Cesarstwa w nowym wydaniu. Jako pasjonat-amator miałem zawsze w wyobraźni: rozwinięty Rzym i cała reszta barachła barbarzyńskiego, a jednak podczas lektury zaskoczyło mnie jak to się losy potrafią odmieniać, i początkowi barbarzyńcy z biegiem czasu, kreują się później na paniska :) taki przykład i lekcja ciągle aktualna dziś. Ale to tak na marginesie, w samej książce trzy pierwsze rozdziały najciekawsze, w sensie próby Gotów, Bizancjum lub wschodnich Franków natomiast ostatni rozdział o papiestwie, jakby rozumiem koncepcję, ale dla mnie był nudny i mało ciekawy. Sama teza, że papiestwo było ostatnią i udaną próbą restauracji Cesarstwa jest dla mnie zaskakująca i niezbyt przekonywająca, w zestawieniu z zamysłami tych próbujących poprzednio. Jeszcze jedno, autor ma tendencję do przeładowywania treści zbędnymi nazwiskami chwilowych wodzów, władców czy postaci. Jak się czyta to hobbystycznie a nie akademicko to jednak potrafi zmęczyć.

Kamen rzeczowo i wyczerpująco rozkłada Inkwizycję na czynniki pierwsze. W efekcie rozbija praktycznie wszystkie mity wyrosłe wokół tej instytucji na przestrzeni wieków. W głównej mierze obala trzy mity z nią związane. Po pierwsze jej krwiożerczy charakter i miliony ofiar poddawane nieludzkim torturom. Po drugie przedstawianie jej jako królewskiej tajnej policji kontrolującej masy niepiśmiennych chłopów. Po trzecie składanie na karb jej działalności zapóźnienia cywilizacyjnego Hiszpanii oraz blokowanie postępu nauki i filozofii. Kamen pokazuje jak z trybunału powołanego ad hoc na finiszu rekonkwisty Półwyspu Iberyjskiego stopniowo Inwkizycja stała się - obok niezmiennego tropienia herezji - narzędziem w walce z reformacją, moryskami i żydami sefardyjskimi. Pokazuje jej niejednorodność na przykładzie Kastylii, Aragonii, Katalonii i Nawarry. Mamy to szczęście, że jak każda struktura biurokratyczna pozostawiła ogrom dokumentacji pisemnej, z której możemy czerpać, więc każda z tez autora poparta jest źródłowo. Merytorycznie praca stoi na bardzo wysokim poziomie. Jest to praca ze wszech miar podważająca czarną legendę Inkwizycji, ale jej nie wybielająca. Kamen raczej stara się umieścić ją w kontekście wiejskiego społeczeństwa przedindustrialnego. Autor niestety w kilku miejscach zafiksowuje się na tematyce hiszpańskich Żydach, ich wspólnocie, obyczajach i strategiach przetrwania poświęcając im nieproporcjonalnie więcej miejsca niż na przykład moryskom albo kobietom podejrzewanym o czary. Innym minusem był dla mnie brak jakiegoś wstępnego wprowadzenia, w postaci przedstawienia funkcjonowania wcześniejszych trybunałów inkwizycyjnych powołanych do zwalczania albigensów i waldensów. A przecież to na nich wzorowali się Hiszpanie. Zabrakło mi także jakiegoś głębszego spojrzenia na nią z perspektywy Kościoła i nauk wiary, okiem "nie-świeckim".

Ludzki wymiar wiary Nowoczesne spojrzenie na klasyczny temat zbudowało w opiniowanej pracy ciekawą alternatywę dla wielotomowych dzieł o historii kościoła. Książka jest dość nieszablonowa, bo napisana z perspektywy niemal zupełnej ignorancji (neutralności?) wobec dogmatów wiary i z ciekawie dobranymi ramami czasowymi. Do tego, Peter Heather jest ekspertem od europejskiej historii okresu wędrówki ludów, co paradoksalnie ciążyło akurat na pierwszych rozdziałach pracy. Profesor nawet nie starał się kryć, że konstrukcję buduje na kilku przełomach, rewolucyjnych przesileniach, wokół których orbitują setki przejściowych lat pozornej stabilizacji. Chrześcijaństwo w takim zaakcentowaniu stanowi formę sprawowania władzy realizującej idee uniwersalizmu odziedziczonego po cesarstwie rzymskim. Z koncepcji prozelityzmu buduje autor daleki od laurki obraz świata w którym z niszowej sekty chrześcijaństwo zakwitło do roli głównego punktu odniesienia dla organizacji życia duchowego oraz struktur społeczno-politycznych i gospodarczych wieków średnich. „Chrześcijaństwo. Triumf religii” jest w założonym dystansie emocjonalnym wobec prezentowanego tematu bliskie makiawelizmowi praktycznemu. Należy się więc przygotować na realizm w stylu (str. 153): „Zanim jednak damy się zanadto ponieść myśli, że w IV wieku rzymskie elity posiadaczy ziemskich owładnął jakiś nieodparcie potężny chrześcijański duch odnowy, musimy pamiętać, że zaledwie kilkaset lat później wielu potomków tych samych elitarnych rodów za równie atrakcyjną uznało konwersję na islam, z bardzo podobnych /ekonomiczno-politycznych/ powodów.” Książką w zasadzie rozpoczyna się z początkiem IV wieku, gdy chrześcijaństwo stało się dostrzeganym graczem’ w Europie. Przy czym Heather polemizuje z wieloma ‘pobożnymi’ odczytaniami wpływu nowej wiary na codzienność ludzi. Rewolucyjne były sobory z tego okresu, ale statystyczne badania nad obyczajowością prowadzą profesora do odrzucenia wizji jednostajnego kursu ku ‘cywilizacji światła i moralnej odnowy’. Polemizuje chociażby z wielkim Gibbonem i bardziej współczesnymi opracowaniami, które z chrześcijaństwa tworzą nieuchronny fundament. Z oczywistych faktów -ruchów heretyckich, zmagań o inwestyturę czy walki z islamem - zostało u profesora niewiele. Dużo jest za to o różnicach w codzienności praktyki społeczno-religijnej, chociażby między północną Italią, Anglią i Bizancjum. To nie papieże wytyczali kierunki ideowe, ale cesarze (przynajmniej do ostatecznych rozbiorów imperium przez ludy germańskie). Największym zawodem, w ostatecznie bardzo ciekawej pracy, były pierwsze rozdziały. Książka formalnie obejmuje okres do XIII wieku, choć na sam IV wiek przypada ¼ tekstu. Miałem wrażenie, że ‘kręcimy się’ wokół Konstantyna i Teodozjusza zbyt intensywnie. Z kolei w zasadzie nie ma nic o schizmie w XI wieku, a reforma kluniacka rozmywa się w walkach politycznych następców Ludwika Niemieckiego. Jednocześnie na szczególne wyróżnienie zasługują analizy nieoczywistych subtelności strukturalnych, jednostkowy wpływ władców i całych nowych państw kiełkujący na gruzach Cesarstwa Zachodniego, które właśnie pragmatycznie decydowały o wyborze zestawu dogmatycznego ( np. między nicejskim a homojańskim). Ortodoksja, to bajka zbudowana na odtwórczej historiografii, która z przypadku wydobywa nieuchronność. Heather z takimi narracjami bardzo mocno polemizuje co chwila. Sam zmitologizowany we Francji Chlodwig musi utracić infantylny obraz fundatora dojrzałego chrześcijańskiego państwa (str. 254-261). Jeszcze lepiej w żywym opisie odbrązawiającym wypadł okres Karoliński z licznymi zwrotami akcji w polityce zaniechań i uników między Rzymem i Akwizgranem. Nie tylko zwierzchność biskupa z Lateranu wymaga poważnych przypisów, nawet w okresie rozkwitu średniowiecza. Kurializm i ‘promieniowanie myśli watykańskiej na całe chrześcijaństwo’ były mitami głównie z powodu braku możliwości egzekwowania papieskiej woli (str. 398, 566). Jedną z ciekawszych autorskich hipotez historyka jest odkrywcza dla mnie ocena dynamiki rozwoju chrześcijaństwa w X-XII wieku, które wymagało misji na terenach na wschód i północ od Dunaju (str. 503-517). Dla nas to 966, może jeszcze Cyryl i Metody, choć to zaledwie drobne elementy szerszej układanki geopolitycznej, która przeniosła chrześcijaństwo do statusu, który przypisuje się mu mylnie od zarania. Środkowa część książki to w zasadzie przykład pracy u podstaw, w której skryptoria, mechanizmy fundujące powstanie uniwersytetów, powoływanie jednostek parafialnych, ujednolicone wyznanie wiary i formalizacja liturgii pozwoliły na wielką politykę krucjat czy upokorzenie cesarza Henryka IV. Wartością „Chrześcijaństwa” jest inspirująca próba dotarcia do konstytutywnych dla cywilizacji przemian, które pozwalały zbudować symbol potęgi epoki Innocentego III. Zamiast podążać utartymi szlakami ewolucji chrześcijaństwa, które tworzy jakoby monolit, Heather zagląda do wnętrza, do mechanizmów polityki jako biurokracji i wydobywa realny wpływu silnych jednostek. Chociażby prosta analiza dziesięciny nie może zbudować z niej aktywatora lokalnych możnych do fundowania licznych kościołów dających akurat im wielkie przychody (str. 544). Do tego trzeba syntezy poszukujących mechanizmów przyczynowych. W nich Brytyjczyk jest bardzo sprawny. Spójny w argumentach jest również opis znaczenia kilku fałszerstw, które miały dowodzić roli Watykanu jako opoki cywilizacyjnej dla chrześcijaństwa wywodzonej od Świętego Piotra. Dekretały Pseudo-Izydora miały moc sprawczą, bo udało się przekonać ludzi do prawdziwości uzurpacji, która z nich wynikała (str. 562-582). Jednym z ‘meta-zadań’, które w książce profesor sobie postawił, była interesująca krytyczna analiza separująca nieuchronność od przypadku i ‘fakty dokonane’ od podskórnych przemian obyczajowo-społecznych. Wartość książki upatruję w kilku jej aspektach. Pierwszym jest narracja pozbawiona niepotrzebnej atencji wobec przedmiotu badania. Kolejnym jest nowoczesne odczytanie procesów dziejowych średniowiecza, które w mylącej periodyzacji prowadzą do nadużyć intelektualnych. Heather wydobywa z wielu ‘punktowych zjawisk’ kilka, które uznał za niezbędne elementy do uformowania się europejskiego krajobrazu, który z kolei kojarzy się zaledwie z dojrzałym gotykiem katedr. Ten ostatni niepotrzebnie ekstrapolujemy w naszych czasach do standardu ‘wieków ciemnych’. Publikacja nie stanowi monografii. Jest jednak czymś więcej niż popularny tekst. Posiada ciekawe ilustracje kolorowe, ważne w narracji mapki i indeks. Treścią motywuje czytelnika do krytycznych analiz przeszłości i ostrożności w interpretacyjnej zjawisk historycznych. 8/10 – BARDZO DOBRE

Atylla w kronikach nazywany jest "Biczem Bożym". Tę obrazową metaforę można rozszerzyć na losy Hunów jako ludu. Pojawili się błyskawicznie, narobili gigantycznego hałasu i szkód, po czym równie błyskawicznie zwinęli się z kart historii. Dość powiedzieć, że ich byt na ziemiach naddunajskich to raptem 80 lat. Książka E.A. Thompsona opisuje ich rozwój poprzez podporządkowanie innych ludów koczowniczych (Alanów, Scytów),krótkotrwały wpływ na politykę cesarzy wschodniego i zachodniego Rzymu oraz spektakularny rozpad po śmierci Atylli. Jak pisze autor Hunowie, podobnie jak inne ludy koczownicze w historii, byli luźną konfederacją plemion rabusiów bydła, niezdolnymi do opanowania rolnictwa. Ich byt poza stepem zależał od wiecznych wojen, łupów i handlu wymiennym z ludami stojącymi na wyższym stopniu rozwoju. Bez podbojów i podporządkowania sobie innych ludów nie przetrwaliby w warunkach osiadłych. Z kolei im więcej ludów ujarzmiali tym większe było ryzyko, że któryś z nich podniesie bunt i rozbije ich hegemonię. W tym mechanizmie autodestrukcyjnym autor widzi przyczynę nagłego załamania imperium Hunów po śmierci Atylli. Żaden z jego synów nie był na tyle obdarzony talentem wojskowym, aby podporządkować sobie pozostałych. Autor w zasadzie opiera się w całości na rzymskich tekstach pisanych, bo jako koczownicy Hunowie nie zostawili zbyt wielu śladów kultury materialnej. W swym wywodzie koncentruje się - co nie zaskakuje - na panowaniu Bedy oraz Atylli i jego stosunkach z dworami w Rawennie i Konstantynopolu. Do samego "Bicza Bożego" autor ma stosunek demaskatorski, nie widzi w nim ani wielkiego wojownika, ani dyplomaty. Raczej efekt stopniowego tworzenia się nowej klasy wyższej, której wpływy nie wynikają już z talentów wodzowskich, a ze zgromadzonego majątku. Książka "ucina się" na krótkich losach synów Atylli. Można żałować, że Thompson nie pokusił się o rozszerzenie jej o wątek etnogenezy Protobułgarów. Krótka, ale solidna mimo, że pierwsze wydanie pochodzi z 1948 roku.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności. POLECAM !!!

Ciekawa książka, choć bardziej powiedziałbym, że przekrojowa cegła którą opisuje historię świata na przestrzeni wieków. I czyta się to doskonale, autor ma jakąś dziwną umiejętność pisania o historii bez typowego uczucia czytania podręcznika. Niestety całość ma sporą wadę - siłą rzeczy co dosłownie stronę/dwie dostajemy rzut dat, imion i nazw geograficznych, przez co w całości można się zwyczajni zgubić. Jednak wolę książki opisujące krótsze przedziały czasowe gdzie łatwiej się skupić na danej chwili. Tak czy inaczej, świetna pozycja i dla pasjonatów historii zdecydowanie warto.