Pionierzy. Ludzie, którzy zbudowali Amerykę
(2019)
[The Pioneers: The Heroic Story of the Settlers Who Brought the American Ideal West]
Opowieść o początkach osadnictwa w „kraju Ohio” – części Terytorium Północno-Zachodniego, uzyskanego przez Stany Zjednoczone po wojnie o niepodległość*.
Historię zasiedlenia przyszłego stanu poznajemy poprzez losy wielu bohaterów różnych talentów, zasłużonych dla lokalnej społeczności. Centrum opowieści stanowi miasto Marietta, założone w widłach Ohio i Muskingum – najstarsze na terenie stanu, stanowiące przyczółek dla dalszej kolonizacji, której pionierski okres przypadał na końcówkę XVIII wieku i początek XIX. McCullough (1933-2022) oparł się na kolekcji pamiętników, dzienników i listów, oraz szeregu innych dokumentów przechowywanych w bibliotece Marietta College**.
Tytułowi pionierzy to pastor Manasseh Cutler, który odwiedził Ohio tylko raz, ale był jednym z głównych inicjatorów kolonizacji; generał Rufus Putnam, który poprowadził pierwszą grupę osadników, założył Mariettę i pozostał lokalnym liderem; syn Cutlera – Ephraim, farmer, sędzia i popularny polityk; Samuel Hildreth – lekarz i historyk-amator opisujący losy pionierów, a ponadto botanik i kolekcjoner; oraz szereg innych postaci, nazwisk które zapisały się w historii USA, postaci barwnych, niesławnych i nieco zapomnianych: wojskowych, budowniczych, szkutników – ludzi pracy.
„[…] ukończyli swe dzieło, każdy na swój sposób, bez względu na przeciwności losu, z jakimi przyszło im się zmierzyć, a sił dodawało im poczucie najwyższego, szlachetnego celu. Osiągnęli to, co zamierzali, nie ze względu na pieniądze, majątek czy sławę, lecz by podnieść jakość życia i zwiększyć stojące przed ludźmi możliwości – aby jak najpowszechniej krzewić amerykańskie ideały” (str. 320)***.
__________________________
* W 1783, w wyniku postanowień traktatu paryskiego, młode Stany Zjednoczone rozszerzają swe terytorium o ziemie między Appalachami a rzeką Missisipi, tj. wschodnią część dzisiejszego Midwestu – region East North Central, w którego skład wchodzą stany Ohio, Illinois, Indiana, Michigan i Wisconsin. (Ohio Country: https://en.wikipedia.org/wiki/Ohio_Country; Northwest Territory [Old Northwest, Territory Northwest of the River Ohio]: https://en.wikipedia.org/wiki/Northwest_Territory; Midwest: https://en.wikipedia.org/wiki/Midwestern_United_States).
** „Drawn in great part from a rare and all-but-unknown collection of diaries and letters by the key figures, The Pioneers is a uniquely American story of people whose ambition and courage led them to remarkable accomplishments” – opis wydawcy (https://library.marietta.edu/exhibit/book).
*** „Szczególnie ekscytująca była dla mnie świadomość, że oto mam okazję opisać galerię prawdziwych osób o ogromnych zasługach historycznych, które większości Amerykanów były kompletnie nieznane – ożywić je, umieścić w centrum uwagi i opowiedzieć ich wyjątkową, a w moim odczuciu także bardzo ważną historię” (str. 321).
•
Początkowo, tekst przytłacza nadmiarem informacji w przeładowanych zdaniach, ale szybko zyskuje właściwe proporcje, a jego lektura stopniowo uzmysławia, co faktycznie rozpoczęło amerykańskie parcie na Zachód, poprzedzając pierwszą imperialną wojnę USA – w wyniku której Stany uzyskały ogromne tereny w sąsiedztwie niedawno zakupionej Luizjany: Górną Kalifornię i Nowy Meksyk – wydarzenia ciekawie opisane w książce Krew i burza. Historia z Dzikiego Zachodu Hamptona Sides’a (2006)*. Uczyniło to młody kraj światowym hegemonem, rozciągającym się między dwoma oceanami na przestrzeni przeszło 4000 kilometrów.
Tłumaczenie (2020) Mariusza Gądka czyta się sprawnie i z dużą przyjemnością, ale wprowadza do tekstu kilka nieścisłości – przekładających się na treści niezgodne z intencją autora; powiela też pomyłki samego historyka, które umknęły pierwotnej redakcji: to w zasadzie same błędy konstrukcyjne, kiedy McCullough zapomina, że o czymś już wspominał, i podaje daną informację jako coś nowego lub uzupełnienie.
W roku premiery autor miał 86 lat. Mimo podeszłego wieku, który niczego nie ułatwiał, przeanalizował ogromną ilość materiału źródłowego, spędzając wiele godzin na wizytach w terenie aby osobiście odwiedzić historyczne miejsca i zabytkowe budynki. Zapał i podejście starego McCullough’a, są bliskie tym jakie wykazywali główni bohaterowie jego książki – pełni pasji i zaangażowania – niezależnie od wieku, a drobne mankamenty nie przyćmiewają przyjemności z lektury (7/10).
__________________________
* Podróż długa i dziwna Tony’ego Horwitza, wydana pierwotnie w 2008, opowiada o początkach kolonizacji Ameryki Północnej: od wikingów, przez hiszpańskich konkwistadorów i francuskich podróżników, po pierwszych białych osadników z Albionu. Jeśli natomiast interesuje nas to, co zastali pierwsi koloniści, i co stało się z 60 milionami rdzennych Amerykanów, warto zajrzeć do 1491. Ameryka przed Kolumbem Charlesa C. Manna z 2005.
•
UWAGI (wyd. 2020, tłum. Mariusz Gądek): str. 57 – pejrzyste (przejrzyste); str. 57 – McCullough pisze, że w skład grupy wchodzili ponadto (między innymi) mierniczy, ale stronę wcześniej pisze o mierniczym nazwiskiem Sproat, i opis jego osoby ciągnie się jeszcze na str. 57 („mierniczy” powinien być skasowany z tej wyliczanki); str. 86 i dalej – Indianin Cornplanter, tym razem imię zostało w wersji angielskiej, zapisano je łącznie – to nazwisko po białym ojcu?; str. 96 – „brzask słońca” (albo brzask, albo wschód słońca…); str. 107 – o tym, że w listopadzie wybuchła epidemia odry wspomniano już na str. 103 (nieintencjonalna powtórka); str. 118 – poniżej i powyżej rzeki, czy w górze i w dole rzeki? + skąd wiadomo jak zachowała się korpulentna żona jednego z osadników, skoro nie było na miejscu żadnego świadka?, wszyscy zostali zabici, lub byli w innej części osady, informacje o rozcięciu policzka siekierą mógł dostarczyć tylko poszkodowany Indianin lub któryś z jego towarzyszy, ewentualnie osoba która wysłuchała ich opowieści… ale tubylcy umknęli w głąb swojej ziemi – autor powinien wyjaśnić na czym oparł rekonstrukcję masakry; str. 151 – „[…] »Mad Anthony« czyli »Szalony Anthony« – który słynął z […] nieustępliwości i agresywności, choć w żadnym razie nie był szalony” – lepiej byłoby przetłumaczyć przydomek jako „Wściekły”; str. 151 – „znad rzeki Wabash i z Illinois” („z” do skasowania, stan Illionois wówczas nie istniał, rzeka Wabash znajduje się na terenie dzisiejszej Indiany, a Illinois w stanie o tej samej nazwie); str. 170 – „Nie zawsze zachowywał też rozsądek przy wydawaniu pieniędzy […]” - brzmi to jak nowa informacja, jednak stronę (169) wcześniej czytamy o nim i jego małżonce „Nikt nie wydawał lekką ręką tak dużych sum pieniędzy […]”; str. 179 – „Należy dodać, że obchodziła się z pieniędzmi wcale nie lepiej od męża […]” – nie trzeba, McCullough pisze o tym na str. 169 (!); wklejka II, ostatnia karta – „Po prawej znajduje się Ervin Hall […]” (po lewej); str. 194 – „[…] mierzył zaledwie 165 centymetrów […]” i na tej samej stronie „Aaron Burr mierzył zaledwie około 165 centymetrów […]” (najbardziej brawurowy dubel w książce); str. 202 – 76 (‘76); str. 217 – Jarvis Cutler handlował futrami, był milicjantem, tworzył opracowanie geograficzne i „[…] bardzo uważnie badał badał sytuację nad Muskingnum […]” – dalej mamy tytuł dzieła, w tłumaczeniu i po angielsku, co ciągnie się przez trzy linijki – potem po przecinku czytamy „[…] zwłaszcza stoczni kapitana Devola” – z uwagi na wpakowanie tego tytułu, końcówka dość długiego zdania dopiero po przeczytaniu go ponownie pozwala rozwikłać do czego się odnosi; str. 255 – „[…] przepływały rzekę Ohio w jej najszerszych miejscach […]” (czy wiewiórki nie wybierałby miejsc najwęższych?); str. 302 – „nazajutrz” (wł. tej doby, dziś, jest czwarta w nocy); str. 312 – Cios-cios (brzydkie powtórzenie); str. 314 – stan umysłu (jaki?).
Polski podtytuł – Ludzie, którzy zbudowali Amerykę – sugeruje, że trzymamy w rękach książkę zasiedlaniu całego kraju, ale drugi człon, tj. Settlers Who Brought the American Ideal West oznacza coś innego – ludzi którzy ukuli amerykański ideał Zachodu, miejsca nieograniczonych możliwości, nowego startu i wielkiej przygody.
Opis w polskim wydaniu Wydawnictwa Poznańskiego (2020) jest nieco mylący: do Ohio można było dopłynąć, i to tą drogą, nie wozami, docierała tam większość osadników. Kraj Ohio leżał nad żeglowną rzeką o tej samej nazwie, w bezpośredniej styczności z Pensylwanią i Wirginią – choć korzystano z fur, wozy kojarzą się bardziej z zasiedlaniem Dzikiego Zachodu, terenów na zachód od Missisipi, a to nieco późniejszy okres, i dużo większe terytorium niż to które omawiane jest w książce (de facto: wschodnia część dzisiejszego stanu Ohio, okolice Marietty). Tam, na Wielkich Równinach, karawany wozów pośród prerii – tak jak to przedstawia okładka – były zdecydowanie na miejscu.
Szukamy ofert...
OPINIE i DYSKUSJE o książce W poszukiwaniu granic Ameryki. Wyprawa Lewisa i Clarka
To grube, opasłe tomisko czyta się jednym tchem. Nie skupia się na bohaterach w trójgraniastych kapeluszach ani mapach rysowanych przy świecy. To jest książka o ludziach, którzy weszli w środek kontynentu, nie mając pojęcia, czy da się z niego wrócić.
Lewis i Clark nie ruszyli w zwykłą podróż. Oni ruszyli w nieznane, które nie miało interesu w tym, żeby ktokolwiek je mapował. Rzeki płynęły nie tam, gdzie powinny. Góry rosły szybciej niż ambicje. Kompas bywał sugestią, a nie prawem.
„W poszukiwaniu granic Ameryki” czyta się jak raport z długiego oblężenia, gdzie przeciwnikiem jest przestrzeń, pogoda i własne złudzenia.
To jest książka o ludziach, którzy myśleli, że przejdą kontynent jak szeroką ulicę, a trafili na dziki, obojętny świat, który nie znał słowa „misja”.
Każda strona pachnie mokrą skórą, prochem i gnijącym zapasem.
Autor nie robi z ekspedycji pomnika.
Nie ma tu patriotycznych fanfar ani triumfalnych flag na szczytach. Jest za to mozolne przesuwanie granicy o kilka mil dziennie — często wbrew rozsądkowi.
Najciekawsze w tej książce nie są mapy.
Są momenty, kiedy wyprawa prawie się rozpada: choroby, głód, napięcia między ludźmi i świadomość, że droga powrotna wcale nie jest bliżej niż ta do przodu.
Indianie nie są tu tłem. Są żywym testem cywilizacji, która dopiero nadciąga. Spotkania bywają pomocne, nieufne, czasem lodowate — jakby obie strony przeczuwały, że to spotkanie będzie miało konsekwencje dłuższe niż sama wyprawa.
Styl książki jest surowy, rzeczowy, ale właśnie przez to uderza. Im mniej emocji na papierze, tym więcej ich w głowie czytelnika. To narracja ludzi, którzy nie mieli czasu na metafory — bo musieli przeżyć kolejny dzień.
„W poszukiwaniu granic Ameryki” to książka o narodzinach mitu, cenie map, o tym, że imperia zaczynają się od zmęczonych ludzi brodzących w rzece po pas.
To lektura dla tych, którzy wiedzą, że historia nie pachnie chwałą, tylko potem i strachem.
To grube, opasłe tomisko czyta się jednym tchem. Nie skupia się na bohaterach w trójgraniastych kapeluszach ani mapach rysowanych przy świecy. To jest książka o ludziach, którzy weszli w środek kontynentu, nie mając pojęcia, czy da się z niego wrócić.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toLewis i Clark nie ruszyli w zwykłą podróż. Oni ruszyli w nieznane, które nie miało interesu w tym, żeby ktokolwiek je...
Czyta się jak książkę przygodową. Pomyśleć, że na początku XIX wieku Amerykanie dopiero odkrywali swój kontynent. Chociaż zdążyli już uniezależnić się od Wielkiej Brytanii, nie wiedzieli jak rozwinie się ich historia i jakie obejmie terytorium. Zachodniej części kontynentu jeszcze nie znali. Książka opisuje, jak zaczęło się to zmieniać. Ciekawie napisana, wciągająca, autora nie muszę przedstawiać. Polecam.
Czyta się jak książkę przygodową. Pomyśleć, że na początku XIX wieku Amerykanie dopiero odkrywali swój kontynent. Chociaż zdążyli już uniezależnić się od Wielkiej Brytanii, nie wiedzieli jak rozwinie się ich historia i jakie obejmie terytorium. Zachodniej części kontynentu jeszcze nie znali. Książka opisuje, jak zaczęło się to zmieniać. Ciekawie napisana, wciągająca, autora...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toŚwietna! Pozycją obowiązkowa dla miłośników amerykańskiej historii. Naszpikowana datami, nazwiskami, nazwami, a także opisami miejsc, roślin i zwierząt. Początkowo trochę nużąca, ale warto przemęczyć się do momentu aż prawdziwa wyprawa się zacznie. Od tego momentu już „niesie”. Jedyne rozczarowanie, to skrócony opis drogi powrotnej. Może wynika to z braków w dziennikach, a może z objętości pozycji. Nie wiem, ale to mnie trochę ukuło.
Osobiście sięgnąłem po tę pozycję z kilku powodów. Po pierwsze interesował mnie cel wyprawy i sposób jej prowadzenia. O ile cel był raczej jasny od samego początku, o tyle zarządzanie wyprawą przez dwóch równorzędnych dowódców było i jest czymś… wyjątkowym. Zwłaszcza biorąc pod uwagę naszą historię, gdzie często nie potrafimy się dogadać w elementarnych kwestiach, a w latach wyprawy nie było nas nawet na mapie świata.
Drugim powodem była chęć poznania historii pierwszych kontaktów z Indianami. Bardzo ciekawy jest fragment w którym wyjaśniona została hierarchia plemienna, której Amerykanie nie rozumieli i przez co nieświadomie prowokowali niesnaski. Napiszę w tym miejscu jeszcze tylko tyle, że z hollywoodzkich westernów się tego nie dowiecie.
Po trzecie chciałem dowiedzieć się, co kierowało ludźmi w tamtych czasach poza koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb. Jak układały się relacje pośród członków wyprawy, jak podchodzili do swoich obowiązków, jak do przewin itd.
Po czwarte chciałem utwierdzić się w przekonaniu, że Jefferson był jednym z tych polityków, którzy wyprzedzali swoją epokę. Czy mi się to udało? Zdecydowanie tak.
Na koniec uwaga dla zastanawiających się. To jest książka, która powstała na podstawie dzienników Lewsia i Clarka. Słowo klucz – dziennik. Nie oczekujcie porywającej i zapierającej dech w piersiach powieści przygodowej choć sama wyprawa zapewne właśnie taka była.
Świetna! Pozycją obowiązkowa dla miłośników amerykańskiej historii. Naszpikowana datami, nazwiskami, nazwami, a także opisami miejsc, roślin i zwierząt. Początkowo trochę nużąca, ale warto przemęczyć się do momentu aż prawdziwa wyprawa się zacznie. Od tego momentu już „niesie”. Jedyne rozczarowanie, to skrócony opis drogi powrotnej. Może wynika to z braków w dziennikach, a...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toAmbrose jak zwykle dowozi. Opisy sprawiają, że można czuć się jakbyśmy faktycznie brali udział w wyprawie Lewisa i Clarka. Minusem dla polskiego czytelnika jest to, że lektura wymaga już pewnej znajomości geografii USA i trzeba się posiłkować mapą. Również fakt, że rozdziały opisujące powrót wydają się być zbyt pospieszne.
Ambrose jak zwykle dowozi. Opisy sprawiają, że można czuć się jakbyśmy faktycznie brali udział w wyprawie Lewisa i Clarka. Minusem dla polskiego czytelnika jest to, że lektura wymaga już pewnej znajomości geografii USA i trzeba się posiłkować mapą. Również fakt, że rozdziały opisujące powrót wydają się być zbyt pospieszne.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNiestety nie dokończyła. Liczyłam na epicką przygodę a dostałam beznamiętny opis. Ostatnich 80 stron nie doczytałam już.
Niestety nie dokończyła. Liczyłam na epicką przygodę a dostałam beznamiętny opis. Ostatnich 80 stron nie doczytałam już.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toIdealna dla mnie, połączenie literatury drogi, faktu i do tego pisane w takim fabularyzowanym stylu. Super.
Idealna dla mnie, połączenie literatury drogi, faktu i do tego pisane w takim fabularyzowanym stylu. Super.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka - skarbnica wiedzy o Ameryce! Nie tylko o Wyprawie. Ukazuje relacje społeczne w początkach państwowości USA, historię młodego państwa oraz jego bohaterów w często nieoczywistym świetle. No i sama Wyprawa - epicka przygoda, warta poznania! Warta przeżycia czytając, ale tak na prawdę od razu chce się pojechać do Ameryki i ruszyć śladami kapitanów Lewisa i Clarka. Czyta się z zapartym tchem, czekając z niecierpliwością kolejnego zakrętu rzeki, kolejnej przygody!
Książka - skarbnica wiedzy o Ameryce! Nie tylko o Wyprawie. Ukazuje relacje społeczne w początkach państwowości USA, historię młodego państwa oraz jego bohaterów w często nieoczywistym świetle. No i sama Wyprawa - epicka przygoda, warta poznania! Warta przeżycia czytając, ale tak na prawdę od razu chce się pojechać do Ameryki i ruszyć śladami kapitanów Lewisa i Clarka....
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiąża doskonale zbiera fakty i wątki. Polityczne tło wyprawy, projekt USA od oceanu do oceanu, życie Indian. Te wątki chyba ciekawsze niż sama wyprawa. Nie znałem życia Lewisa więc końcówka była dla mnie kompletnie zaskakująca.
Mimo powyższego książka jest momentami długawa, nudnawa, brak jej tempa. Literacko nie jest to z pewnością tak wielkie osiągnięcie jak sama wyprawa Lewisa i Clarka.
Książa doskonale zbiera fakty i wątki. Polityczne tło wyprawy, projekt USA od oceanu do oceanu, życie Indian. Te wątki chyba ciekawsze niż sama wyprawa. Nie znałem życia Lewisa więc końcówka była dla mnie kompletnie zaskakująca.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toMimo powyższego książka jest momentami długawa, nudnawa, brak jej tempa. Literacko nie jest to z pewnością tak wielkie osiągnięcie jak sama...
Bardzo obszerne opracowanie historii, o której nie mówią u nas na lekcjach historii. Jedna z najważniejszych wypraw odkrywczych w dziejach jest w naszej części świata praktycznie nieznana, zepchnięta za odkrycia Kolumba, Magellana czy Amundsena. A historia Stanów jest nam wpajana dość obszernie - Deklaracja, niewolnictwo, wojna secesyjna.
Ta książka wyjaśnia wiele - nie chodzi nawet o samą wyprawę, a jej konsekwencję i natychmiastową ekspansję na Zachód, na nowe amerykańskie ziemie, i stopniową eksterminację Indian. A od wyprawy minęło ledwie ponad 200 lat! Jak niezwykle zmieniły się Stany, ile wyprawa Lewisa i Clarca dała temu krajowi, będąc jednym z katalizatorów tworzenia się nowego imperium. Szkoda jedynie Indian, których Lewis w dość dobrej wierze poznawał i opisywał, jednocześnie myśląc o wciągnięciu ich w sidła nowego państwa i stając się pierwszym etapem do ich wytępienia.
Główni bohaterowie nie są jednak tak bohaterscy, a i sam prezydent Jefferson posiada rysy na wizerunku naukowca.
Fabuła jednak dość przeciągnięta, fragmenty zbędne skróciłyby ją o jakieś 150 stron.
Bardzo obszerne opracowanie historii, o której nie mówią u nas na lekcjach historii. Jedna z najważniejszych wypraw odkrywczych w dziejach jest w naszej części świata praktycznie nieznana, zepchnięta za odkrycia Kolumba, Magellana czy Amundsena. A historia Stanów jest nam wpajana dość obszernie - Deklaracja, niewolnictwo, wojna secesyjna.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTa książka wyjaśnia wiele - nie...
Cóż to była za podróż!! Właśnie wróciłem do domu, odłożyłem w końcu strzelbę, wrzuciłem mokasyny do pralki, wystawiłem kanoe przed blokiem, żeby wraz ze skórami bizonów suszyły się na słońcu. Mogę w końcu spokojnie usiąść w fotelu, rozpalić w kominku (wirtualnym) i napisać o niesamowitych przygodach Lewisa i Clarka oraz ich dzielnej kompanii z uroczą i niedocenianą Sacagaweą na czele!
Tylko dlaczego miałbym odbierać wam przyjemność w samodzielnym przeżyciu tej trudnej, wyczerpującej, ale jakże satysfakcjonującej wyprawy, która choć zakończona sukcesem, okazała się w sumie tragiczna w skutkach?
Nie zrobię tego i jedynie odniosę się co do niektórych opinii, że książka Ambrose jest w niektórych momentach nudna (na początku i końcu). Otóż nie można zapomnieć, że pomimo przystępności zarówno stylu autora, jak i narracji....to wciąż książka historyczna i naukowa (choć bardziej popularnonaukowa). Gdyby Ambrose nie zawarł w niej zarówno opisu pochodzenia Lewisa, jak i początków jego kariery, a także jego życia po wyprawie...byłoby to niedopatrzeniem, błędem i dyskredytowało to jej walory badawcze. Moim zdaniem książka idealnie łączy je z walorami czysto rozrywkowymi, nie tracąc przy tym z jej wartości dla historiografii...
I tylko szkoda, że Polscy historycy, czy badacze nie piszą takich książek. Polska historiografia jest pełna metodologii i nadętej retoryki, a gdyby było choć w połowie tak przystępna jak chociażby jak "W poszukiwaniu granic Ameryki" to myślę, ze Polacy o wiele chętniej zagłębialiby się w meandry przeszłości.
Cóż to była za podróż!! Właśnie wróciłem do domu, odłożyłem w końcu strzelbę, wrzuciłem mokasyny do pralki, wystawiłem kanoe przed blokiem, żeby wraz ze skórami bizonów suszyły się na słońcu. Mogę w końcu spokojnie usiąść w fotelu, rozpalić w kominku (wirtualnym) i napisać o niesamowitych przygodach Lewisa i Clarka oraz ich dzielnej kompanii z uroczą i niedocenianą...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to