Bez­pre­ce­den­sowy wzrost po­tę­gi, za­się­gu i fine­zji re­kla­my żyw­no­ści, który da­tu­je się mniej wię­cej od 1980 roku, kore­spon­duje z szyb­kim nara­sta­niem epi­de­mii oty­ło­ści. Od tego czasu nie­które tech­niki, takie jak loko­wa­nie pro­duktu, re­kla­my w szko­le czy spon­so­ro­wa­nie im­prez, które star­to­wały prak­tycz­nie od zera, prze­kształ­ciły się w wie­lo­mi­liar­dowe bran­że.

Po pro­stu jedz­cie wszyst­kie pro­dukty zawie­ra­jące błon­nik, a nasza dobra flora jeli­towa wycią­gnie z nich każde włók­no i wypro­du­kuje czą­stecz­ki uśmie­rza­jące nasze łakom­stwo.

Różne pro­dukty spo­żyw­cze przy­no­szą różne korzy­ści. Jeśli mie­rzyć zysk na jed­nost­kę po­wierzch­ni sprze­daży super­mar­ketu, sło­dy­cze takie jak cze­ko­la­dowe ba­to­ny nie­zmien­nie utrzy­mują swoją pozy­cję wśród naj­bar­dziej lukra­tyw­nych. Bar­dzo opła­calne są też prze­ką­ski takie jak chip­sy ziem­nia­czane i kuku­ry­dzia­ne.

Zwie­rzęta też nie mają w zwy­czaju tyć na paszy, jaką po­win­ny się odży­wiać. Ist­nieją po­twier­dzone donie­sie­nia o przy­pad­kach oty­ło­ści u wolno żyją­cych ssa­ków na­czel­nych, ale doty­czą one stada pawia­nów, które na­uczy­ły się buszo­wać w śmiet­ni­kach dom­ków tury­stycz­nych. Te „śmie­cio­żerne” zwie­rzęta wa­ży­ły o 50 pro­cent wię­cej niż ich dziko żeru­jący pobra­tymcy. Z przy­kro­ścią muszę stwier­dzić, że i my czę­sto dzie­limy ich marny los i sta­jemy się otyli wsku­tek żywie­nia się śmie­ciami.

Sek­tor hodow­lany rol­nic­twa prze­kształ­cił tucze­nie w nową gałąź nauki; do mno­że­nia kilo­gra­mów używa ca­łe­go wa­chla­rza związ­ków che­micz­nych, w tym hor­mo­nów i in­nych far­ma­ceu­ty­ków. Ana­liza skła­du piór kur­cząt wyka­zuje, że prze­mysł dro­biar­ski karmi ptaki wszyst­kim – od arsze­niku po pro­zac.

Może nie tyle odży­wia­nie się kon­wen­cjo­nal­nymi pro­duk­tami przy­czy­nia się do tycia, co tycie spra­wia, że lu­dzie ma­cha­ją ręką i prze­staje ich obcho­dzić, jak zo­sta­ło wypro­du­ko­wane ich jedze­nie.

W roku 1869 opa­ten­to­wano nową sub­stan­cję, która miała zastą­pić kość sło­niową w pro­duk­cji kul bilar­do­wych; tak naro­dził się prze­mysł two­rzyw sztucz­nych. To, co za­czę­ło się z myślą o oszczę­dza­niu na­tu­ry, prze­kształ­ciło się w eko­lo­gicz­ną kata­stro­fę.

Jedną z przy­czyn, dla któ­rych tak trud­no utrzy­mać wagę po schud­nię­ciu, jest to, że ciało pró­buje się bro­nić przed utra­tą tkan­ki tłusz­czo­wej za po­mo­cą spo­wol­nie­nia spo­czyn­ko­wej prze­miany mate­rii, czyli licz­by kalo­rii spa­la­nych przez nasz orga­nizm w ciągu go­dzi­ny przez samo to, że ist­nieje.

Kon­cep­cja, że dieta zawie­ra­jąca mniej wa­rzyw i owo­ców, a wię­cej mięsa i pro­duk­tów ni­skiej jako­ści, może spo­wo­do­wać tycie, nie jest żadną rewe­la­cją.

Na­ukow­cy wyka­zali, że prze­kar­mia­nie ludzi obo­jęt­nie czy cu­krem, czy tłusz­czem, powo­duje takie samo tycie.

De­ba­tę o jedze­niu czę­sto uj­mu­je się jako tłuszcz kon­tra węglo­wo­dany, ale z punk­tu widze­nia zdro­wia ter­min „węglo­wo­dany” jest prak­tycz­nie bez­u­ży­tecz­ny, ponie­waż może ozna­czać za­rów­no czar­ną fa­so­lę, jak i li­za­ka.

Jeśli za­le­ci się lu­dziom okre­śloną dietę i nic się nie zmie­ni, to albo dieta nie dzia­ła, albo lu­dzie jej nie prze­strze­gają.

Na­ukow­cy, któ­rzy udo­wod­nili, że sztucz­ne sło­dziki mogą szko­dzić na­szym mikro­bio­mom i prze­mia­nie mate­rii, zauwa­żyli para­dok­salną wy­mo­wę swo­ich od­kryć. Choć te do­dat­ki do żyw­no­ści zo­sta­ły wyna­le­zione po to, by zre­du­ko­wać spo­ży­cie kalo­rii i prze­ciw­sta­wić się epi­de­mii oty­ło­ści, bada­cze wyka­zali, że mogą one „bez­po­śred­nio uła­twiać roz­po­wszech­nia­nie się tej wła­śnie epi­de­mii, którą w zamy­śle miały zwal­czać".

Jedze­nie sma­kuje nam z tych sa­mych powo­dów co seks. Jako gatu­nek nie prze­trwa­li­by­śmy długo bez jed­nego i dru­giego. Bez mózgo­wych ośrod­ków przy­jem­no­ści i szla­ków na­gro­dy zachę­ca­ją­cych nas do wysił­ków nie mie­li­by­śmy na­pę­du, by się o nie sta­rać. Łowy i zbie­rac­two to dużo pracy.

Czy kie­dy­kol­wiek przy­ła­pa­li­ście się na tym, że jecie, choć nie jeste­ście już głod­ni, i jecie dalej, choć wie­cie, że na­praw­dę powin­ni­ście prze­stać? Inży­nie­ro­wie smaku mani­pu­lują zawar­to­ścią soli, cukru i tłusz­czu w na­szym jedze­niu, aby uzy­skać coś zwa­nego w krę­gach prze­my­słu spo­żyw­czego „punk­tem bło­go­ści”, szczy­tem pożą­da­nego smaku. W dzi­siej­szych cza­sach pro­dukty spo­żyw­cze pro­jek­tuje się tak, by nie dało się zjeść „tylko jed­nego”.

Wyjąt­kowo smacz­ne jedze­nie nad­mier­nie sty­mu­luje nasze szla­ki na­gro­dy, poko­nu­jąc nie tylko nor­malną ba­rie­rę syto­ści, ale poten­cjal­nie także zdro­wy roz­są­dek.

Nad­miar przyj­mo­wa­nych kalo­rii, wy­star­cza­jąco dobre wytłu­ma­cze­nie epi­de­mii oty­ło­ści, na­le­ży przy­pi­sać w mniej­szym stop­niu zmia­nie ilo­ści spo­ży­wa­nego jedze­nia, a w więk­szym zmia­nie jego jako­ści, w tym eks­plo­zji ta­nich wyso­ko­ka­lo­rycz­nych, a mało war­to­ścio­wych pro­duk­tów.

Bez wąt­pie­nia jest mnó­stwo ludzi, któ­rzy ja­da­ją rze­czy słod­kie, słone i tłu­ste, a mimo to nie prze­ja­wiają żad­nych zacho­wań wska­zu­ją­cych na uza­leż­nie­nie, ale to samo doty­czy nar­ko­ty­ków. Tylko jedna na sie­dem osób, które spró­bo­wały koka­iny, po­pa­da w nałóg.

Nie­któ­rzy utrzy­mują, że uza­leż­nie­nie od jedze­nia nie może ist­nieć, bo prze­cież wszy­scy mu­si­my jeść, ale to tak, jakby twier­dzić, że nie ist­nieje alko­ho­lizm, bo prze­cież wszy­scy mu­si­my pić. Ow­szem, mu­si­my pić, ale nie mu­si­my pić alko­holu. Ow­szem, mu­si­my oddy­chać, ale nie mu­si­my oddy­chać dymem tyto­nio­wym. I, ow­szem, mu­si­my jeść, ale nie mu­si­my jeść byle czego.

U pew­nej osoby będą­cej na die­cie „ści­śle fast­fo­odo­wej” roz­po­znano nawet współ­cze­sny przy­pa­dek szkor­butu.

Wart 50 mi­liar­dów dola­rów biz­nes odchu­dza­jący żywi się nie­koń­czą­cym się łań­cu­chem cudow­nych diet ofe­ru­ją­cych szyb­kie roz­wią­za­nia pro­blemu. Do­brze ujął to, (...) dr David Katz: „Na rynku, gdzie kupu­jący odrzu­cają sku­tecz­ne i wypró­bo­wane spo­soby na rzecz fał­szy­wych obiet­nic i cza­ro­dziej­skiej różdż­ki, oraz w kul­tu­rze, w któ­rej szal­bie­rzy i ma­gicz­ne kule ceni się bar­dziej niż pro­za­iczne połą­cze­nie nauki i zdro­wego roz­sądku, sprze­da­jący zacho­wują się odpo­wied­nio do sytu­acji”.

Od nie­mal pół wieku trwa­ją apele o zakaz rekla­mo­wa­nia sło­dzo­nych płat­ków zbo­żo­wych dla dzie­ci, które to płat­ki pro­fe­sor Jean Mayer z har­wardz­kiego wy­dzia­łu żywie­nia okre­śla jako „nic w pole­wie cukro­wej”.

Pierw­sza próba chi­rur­gicz­nego wy­rzeź­bie­nia ciała miała miej­sce w roku 1921. Pewna tan­cerka chcia­ła sobie „popra­wić” linię ko­stek. Chi­rurg naj­wy­raź­niej wy­ciął za dużo i zało­żył za cia­sne szwy, czego skut­kiem była mar­twica, ampu­ta­cja i pierw­szy udo­ku­men­to­wany pozew o błąd w sztu­ce w dzie­jach chi­rur­gii pla­stycz­nej.

To, co jedzą i czego nie jedzą cię­żarne ko­bie­ty, ma wpływ nie tylko na wagę uro­dze­niową dzie­ci, ale także na ich póź­niej­szą wagę w wieku doro­słym.

Uza­leż­nie­nie od jedze­nia to błęd­ne okre­śle­nie. Lu­dzie ra­czej nie cier­pią z po­wo­du nie­kon­tro­lo­wa­nego pożą­da­nia jedze­nia w ogóle. Mało kto ma pro­blem z nie­po­ha­mo­wa­nym łak­nie­niem kapu­sty.

A więc czy jeste­śmy bar­dziej po­dob­ni do szczu­rów, czy do myszy? Na­ukow­cy kli­nicz­ni uży­wają zwie­rząt do ści­śle kon­tro­lo­wa­nych do­świad­czeń, ale bez wzglę­du na to, jak dobre otrzy­mają dane, ko­niec koń­ców za­wsze oka­zuje się, że wy­bra­li nie­wła­ściwy gatu­nek.

Okręż­nicę czło­wieka uważa się za naj­gęst­szy bio­lo­gicz­nie eko­sys­tem na świe­cie, co ozna­cza, że w na­szych jeli­tach gru­bych kon­cen­truje się wię­cej życia niż w jakim­kol­wiek innym miej­scu na ziemi.

Bez wąt­pie­nia w pew­nych oko­licz­no­ściach anty­bio­tyki ra­tu­ją życie, ale po­win­ny być sto­so­wane roz­waż­nie – nie tylko po to, by unik­nąć ho­dow­li szcze­pów leko­opor­nych, ale dla­tego, że nawet stan­dar­dowa sied­mio­dnio­wa kura­cja jest w sta­nie na lata zmie­nić bak­te­ryjną florę jeli­tową.

Nawet jeśli geny niosą śmier­cio­no­śny ładu­nek, to dieta po­cią­ga za spust.

Se­kret dłu­go­trwa­łej utra­ty wagi na ja­kiej­kol­wiek die­cie po­le­ga, rzecz jasna, na sto­so­wa­niu się do zale­ceń. Trud­no jest wy­trwać przy die­cie, ponie­waż, jak wia­domo, za każ­dym razem, gdy czło­wiek pró­buje zre­du­ko­wać licz­bę kalo­rii, orga­nizm kom­pen­suje sobie to, nakrę­ca­jąc ape­tyt. To dla­tego tra­dy­cyjne me­to­dy jak kon­trola wiel­ko­ści por­cji zwy­kle zawo­dzą. Aby od­nieść trwa­ły suk­ces mie­rzony nie w tygo­dniach ani mie­sią­cach, ale w la­tach i deka­dach, trze­ba roz­wią­zać pro­blem na­sze­go po­wsze­dnie­go głodu.