Dorota Kudelska

Jacek Malczewski był najbardziej niezależnym malarzem okresu Młodej Polski. Żył na przełomie XIX i XX wieku. Autorka tej obszernej biografii, ukazuje malarza na tle epoki. Drobiazgowo przedstawia relacje rodzinne artysty z ojcem (były niełatwe),matką, siostrami, wreszcie z żoną i dziećmi. Nie przemilcza jego wieloletniego romansu z Marią Balową, stanów depresyjnych z jakimi się zmagał, problemów w małżeństwie, które z czasem przynosi jemu i jego przepięknej żonie, rozgoryczenie, poczucie porażki oraz gorzkie przeświadczenie, że nigdy do siebie nie pasowali, a ich cele i dążenia życiowe zupełnie się rozminęły. Niełatwy to był człowiek, nadwrażliwy erudyta, który nie hołdował żadnej modzie malarskiej i nie ustawał w poszukiwaniu bratniej duszy - swojej muzy - kobiety - która go zrozumie, zafascynuje się jego sztuką i da mu erotyczne podniety. Wyobrażam sobie, jaki ferment wywołały w polskim zaściankowym światku, obrazy ukazujące zupełnie nagie kobiety o rubensowskich kształtach, z twarzami wyrażającymi ekstazę, ukazywane w obrazach o tematyce patriotycznej lub religijnej. Dla większości Polaków to był zapewne absolutny nokaut, jak cios w przeponę, kpina z religii i patriotyzmu. Nawet obecnie, wielu rodaków, uznałoby takie obrazy za skandaliczne. Twórczość Malczewskiego budziła często skrajne emocje, ale z całą pewnością zapadała w pamięć jako niebywale wyrazista i rozpoznawalna. Jego sztuka łączy sprzeczności z pozoru nie do pogodzenia: mistycyzm i patriotyzm z prowokacyjnym erotyzmem, baśniowość z antykiem i polskim folklorem, patos z ironią. Malczewski to uczeń Matejki, który miał odwagę przeciwstawić się mistrzowi, wielkiemu autorytetowi i pójść własną drogą. W jego twórczości widać echa fascynacji romantyzmem, dziełami Słowackiego ( poematem "Anhelli") i Asnyka, malarstwem Grottgera oraz impresjonizmem. Jest twórcą symbolizmu w malarstwie polskim. Nie bał się szokować, wywołał m.in powszechne oburzenie malując obrazy z Chrystusem, który miał jego rysy twarzy. Polaków to oburzyło, ale holenderski miłośnik sztuki bez oporów zakupił cały cykl obrazów do prywatnej kolekcji. Autorka zbierała materiały do tej książki 20 lat, jest to dzieło bardzo obszerne, napisane naukowym językiem, pełne dat, postaci, nawiązań do czasów modernizmu. Czasem tych informacji jest aż nazbyt dużo. Jest to prawdopodobnie pierwsza, tak obszerna, biografia malarza. Atutem książki są dobrej jakości reprodukcje obrazów oraz próba odmitologizowania postaci Malczewskiego. Cieszę się, że ktoś podjął taką próbę i nie ukrywam, że byłam i jestem zainteresowana, kontrowersyjną twórczością, tego niezwykłego artysty.