Gry wymiany. Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV-XVIII wiek

Wreszcie porządna historia Żydów w starożytności oparta o FAKTY potwierdzone archeologią, a nie bezkrytyczą wiarę w Pismo Święte! Prof. Niesiołowski-Spano odrzuca mityczne opowieści o Mojżeszu, exodusie z Egiptu, podboju Kanaanu przez Jozuego, potężnej monarchii Dawida i Salomona, nagłym pojawieniu się monoteizmu etc. Dałbym 10, ale jak zwykle w polskich wydawnictwach kiepska praca korektorów: inne daty tych samych wydarzeń na różnych stronach, błędna odmiana greckich imion (np. Hyrkanosa zamiast Hyrkana, Arystobulosa zamiast Arystobula), dziwne określanie królowej Szelamzion zamiast Salome etc.

Robert Frost potrafi pisać w taki sposób, by zaciekawić czytelnika, nie umniejszając jednocześnie walorów badawczych swojej pracy. Zasługuje to na szczególne uznanie w realiach, w których różnica pomiędzy tym, co naukowe, a tym, co popularnonaukowe, staje się coraz wyraźniejsza. "Oksfordzka historia unii polsko-litewskiej" prezentuje sobą tymczasem zarówno chwytliwą, emocjonalną narrację, jak i bardzo wnikliwą analizę źródeł. Takich złotych proporcji nie udało się w moim przekonaniu zachować w sferze koncepcyjnej. Książka Frosta zatrzymuje się w połowie drogi pomiędzy opisem dziejów kolejnych unii polsko-litewskich a syntezą całej historii Polski i Litwy z okresu od Krewa do Lublina. Domyślam się, że bardzo dokładne opisy takich epizodów, jak wojna trzynastoletnia i problem inkorporacji Prus, polityka rozdawnicza polskich monarchów czy przemiany gospodarcze na polskiej wsi miały na celu zbudowanie szerokiego tła historycznego, lecz mam spore wątpliwości co do tego, czy autorowi udało się dostatecznie dobrze wytłumaczyć czytelnikowi ich faktyczne znaczenie dla losów polsko-litewskiego mariażu. Szkoda również, że książka nie zawiera podsumowania, mieszczącego w sobie najważniejsze wnioski na temat charakteru unii polsko-litewskiej. Zakładam, że przyjdzie na nie czas dopiero w potencjalnym drugim tomie, na który już teraz z dużą niecierpliwością oczekuję!

Bardzo ciekawa książka opisująca historie Cesarstwa Bizantyjskiego. Jednak poziomy poszczególnych rozdziałów bardzo nierówne. Niektóre rozdziały były bardzo ciekawe i zaskakujące, natomiast inne nudne przez napór wieku wątków, postaci i wydarzeń, że ciężko było coś konkretnego zapamiętać. Generalnie polecam bo świat Bizancjum to naprawdę ciekawe miejsce, szczególnie jeśli jest się chrześcijaninem bo owa religia była integralną częścią cesarstwa i dużo wątków religijnych jest w tej książce poruszonych.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności. POLECAM !!!

Świetnie napisana książka o zapomnianym XIX-wiecznym konflikcie, a to była pierwsza nowoczesna wojna w Europie. Charakteryzowały tę wojnę: olbrzymie straty ludzkie, wykorzystanie potęgi przemysłu, ważna rola opinii publicznej, profesjonalna organizacja opieki medycznej na polu boju. Solidne 8/10. Orlando Figes jest znanym historykiem Rosji i ZSRR. Lubię go czytać, bo świetnie, jasno i zajmująco pisze, to dosyć rządka cecha wśród historyków. W tej książce zajmuje się wojną krymską, toczoną przez Anglię i Francję w sojuszu z Turcją przeciw Rosji. To ważny i zapomniany konflikt, o którym nic nie wiedziałem. Jak się okazuje, wojna krymska była niezwykła pod wieloma względami. Po pierwsze olbrzymie straty: „Co najmniej 750 000 żołnierzy zginęło w walce lub zmarło z powodu chorób.” Nikt nie liczył strat poniesionych przez ludność cywilną, ale też były olbrzymie. Dalej, miała charakter religijny: car Mikołaj I uważał, że „prowadzi wojnę religijną, krucjatę, wypełniając rosyjski obowiązek obrony chrześcijan w Imperium Osmańskim.” jego celem było rozciągnięcie prawosławnego imperium aż do Konstantynopola i Jerozolimy. Z kolei „Dla Brytyjczyków i Francuzów była to krucjata w obronie wolności i cywilizacji europejskiej przeciwko barbarzyńskiej i despotycznej Rosji, której agresywny ekspansjonizm stanowił realne zagrożenie nie tylko dla Zachodu, ale i całego chrześcijaństwa.” Była to też pierwsza wojna, którą prowadzono z wykorzystaniem nowych technologii przemysłowych, zaawansowanej broni, linii kolejowych, nowatorskiej logistyki i komunikacji, również z reporterami wojennymi i fotografami przebywającymi na polu boju. Dalej, była to pierwsza wojna, do której wybuchu doprowadziła presja ze strony prasy i opinii publicznej – chodzi głównie o opinię brytyjską, jednoznacznie antyrosyjską. Inna nowość tej wojny, to początki systematycznej organizacji opieki medycznej dla rannych na polu boju. Po stronie brytyjskiej zajmowała się tym sławna Florence Nightingale, po rosyjskiej – Nikołaj Pirogow, pionier systemu chirurgii polowej, przyjętego przez inne państwa dopiero w czasie I wojny światowej. Ciekawie opisuje Figes armię rosyjską, oto tworzyli ją głównie niepiśmienni i fatalnie wyszkoleni chłopi pańszczyźniani. Poza tym wojska carskie traciły ludzi w tempie znacznie szybszym od innych europejskich armii, bo słabo wyszkoleni oficerowie bez skrupułów szafowali życiem żołnierzy. Niemniej zdecydowana większość rosyjskich żołnierzy nie zginęła w bitwie, lecz zmarła od ran i z powodu chorób. Główną przyczyną chorób było potworne traktowanie żołnierzy: powszechnie ich bito w bestialski sposób. Poza tym fatalne żywienie sprawiało, że żołnierze byli wycieńczeni i podatni na choroby. Jakoś brzmi to znajomo... W tym nowoczesnym konflikcie Rosja ze swą zacofaną gospodarką opartą na pańszczyźnie stała na straconej pozycji. I rzeczywiście, wojnę przegrała, ale nie ucierpiała zbytnio pod względem terytorialnym, jedynie została poniżona i utraciła dominującą pozycję w Europie; odzyskała ją dopiero po 1945 roku. Jak już wspomniałem, książka jest znakomicie napisana, zwłaszcza olbrzymie błędy dowódców wojskowych mnie intrygują, opisuje ich Figes wiele. To bardzo ciekawa lektura mająca pewne odniesienia do czasów współczesnych.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności. POLECAM !!!

Świetne, nowe spojrzenie na historię Rzymu nie przez pryzmat politycznych i militarnych wydarzeń, ich genezy, przebiegu i skutków, ale zwrócenie uwagi na pojedyncze osoby i to nie koniecznie ze szczytu drabiny społecznej. Czyta się łatwo i przyjemnie i do tego przypisy, które stanowię tak z 10% objętości książki. Naprawdę warto sięgnąć!

Po lekturze „Inkwizycji hiszpańskiej” H. Kamena sięgnąłem wreszcie po „Królestwa wiary” Briana A. Catlosa. Książka ta przed swoją polską premierą nietrafnie reklamowana była przez wydawcę jako opowieść o podboju i rekonkwiście, która nie zakończyła się w 1492 r., lecz trwała do XVII w. Oczywiście Catlos niczego takiego nie pisze i trudno mi rozstrzygnąć, czy ze strony Rebis była to zwykła niewiedza odnośnie do treści publikowanej książki, czy też celowe granie na podżeganie konfliktu. Tymczasem to w ogóle nie jest książka o rekonkwiście. Jak deklaruje sam Autor, jest to na nowo opowiedziana historia Al-Andalus, muzułmańskiej Hiszpanii; kraju, który od swego zarania tworzony był przez ludzi trzech religii, w ciągu kilku wieków żyjących obok siebie w pokoju. Kraju, którego historia zakończyła się w 1492 r., którego pozostałości istniały do roku 1614, kiedy to ostatni muzułmanie, „dyskryminowani i przymusowo nawracani na chrześcijaństwo”, zostali wygnani, a którego ślady istnieją do dziś (wiedzieliście, że nie licząc nazw miejscowych około 10% słownictwa języka hiszpańskiego wywodzi się z arabskiego? No to już wiecie). Kraju, w którym konflikty wcale nie najczęściej powodowane były różnicami wyznaniowymi. Jak podkreśla sam Catlos, „dużo częściej wybuchały [one – PT] wewnątrz tych wspólnot niż między nimi”. Catlos zapewnia, iż spisuje „nową historię” muzułmańskiej Hiszpanii: „postanowiłem stworzyć od podstaw świeżą fabułę i starałem się na tyle, na ile pozwalała mi na to ekonomika publikacji, zajrzeć za kulisy i zbadać dynamikę wydarzeń, które są często przysłonięte przez inne, ale odgrywają ważną rolę w tworzeniu historii: dziejów kobiet, niewolników, renegatów i funkcjonariuszy”. Tej obiecanej perspektywy w książce jednak brakuje: to opowieść snuta z punktu widzenia męskiej elity – politycznej, wojskowej i intelektualnej, w której kobiety czy niewolnicy pojawiają się rzadko i jedynie marginalnie, innych zaś grup wykluczonych nie ma w ogóle. Henry Kamen dyskredytuje wyobrażenie przedstawione przez M.R. Menocal w jej „Ozdobie świata” (polskie wydanie: Kraków 2006) jako zbyt romantyczne i oderwane od rzeczywistości. Czy Catlos również maluje taki odrealniony, irenistyczny obraz? Nie, przede wszystkim dlatego, iż jego książka napisana została z perspektywy władz i społeczności muzułmańskiej i nie uwzględnia w takim samym stopniu całej mozaiki społecznej Półwyspu. Ta była o wiele bardziej skomplikowana. Catlos pisze z jednej strony o początkowym zacieraniu granic międzywyznaniowych w życiu prywatnym (rodziny mieszane), z drugiej zaś o religijnych konfliktach i aktach przemocy. W późniejszym średniowieczu (od początku XIII w.) społeczności różnych wyznań stawały się w coraz większym stopniu zamknięte na siebie, nie mieszały się, izolowały się coraz bardziej, a wzajemna wrogość narastała. I tak właśnie współcześnie tę kwestię postrzegamy. Jest to jednak tylko część prawdy. Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej, sięgnijcie po tę książkę.

Po czterokrotnym przeczytaniu tej pozycji w ciągu ostatnich 5 lat, w końcu czuję się na siłach by wystawić jej ocenę. Obszerna tematycznie - dająca znakomite podstawy. Należy podkreślić, że mimo wszystko pozostaje to dziełem absolutnie bazowym i w p r o w a d z a j ą c y m do tematu wojny trzydziestoletniej. Brak rozwinięcia wielu tematów nadrabia naprawdę mistrzowskimi wskazówkami bibliograficznymi zamieszczonymi w przypisach. Podnoszono kilkukrotnie, że Wilson zdaje się faworyzować stronę habsburską i bawarską. W kilku miejscach jest to rzeczywiście widoczne, ale autor zdaje się raczej po prostu zlikwidować istniejące w historiografii mity stworzone przez hagiografów czy to Gustawa Adolfa (demitologizacja bitwy pod Lutzen jako wielkiej wygranej szwedzkiej) czy d'Enghiena (Rocroi w wydaniu Wilsona nie jest wcale jakieś bardzo zatrważające). Wykorzystuje też okazje by podnieść z błota zapomnienia kilku wybitnych dowódców wojny (e.g. Mercy czy Guebriant), dotychczas ocenianych jako średnich lub niewspominanych. Nie boi się krytykować spostrzeżeń wcześniejszych autorów (lady Wedgewood czy też samego wielkiego Parkera) - plus za odwagę. Wilson również bardzo bezkompromisowo rozlicza czarną legendę Wallensteina jako rzekomego zdrajcy. Pod względem sposobu napisania, rozmiaru i doboru treści - dzieło doskonałe. Ma oczywiście również (co prawda nieliczne) błędy merytoryczne - te drobne, niewielkie literówki (e.g. pomyłka przy dacie ordynacji Reichskammergericht wprowadzającej procedurę wizytacji), ale również nieco większe - co prawda obecne właściwie we wszystkich większych opracowaniach dotyczących omawianego tematu (S. Murdoch parę lat temu już wykazał, że opis bitwy pod Lemgo, który znajdujemy m.in. u Wilsona to absolutna bzdura, niemająca pokrycia w źródłach). Mimo wszystko jest to absolutnie najlepsza dostępna na rynku pozycja wprowadzająca do tematyki wojny trzydziestoletniej - przez wiele lat będzie najpewniej stanowić podstawową literaturę w temacie największego konfliktu nowożytnej Europy.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności !!! POLECAM !!!

Trochę trudniejsza, ale jakże naturalna następna lektura po "Upadku Cesarstwa Rzymskiego". Wszystkie pochwały pod adresem tej książki są słuszne. Dorzucę jeszcze jedną - autorowi chciało się pochylić, i to ze zrozumieniem tematu, nad Europą środkowo-wschodnią. Oby stało się to nową normą wśród zachodnich badaczy.

"Upadek" wieńczy dzieło opisu państwa, którego szczątki dały początek średniowieczu. Oto więc podążamy z biegiem czasu przez 3 wieki po czasach, które opisał "Zmierzch cesarstwa rzymskiego", odkąd to w wieku drugim Cesarstwo zaczął przerastać kult Mesjasza wyrosły z sekty powstałej w Palestynie wieku pierwszego. W historii Rzym walczył z wieloma przeciwnikami, jakże często był najeźdźcą i ciemiężycielem. Nigdy jednak nie walczył z wierzeniami, bo te po prostu i sprawnie przerabiał na swoją modłę ku chwale Rzymu. Dzieło Gibbona napisane językiem XVIII wieku podług dostępnych wtedy źródeł historycznych i wiedzy jest kroniką rozpadu organizacji i struktur państwa rzymskiego. Rozpadu napędzanego siłą ludzkich ułomności, żądz władzy, chuci i chciwości. Rozpadu nieuchronnego od kiedy - jak pokazuje to Gibbon - te ludzkie przymioty istniejące w Rzymie od jego początków wymieszały się z nową wiarą. Książka jest trudna w czytaniu przez archaiczny dla nas dzisiaj styl autora wykształconego w kulturze i wiedzy XVIII wieku i tak, jak "Zmierzch" zdecydowanie nie jest dla każdego łaknącego opowieści o starożytnym cesarskim Rzymie. Czytania nie ułatwia ogromna liczba przypisów, ale są one nadwartością dodaną. Faktografia opowieści jest dzięki nim zdecydowanie pełniejsza.

Niezwykle przystępne ujęcie historii tytułowej polis od początków po czasy hegemonii macedońskiej. Everitt ma doskonały, przypominający rzekę styl - jego opisy płynnie przesuwają się wzdłuż dziejów, przez co człowiek ma wrażenie, jakby nie tyle czytał książkę popularnonaukową, co raczej literaturę piękną. Laik przeczyta i nabędzie poznania historii polis ateńskiej. Koneser przeczyta, i nawet jeśli już sam wiele z tego nie wyciągnie, to przynajmniej nacieszy się stylem Everitta.

Adrian Goldsworthy w „Pax Romana” podejmuje temat jednego z najczęściej idealizowanych okresów w dziejach Europy – rzekomego „złotego pokoju” w cesarstwie rzymskim. Autor od początku podważa popularne wyobrażenie, że panowanie Rzymu było łagodne i sprawiedliwe. Zamiast tego pokazuje, że pokój rzymski był w dużej mierze wynikiem brutalnej siły, przemyślanej polityki i nieustannej gotowości do stosowania przemocy. Goldsworthy pisze przystępnie, ale nie upraszcza historii. Potrafi łączyć wojskową precyzję z analizą polityczną i społeczną, dzięki czemu czytelnik widzi, jak funkcjonował mechanizm władzy w imperium. Dużą wartością książki jest obalenie mitu o „humanitarności” Rzymian – zamiast tego dowiadujemy się, że ich pokój oznaczał dominację zwycięzców, a nie harmonię między narodami. Mimo ciężkiego tematu lektura jest zajmująca, bo autor ma talent narracyjny i umie przywoływać liczne przykłady – od podboju Brytanii po bunt w Judei. Nie ma tu suchego wykładu, ale raczej dynamiczna opowieść o tym, jak imperium utrzymywało swoje granice i dlaczego tak wielu ludzi godziło się na panowanie Rzymu. Podsumowując: „Pax Romana” to książka, która zdejmuje złoty pył z obrazu starożytności. Pokazuje Rzym realistycznie – jako państwo bezwzględne, ale też niezwykle skuteczne w budowaniu stabilności. Dla osób zainteresowanych starożytnością to lektura obowiązkowa, bo pozwala krytycznie spojrzeć na hasło, które w podręcznikach brzmi często zbyt idealistycznie.

Genialny esej (to nie jest stricte praca naukowa) od wybitnego mediewisty. Jednocześnie do 10/10 brakuje jej dwóch istotnych kwestii Pierwsza to skupienie się niemal wyłącznie na Europie Zachodniej w tym Francji, w niewielkim stopniu opisując Czechy (bardzo istotne w tym okresie jeśli chodzi o gospodarkę Europy Środkowej) Polskę i Węgry. Praktycznie nic nie wspominając o Skandynawii, Rusi i Bizancjum. Druga sprawa to ominięcie istotnej kwestii drenażu kruszców z Europy w wyniku ujemnego bilansu w handlu z Azją, występujący od czasów Imperium Rzymskiego. Mimo wszystko gorąco polecam osobom zainteresowanych tematyką.

Bardzo ciekawe i dość nietuzinowe podejście do "od wieków" rozważanej materii (upadku Rzymu). Autor sięga po odkrycia archeologiczne ostatnich lat oraz przytacza dobrze uargumentowane tezy dotyczące przyczyn upadku imperium Rzymian. Dla mnie dość odkrywcze, chociaż przecież, można powiedzieć "banalne" są akcenty postawione na przemiany organizacyjno-ustrojowo-kulturowe w Germanii, i to nie w bezpośrednim sąsiedztwie limesu (Ren, Dunaj). Przy tym autor dotknął obszarów między Odrą a Bugiem z podkreśleniem znaczenia w wielkich przeobrażeniach "geopolitycznych" ludności kultury przeworskiej (Wandalów?) i oczywiście Gotów, którzy gościli na naszych ziemiach. Trzy tomy serii autora czyta się bardzo lekko i przyjemnie. Język jest przystępny i łagodnie prowadzi nas po meandrach zawiłości dziejowych. Polecam nie tylko dla osób obeznanych głębiej z arkanami dziejów ówczesnej epoki.

18/2023 Doktor Jakub Polit przeprowadza nas przez dzieje japońskiej polityki zagranicznej od czasów światłego cesarza Meiji i szeregu wielkich mężów opatrznościowych aż do panowania Hirohito i "wielkich" polityków pokroju Hieki'ego Tōjō, którzy sprowadzili na kraj katastrofę. Doktor kreśli obraz w sposób pasjonujący i nie ma możliwości na nudę. Zresztą tak samo jak w najnowszej historii Japonii. Od kraju, który dopiero w połowie XIX w. został zmuszony do otwarcia się na świat przez armaty okrętu Matthew Perry'ego, aż do rozbłysków nad Hiroszimą i Nagasaki. Mając przed oczyma Japonię w pierwszej połowie XX wieku widzimy zaborczą politykę i brutalność dla przeciwników. I jest to prawda, ale połowiczna, ponieważ jeszcze na początku stulecia Japończycy respektowali w pełni prawa jeńców i ci byli traktowani wręcz jak goście. Przede wszystkim jednak Japonia była ścisłym sojusznikiem Wielkiej Brytanii, czyli Ententy, co zostało odwrócone o 180° w latach 30 przez twardogłowych wojskowych i zakończyło się tragiczną katastrofą dla Cesarstwa.

Atylla w kronikach nazywany jest "Biczem Bożym". Tę obrazową metaforę można rozszerzyć na losy Hunów jako ludu. Pojawili się błyskawicznie, narobili gigantycznego hałasu i szkód, po czym równie błyskawicznie zwinęli się z kart historii. Dość powiedzieć, że ich byt na ziemiach naddunajskich to raptem 80 lat. Książka E.A. Thompsona opisuje ich rozwój poprzez podporządkowanie innych ludów koczowniczych (Alanów, Scytów), krótkotrwały wpływ na politykę cesarzy wschodniego i zachodniego Rzymu oraz spektakularny rozpad po śmierci Atylli. Jak pisze autor Hunowie, podobnie jak inne ludy koczownicze w historii, byli luźną konfederacją plemion rabusiów bydła, niezdolnymi do opanowania rolnictwa. Ich byt poza stepem zależał od wiecznych wojen, łupów i handlu wymiennym z ludami stojącymi na wyższym stopniu rozwoju. Bez podbojów i podporządkowania sobie innych ludów nie przetrwaliby w warunkach osiadłych. Z kolei im więcej ludów ujarzmiali tym większe było ryzyko, że któryś z nich podniesie bunt i rozbije ich hegemonię. W tym mechanizmie autodestrukcyjnym autor widzi przyczynę nagłego załamania imperium Hunów po śmierci Atylli. Żaden z jego synów nie był na tyle obdarzony talentem wojskowym, aby podporządkować sobie pozostałych. Autor w zasadzie opiera się w całości na rzymskich tekstach pisanych, bo jako koczownicy Hunowie nie zostawili zbyt wielu śladów kultury materialnej. W swym wywodzie koncentruje się - co nie zaskakuje - na panowaniu Bedy oraz Atylli i jego stosunkach z dworami w Rawennie i Konstantynopolu. Do samego "Bicza Bożego" autor ma stosunek demaskatorski, nie widzi w nim ani wielkiego wojownika, ani dyplomaty. Raczej efekt stopniowego tworzenia się nowej klasy wyższej, której wpływy nie wynikają już z talentów wodzowskich, a ze zgromadzonego majątku. Książka "ucina się" na krótkich losach synów Atylli. Można żałować, że Thompson nie pokusił się o rozszerzenie jej o wątek etnogenezy Protobułgarów. Krótka, ale solidna mimo, że pierwsze wydanie pochodzi z 1948 roku.

Świetnie napisana historia podbojów Portugalczyków na Oceanie Indyjskim. W sumie rzadko poruszany i eksponowany okres, który jest napakowany niesamowitymi wydarzeniami takimi jak przykłady przygniatającej ludzkiej głupoty, agresywności, niekompetencji, braku empatii, czy zrozumienia,. Ponadto możemy zobaczyć jak ludzie małej inteligencji, zaślepieni ideologią/patriotyzmem lub religią czynią rzeczy niemądre oraz haniebne. Z drugiej strony rzadkie (a tym bardziej wpadające w oko) przypadki heroizmu, rozwagi, sprytu i miłosierdzia są często nienagradzane, a nawet karane. Można więcej? Chcę więcej!

Zestarzało się to dzieło, ale też trudno się dziwić, wszak Edward Gibbon pisał "The History of the Decline and Fall of the Roman Empire" pod koniec XVIII wieku. Przez lata monografia na indeksie ksiąg zakazanych, m.in. dlatego, że dla autora jednym z powodów upadku Rzymu był rozwój chrześcijaństwa, z jego nietolerancją, butą, swarami religijnymi. Dziś pogląd dość oczywisty, wtedy... Powiedzieć, że kontrowersyjny to mało, za mniejsze przewiny skazywano na stos.