Strzał w dziesiątkę

Powiem tak, jedna gwiazdka więcej z powodu nazwiska - Zbigniew Boniek. To, że był jednym z najwybitniejszych polskich piłkarzy jest rzeczą oczywistą. Charyzmatyczny, „zadziorny”, nigdy nie odpuszczał. Od 1982 roku czekamy na przełom i jakiś sukces Polaków w piłce kopanej… Na razie… d… Można oczywiście rzucić kilka nazwisk, np. Lewandowski, że strzela więcej bramek, ma na koncie więcej mistrzostw krajowych itd., ale w porównaniu sukcesy to marniutkie. W karierze klubowej Boniek „zdobył” więcej pucharów, o reprezentacyjnej lepiej nie wspominać.

Lata osiemdziesiąte to z jednej strony końcówka sukcesów polskiego futbolu, a z drugiej strony totalna zapaść gospodarcza, niezależnie od absurdalnego systemu politycznego. Zatem państwowe lub spółdzielcze wydawnictwa nie bardzo potrafiły zdyskontować sukcesu naszych piłkarzy. Udało się to tylko wydawcy książki, w której nasz ówczesny gwiazdor nr 1 z udziałem dwóch dziennikarzy opisał inne gwiazdy ówczesnego futbolu. Obok zatem Cruyffa, Maradony, Zico, Rossiego, Rummenigge czy Platiniego pojawiły się takie niesłusznie zapomniane postacie jak Duńczycy Preben Elkjaer Larsen czy Michael Laudrup. Hiszpan z Belgii Lozano, Norman Whiteside z Ulsteru. Względy polityczne sprawiły, że opisano tez sylwetki gwiazd lig demoludów, jak Rosjanina Rinata Dasajewa, Joachima Streicha z NRD czy Czecha Antonina Panenki (ze świetnego na początku lat 80-ych klubu Bohemians Praga). Każda z postaci byłą opisana na jednej stronie - drugą zajmowało ładne kolorowe zdjęcie (rzadkość w publikacjach z tamtych czasów). Dla nastolatków z tego okresu, szczególnie męskich, prawdziwa gratka. Mój dodatkowy sentyment jest związany z jednym z autorów, którego miałem przyjemność poznać osobiście na początku następnej dekady – czyli nieżyjącym niestety redaktorem Romanem Hurkowskim. A była to encyklopedia piłki, człowiek, którego wiedza pozwoliła reprezentacji olimpijskiej „wygrać” przegrany mecz, dzięki dyskwalifikacji rywala.

W dobie braku internetu, gdy nawet zwykły telefon nie był czymś oczywistym, zdobycie tylu ciekawych informacji na temat historii Mistrzostw Świata i drużyn w nich występujących jest godne największej pochwały. Kapelusze z głów dla panów Romana Hurkowskiego, Antoniego Piontka, Stefana Szczepłka i Stefana Grzegorczyka.

Wspomnienia legendy polskiego futbolu. Zaprezentowane w ciekawej formie, bo wypowiedzi bohatera niniejszej książki - uzupełniane są narracją "dziennikarza prowadzącego", która nakreśla historyczne tło opisywanych wydarzeń... Do tego sporo zdjęć z czasów, gdy nasza piłka nożna liczyła się na świecie. Oraz opinie boiskowych kolegów i trenerów na temat Lubańskiego. Nie jest tu wielkim zaskoczeniem, że zdecydowanie pozytywne - bo Pan Włodzimierz nazywany był nieraz "Dżentelmenem futbolu"... A także sportowcem "za wcześnie urodzonym". Bo ze swym talentem, pracowitością, oraz innymi predyspozycjami do gry w piłkę nożną na najwyższym poziomie - z pewnością w dzisiejszych czasach zrobiłby dużo większą karierę międzynarodową. No i za swoje boiskowe wyczyny zarobił bez porównania więcej pieniędzy - co może i nie jest najważniejsze, lecz przecież także istotne... W czasach PRL-u bowiem piłkarze dostawali od władz zgodę na zagraniczny wyjazd dopiero (niemalże) u schyłku kariery. Nie było więc szans, gdy Real Madryt (!) zgłosił chęć pozyskania, będącego w "kwiecie piłkarskiego wieku" Lubańskiego, popierając ten krok zawrotną, jak na owe czasy kwotą - miliona dolarów... Pan Włodek nie był zresztą, oczywiście, jedyną "ofiarą" ówczesnych przepisów, bo pewnie cała "jedenastka Górskiego" mogłaby w tamtych latach zrobić niemałą furorę w najlepszych europejskich klubach piłkarskich. Dopiero jednak Z.Boniek, wiele lat później, mógł oficjalnie grać za granicą, będąc u szczytu swych sportowych umiejętności. Czego efekty pamiętamy do dziś... Ale wracając do książki - cofamy się do czasów, gdy polski futbol przebojem wdzierał się na światowe salony. Od niezapomnianych bojów Górnika Zabrze w europejskich pucharach począwszy, poprzez medal na igrzyskach olimpijskich, aż po najbardziej emocjonujące mecze podczas piłkarskich mistrzostw świata. Ta ostatnia impreza była swego rodzaju "piętą achillesową" w karierze Lubańskiego. Na czempionacie w RFN, w 1974 roku nie mógł wystąpić z powodu pamiętnej, koszmarnej kontuzji, odniesionej w eliminacyjnej potyczce z Anglikami. Zaś 4 lata później, w Argentynie, grywał sporadycznie. Choć wydawało się, że forma i umiejętności Lubańskiego mogłyby pomóc naszej drużynie ugrać wtedy coś więcej... Jednak mimo braku medalu na mistrzostwach świata - Włodzimierz Lubański z pewnością jest jednym z najlepszych piłkarzy w dziejach naszego futbolu. A poza boiskiem - to także niezwykle pozytywna postać. Czego potwierdzenie możemy znaleźć choćby na kartkach tej ciekawej, choć niespecjalnie opasłej, książki...

Z nutką nostalgii wróciłem do wspomnień Pana Kazimierza Górskiego, czytałem je przed bardzo wielu laty. Wtedy za najciekawsze uznawałem partie poświęcone czasom prowadzenia kadry A, choć należy zaznaczyć, że akurat w tej książce złota epoka polskiego piłkarstwa celowo została potraktowana skrótowo. Objęcie stanowiska selekcjonera oraz przygotowania do MŚ 74 zostały bowiem szerzej opisane w pamiętniku „Z ławki trenera”. Po latach „Pół wieku z piłką” wydaje mi się ciekawsze z racji lwowskich memuarów oraz pokonywania przez Pana Kazimierza kolejnych szczebli trenerskich na poziomie klubowym czy młodzieżowym. Sporo anegdot i ciekawostek, w tym spotkanie z Ernestem Wilimowskim, casus Jana Banasia. Trochę żałuję, że tak skrótowo potraktowano etap trenowania greckich drużyn: Olympiakos, Panathinaikos, Kastoria czy Ethnikos. To jednak było bardzo owocne Jego osiem lat pracy, w których zdobył 4 tytuły mistrzowskie oraz 3 puchary krajowe. Jeżeli coś może razić po latach, to drobne wstawki nawiązujące do ówczesnego ustroju. Nie zmienia to jednak faktu, że mamy do czynienia z gawędą najwybitniejszego i najsympatyczniejszego polskiego szkoleniowca. Zajmująca lektura 7.8/10

Ode mnie 6/10. Czemu tak nisko ją oceniam, wyjaśnię za chwilę. Generalnie książka jest bardzo ciekawa, Autor przytoczył masę futbolowych historii z całego świata. Podobał mi się podział na Polskę, Europę i Resztę Świata. Przyznam, że nie miałem pojęcia np. o tym, że w ekstraklasie występował kiedyś Klub Turystów Łódź albo jednym z przedwojennych zawodników Polonii Warszawa był niejaki Michał Hamburger. Zgadzam się jednak z opinią użytkownika PrawaSzpalta, że autor zbyt nachalnie eksponuje swój antykomunizm, po pewnym czasie staje się to po prostu męczące. Nie mówię, że w ogóle nie powinien krytykować tego poronionego ustroju, jednak trochę skromniej. Nie zawsze podobały mi się również skróty myślowe i pewna niechlujność autora. Jeśli ktoś nie zna tak dobrze historii piłki nożnej, może pomyśleć, że: - str. 16-17 Grzegorz Lato był w Belgii przez Włodzimierzem Lubańskim, a było odwrotnie - Lubański zawitał do Lokeren w 1975, natomiast Lato - w 1980 - str. 28 przegraliśmy ze Szwecją; zapis 1-2 sugeruje, że Polska przegrała 1-2 ze Szwecją, a to my wygraliśmy w tym meczu w tymże stosunku - Ernest Pohl zdobył 37 bramek w reprezentacji, a tak naprawdę zdobył ich 39. Ponadto sposób, w jaki została opisana jego dyskwalifikacja, sugeruje, że nie zagrał on nigdy więcej w drużynie narodowej, co zupełnie mija się z prawdą - Pohl grał w kadrze do listopada 1965 r.

Nic dziwnego, że książka sprzedała się w nakładzie ponad 100 tysięcy egzemplarzy – oczywiście, powiecie, były to inne czasy, całkowicie inna cena. Trener Gmoch podjął się spisania swojej wizji futbolu, mimo tego, iż odpadł w drugiej grupie z MŚ 1978, mając teoretycznie lepszy zespół niż ten, którym dysponował Kazimierz Górski. Oprócz doświadczonej ekipy ogranej na wielkich turniejach, do składu wracał Włodzimierz Lubański, a fala młodych zawodników typu Zbigniew Boniek czy Adam Nawałka miała z marszu stać się czołowymi jej postaciami. Wielu uważało, że trener Gmoch przeszarżował swoimi pomysłami na tej imprezie – Gorgoń w ataku, Kasperczak na środku obrony. „Matematyczny futbol” wyśmiewany był podczas nudnego meczu z RFN, który zakończył się wynikiem 0:0 tylko przez bojaźń i taktykę. Ponadto po nieudanym mundialu w Argentynie książka ciążyła na Gmochu. W ,,Piłce nożnej” ukazał się głośny felieton Krzysztofa Mętraka pt. ,,Alchemia zośki”, w którym obśmiał wizje sympatycznego trenera. Dlaczego Gmoch napisał książkę w takim, a nie innym stylu? Ukończył Wydział Komunikacji Uniwersytetu Warszawskiego, obracał się w kręgu naukowców. Osobiście polecam tę pozycję wszystkim pasjonatom piłki nożnej oraz przyszłym trenerom. Być może dla osób, które nie są fanami opisywania detali, będzie ona nużąca, lecz sami się przekonacie, ile z niej wynieśliście - niby oczywistych spraw, ale jednak fachowo rozłożonych na czynniki pierwsze.

Czyta się bardzo przyjemnie, zwłaszcza osobom, które pamiętają tamte czasy... Bardzo mi brak dalszego ciągu, to jak grał w Legii, akurat wtedy chodziłem na wszystkie mecze i pamiętam co wyczyniał z piłką i rywalami mimo 30stki na karku. Może rzeczywiście nie co za dużo samochwalstwa, ale ogólnie polecam:)

Mundial w 2002 roku był chyba jednym z najbardziej wyczekiwanych. Nasza reprezentacja zakwalifikowała się do niego po 16 latach przerwy a nieuzasadnione i za wysokie wymagania kibiców sparaliżowały naszych, dość przeciętnych wówczas zawodników. Ale na pewno był to świetny moment, by oferować pozycje książkowe na temat mistrzostw świata. Jedną z nich przygotował zespół po kierownictwem niestety już nieżyjącego śląskiego dziennikarza – Andrzej Gowarzewskiego, w ramach Encyklopedii Piłkarskiej Fuji. Całość tradycyjnie składa się z danych statystycznych (wyniki eliminacji),przedstawienia uczestników oraz ciekawostek na koniec. Prócz tego mnóstwo zdjęć czarno-białych w tekście i kolorowych we wkładkach. To taki książkowy „skarb kibica”, szybko tracący na aktualności, za to potem będący świadectwem historycznym, szczególnie gdy zabrakło nas na mistrzostwach w latach 2010 i 2014. Jednym słowem bez szału, ale trzyma poziom wydawnictw autora. I jeszcze jedna ciekawostka, to ostatnia książka „piłkarska” jaką kupiłem. Ten słaby występ naszych mocno kontrastował ze wspaniałymi wspomnieniami z dzieciństwa w podstawówce, kiedy to nasi walczyli o medale. Kolejne występy naszych nie budziły już moich emocji.

Diego Armando Maradona wielkim piłkarzem był – to nie ulega wątpliwości. Ale raczej nie zdobył takiej sympatii jaką cieszył się inny wirtuoz z Ameryki Południowej, czyli Pele. Problemy narkotykowe, niezbyt zdrowy tryb życia, konfliktowość, kontrowersyjne zagrywki i zachowania kładły się cieniem na jego karierze. Także książka nie jest łatwa w odbiorze, bo jest niezwykle ekspresyjna, chaotyczna, wręcz kipi emocjami. Czytając jesteśmy wręcz pewni: no tak, cały Maradona :-) Razi zaklinanie się co chwila na życie własnych córek, rażą pojawiające się co jakiś czas wulgaryzmy. Czytelnikowi niezbyt zaznajomionemu z futbolem argentyńskim z trudem przyjdzie rozpoznawanie piłkarzy po ich boiskowych pseudonimach, zaś drużyn po ich lokalnych przydomkach. Ale dzięki tej ekspresji w pisaniu mamy do czynienia z biografią pokazującą człowieka, nie zaś jego pomnik. W sumie książka napisana w idealnym momencie, już po zakończeniu kariery piłkarskiej, podsumowująca dokonania na boiskach Argentyny, Hiszpanii i Włoch oraz osiągnięcia w barwach reprezentacji. Jeżeli jednak nawet nie lubimy Maradony, to warto przeczytać choćby ostatni, czternasty rozdział, zatytułowany „Jestem Diego. Przesłanie”. I tych kilka gorzkich słów na temat braku ambicji młodych zawodników, układaniu „drabinek” w rozgrywkach międzynarodowych, wszechobecnym kulcie pieniądza… Z perspektywy ćwierćwiecza musimy przyznać: Diego, w tych sprawach miałeś niestety rację. Jednym słowem, naprawdę niebanalna autobiografia.

I to jest biografia piłkarska jaką lubię, która potrafi pokazać zawodnika nie jako posąg godny uwielbienia, lecz żywego człowieka – z zaletami i wadami. Do dziś trudno zrozumieć, dlaczego kariera Mirosława Okońskiego nie rozwinęła się na miarę jego talentu. Świetne wyszkolenie techniczne, znakomita lewa noga, a jednak… W reprezentacji Polski nie zaliczył udział w żadnej wielkiej imprezie, trudno też odnaleźć spotkanie kadry, w której ujawniłby swoje umiejętności, choć w statystykach ostatecznie naliczono 29 spotkań oraz dwie bramki (co ciekawe, uzyskane w spotkaniach uznawanych przez lata za nieoficjalne). Coś podobnego może tylko odnieść do zawodniczych losów Stanisława Terleckiego… Za to kibice klubowi Lecha Poznań, Hamburger SV oraz AEK Ateny mogą być z „Mundka” dumni, bo w swoim życiorysie miewał genialne sezony. Może to kwestia zawodników, z jakimi grał, obsady pozycji. A czasem konkretny piłkarz jest predystynowany do sukcesów klubowych ? Podobnie było z Krzysztofem Warzychą, który do dziś z racji niewiarygodnych wyników strzeleckich w brawach Panthinaikosu nazywany jest „Księciem Aten”. Książka jest zajmująca, czyta się bardzo dobrze, choć nie jest to klasyczna biografia. Faktografia jest przeplatana stylizowanymi dialogami zawodników, co momentami sprawia wrażenie powieści. Inna rzecz, że bohater książki jest niezwykle barwną postacią. Autor nie pisze wyłącznie o sporcie, nie ucieka od tematów trudnych, związanych z rozrywkowym charakterem zawodnika oraz jego iście ułańską fantazją. Dotyka też tematów niewygodnych, dotyczących okoliczności dokonywania transferów w polskiej lidze, kuluarowych rozmów w sprawie przekazywania premii przez zainteresowane punktami drużyny. To nie jest laurka, ale prawdziwa opowieść, pełna blasków i cieni. Ciekawie też odmalowano klimat lat osiemdziesiątych XX wieku, dziś być może mało zrozumiały dla młodego pokolenia. Książka nie tylko dla kibica piłkarskiego.

Książka została wydana w 2001 roku, po awansie piłkarskiej reprezentacji Polski do finałów MŚ 2002. Jest to swego rodzaju autobiografia, którą bardzo dobrze się czyta. Ta książka przybliżyła mi postać Jerzego Engela, o którym wiedziałem niewiele, z tego powodu, że piłką nożną interesuję się od 2005 roku, jednak w tamtym czasie były selekcjoner kończył już swoją karierę trenerską, a szkoda. Przyjemność z czytania trochę psuły błędy w kilku zdaniach, ale mimo to polecam tę pozycję.

Historie życia piłkarzy, ciekawe fakty i fantastyczne zdjęcia. Jednak brak mi treści - więcej danych, mało też zdjęć, choć są w dużej rozdzielczości to mogło być ich 'wincyj'. Samą książkę polecam dla młodych fanów, przyszłych wymiataczy boiskowych... No i dla starych kibicowskich wyjadaczy, jak myślałem, że Mnie nie zaskoczy książka... To się zdziwiłem.