Pisma pozostałe 1876-1889

(...) słowami „środek i cel" uchwytujemy znikomą część te­ go, co się dzieje - a nawet ją t ł u m a c z y m y s o b i e
o d r a z u j a k o ś r o d e k i c e l.
Mówimy tak, jak gdyby uczucia były
p r zy c z y n a m i, a przyczyny mogły istnieć w królestwie nie-czującego.
O b r a z y i o d b i c i a pewnego procesu rozumiemy i tłumaczymy sobie jako sam ten proces.
Największy to nasz błąd mniemać, że przyjemność i ból dowodzą
r z e c z y w i s t o ś c i jakiegoś procesu, że jest to najbardziej realne.
Uczucia jako zjawiska towarzyszące mogą nas wpraw­dzie pouczyć o k o I ej n o ś c i
p r o c e s ó w, których są obrazami, ale nie o przyczynowym związku tego ciągu.

(...) słowami „środek i cel" uchwytujemy znikomą część te­ go, co się dzieje - a nawet ją t ł u m a c z y m y s o b i e
o d r a z ...

231 . „Chcę iść", ale 1 . m u s z ę iść, a
c h c e n i e jest tyl­ko czymś ubocznym, co nie wywołuje żadnego ruchu, jest tylko wcześniejszym obrazem. 2. Obraz ten jest niewiarygodnie surowy i nieokreślony w porównaniu do tego, co się dzieje, jest pojęciowy i zupełnie ogólny, i w efekcie kryją się pod nim niezliczone rzeczywistoś­ci. Nie może on więc być przyczyną tego, co się dzieje.
- W y e l i m i n o w a ć c e l e .

231 . „Chcę iść", ale 1 . m u s z ę iść, a
c h c e n i e jest tyl­ko czymś ubocznym, co nie wywołuje żadnego ruchu, jest tylko wcześn...

257.
Gdy myślę o swej filozoficznej genealogii, to czuję pewien związek z antyteleologicznym, tj. spinozjańskim ruchem naszej epoki, przy tej jednak różnicy, że rów­nież „cel" i „wolę" w n a s uważam za złudzenie; po­dobnie z ruchem mechanistycznym (redukcja wszelkich kwestii moralnych i estetycznych do kwestii fizjologicz­nych, wszelkich fizjologicznych do chemicznych, wszel­kich chemicznych do mechanicznych),ale z tą różnicą, że nie wierzę w „materię" i uważam Boscovicha za jeden z wielkich punktów zwrotnych, jak Kopernika, i że wszelkie wychodzenie od samoodbicia ducha uważam za bezowocne; nie wierzę w porządne badanie bez prze­wodnictwa ciała. Filozofia nie jako d o g m a t, lecz jako prowizoryczna regulacja b a d a n i a.

257.
Gdy myślę o swej filozoficznej genealogii, to czuję pewien związek z antyteleologicznym, tj. spinozjańskim ruchem naszej epoki, ...