[Kolejna kwietniowa pełnia, Monty Python i skandaliczny przekład... czyli o „Mistrzu i Małgorzacie“ bez spoilerów]
Jak co roku nadszedł Wielki Tydzień. Jak co roku zakwitły forsycje. Jak co roku nie wiadomo, jak się ubrać, bo kwiecień plecień.
I znowu zapragnęłam przejść się po Patriarszych Prudach i podsłuchać, o czym rozmawiają redaktor Berlioz, poeta Bezdomny i zagraniczny gość. A potem lekko jak jaskółka przefrunąć do innego miasta i do innego czasu i osobiście ujrzeć pierwsze spotkanie prokuratora Judei z Jeszuą.
🔸O czym jest ta książka?🔸
Ośmielę się stwierdzić, że powieść ta w takim stopniu jest o Mistrzu i Małgorzacie, w jakim epos Mickiewicza jest o panu Tadeuszu. Trudno byłoby uznać wspomnianych tytułowych bohaterów za najważniejsze postaci obu dzieł. Kluczowe, istotne – jak najbardziej, ale spośród wielu (a przynajmniej spośród kilkorga). I jakkolwiek wątki Mistrza i Małgorzaty stanowią sporą część powieści, to przecież jest w niej o wiele więcej.
Czego my tu nie mamy! Kto czytał, ten już wie. Humor i powaga. Groza i groteska. Problemy mieszkaniowe sprzed niemal stu lat, a jakże aktualnie brzmiące! Stosunki społeczne. Diagnoza kondycji ludzkiej. Miłość. Przeznaczenie. Eschatologia.
🔸 And now for something completely different🔸
Pamiętacie skecz Monty Pythona o najśmieszniejszym żarcie świata? Tym, który był tak zabawny, że każdy, kto go usłyszał, umierał ze śmiechu? W skeczu żart pojawia się w wersji niemieckiej i jest on nic nie znaczącą zbitką wyrazów.
I tak jest dobrze, bo przecież próba napisania dowcipu, który rzeczywiście mógłby zostać uznany za zabójczo śmieszny, musiałaby skończyć się niepowodzeniem.
I podobnie, jeśli autor wspomina w swoim dziele o genialnej książce, absolutnie nie powinien jej cytować, bo to się po prostu nie uda.
Michaił Afanasjewicz nie zastosował się do tej zasady i cóż, udowodnił, że powyższe jest nieprawdą, jeśli tylko jest się nieprzeciętnym pisarzem.
🔸 Rękopisy nie płoną🔸
Czy wyobrażasz sobie książkę tak cudowną, że byłabyś gotowa gołymi rękami wyciągnąć jej manuskrypt z płomieni, aby ją tylko ocalić? Tym jest powieść Mistrza dla Małgorzaty.
Nie dziwię się Małgorzacie. Zrobiłabym to samo.
🔸Zachwyty się kończą, czyli przekład i audiobook🔸
Bułhakow (bądź: Bułgakow) pisał swoją powieść przez wiele lat i nigdy nie uznał jej za skończoną. Nie istnieje zatem jedna kanoniczna wersja „Mistrza i Małgorzaty“. Co więcej, polski czytelnik może wybierać spośród niezliczonych wydań w rozmaitych przekładach i wariantach (z cenzurą, bez cenzury, z poprawkami...).
Tym razem trafiło mi się tłumaczenie Barbary Dohnalik, które nie zachwyciło mnie jakoś szczególnie (począwszy od podejrzanego „nektaru morelowego“),ale miły głos lektora uśpił moją czujność.
Niestety. Dopiero po lekturze całości odkryłam, że ten właśnie przekład spotkał się z poważnymi zarzutami o nierzetelność (źródła: 1. artykuł Aleksandra Wawrzyńczaka w Przeglądzie Rusycystycznym, nr 3/2019; 2. artykuł Kingi Rozwadowskiej w Przekładańcu, nr 42/2021). Dość powiedzieć, że Dohnalik dodała od siebie zwroty i całe zdania, których autor nigdy nie napisał. Gdybym wiedziała, w jak niedopuszczalny sposób tłumaczka pozwoliła sobie ingerować w oryginalny tekst, z pewnością nie wybrałabym jej przekładu.
Audiobook nagrano w 2023 roku, czyli dość długo po zdemaskowaniu rażących przekłamań w wersji Dohnalik. Wydawca zdecydował się też umieścić w nagraniu „przedposłowie“ tłumaczki zawierające liczne niepotwierdzone teorie na temat życia autora „Mistrza i Małgorzaty“, zaprezentowane jako fakty (jak wskazuje Wawrzyńczyk). I na co to komu?
Wybrałam ten audiobook ze względu na lektora, Filipa Kosiora. Bardzo lubię jego głos i zasadniczo „Mistrza i Małgorzaty“ w jego interpretacji słuchało mi się dobrze. Niestety, i tu mam pewne zastrzeżenia. Otóż lektor uparcie wymawiał przydomek Jeszui Ha-Nocri jako „hanokri“ (a tam jest C!). Minus za brak należytego przygotowania!
Dodatkowo, zdarzało się, że lektor wypowiadał kwestie postaci w sposób znacząco odbiegający od opisu narratora (zwłaszcza Małgorzata z drugiej części powieści była mało udana). Takie „Dumbledore asked calmly“, tylko na odwrót, bo lektor potrafił subtelnym półgłosem przeczytać wypowiedź opisaną jako przenikliwy krzyk...
Przekład, który nigdy nie powinien wyjść drukiem, i niedopracowany audiobook nie zdołały mi popsuć radości z powrotu do „Mistrza i Małgorzaty“, ale następnym razem z pewnością wybiorę inne tłumaczenie.
🏆 Moja ocena: 10/10*
*ale nie dla tej wersji!!
Książka top, ale strzeżcie się przekładu Dohnalik!
***
Michaił Bułhakow (/Bułgakow) „Mistrz i Małgorzata“, przełożyła (między innymi) Barbara Dohnalik, przeczytał (między innymi) Filip Kosior, wydało (między innymi) wydawnictwo Aleksandria
{19/52/2026, audiobook, Storytel}
Szukamy ofert...
Opinie i dyskusje o książce Lot nad kukułczym gniazdem
Bardzo szanuję powieści, które w sposób przenośny opisują pewne zjawiska. W głębokim poważaniu u mnie znajduje się np. ”Folwark zwierzęcy”, ale do czołówki należy również ”Lot nad kukułczym gniazdem”. To powieść znakomicie napisana, a oprócz tego pozostawia przestrzeń do refleksji na temat potęgi władzy i narzędzi kierowania podporządkowanym władzy. Jedna z tych książek, które zmieniają sposób postrzegania świata.
Bardzo szanuję powieści, które w sposób przenośny opisują pewne zjawiska. W głębokim poważaniu u mnie znajduje się np. ”Folwark zwierzęcy”, ale do czołówki należy również ”Lot nad kukułczym gniazdem”. To powieść znakomicie napisana, a oprócz tego pozostawia przestrzeń do refleksji na temat potęgi władzy i narzędzi kierowania podporządkowanym władzy. Jedna z tych książek,...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka i film. Znakomite.
Książka i film. Znakomite.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toLot nad kukułczym gniazdem to książka przy której trudno powiedzieć coś nowego – w sumie chyba wszystko już było powiedziane. Dlatego powiem od siebie: to naprawdę dobra książka, która opowiada o tym co myśliciele socjologii i polityki opisują już od wielu lat, ale Kesey pokazuje to w wyjątkowo przystępny sposób.
Widzimy jak rodzi się rewolucja i jak może wyglądać starcie pomiędzy jednostką a autorytetem. Walka pomiędzy McMurphym a siostrą Ratched jest czymś niesamowitym i pokazuje w małej skali jak mogą powstawać rewolucje – w jaki sposób można przekonać zwykłych postronnych ludzi żeby stanęli przeciwko władzy. A przy tym autor jest bardzo uczciwy. Nowy świat do którego zmierza McMurphy w praktyce ma służyć realizacji jego własnych interesów, a każdy inny dostanie coś przy okazji. No i delikatnie mówiąc rewolucjoniści nie kończą najlepiej.
Siostra Ratched zaś dla odmiany stworzyła w praktyce idealny panoptikon w duchu Michela Foucaulta – wszyscy kontrolują się nawzajem. Co ważne starcie pomiędzy postaciami ma też wymiar mocno seksualny, co tylko dodaje dodatkowego smaku i sprawia że jest niezwykle ludzkie.
Lot nad kukułczym gniazdem to rzadki przypadek literatury która ilustruje mechanizmy władzy i rewolucji równie precyzyjnie jak najlepsze teksty socjologii politycznej – i robi to uczciwie, bez romantyzowania buntu.
Lot nad kukułczym gniazdem to książka przy której trudno powiedzieć coś nowego – w sumie chyba wszystko już było powiedziane. Dlatego powiem od siebie: to naprawdę dobra książka, która opowiada o tym co myśliciele socjologii i polityki opisują już od wielu lat, ale Kesey pokazuje to w wyjątkowo przystępny sposób.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWidzimy jak rodzi się rewolucja i jak może wyglądać starcie...
Jeszcze nie doczytaem więc może się zmienić - ale na szybko oprócz superlatywn na które w większości zasługuje to jednak uwiera mnie kilka rzeczy w narracji które wydaja mi się pomijane przez większość (albo czegoś nie rozumiem) Widać do dobrze na przykłądzie wyjazdu na ryby - gdzie pozwolono "osadzonym" na samodzielny wyjazd i to nie na grzyby ale na rejs łódką bez nadzoru praktycznie - a jednocześnie w tak lekkim zakładze stosuje się elektrowstrzasy u pzemoc fizyczną
Jeszcze nie doczytaem więc może się zmienić - ale na szybko oprócz superlatywn na które w większości zasługuje to jednak uwiera mnie kilka rzeczy w narracji które wydaja mi się pomijane przez większość (albo czegoś nie rozumiem) Widać do dobrze na przykłądzie wyjazdu na ryby - gdzie pozwolono "osadzonym" na samodzielny wyjazd i to nie na grzyby ale na rejs łódką bez nadzoru...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka jest fenomenalna. Na kanwie dość prostej fabuły autorowi udaje się osadzić wiele wcale nieoczywistych pytań.
Na pierwszym planie widzimy zderzenie się dwóch trudnych, patologicznych wręcz charakterów. Buntownika i narcyzki. Jednak w tle wyłania się główna oś, jaką jest bunt jednostki wobec systemu. Im dalej w książkę, tym staje się to bardziej skomplikowane. Szybko dowiadujemy się, że owa jednostka to degenerat i momentami gotowi jesteśmy nawet stawać po stronie pracowników szpitala, albo innych pacjentów. Racje jednych i drugich są zrozumiałe. W książce widzimy całą galerię postaw ludzkich wobec represji, a także buntu. Nie ma tu prostego podziału na dobry buntownik, zły system jak u Orwella czy Huxleya.
Na dalszych planach widzimy jak ów system radzi sobie z tym degeneratem. Czy przemoc może być uzasadniona? Albo czy przemoc może być odpowiedzią na przemoc? Albo jeszcze dalej - czy przemoc systemowa jest amoralna i mniej zła, niż indywidualna, spontaniczna, naturalna? W końcu, czy z przemocy może wynikać dobro? Czy przemoc jest konieczna? Takie pytania zadawał sobie m. in. Machiavelli dokonując kopernikańskiego przewrotu w europejskiej myśli politycznej i te same pytania stawia przed czytelnikiem autor "Lotu nad kukułczym gniazdem".
To nie jest to naiwna dystopijna opowieść o systemie, ani banalna historyjka o bohaterskim buntowniku. Zostawia w człowieku więcej pytań niż odpowiedzi i dobrze.
Książka jest fenomenalna. Na kanwie dość prostej fabuły autorowi udaje się osadzić wiele wcale nieoczywistych pytań.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNa pierwszym planie widzimy zderzenie się dwóch trudnych, patologicznych wręcz charakterów. Buntownika i narcyzki. Jednak w tle wyłania się główna oś, jaką jest bunt jednostki wobec systemu. Im dalej w książkę, tym staje się to bardziej skomplikowane. Szybko...
Czy sięgacie czasem po klasyki? Ja od czasu do czasu lubię je czytać. Tym razem sięgnęłam po powieść "Lot nad kukułczym gniazdem" Kena Keseya. Powiem wam, że pierwszy raz czytałam ją będąc w liceum i wtedy inaczej ją odebrałam, niż teraz, po upływie ponad dwudziestu lat. Możliwe, że wtedy jej kompletnie nie rozumiałam. Musiałam dorosnąć, żeby ponownie się z nią zmierzyć.
Fabuła książki zabiera nas do szpitala psychiatrycznego, gdzie bezwzględnie rządzi Wielka Oddziałowa. Trzeba być dla niej miły, bo inaczej można trafić na prądy. Lubi zadawać ból słabszym i schorowanym pacjentom. Wszystko zmienia się, gdy do szpitala przybywa nowy pacjent McMurphy, który tylko udaje chorego na umyśle. Podburza pacjentów. Myśli, że szybko wyjdzie z tego przerażającego miejsca. Tylko czy na pewno? Czy Wielka Oddziałowa od tak go wypuści? W szpitalu dla psychicznie chorych nie jest łatwo udowodnić, że jest się zdrowym. Jak pójdzie walka z systemem? Przekonacie się o tym podczas czytania, słuchania lub oglądania. Polecam wszystkie trzy wersje.
Czy sięgacie czasem po klasyki? Ja od czasu do czasu lubię je czytać. Tym razem sięgnęłam po powieść "Lot nad kukułczym gniazdem" Kena Keseya. Powiem wam, że pierwszy raz czytałam ją będąc w liceum i wtedy inaczej ją odebrałam, niż teraz, po upływie ponad dwudziestu lat. Możliwe, że wtedy jej kompletnie nie rozumiałam. Musiałam dorosnąć, żeby ponownie się z nią...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toMamy tutaj do czynienia z całkiem niecodziennym zjawiskiem, gdzie film jest równie świetny co książka. Normalnie więc żałowałbym że film obejrzałem jako pierwszy. Mimo wszystko warto, mamy tutaj inne spojrzenie na historię i całość książki czyta się naprawdę przyjemnie. Nie mogę skomentować samej historii, ponieważ tak jak wspomniałem, znałem już zakończenie wcześniej. Ale jak ktoś tego nie zna, to na pewno może wywrzeć duże wrażenie.
Mamy tutaj do czynienia z całkiem niecodziennym zjawiskiem, gdzie film jest równie świetny co książka. Normalnie więc żałowałbym że film obejrzałem jako pierwszy. Mimo wszystko warto, mamy tutaj inne spojrzenie na historię i całość książki czyta się naprawdę przyjemnie. Nie mogę skomentować samej historii, ponieważ tak jak wspomniałem, znałem już zakończenie wcześniej. Ale...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNie rozumiem fenomenu. Albo nie zrozumiałam tej książki, albo ludzie dobrze ją oceniają ze względu na film. Sensu w niej nie widze. Wynudziłam się na niej zachować wszystkie czasy.
Nie rozumiem fenomenu. Albo nie zrozumiałam tej książki, albo ludzie dobrze ją oceniają ze względu na film. Sensu w niej nie widze. Wynudziłam się na niej zachować wszystkie czasy.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNiestety nie porwała mnie... może trafiłam na nią w złym czasie, może kiedyś dam jej drugą szansę... szkoda, bo liczyłam na dobrą lekturę.
Niestety nie porwała mnie... może trafiłam na nią w złym czasie, może kiedyś dam jej drugą szansę... szkoda, bo liczyłam na dobrą lekturę.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toOsią tej książki jest starcie McMurphy'ego (zbawcy) z Wielką Oddziałową (uosobieniem systemu). Bohater wchodzi do zamkniętego świata, wiedząc czym jest śmiech, bunt, ryzyko, a co dawno przez pensjonariuszy tego miejsca zostało zapomniane, choć część z nich dobrowolnie zrezygnowała z tego. Postanawia zakłócić ten mechanizm, obudzić pragnienie wolności.
Dehumanizacja człowieka nie przybiera tylko jawnych metod przemocy, jest również cicha, wyrafinowana, systematycznie odbiera podmiotowość.Język, rytuał, terapia, a przede wszystkim regulamin służy temu, by jednostka przestała być jednostką.
Zatarcie granicy między normalnością a szaleństwem sprawia wrażenie, że czytelnik traci grunt pod nogami. Kto jest szalony: pacjenci, czy ci, którzy ich kontrolują. Sprawę komplikuje narracja prowadzona przez Wodza. Może to są jego wizje, lęki, metaforyczny szum sprawia, że świat psychoatryka staje się niejednoznaczny, podważając pytanie o definicję normalności.
Puenta tej historii jest gorzka. System nie potrzebuje zwyciężać. Sam się naprawia, sam podtrzymuje, również z wykorzystaniem tych, którzy są tam dobrowolnie, akceptują jego zasady, bo nie chcą wolności. Wolą schronić się w przewidywalnym porządku instytuacji. I może dlatego trwa - nie dzięki kontroli, lecz dzięki przyzwoleniu, cichej zgodzie, bo lepiej być uwięzionym, ale mieć wszystko zaplanowane i przewidywalne, niż być wolnym i musieć starać się o cokolwiek.
Brzmi ciągle znajomo?
Osią tej książki jest starcie McMurphy'ego (zbawcy) z Wielką Oddziałową (uosobieniem systemu). Bohater wchodzi do zamkniętego świata, wiedząc czym jest śmiech, bunt, ryzyko, a co dawno przez pensjonariuszy tego miejsca zostało zapomniane, choć część z nich dobrowolnie zrezygnowała z tego. Postanawia zakłócić ten mechanizm, obudzić pragnienie wolności.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toDehumanizacja...