Historia Polski do 1572

Zdecydowałem się napisać opinię, aby trochę stanąć w obronie autora tego podręcznika, gdyż oceny w kategorii 3/4 na 10 uważam za nieśmieszny żart w stosunku do tej książki. Jak napisał kiedyś Roger Collins we wstępie do swojego podręcznika do historii wczesnego średniowiecza, iż szybko uświadomił sobie jakoby pozycja jego skazana jest na zły odbiór, ponieważ nie dogodzi ona żadnemu z czytelników (bo jak uważa sam autor nie może każdego z poruszonych tematów opisać w 100%, bo po pierwsze praca ta mogłaby zająć wiele lat, po drugie zaś książka zajęłaby kilka tysięcy stron i musiałaby być wydana w wielu tomach). Tak najwyraźniej jest też z książką R. Michałowskiego. Jest to bardzo dobry podręcznik do historii średniowiecza, natomiast widać największe zamiłowanie tego autora do wczesnego średniowiecza i ten okres historyczny w książce został napisany najbardziej rzetelnie, z dużą szczegółowością. Pełne, a szczególnie późne średniowiecze zostało potraktowane bardziej ogólnikowo, może lekko po macoszemu, ale z drugiej strony nie ma co się dziwić, ilość źródeł historycznych dla wielu regionów drastycznie rośnie, co skutkuje tym, że należy dokonać pewną selekcję co do ważności wydarzeń historycznych. Nie zmienia to faktu, że nadal jak na podręcznik akademicki najważniejsze wydarzenia (związane z kręgiem kultury i historii europy) zostały w nim zawarte i w ogromnej większości bardzo dobrze opisane. Lubię wracać do tej pozycji, ze względu na zwięzłą narrację i odpowiedni dobór słów autora. R. Michałowski bardzo dobrze opisuje również sprawy społeczne i związane ze średniowieczną religijnością.

Praca prof. Augustyniak jest merytorycznie bez zarzutu. Podział pracy na 2 części: funkcjonowanie państwa, społeczeństwo i kulturę oraz na wydarzenia polityczne, a w ich obrębie liczne podrozdziały, jest bardzo użyteczne przy korzystaniu. Warte zauważenia jest to, że wszystkie części i podczęści podręcznika są zrównoważone i proporcjonalne względem siebie. Jest to praca jak najbardziej godna polecenia. Niestety samo wydanie ze strony technicznej nie jest już tak dobre. Literówki pojawiają się bardzo często, a co gorsze, niejednokrotnie w datach. W podręczniku HISTORII jest to nie do przyjęcia. Pomyłki występują to w zakresie od kilku lat do nawet stuleci. Tu należy postawić pytanie, czy lepiej wydać książkę jak najszybciej i tym samym narazić się na wiele błędów i tym samym wzbudzić niesmak wśród czytelników, czy może jednak opóźnić datę wydania (to w końcu nie jest podręcznik szkolny, że koniecznie musi być w sprzedaży przed początkiem września),ale dostarczyć czytelnikom coś dobrego, z czego będą mogli korzystać z przyjemnością?

Rzadko kiedy podręcznik do historii jest lekturą wciągającą – za dużo tam dat, postaci i wydarzeń, które opisane drobiazgowo, szybko ulatują z pamięci. Książka Jerzego Zdrady jest podręcznikiem akademickim i nie różni się od innych, podobnych jej pozycji. Opis wydarzeń obejmuje okres od dokonania III zaboru aż po wybuch I wojny światowej. Autor najwięcej miejsca poświęca Królestwu Polskiemu (zabór rosyjski),zapewne z tego powodu, że w nim działo się najwięcej i obydwa powstania miały w nim miejsce. Relacja z pozostałych dwóch zaborów zbyt często jest skrótowa – brakuje szerokiego tła socjologicznego, a nadmiar postaci i szczegółowo wymienionych wydarzeń, jest męcząca. Jednak to, czego najbardziej brakuje to mapy. Owszem, jest ich kilka, ale zdecydowanie za mało na to, by umieścić wydarzenia w kontekście geograficznym. Ktoś, kto jest laikiem, powinien czytać tę książkę z atlasem historycznym pod ręką . Co mnie najbardziej raziło, to błędy, przepuszczone przez redakcję. Autor wielokrotnie wspomina Dolny Śląsk, przywołuje mniejszość polską tam mieszkającą lub też informuje o wydarzeniach ważnych dla Polski, które miały miejsce w tym regionie. Nigdy jednak nie informuje, że Dolny Śląsk ani Śląsk Opolski nie podlegały zaborom, bo w tamtym czasie były integralną częścią Prus. Czytelnik jednak kończy lekturę, że te ziemie musiały być rdzennie polskie, co jest ewidentnym przekłamaniem. Nasuwał mi się jeden wniosek – albo autor pisał książkę w poprzednim ustroju, albo też nie przywiązuje zbytnio uwagi do faktów. Z tego właśnie powodu, w moich oczach tracił na wiarygodności.

Okres naszej historii, który przedstawia ta książka, jest czasem największej potęgi militarnej Rzeczpospolitej ale zarazem dramatycznych zmagań o naprawę i unowocześnienie zwichniętego ustroju naszego państwa. Za dwóch ostatnich Jagiellonów ten problem nie był jeszcze tak widoczny, lecz później będzie spędzał sen z powiek ludzi, widzących do czego doprowadzi osłabienie i paraliżowanie władzy centralnej. Książka jest podzielona według panujących władców - od Zygmunta Starego do Władysława IV Wazy. Czyta się dobrze dzięki dobremu piórowi autora, który jednak niektóre rzeczy przedstawia nieco chaotycznie. Ogromny szacunek za zwalczanie wielu dogmatów nie mających zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością. Przy tym muszę jednak zaznaczyć jedną rzecz - przedstawienie projektu reformy elekcji przez Jana Zamoyskiego, w obliczu którego Zygmunt III pozostał niestety neutralny. Prof. Grzybowski wydawał się nie chcieć wgłębić w ten temat..

Jako całkowity ignorant w sprawach prawieków na ziemiach polskich ale i wielki pasjonat tych dziejów książkę oceniam wysoko. Przede wszystkim odkryła przede mną te pradawne dzieje i uporządkowała to co już zasłyszane. Jest może miejscami zbyt "akademicka" zwłaszcza gdy następują długaśne wyliczanki miejsc i znalezisk z tychże miejsc wykopanych. Ale chyba taki cel przyświecał twórcom, przede wszystkim dać książkę do nauki studentom historii. Ja tylko przy okazji się załapałem, ale było warto!

W pierwszym rozdziale autor roztrząsa znaczenie słowa ,,cywilizacja”, tak często stosowanego w publicystyce XIX stulecia. Sama praca jest faktycznie podręcznikiem, bo jednak na przestrzeni 716 stron trudno zmieścić bardziej pogłębione refleksje na temat konkretnych wydarzeń, z drugiej strony autor włącza do opisu niektórych procesów czy właśnie wydarzeń cytaty z ich uczestników. Sam Chwalba niekiedy również dodaje do opisywanej rzeczywistości własny komentarz, co dodaje narracji wyrazu. Zabiegi te oceniam zdecydowanie pozytywnie. W przystępny sposób ukazano reformy społeczne, przeprowadzone w XIX wieku we Francji, monarchii habsburskiej, Wielkiej Brytanii i Niemczech. W przypadku tych ostatnich, jak i Włoch przedstawiono zmagania uwieńczone zjednoczeniem obu krajów. Sporo miejsca zajęło opisanie przede wszystkim wojen napoleońskich oraz wojny francusko-pruskiej z jej kulminacją w postaci stłumienia Komuny Paryskiej. Zaznaczono, jaki wpływ na rozwój świadomości i światopoglądu ówczesnych społeczeństw miało wynalezienie i upowszechnienie się telefonu, kolei, telegrafu. Poza tym, czytelnik pozna na przykład warunki mieszkalne społeczności w różnych częściach globu.

Podręcznik profesora Ziółkowskiego to aktualnie najlepsze i najobszerniejsze kompendium wiedzy z zakresu historii starożytnej. Czytałem ów podręcznik dwukrotnie, a na studiach posłużył mi poraz trzeci i znów mnie nie zawiódł. Cześć dotycząca Bliskiego Wschodu wydaje się być dość trudna do przebrnięcia, ale nie obwiniałbym o to autora, a raczej specyfikę tematu. Gdyby jednak ograniczyć się do samego Bliskiego Wschodu i poświęcić nań tyle samo czasu, co na cały podręcznik, wówczas zapewne wcale nie będzie się ona wydawać chaotyczna czy skomplikowana. Oczywiście Grecja i Rzym to absolutnie kunszt w tej pozycji, a autor dodatkowo pozwala sobie niekiedy na polemikę z dawnymi tezami dotyczącymi niektórych zagadnień, co nie zawsze zdarza się w książkach typu podręcznik, który ma jedynie wiedzę skupiać - i to uznaję za wyjątkowy plus. Styl autora co prawda nie jest lekki, ale oswojenie się z nim powinno nastąpić w ciągu tak długiej lektury. Mnogość zagadnień, które porusza Ziółkowski przy zachowaniu proporcji zdecydowanie przemawia na plus tego podręcznika, który z całej serii podręczników historii powszechnej PWN jest najbardziej solidnym. Oby przyszłość przynosiła takie podręczniki, ale szersze, wielotomowe, aby na naszym podwórku istniał odpowiednich oksfordzkich opracowań.

Ogółem było to źródło mojej wiedzy jaką czerpałem do konkursu. Została mi ona polecona przez mojego prowadzącego oraz była w spisie polecanych podręczników. Zdecydowałem się na sięgnięcie po nią, zachęcony dobrymi opiniami na jej temat. Teraz jestem bardzo wdzięczny mojemu prowadzącego, bo moja praca przeszła pierwszy etap pisemnego, a książka okazała się niesamowitym źródłem wiedzy. Ogółem jest to eksplozja wiadomości, które zapisane w zrozumiałem dla każdego języku, jest idealna nawet dla osób zainteresowanych, ale z początkową wiedzą. Po przeczytaniu jej jednogłośnie stwierdziłem, że jest to biblia, dotycząca dwudziestego wieku. Nie spotkałem się jeszcze z lepszym podręcznikiem dotyczących tych czasów. Książka wyczerpuje wszystkie tematy, i przedstawia wszystkie informacje w idealnym porządku. Polecam!!

Rzadko kiedy można się spotkać z podręcznikiem, który czyta się jak dobrą książkę. W przypadku pracy Mariusza Markiewicza właśnie tak jest. Z jednej strony wzbogaca to czysto "formalny" materiał historyczny, z drugiej zaś powoduje, iż osoba nastawiona na skorzystanie z podręcznika w celach tylko i wyłącznie dydaktycznych, może mieć kłopot z realizacją powyższego. Niemniej jednak warto sięgnąć po publikację Mariusza Markiewicza z uwagi na fakt, że nie stroni on od wplatania w narrację szeregu ciekawostek, urozmaicających tok wywodu. Autor nie unika również ocen opisywanych wydarzeń i postaci, które nierzadko mogą wzbudzić u czytelnika rozbawienie (jako przykład można podać następujący komentarz: "Jan Kazimierz z takim samym zapałem odwiedzał cudowne obrazy Matki Boskiej, jak w nocy komnaty niewiast" - s. 513). Reasumując, sięgnięcie po ten właśnie podręcznik (spośród wielu dostępnych) na pewno nie będzie z niekorzyścią dla czytelnika.

Do tej pory najlepszy podręcznik o polskim średniowieczu. Przejrzysty układ i podpisane zagadnienia na akapitach sprawiają, że nada się również jako swoisty leksykon dla każdego, kto lubi dowiadywać się jeszcze czegoś z książek. Dokonam edycji tego komentarza, gdy wyjdzie lepsza praca o całym polskim średniowieczu.

Podręcznik maksymalnie lakoniczny, syntetyczny i napisany bardzo przystępnym językiem jak na literaturę akademicką, niemniej są tu takie mijaki, które mnie drażniły i wymagały uzupełnienia w trakcie robienia notatek. Nie potrafię logicznie wytłumaczyć, dlaczego autorka nie nazywa kolejnej wojny diadochów kolejną wojną diadochów, a kolejnej wojny syryjskiej - kolejną wojną syryjską, tylko snuje (lekką co prawda) opowieść o jakichś walkach, które były i się skończyły, a jak to się w historiografii nazywa, to szukaj sobie, studencie, sam (jeśli w ogóle zajarzysz, że to się tak mogło nazywać). Niemniej bardzo doceniam tę pracę, bo zrozumiale i racjonalnie opisać historię starożytnej Grecji na 245 stronach to wielka sztuka, która mi w rezultacie znacznie ułatwiła naukę do egzaminu. Cieszy słownik, listy królów, czy choćby kalendarium pomagające określić najważniejsze spośród ważnych dat. No i oczywiście ogromny plus za wybór tekstów z epoki, które inspirują do sięgnięcia po Polibiusza czy Arystofanesa! :) Słowem - kawał dobrej roboty!

Książka ta ma jedną wadę: całość zagadnień przedstawiona jest z perspektywy obowiązującej w historiografii PRL-owskiej. Stąd pełno w niej odpowiedniej, wartościującej leksyki: burżuazyjny, postępowy, reakcyjny etc. W sposób zgoła niesamowity ukazane są dyplomatyczne działania (zawsze pokojowe) ZSRR. W przypadku wojny polsko-bolszewickiej czytelnik może się dowiedzieć tylko o tym, że w wyniku zmiany sytuacji na froncie latem 1920 r. rokowania pokojowe przeniesiono z Mińska do Rygi (sic!). Podobnych uwag jest w książce wiele, a Autor forsuje podstawowe tezy historiografii PRL: niepodległość dała Polsce wielka rewolucja październikowa, a jedyną słuszną postawą polityczną II RP było przymierze antyniemieckie z ZSRR. Pewnych rzeczy nie ma wręcz co komentować... Podałem więc główną wadę tego podręcznika. Dodam jeszcze, że odczuwa się brak jakichkolwiek map oraz brak kalendarium najważniejszych wydarzeń. Teraz czas na plusy. Książka została napisana fachowo z uwzględnieniem ogromnej literatury naukowej w wielu językach (choć trzeba zaznaczyć: praca powstawała około 30 lat temu!),jest więc plonem wieloletnich studiów prof. Batowskiego w dziedzinie historii dyplomacji. Nota bene tym zagadnieniom poświęcił kilka innych swoich opracowań. Mimo dość niełatwej, nasyconej fachowymi terminami dyplomatycznymi treści książkę czyta się dobrze. Poziom merytoryczny jest wysoki, szczegółowość dość duża. Zastanawiam się tylko, na ile "Między dwiema wojnami..." jest ciągle aktualne w świetle nowszych ustaleń. Myślę, że mimo wszystko dla osób zainteresowanych historią okresu międzywojennego jest to pozycja absolutnie obowiązkowa, stanowiąca punkt wyjścia dla dalszych lektur. Wszak to tylko zarys. Tomasz Babnis

Całkiem szczegółowy i ładnie ilustrowany i uzupełniony mapami etc. podręcznik do powojennych dziejów Polski. Głównym tematem są dzieje polityczno-gospodarczo-społeczne, ale każda z części ma też rozdział poświęcony kulturze. Interesujące są fragmenty poświęcone emigracji - ten aspekt naszych dziejów najnowszych jest nam ciągle słabo znany. Książka napisana około 10 lat temu, przedstawia ciekawą perspektywę na pierwszą dekadę XXI wieku. Obecni czytelnicy wiedzą już, jak potoczyły się pewne procesy, ale zawsze z pewną nutą nostalgii można przeczytać o Platformie Obywatelskiej opowiadającej się za podatkiem liniowym, o Januszu Korwinie-Mikkem jako pośle oraz o współpracy Lecha Wałęsy z braćmi Kaczyńskimi. Książka jest wolna od politycznych sympatii Autora, co należy docenić, wszak w dziejach najnowszych często dochodzą one do głosu. Tu jednak tak nie jest. Tomasz Babnis

Biografia monarsza w starym dobrym stylu. Biografia człowieka, którego całe życie było naznaczone nieustępliwością i wręcz „góralskim” uporem w dochodzeniu schedy po przodkach. To może tłumaczyć dlaczego uporządkowania wiedzy o jednym z ostatnich Piastów na krakowskim tronie podjął się Profesor Długopolski, znany bardziej z badań nad dziejami Podhala. Praca o Władysławie Łokietku została wydana przez Ossolineum w 1951 roku, już po śmierci Autora. Mimo upływu czasu nadal jest warta przeczytania, nie dziwi więc wznowienie w ramach serii Wydawnictwa Universitas. Być może nie jest to mój ulubiony władca: twarda rywalizacja o tron z Henrykiem IV Probusem czy sposób rozprawienia się z buntem wójta Alberta (biada tym mieszczanom, którzy mieli problem z prawidłową wymową),tym niemniej osiągnięcia poparte niesamowicie szczęśliwymi splotami okoliczności muszą budzić szacunek.