Powaby totalitaryzmu. Zarys historii intelektualnej komunizmu i faszyzmu

Książka ciekawa, aczkolwiek jak na poruszoną tematykę niezwykle krótka, co wpłynęło na moje odczucie niedosytu. Mamy tutaj przedstawiony główny zarys komunizmu, marksizmu, leninizmu, faszyzmu oraz nazizmu. Autor skoncentrował się na zjawisku tych ideologii i doktryn w Europie, pomijając, lub opisując ich działanie poza Europą w bardzo pobieżny sposób (np. maoizm w Chinach został ledwie poruszony, można by stwierdzić, że wręcz zbagatelizowany).

Na pewno część przedstawionych twierdzeń jest intrygująca, np. że idee komunistyczne zaczęły się kształtować w oświeceniowej Francji, której filozofowie, choć sami nie byli komunistami, odegrali istotną rolę w powstaniu tej ideologii; albo że jej fundamentem politycznym stała się Wielka Rewolucja Francuska, a z kolei początków faszyzmu można doszukiwać się w filozoficznych podstawach romantyzmu, stojących w opozycji rozumu.

Jeden z filozofów Francuskich – Joseph de Maistre, stanowiący inspirację dla ideologii faszystowskiej, widział w naturze:
„przede wszystkim krwawą walkę o byt, w której nie ma miejsca na dobroć, humanitaryzm i miłość. Zwierzęta mordują się nawzajem od początków istnienia świata i ludzkie wojny stanowią zwyczajne odbicie tego naturalnego stanu rzeczy […] Jedynym sposobem, za pomocą którego władca może skutecznie rządzić swoimi poddanymi jest strach – żadna inna emocja nie jest w stanie wymusić posłuszeństwa, bez którego ludzkość niechybnie popadnie w stan anarchii. Liczenie na dobrą wolę ludzką jest pozbawione jakichkolwiek podstaw”.

Wypada też przytoczyć terminologię słownikową/encyklopedyczną (której mi zabrakło w tej książce):

komunizm - ideologia postulująca równość i wspólnotę w organizacji życia społecznego oraz racjonalność w kierowaniu życiem gospodarczym, głosząca nieuchronność upadku kapitalizmu i potrzebę działań dla osiągnięcia tego celu; w teorii marksistowskiej najwyższa, bezklasowa forma organizacji społecznej, następująca po kapitalizmie; ruch społeczny i polityczny wywodzący się z ideologii marksistowskiej, ukształtowany w wyniku rozłamu socjaldemokracji; w niemarksistowskiej teorii społecznej i w języku potocznym — ustrój społeczny w państwach rządzonych przez partie komunistyczne; w państwach komunistycznych określany również mianem socjalizmu realnego.
Także:
1. «ideologia i doktryna społeczna postulująca zbudowanie społeczeństwa bezklasowego, opartego na społecznej własności środków produkcji i równym podziale dóbr»
2. «ustrój totalitarny realizowany w ZSRR, narzucony krajom Europy Środkowej i Wschodniej po II wojnie światowej, oparty na monopolu władzy skupionej w rękach jednej partii»

Marksizm - koncepcja stworzona przez K. Marksa i rozwijana przez jego następców w obrębie filozofii, ekonomii, socjologii i wszystkich nauk, które dotyczą człowieka i jego działania w świecie. Granice marksizmu są nieostre. Mnogość inspiracji myślą Marksa sprawiła, iż nie da się oddzielić prawowitych jej konsekwencji od nieprawowitych. Schemat marksistowski zawierał 3 główne elementy: krytyczną diagnozę kapitalizmu, pozytywną wizję komunizmu oraz koncepcję przejścia od jednego ustroju do drugiego.

Leninizm - Koncepcja stworzona i rozwijana przez W. Lenina jako teoria dostosowująca marksizm do nowej sytuacji historycznej, a następnie — w zmodyfikowanej formie — ideologia obowiązująca w państwach komunistycznych. Charakterystyczną cechą leninizmu było podporządkowanie teorii marksistowskiej praktyce rewolucyjnej. Większość swoich koncepcji Lenin sformułował w polemice z autorami teorii, które utrudniały przeprowadzenie rewolucji komunistycznej w zacofanej Rosji, zwłaszcza teoriami deterministycznymi podkreślającymi dojrzałość kapitalistycznego rozwoju jako warunku zmian rewolucyjnych.

Maoizm - ideologia KPCh ok. 1957–1978 (choć pewne elementy przejmowano już wcześniej); stanowił adaptację marksizmu-leninizmu do tradycji i warunków chińskich, dokonaną przez partię komunistyczną pod przewodnictwem Mao Zedonga; w strategii rewolucyjnej polegał na przesunięciu centrum walki politycznej i militarnej z miasta na wieś; w polityce wewnętrznej maoizm cechowały radykalne posunięcia polityczne i społeczno-gospodarcze, zmierzające do przemiany tradycyjnych Chin w komunistyczne (reforma rolna, Wielki Skok, „rewolucja kulturalna”); w polityce zagranicznej odzwierciedlał chińskie dążenie do uzyskania pozycji mocarstwa oraz przywództwa w świecie komunistycznym, co stało się przyczyną konfliktu z ZSRR; m., wcześniej przyjęty przez wiele partii komunist. Azji Południowo-Wschodniej, w latach 60. na Zachodzie wzbudził zainteresowanie w kręgach Nowej Lewicy i doprowadził do podziału w wielu partiach komunist.; po śmierci Mao (1976) kierownictwo KPCh odżegnało się od najbardziej skrajnych jego poglądów, ale oficjalnie nadal uznaje m. za obowiązującą doktrynę w partii i państwie.

Faszyzm – masowy ruch polityczny, ideologia o skrajnie nacjonalistycznym charakterze, totalitarny reżim polityczny we Włoszech po wyeliminowaniu opozycji parlamentarnej w połowie lat 20. XX w. O zakres terminu i istotę faszyzmu toczą się spory wśród uczonych i polityków, nacechowane emocjami i niewolne od politycznych implikacji. Cechy faszyzmu miał nazizm w Niemczech, uważany za jego radykalną odmianę, bliski faszyzmowi pod względem politycznym, dystansujący się jednak od niego ideowo choć z upływem czasu wywierający nań coraz większy wpływ. Ruchy i organizacje faszystowskie lub faszyzujące istniały w Hiszpanii (Falanga Hiszpańska),Francji (Croix de Feu),Austrii, Finlandii, Estonii (wabsowie),w niektórych krajach Ameryki Łacińskiej, a także w Polsce (Falanga); w latach II wojny światowej faszyzm był systemem państwowym w Chorwacji (ustasze). Na Węgrzech (strzałokrzyżowcy) zapanował w ostatnich miesiącach wojny, w Rumunii (Żelazna Gwardia) wywierał wpływ na sprawowanie władzy. Elementy pokrewne wykazywał ustrój Hiszpanii pod rządami generała F. Franco i Portugalii za czasów A. Salazara, a także Słowacji po 1939, pod władzą A. Hlinki. Po 1945 termin „faszyzm” nabrał jednoznacznie pejoratywnego znaczenia i był używany m.in. jako epitet w walce politycznej.
Także:
«ideologia skrajnie nacjonalistyczna i rasistowska; też: totalitarna forma rządów oparta na tej ideologii»

Nazizm - nazizm, narodowy socjalizm, hitleryzm, ruch polityczny (od 1919),ideologia, od przejęcia władzy przez A. Hitlera (1933) system państwowy w Niemczech (tzw. III Rzesza); «doktryna niemieckiej partii narodowosocjalistycznej (NSDAP)»

Książka ciekawa, aczkolwiek jak na poruszoną tematykę niezwykle krótka, co wpłynęło na moje odczucie niedosytu. Mamy tutaj przedstawiony główny zarys komunizmu, marksizmu, leninizmu, faszyzmu oraz nazizmu. Autor skoncentrował się na zjawisku tych ideologii i doktryn w Europie, pomijając, lub opisując ich działanie poza Europą w bardzo pobieżny sposób (np. maoizm w Chinach...

Bardzo ciekawie napisana, rzeczowa "pigułka" zawierająca najważniejsze informacje, podana w zestawie z szeroką bibliografią, do której z pewnością warto się odnieść celem poszerzenia wiedzy.

Bardzo ciekawie napisana, rzeczowa "pigułka" zawierająca najważniejsze informacje, podana w zestawie z szeroką bibliografią, do której z pewnością warto się odnieść celem poszerzenia wiedzy.

Książka ma formę eseju, nie jest gruba, stąd temat nie jest dogłębnie zanalizowany, ale książka jest ciekawa i warta przeczytania.

Książka ma formę eseju, nie jest gruba, stąd temat nie jest dogłębnie zanalizowany, ale książka jest ciekawa i warta przeczytania.

Wyimkowa, jednakże jak każda z prób musi oprzeć się o właściwą sobie selekcję materiału i perspektywicznie oglądu przedmiotu rozważań. Nie barak autorowi chęci do sięgnięcia w głąb nurtów rodzących totalitaryzmy, ich zaplecza intelektualnego i ideowego. Forma eseju sprzyja estetyce czyczania, treść jest przystępna i zrozumiała. Pogląd subiektywizuje sposób opisu i koleje refleksji, lecz ciężko ustrzec się podobnym tendencjom na wzór Wojny Peloponeskiej Tukidydesa...

Wyimkowa, jednakże jak każda z prób musi oprzeć się o właściwą sobie selekcję materiału i perspektywicznie oglądu przedmiotu rozważań. Nie barak autorowi chęci do sięgnięcia w głąb nurtów rodzących totalitaryzmy, ich zaplecza intelektualnego i ideowego. Forma eseju sprzyja estetyce czyczania, treść jest przystępna i zrozumiała. Pogląd subiektywizuje sposób opisu i koleje...