Spe Salvi. Encyklika
Encyklika ta bada znaczenie i źródła nadziei. Przedstawia historyczną i teologiczną analizę tej koncepcji, od starożytnych idei po współczesne ideologie, i proponuje "chrześcijański realizm", który opiera nadzieję na solidnym fundamencie miłości Boga objawionej w Jezusie Chrystusie. Badanie zaczyna się od pytania: "Czego tak naprawdę chcemy?". Jeśli odpowiedzią jest "życie wieczne" to papież Benedykt zaznacza, że można je interpretować jako koszmarne pojęcie niekończącego się życia jakie znamy. Zamiast tego autor proponuje coś "co przypomina moment ostatecznego zaspokojenia, w którym pełnia obejmuje nas, a my obejmujemy pełnię [...] moment zanurzenia się w oceanie nieskończonej miłości, w którym czas – przed i potem – już nie istnieje."
Może to brzmieć jak próba zinterpretowania życia wiecznego jako oświecenia, co głoszą niektóre tradycje mistyczne. Jednak nie o to chodzi. Encyklika bardzo jasno mówi o przyszłym zmartwychwstaniu ciał i rzeczywistości Sądu Ostatecznego. Rzecz w tym, że interpretowanie czasu Bożego jako naszego czasu jest błędem kategorycznym. Taka ostrożność bez wątpienia wydawała się obskurancka wieki przed rzeczywistością wirtualną i ideą wzajemnie niedostępnych continuów czasoprzestrzennych. Nie są one tym, o czym mówi encyklika, ale być może pomagają zilustrować problem.
Autor porusza również kwestię Czyśćca. W związku z tym ciekawy jest komentarz do przypowieści Łukasza, w której chciwy bogacz w mękach pośmiertnych błaga Abrahama, aby przestrzegł jego braci, by nie podzielili jego opłakanego stanu. Autor pisze: "Musimy tu podkreślić, że Jezus w tej przypowieści nie mówi o ostatecznym przeznaczeniu po Sądzie, ale podejmuje wyobrażenie, jakie odnajdujemy, między innymi, w dawnym judaizmie, o stanie pośrednim pomiędzy śmiercią a zmartwychwstaniem, w którym jeszcze nie ma ostatecznego wyroku." Zawsze podejrzewałem, że mężczyzna z przypowieści nie brzmiał na wystarczająco potępionego - tacy, wg większości relacji, nie troszczą się zbytnio o to, by pomóc żywym uniknąć ich losu. W każdym razie encyklika zauważa, że wszystko, co możemy wiedzieć o "stanie pośrednim", opisuje "Pierwszy List do Koryntian" (3, 12-15),w którym uczynki nawet zbawionych zostaną poddane próbie na Sądzie.
Dokument zauważa, że zbawienie w Piśmie Świętym ma zwykle wymiar zbiorowy. Jednym z obrazów Upadku jest Babel, miasto pogrążone się w zamęcie językowym. Jednym z powtarzających się obrazów zbawienia jest miasto z Apokalipsy - Nowe Jeruzalem. Odkupienie na pewnym poziomie jawi się jako przywrócenie jedności w światowej wspólnocie wierzących. Encyklika wskazuje na bardziej bezpośredni punkt, w którym idea sprawiedliwości i porządku przybrała w chrześcijaństwie formę nacisku na godność pracy. Było to jedno z podstawowych znaczeń monastycyzmu. Mnisi w najlepszym przypadku byli pionierami, którzy starali się zmienić swoje środowisko zarówno duchowo, jak i fizycznie.
Wraz z nadejściem ery nowożytnej otworzyła się przepaść między ideą zbawienia, która ulegała coraz bardziej zindywidualizowaniu, a koniecznością przebudowy świata, która stał się koncepcją świeckiego procesu historycznego. Czasem konieczność ta stała się naleganiem na katastrofalną rewolucję. Encyklika analizując korzenie nowożytności kieruje uwagę czytelnika na postać Francisa Bacona, który, jako przewodnią zasadę nowej ery, polecał połączenie nauki i praktyki mające przywrócić człowiekowi panowanie nad przyrodą utracone przez grzech pierworodny. Myślę, że papież nie docenia stopnia, w jakim pogląd Bacona na postęp był szczery. Jednak prawdą jest, że "oświecenie Różokrzyżowców" (nie jest to termin używany w encyklice),którego Bacon był być może najważniejszym przedstawicielem, było ruchem milenijnym, który wprowadził ideę wiecznego, użytecznego postępu naukowego do zachodniej wyobraźni. Encyklika ma całkowitą rację, wskazując, że z chwilą pojawienia się idei postępu zaczęła ona tracić swoje pierwotne znaczenie jako element teodycei, aż straciła nawet wszelki związek z nauką.
Problem z projektem rewolucyjnym polegał na tym, że tam, gdzie się powiódł, nie miał pojęcia, jak powinien wyglądać nowy porządek. Stało się tak, ponieważ celowo odciął się od źródeł, które mogłyby sugerować znośny program. Idea postępowych zmian historycznych miała korzenie chrześcijańskie. Opierała się na nadziei, która była nie tylko informacyjna, ale performatywna - zmieniająca ludzi, którzy podzielali tę nadzieję. Jednak świecka tradycja postępowa zaczęła postrzegać religię jako jedną z rzeczy, które należało znieść. „W imię moralności trzeba takiego Boga zakwestionować” prawił postępowy Zachód przez 200 lat, ponieważ Bóg pozwala na nieznośną ilość cierpienia na świecie. Kiedy jednak ludzie, którzy tak myśleli, zdobyli władzę kształtowania społeczeństwa, stało się to, co zwykle dzieje się, gdy ktoś próbuje narzucić sprzeczność rzeczywistości. Problemem nie był nacisk Oświecenia na wolność i rozum. Triumf rozumu, jak zauważa encyklika, jest także celem życia chrześcijańskiego. Jednak rozum triumfuje tylko wtedy, gdy patrzy poza siebie.
Nie ma też nic złego w postępie, choć nowoczesność powinna wejść w dialog z chrześcijaństwem, aby przemyśleć tę ideę w świetle transcendentalnej nadziei. Trzeba jednak przyznać, że "postęp" nie jest pojęciem o uniwersalnym zastosowaniu. Ma to dwie ważne implikacje:
"a) Właściwy stan rzeczy ludzkich i zdrowie moralne świata nie mogą być nigdy zagwarantowane jedynie przez struktury [...] Nawet najlepsze struktury funkcjonują dobrze tylko wtedy, gdy w społeczności są żywe przekonania, które są w stanie skłaniać ludzi do wolnego przyjęcia ładu wspólnotowego."
"b) Ponieważ człowiek zawsze pozostaje wolny, a jego wolność jest zawsze krucha, nigdy na tym świecie nie zaistnieje definitywnie ugruntowane królestwo dobra [...] Jeśli istniałyby struktury, które nieodwołalnie ustanowiłyby jakiś określony – dobry – stan świata, zostałaby zanegowana wolność człowieka, a z tego powodu ostatecznie struktury takie nie byłyby wcale dobre."
Nie oznacza to, że nie powinniśmy starać się uporządkować świata tak dobrze, jak to tylko możliwe, a nawet tak długo, jak to możliwe. Paradygmatem człowieka podtrzymywanego nadzieją w katastrofalnych okolicznościach historycznych, wg encykliki, jest św. Augustyn, który próbuje uczynić świat lepszym w obliczu upadającego Cesarstwa Rzymskiego. Niebezpieczeństwem, przed którym ostrzega papież, jest możliwość, że nietolerancja ludzkiego nieszczęścia może stać się nietolerancją nieszczęśliwych ludzi. Ceną doskonałej wolności od bólu jest doskonała pustka. Konserwatywna myśl katolicka po rewolucji francuskiej miała tendencję do potępiania nowoczesności i kontemplowania postępu z lękiem. Takiej postawy nie ma w "Spe Salvi". Krytykuje postęp w celu jego reformy. Papież Benedykt chce zmienić spojrzenia na historię, by przygotować na przyszłość w czasach, które nie będą już nowoczesne. W tym wieku jedną z funkcji Kościoła będzie ochrona dobytku Oświecenia, wśród których jest ludzki rozum i idea postępu.
Szukamy ofert...
Opinie i dyskusje o książce Biblia. Komiks
Świeże podejście do opowieści biblijnych i to tego z imprimatur. Bardzo fajnie było zobaczyć pewne rzeczy że Starego Testamentu. Nagle zwyczaje, prawo, mentalność ówczesnych ludzi nabrała kontekstu, a dobrze znane postacie zyskały twarze, co pomogło mi lepiej z nimi empatyzować i lepiej wczuć się i zrozumieć ich sytuację usytuowaną w konkretnym miejscu geograficznym i konkretnym momencie w historii ludzkości oraz w konkretnej kulturze. Bardzo mnie te opowieści zainteresowały, pozwoliły bliżej poznać kulturę, prawo i dzieje narodu żydowskiego i zrozumieć, skąd się pewne rzeczy biorą. Forma komiksu jest też idealnie dobrana, bo zobaczenie na własne oczy pewnych wydarzeń, ubiorów, architektury, przedmiotów, o których do tej pory się tylko czytało jest bezcennym doświadczeniem. Nie bez powodu mówi się, że jeden obraz jest warty więcej niż tysiąc słów.
Stary Testament zainteresował mnie i autentycznie wciągnął. Wyznaczyłam sobie, że codziennie będę czytać dwa rozdziały, ale często z dwóch rozdziałów robiło się więcej. Gdyby komiks zawierał tylko ST, to myślę, że ocena byłaby jeszcze wyższa. NT i początek Dziejów Apostolskich był OK, ale bez szału. Niestety druga część DA i najbardziej Listy Apostolskie bardzo mnie wynudziły, miałam wrażenie też takiego opracowania tematu "po łebkach", byleby tylko odklepać pewne rzeczy i lecieć dalej. Możliwe też, że po prostu z materiału źródłowego ciężko było wycisnąć więcej i przełożyć jego treść na medium komiksu, bo to chyba jedyne miejsce gdzie wydaje mi się, że ta forma się nie sprawdziła.
W całej książce namierzyłam jedno powtórzone zdanie i jedna literówkę, no ale na tyle stron i pozostałe zalety pozycji to tyle, co nic.
Wydanie jest piękne i dopracowane - śliski papier, świetne rysunki, żywe kolory. Jest to ciężka książka, dobrze zszyta, łatwo mogłaby się uszkodzić podczas czytania, jednak tak się nie wydarzyło, co świadczy o najwyższej jakości wydania.
Gorąco polecam.
Świeże podejście do opowieści biblijnych i to tego z imprimatur. Bardzo fajnie było zobaczyć pewne rzeczy że Starego Testamentu. Nagle zwyczaje, prawo, mentalność ówczesnych ludzi nabrała kontekstu, a dobrze znane postacie zyskały twarze, co pomogło mi lepiej z nimi empatyzować i lepiej wczuć się i zrozumieć ich sytuację usytuowaną w konkretnym miejscu geograficznym i...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toSięgnąłem po komiks "Biblia" Sergio Cariello z ciekawością – bo przecież takie wydanie najważniejszej księgi świata mogłoby być interesującym doświadczeniem. Niestety, szybko okazało się, że nie jestem odbiorcą tej formy. Przejrzałem ten opasły tom, ale nie wciągnął mnie ani sposób narracji, ani styl ilustracji.
Komiks stara się streścić ogrom materiału, co prowadzi do powierzchowności i pośpiechu. Dla osoby znającej treść Biblii to może być ciekawostka, dla kogoś szukającego głębi – spore rozczarowanie. Brakuje tu emocjonalnej siły, jakiej oczekiwałbym od tej historii. Wizualnie – poprawnie, ale bez wyrazu, który by mnie zatrzymał.
Doceniam próbę, ale mnie nie przekonała. Przejrzałem, odłożyłem, nie wrócę.
Sięgnąłem po komiks "Biblia" Sergio Cariello z ciekawością – bo przecież takie wydanie najważniejszej księgi świata mogłoby być interesującym doświadczeniem. Niestety, szybko okazało się, że nie jestem odbiorcą tej formy. Przejrzałem ten opasły tom, ale nie wciągnął mnie ani sposób narracji, ani styl ilustracji.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKomiks stara się streścić ogrom materiału, co prowadzi do...
dzisiaj nietypowa recenzja, ponieważ będę pisać o Biblii. Nie jest to jednak zwykła Biblia, a jej wydanie komiksowe. Myślę, że taka forma przypadnie najmłodszym czytelnikom do gustu i będzie to dla nich świetny sposób na poznania Pisma Świętego.
Kupując to wydanie otrzymujemy ponad 800 stron przepięknych ilustracji. Komiks jest dopracowany w każdym szczególe, a styl rysunku idealnie pasuje do opisywanych biblijnych wydarzeń i postaci. Kolorystyka jest bardzo żywa, a całość wydana jest na lepszej jakości papierze przez to rysunki wyglądają jeszcze lepiej.
Myślę, że jest to świetny sposób aby zapoznać dzieci z biblijnymi wydarzeniami w sposób ciekawy i kreatywny. Ja sama czytając ten komiks zachwycałam się nad ilustracjami i treścią jaka została do nich dopasowana i czułam się jakbym na nowo poznawała Pismo Święte.
Chciałam jeszcze wspomnieć, że za ilustracje odpowiada Sergio Cariello i możecie go znać między innymi z komiksów Dc Comics czy też Marvel Comics, więc są one na bardzo wysokim poziomie.
Bardzo polecam 10/10 ! Myślę, że jest to świetny pomysł na prezent dla każdego dziecka
dzisiaj nietypowa recenzja, ponieważ będę pisać o Biblii. Nie jest to jednak zwykła Biblia, a jej wydanie komiksowe. Myślę, że taka forma przypadnie najmłodszym czytelnikom do gustu i będzie to dla nich świetny sposób na poznania Pisma Świętego.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKupując to wydanie otrzymujemy ponad 800 stron przepięknych ilustracji. Komiks jest dopracowany w każdym szczególe, a styl...
Książka to całkiem sporą cegiełka - ponad 800 stron. A co w środku? Znane nam ze Starego i Nowego Testamentu historie zilustrowane przez brazylijskiego rysownika Sergio Cariello - który ma swoim portfolio współpracę z Marvel Comics i DC Comics.
Co do samej treści - książka posiada imprimatur ( dla niewtajemniczonych - to oficjalna aprobatą władz kościelnych) - więc jest jak najbardziej zgodne z oryginałem, oficjalne wydawnictwo.
Mamy tu dwa spisy treści - na początku , tytułowy, z podziałem na Stary i Nowy Testament, na końcu zaś indeks ułatwiający poszukiwanie konkretnych rozdziałów.
Same rysunki są kolorowe, dokładne. Przyciągają wzrok I robią wrażenie.
Myślę, że "Biblia. Komiks" może bardzo spodobać się współczesnym czytelnikom. Ciekawa szata graficzna, znane historie ukazane w przystępny sposób, do tego fajna kreska rysownika... Dla dzieciaków, które wychowują się w dobie social mediów, internetu i kultury obrazkowej to doskonała forma do poznania Biblii
Książka to całkiem sporą cegiełka - ponad 800 stron. A co w środku? Znane nam ze Starego i Nowego Testamentu historie zilustrowane przez brazylijskiego rysownika Sergio Cariello - który ma swoim portfolio współpracę z Marvel Comics i DC Comics.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toCo do samej treści - książka posiada imprimatur ( dla niewtajemniczonych - to oficjalna aprobatą władz kościelnych) - więc jest...
Reakcja dziecka po pierwszych stronach: "Mama, fajna ta książka!". Powiedziało dziecko, które chodzi na religię i chodzi na etykę, zadaje pytania, szuka odpowiedzi.
Nie jest to opinia oceniająca jakąkolwiek religię. To opinia o przepięknie wydanej Biblii, do której ilustracje tworzył rysownik znany ze współpracy z Marvel Comics i DC Comics, których my jesteśmy fanami.
Ja-mama, uważam, że wypowiadanie się na tematy religijne powinno być poparte wiedzą, przykładami, własnymi doświadczeniami. Sama próbuję szukać odpowiedzi na różne pytania czy zjawiska.
Biblia ta jest potężnym zbiorem, to grubasek, którego nie sposób przeczytać za jednym razem. Ja uwielbiam czytać pojedyncze księgi, a potem konfrontować to, co już wiem z osobami ponadprzeciętnie oddanymi, wierzącymi, ale też z życiem.
Zbliża się czas komunii, a to jest naprawdę ciekawy prezent. Może 8-latek nie przeczyta tego sam, może pomoże mu rodzic, a może za rok albo dwa sięgnie po prostu po komiks i dowie się z niego czegoś nowego.
Reakcja dziecka po pierwszych stronach: "Mama, fajna ta książka!". Powiedziało dziecko, które chodzi na religię i chodzi na etykę, zadaje pytania, szuka odpowiedzi.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNie jest to opinia oceniająca jakąkolwiek religię. To opinia o przepięknie wydanej Biblii, do której ilustracje tworzył rysownik znany ze współpracy z Marvel Comics i DC Comics, których my jesteśmy...
Biblia w formie komiksu?
Jesteście zwolennikami czy przeciwnikami takiej wersji Pisma Świętego?
Ja zdecydowanie popieram taki pomysł, tym bardziej, że sama uczyłam się czytać Biblię w takim właśnie obrazkowym wydaniu. Wciąż mam zresztą przed oczyma niektóre ilustracje ze swojego, zaczytanego wręcz w dzieciństwie, komiksu, który nie był może tak atrakcyjny jak te współcześnie wydawane, ale wrył mi się głęboko w pamięć.
Dlatego dziś chciałabym Wam polecić Biblię w komiksie wyd która ma imrimatur, czyli oficjalną zgodę na druk władz kościelnych.
Co podoba mi się w tym wydaniu?
Przede wszystkim pełne ekspresji i dynamiki ilustracje, których autorem jest Sergio Cariello, rysownik znany ze współpracy z Marvel Comics czy DC Comics. W doskonały sposób oddają one zarówno dosłowny, jak i metaforyczny wymiar poszczególnych scen i ich sekwencji, emocje postaci oraz symbolikę detali. Biblijni bohaterowie przedstawieni są na nich jak prawdziwi herosi, a jednocześnie ludzie z krwi i kości. Ich barwne przygody i przeżycia mogą zafascynować i pobudzić wyobraźnię, ale i ożywić wiarę młodego czytelnika!
Doceniam też bardzo szacunek dla Słowa połączony z przystępnością i atrakcyjnością formy przekazu. Treści w komiksie jest akurat tyle, że nie nuży, a wspaniale uzupełnia ilustracje, bo to jednak one wysuwają się tu na plan pierwszy.
Z mojego doświadczenia wynika, że dzieci chętnie sięgają po takie obrazkowe historie, dlatego warto im je podsuwać. Trzech z czterech moich synów czytało je z prawdziwą pasją. Można więc chyba założyć, że taka Biblia w komiksie to jeden z naturalnych etapów w dojrzewaniu do Słowa w Jego oryginalnym brzmieniu.
Biblia w formie komiksu?
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toJesteście zwolennikami czy przeciwnikami takiej wersji Pisma Świętego?
Ja zdecydowanie popieram taki pomysł, tym bardziej, że sama uczyłam się czytać Biblię w takim właśnie obrazkowym wydaniu. Wciąż mam zresztą przed oczyma niektóre ilustracje ze swojego, zaczytanego wręcz w dzieciństwie, komiksu, który nie był może tak atrakcyjny jak te...
BIBLIA. KOMIKS
Autor: Sergio Cariello, Doug Mauss
Wydawnictwo: M
Z czym kojarzy Wam się komiks? Wiedzieliście, że nawet Biblia wydana jest w tej wersji?
Dziś przychodzę do Was z wyjątkową propozycją – BIBLIA. KOMIKS od Wydawnictwa M. Książka dla małych, ale i dużych Czytelników. Przepięknie wydana, robi naprawdę duże wrażenie od pierwszego momentu spotkania z nią. Twarda oprawa, barwne ilustracje, szyte strony, większy format, jakościowo wydana. Autorem ilustracji jest Sergio Cariello, który znany jest ze współpracy z potęgami, jak Marvel Comics, czy też DC Comics.
Kwiecień to czas intensywnych przygotowań do uroczystości Pierwszej Komunii Świętej. Jeśli bierzecie udział w tym roku w takim rodzinnym wydarzeniu to serdecznie polecam Wam BIBLIĘ. KOMIKS jako prezent – zarówno od rodziców chrzestnych, dziadków czy nawet dalszych krewnych. Jako pamiątka, ale też zaproszenie dziecka i jego rodziców to wspólnego poznania tej wyjątkowej książki. Warto do niej wracać i odkrywać ją od nowa. Zawiera Stary i Nowy Testament. Posiada Imprimatur władz kościelnych.
Chociaż każdy z nas zna główne wydarzenia, to jednak to komiksowe wydanie pozwala spojrzeć na wiele rzeczy nowym wzorkiem, jeszcze lepiej poznać biblijne postacie i z pewnością odświeżyć całkiem sporo informacji i wiedzy. Skłania do nowych przemyśleń i stawia pytania. Dla dzieci za sprawą ilustracji będzie to pewnie fascynujące spotkanie z książką, religią. A jednocześnie też zachętą do tego by poznać do A do Z pisaną wersje Biblii w dorosłym życiu.
BIBLIA. KOMIKS to wartościowe dzieło, wydane z dużym rozmachem. Gwarantuję, że kiedy weźmiecie ją po raz pierwszy do ręki będziecie nią zachwyceni. W środku znajdziecie również specjalną stronę i miejsce do wpisania swojej dedykacji, życzeń, sentencji.
Swój egzemplarz możecie zamówić w Sklepie Internetowym Wydawcy: https://wydawnictwom.pl/495-biblia-komiks
Aktualnie dostępna w bardzo atrakcyjnej cenie jako sama książka, ale również w boxach prezentowych.
BIBLIA. KOMIKS
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toAutor: Sergio Cariello, Doug Mauss
Wydawnictwo: M
Z czym kojarzy Wam się komiks? Wiedzieliście, że nawet Biblia wydana jest w tej wersji?
Dziś przychodzę do Was z wyjątkową propozycją – BIBLIA. KOMIKS od Wydawnictwa M. Książka dla małych, ale i dużych Czytelników. Przepięknie wydana, robi naprawdę duże wrażenie od pierwszego momentu spotkania z nią....
Mi się bardzo podobało. Chciałbym do tego na pewno wrócić i jeszcze raz przeczytać od nowa. Polecam.
Mi się bardzo podobało. Chciałbym do tego na pewno wrócić i jeszcze raz przeczytać od nowa. Polecam.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to📜 Co powiecie na wersję Biblii w formacie komiksu?
📜 Do mnie bardzo przemówiła ta forma. Pozwala w przystępny sposób poznać dzieje zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. Całość wydana jest w twardej oprawie, a całość pięknie się prezentuje.
📜 Jest to dobry sposób, aby zarówno najmłodsi, jak i starsi poznali historie zawarte w Biblii.
📜 Autorem zawartych plansz komiksowych jest Sergio Cariello, który znany jest ze współpracy z potęgami, jak Marvel Comics, czy też DC Comics.
📜 Gorąco polecam! Ta pozycja jest idealna również na prezent!
📜 Co powiecie na wersję Biblii w formacie komiksu?
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to📜 Do mnie bardzo przemówiła ta forma. Pozwala w przystępny sposób poznać dzieje zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. Całość wydana jest w twardej oprawie, a całość pięknie się prezentuje.
📜 Jest to dobry sposób, aby zarówno najmłodsi, jak i starsi poznali historie zawarte w Biblii.
📜 Autorem zawartych plansz...
Niesamity Sergio Cariello dzięki swojemu rysowniczemu talentowi przenosi czytelnika w kolorowo - bajkowy odpowiednik biblii . Pozycja dedykowana przede wszystkim maluchom ale i dorosły wyniesie z tej pozycji nową wiedzę i nieco frajdy. Tak było ze mną. Podobało mi się.
Niesamity Sergio Cariello dzięki swojemu rysowniczemu talentowi przenosi czytelnika w kolorowo - bajkowy odpowiednik biblii . Pozycja dedykowana przede wszystkim maluchom ale i dorosły wyniesie z tej pozycji nową wiedzę i nieco frajdy. Tak było ze mną. Podobało mi się.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to