Made in Poland. Antologia reporterów Dużego Formatu
Leszek K. Talko Tomasz Kwaśniewski Wojciech Tochman Monika Piątkowska Piotr Lipiński Wojciech Jagielski Katarzyna Surmiak-Domańska Magdalena Grochowska Beata Pawlak Włodzimierz Kalicki Mariusz Szczygieł Jacek Hugo-Bader Włodzimierz Nowak Piotr Głuchowski Wojciech Staszewski Irena Morawska Witold Szabłowski Lidia Ostałowska Anna Fostakowska Magdalena Grzebałkowska Michał Matys Marcin Kącki Grzegorz Sroczyński
Sięgając po jakąkolwiek antologię, najczęściej kieruję się jednym kryterium – nazwiskami autorów. Rzadko kuszę się na tę formę publikacji, gdy nie znam ich twórców. Może robię błąd, ale w bieżącej powodzi książek, które chcę przeczytać i tych, które zechcę przeczytać, muszę stosować jakąś selekcję wyboru literatury. A i tak odejdę z tego świata, żałując jednego – tysięcy nieprzeczytanych pozycji.
W przypadku tej antologii magicznymi magnesami dla mnie okazały się nazwiska moich ulubionych reportażystów, które wyłapałam, przebiegając niecierpliwym wzrokiem wzdłuż ich wykazu umieszczonego na tylnej okładce. Drugi z kolei – Piotr Głuchowski i na samym dole dwa tuzy – Mariusz Szczygieł i Wojciech Tochman. Trafieni – zatopieni i myśl jedna – muszę przeczytać! Chociaż wystarczyłoby już jedno nazwisko z tych trzech, by takie postanowienie padło. Jednak w przypadku tej pozycji, to nie jedyne kryterium, jakie zastosowałam. Drugim były nazwiska dziennikarzy, których dorobek literacki chciałam poznać z powodu wyprzedzających ich dobrych recenzji, książek im poświęconych (mam na myśli "Córeńkę" Wojciecha Tochmana o Beacie Pawlak) lub zachwytów innych blogerów książkowych, a z twórczością, których stale było mi nie po drodze – Jacka Hugo-Badera, Wojciecha Jagielskiego czy Beaty Pawlak. Pozostali nie byli mi znani, nie dlatego, że tacy nie są w ogóle, ale dlatego, że po reportaże sięgam wtedy, gdy autor wyda je w formie książki. Nie było więc okazji, jeśli publikowali tylko na łamach prasy. A tutaj pojawiła się przede mną okazja, by poznać szerzej elitę polskiego dziennikarstwa. Wszak w Dużym Formacie publikują najlepsi.
W tej książce – najlepsi z najlepszych.
O wysokim poziomie zbioru zadecydował również fakt, że współautorami wyboru byli sami autorzy tekstów. A jeśli wybiera się jeden, reprezentatywny tekst z własnej twórczości, kierując się chęcią pokazania i podzielenia się tym, co najbardziej w otaczającej ich rzeczywistości zabolało, zadziwiło, zezłościło, rozbawiło, przestraszyło czy zaciekawiło lub poczuciem emocjonalnej więzi z tekstem powstałym na bazie autopsji (a takie są najlepsze),to uzasadnionym jest ciekawy wstęp szefa magazynu Duży Format, w którym wybrane reportaże miały swoją premierę w latach 1994-2013 oraz hasło umieszczone w dymku na okładce tytułowej.
Po lekturze śmiem twierdzić, że w zderzeniu z ładunkiem emocjonalnym zawartym w treści tekstów – zbyt słabym, zbyt małym, zbyt cichym. Tam powinno być wzmocnienie przekazu określeniem „dużo” i trzema wykrzyknikami!
Skromni ci autorzy.
Niewspółmiernie do przebogatego świata, jaki mi ukazali poprzez swój pryzmat rozumowania, postrzegania i odczuwania. Polskiego, jak mi się wydawało na początku. Jednak jeśli dobrze się wczytać w sens tytułu, to można rozszerzyć zakres jego pojęcia dużo dalej niż polska rzeczywistość. Bo był też i świat poza jej granicami, a także świat cudzoziemców w ramach jej granic. Kombinacja polskości i niepolskości miejsca, czasu, bohaterów (niekoniecznie z krwi i kości),którą do wspólnego mianownika w tej różnorodności sprowadzało jedno – polski autor. Well done! – dodam od siebie, nawiązując do tytułowej angielszczyzny. Stąd tytuł, którego brzmienie i sugestie treści odebrałam bardzo wąsko (ech, ten mój polakocentryzm),przed przeczytaniem całości.
Dzielenie się wrażeniami z każdego odrębnego tekstu, zajęłoby mi kilkadziesiąt stron, bo jak ująć w jednym, podsumowującym zdaniu (a reportaży jest 25!) tragedię morderstw honorowych w Kurdystanie, wspomnienia absurdów PRL-u (nie zawsze śmiesznych!),beznadziejność rzeczywistości Polaków wyrzuconych poza margines społeczeństwa czy skomplikowaną osobowość Agnieszki Osieckiej? Przecież każdy z tych tekstów to zaledwie przyczynek do szerszej dyskusji, zasygnalizowanie niebezpiecznego zjawiska społecznego (terroryzm dziecięcy, bezrobocie osób wykształconych, depresyjna bieda, przekręty SMS-owe, wysoka chemizacja najtańszej żywności) czy próba zrozumienia zjawisk ciągle tabu (transwestytyzm, opętanie, nagość). W tym ujęciu wszystkie jednakowo pochłaniały całą moją uwagę.
Jednak jest coś, co te teksty między sobą odróżnia, a jednocześnie spełnia podstawowy warunek dobrego reportażu. I nie mam tutaj na myśli rodzaju tematu (bo i ciekawy pomysł można zaprzepaścić nieumiejętnym sposobem ujęcia),różnorodności bohaterów, charakterystycznego stylu autorów, ale wachlarz emocji i spektrum wrażeń wywołanych we mnie. A dobry reportaż ma rezonować w czytelniku długo, jeszcze długo po jego zakończeniu.
I one w tym wyborze właśnie takie są!
Pełne kipiących emocji, przelewających się na mnie odczuć, zalewających mnie wrażeń. Pisanych z pasją, a nawet wręcz z wściekłości. Śmiałam się, wzruszałam, bałam, dziwiłam, a nawet się popłakałam. I świadomie nie przytaczam tutaj nazwisk i konkretnych tytułów odpowiedzialnych za te moje różne stany świadomości i rozchwianie emocjonalne, bo musiałabym wymienić ich 25. Z kolei ograniczenie ich do kilku byłoby z mojej strony perfidnie krzywdzącą niesprawiedliwością wobec niewymienionych. Napiszę więc w ten sposób, wdając się w polemikę z nieżyjącym Ryszardem Kapuścińskim, ubolewającym w "To nie jest zawód dla cyników" nad zanikiem dobrego dziennikarstwa i reporterów z pasją.
Panie Ryszardzie, jest dobrze! Jest dużo optymistyczniej, niż Pan myślał (nawiązując do hasła w dymku),bo może ilość mierności podyktowanej potrzebą gorącej wiadomości nas zalewa niczym potop, to po jego zmeliorowaniu pozostaje mniejszość, ale idąca w jakość najwyższej próby.
Dowodem tego jest właśnie ta antologia.
Na koniec dwie uwagi techniczne.
Czytanie reportaży zaczynałam nietypowo, bo od końca. Zmusiły mnie do tego wizytówki dziennikarzy, nie rozumiem dlaczego, właśnie tam umieszczone. Równie ciekawe, co tekst główny, bo zawierające między innymi „pozakulisowe” informacje o autorze, jego twórczości czy konteksty z nich wynikające lub nawiązujące do tematyki reportażu. Mając charakter wprowadzający, były idealnym wstępem do rozpoczęcia czytania tekstu głównego. Byłoby mi dużo wygodniej, jeśli nie komfortowo, gdyby umieszczono je w okolicach tytułu. To samo dotyczy dat premier reportaży, które miały dla mnie ogromne znaczenie. W antologii umieszczono je we wspólnym wykazie na końcu książki, a który odkryłam dopiero po przeczytaniu całości. Niepotrzebnie zżymałam się przez cały czas lektury na ich brak. Wiem, wiem, wygląda to na lenistwo i gapiostwo z mojej strony. Jednak tylko wygląda. Po pierwsze, jako czytelnik mam prawo do wygody czytania (w końcu książki są dla czytelnika, a nie odwrotnie),a po drugie uważnie przejrzałam aparat informacyjny książki i, jak na złość, akurat strony z wykazem „skleiły się”.
A na koniec zdradzę prawdziwą przyczynę sięgnięcia po tę antologię. Tuż po jej wzięciu do rąk pierwszym zdjęciem, które zobaczyłam i które otworzyło galerię kolejnych, równie ciekawych, byli panowie. Mają mężczyźni kobiety koło samochodów, mam i ja mężczyzn koło reportaży. Czytelnik też kobieta i popatrzeć lubi.
A potem było dużo ciekawiej, niż myślałam!
naostrzuksiazki.pl
Szukamy ofert...
OPINIE i DYSKUSJE o książce Polski hydraulik i nowe opowieści ze Szwecji
Cóż, naprawdę mam szczerą nadzieję, że od czasu gdy powstały te reportaże sporo się w Szwecji zmieniło. Że rząd, a może kolejne rządy, a przede wszystkim społeczeństwo zobaczyło, iż kraj zmierza w ślepy zaułek i zaczęto wprowadzać reformy. A ponieważ historie opisane w książce wydarzyły się na początku dwudziestego pierwszego wieku, to jest szansa, iż tak się stało. Reportaże zebrane w tej książce opisują różne dziedziny życia. Od interwencji wojsk NATO na terenach byłej Jugosławii, przez szwedzką służbę zdrowia, po edukację w szkołach średnich i wyższych. Jest też kilka słów o pomocy społecznej i zatrudnianiu obcokrajowców. Każdy z tych reportaży sprawia, że oczy czytelnika otwierają się szeroko. Ze zdumienia. Jak to możliwe, zastanawia się niedowierzający odbiorca. Przecież społeczeństwo powinno zauważyć, że źle się dzieje, przecież powinni jakoś przeciwdziałać. A tymczasem absurd goni niedorzeczność, i głupotą pogania. Poprawność polityczna, dbanie o komfort przerodziło się w kartę przetargową, a wręcz stało się narzędziem szantażu. Służba zdrowia, która zamiast leczyć kalkuluje, który pacjent bardziej się opłaci. Nauczyciel, który boi się skrytykować byle jaką pracę ucznia, ponieważ grozi to zwolnieniem go z pracy. Autor nie tylko wytyka absurdy. On również tłumaczy jak to się stało, że Szwecja znalazła się w takim położeniu. Pokazuje cały szereg małych, niezauważalnych i nieznaczących z pozoru kroków, które spowodowały, że kolejne państwowe instytucje przestają funkcjonować poprawnie. Świetna książka. Polecam.
Cóż, naprawdę mam szczerą nadzieję, że od czasu gdy powstały te reportaże sporo się w Szwecji zmieniło. Że rząd, a może kolejne rządy, a przede wszystkim społeczeństwo zobaczyło, iż kraj zmierza w ślepy zaułek i zaczęto wprowadzać reformy. A ponieważ historie opisane w książce wydarzyły się na początku dwudziestego pierwszego wieku, to jest szansa, iż tak się stało....
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toCiekawe poznawczo tylko tak trochę nie na czasie. Tematyka reportaży też niespecjalnie pode mnie. Większość tekstów traktuje o latach dziewięćdziesiątych a z połowa książki o szwedzkiej służbie zdrowia. Nie kryje, że mnie akurat temat ów nie za bardzo więc się troszku wynudziłem. Najciekawsze były ostatnie rozdziały traktujące o owocach bezstresowego nauczania i o jednym z dość świeżych światowych wirusów, drażliwości. Naprawdę świetnie się czytało o tym do jakich absurdów dochodzi syty świat zachodni. Poza tym to kolejna lektura o tym, że człowiek jest jaki jest, po prostu, w Szwecji też. Można, moim zdaniem, chwycić za lekturę ale z pewnością nie trzeba.
Ciekawe poznawczo tylko tak trochę nie na czasie. Tematyka reportaży też niespecjalnie pode mnie. Większość tekstów traktuje o latach dziewięćdziesiątych a z połowa książki o szwedzkiej służbie zdrowia. Nie kryje, że mnie akurat temat ów nie za bardzo więc się troszku wynudziłem. Najciekawsze były ostatnie rozdziały traktujące o owocach bezstresowego nauczania i o jednym z...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka opisuje zadziwiające dla obokrajowców cechy szewdzkiego państwa opiekuńczego. Kraju, gdzie oryginalność jest nietaktem, a indidualizm grzechem. To przeczytania, jeśli już widziałeś "Szwedzką Teorię miłości".
Książka opisuje zadziwiające dla obokrajowców cechy szewdzkiego państwa opiekuńczego. Kraju, gdzie oryginalność jest nietaktem, a indidualizm grzechem. To przeczytania, jeśli już widziałeś "Szwedzką Teorię miłości".
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toReportaże o wynaturzeniach w szwedzkim modelu państwa socjalnego, gdzie państwo uzurpuje sobie prawo kontroli w tak intymnych sferach jak wychowanie dziecka. Tylko w biurokratycznej machinie ginie człowiek.
Reportaże o wynaturzeniach w szwedzkim modelu państwa socjalnego, gdzie państwo uzurpuje sobie prawo kontroli w tak intymnych sferach jak wychowanie dziecka. Tylko w biurokratycznej machinie ginie człowiek.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka, która pozwoliła mi w pewnym stopniu zrozumieć Szwedów, genezę ich zachowań (przeczytałam jedno ze starszych wydań, nie wiem na ile się różni od nowego). Bywam czasami w Szwecji i Szwedzi (jak każdy chyba naród) są specyficzni. Mają swoje wady i zalety: np. bezkrytyczne stosowanie zasad/nakazów/zakazów. To ułatwia życie, pozwoliło na pozbycie się biurokracji - wystarczy oświadczenie a nie dokument potwierdzający jakiś stan rzeczy i możliwość załatwienia wielu spraw przez Internet. Ale to podejście umożliwiło też tysiącom dorosłych "uchodźców" na wjazd do Szwecji jako dzieci - bo tak oświadczyli i nikt nie ma prawa tego podważyć. W internecie można znaleźć dokładne informacje o osobie: adres, datę urodzenia, roczne dochody, powierzchnię domu, jakie samochody przeważają w sąsiedztwie itd. Najwyraźniej nikomu nie przychodzi do głowy, że ktoś mógłby takie informacje wykorzystać w sposób niewłaściwy.
Dla mnie reportaże zawarte w tej książce stanowią pomoc w zrozumieniu współczesnych Szwedów.
Książka, która pozwoliła mi w pewnym stopniu zrozumieć Szwedów, genezę ich zachowań (przeczytałam jedno ze starszych wydań, nie wiem na ile się różni od nowego). Bywam czasami w Szwecji i Szwedzi (jak każdy chyba naród) są specyficzni. Mają swoje wady i zalety: np. bezkrytyczne stosowanie zasad/nakazów/zakazów. To ułatwia życie, pozwoliło na pozbycie się biurokracji -...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTa Szwecja nie jest taka fajna jak nam się wydawało i ludzie jacyś dziwni, dobrze wiedzieć.
Ta Szwecja nie jest taka fajna jak nam się wydawało i ludzie jacyś dziwni, dobrze wiedzieć.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWspaniałe, nawet nieco uzależniające reportaże najwyższej próby. Państwo, które jawi się nam jako państwo idealne, od podszewki. I okazuje się, że nie wszystko złoto co się świeci. Szkolnictwo, służba zdrowia, pomoc społeczna..... To wszystko potrafi przyprawić o zawrót głowy, nad nadmiarem biurokracji i sztywnego trzymania się reguł, zamiast zobaczenia w tym wszystkim drugiego człowieka.
Przeczytam tę książkę, jednym tchem. Szczerze polecam, świetna robota dziennikarska.
Wspaniałe, nawet nieco uzależniające reportaże najwyższej próby. Państwo, które jawi się nam jako państwo idealne, od podszewki. I okazuje się, że nie wszystko złoto co się świeci. Szkolnictwo, służba zdrowia, pomoc społeczna..... To wszystko potrafi przyprawić o zawrót głowy, nad nadmiarem biurokracji i sztywnego trzymania się reguł, zamiast zobaczenia w tym wszystkim ...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to09/2019
09/2019
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTrzynaście reportaży, niecałe 430 stron, poziom zaskoczenia/zadziwienia (dla kogoś nieobytego ze Szwecją) nie do zmierzenia...
Kafka, gdyby żył (i to właśnie w Szwecji),miałby codziennie bogatą pożywkę dla swej twórczości... jestem w szoku (dobrze że nie w Szwecji)...
Trzynaście reportaży, niecałe 430 stron, poziom zaskoczenia/zadziwienia (dla kogoś nieobytego ze Szwecją) nie do zmierzenia...
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKafka, gdyby żył (i to właśnie w Szwecji),miałby codziennie bogatą pożywkę dla swej twórczości... jestem w szoku (dobrze że nie w Szwecji)...
Warto sięgnąć po reportaże Zaremby, żeby dowiedzieć się o rzeczach, o których nie usłyszymy w wiadomościach (np reportaż o Kosowie),żeby dostrzec, że nawet państwo uznawane przez wielu jako kraj dobrobytu, nie jest idealne, a tym samym docenić, lub choć nieco przychylniej spojrzeć na 'swoje własne podwórko'. Gdyby tych reportaży nie pisał uznany w Szwecji dziennikarz, trudno byłoby mi uwierzyć w niektóre opisywane przez niego zjawiska.
Warto sięgnąć po reportaże Zaremby, żeby dowiedzieć się o rzeczach, o których nie usłyszymy w wiadomościach (np reportaż o Kosowie),żeby dostrzec, że nawet państwo uznawane przez wielu jako kraj dobrobytu, nie jest idealne, a tym samym docenić, lub choć nieco przychylniej spojrzeć na 'swoje własne podwórko'. Gdyby tych reportaży nie pisał uznany w Szwecji dziennikarz,...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to