Dorota Bidzińska

Przed wojną ponad 30% mieszkańców mojego miasta stanowili Żydzi. Do nich należała większość sklepów przy Rynku, mieli tu swoje szkoły, biblioteki, drużyny sportowe, banki, orkiestry, itd. Mój pradziadek robił zakupy w ich sklepach, a oni kupowali materiały papiernicze w jego księgarni. Z synagogi dochodziły dźwięki śpiewnych modlitw. Chasydzi przyjeżdżali z daleka, by odwiedzić mądrych nauczycieli. Wystarczyła chwila, mrugnięcie, by ten fascynujący, odmienny, tętniący życiem świat, w którym żyli moi pradziadkowie i w którym urodziła się moja babcia, zniknął z powierzchni ziemi. Kiedyś „my” i „oni” stanowiliśmy całość – jeden Łańcut. A po wojnie zostaliśmy już tylko „my”, żyjący w teraźniejszości, do której ledwo dociera, coraz bledsze i cichsze, echo tamtego przedwojennego świata. Dziś coraz trudniej jest nam wyobrazić sobie, jak wyglądała tamta rzeczywistość. Pozostało po niej tak niewiele. Staram się odnajdywać jej ślady, podążać nimi, by odnaleźć atmosferę Łańcuta, który kiedyś istniał, a o którym niemal wszyscy już zapomnieli. Dlatego sięgam po książki, które pozwalają mi ten świat lepiej zrozumieć i sobie go wyobrazić. "Republika pobożnych" robi to w sposób znakomity. Nie ma tu sztywnego trzymania się linii czasu, nie ma przewodnikowego prowadzenia czytelnika od miejsca do miejsca. To spokojny, gawędziarski strumień świadomości, który w nienachalny sposób pokazuje, jak niezwykła była kiedyś Polska i jak bardzo wszelkie nasze wyobrażenia są nietrafione i ubogie. Z zapartym tchem pochłaniałam opowieść za opowieścią, poznawałam miejsca i ludzi, ale przede wszystkim historie. Cieszyłam się z każdego fragmentu, który przybliżał mi czasy przedwojenne. Pisząc o Żydach nie można pominąć Holokaustu, więc siłą rzeczy i ten okres znalazł w książce Bidzińskiej swoje miejsce – dla mnie mniej atrakcyjny, bo znany już z dziesiątek innych pozycji. Cieszę się, że autorka uwzględniła Łańcut, który jest bardzo ważnym miejscem na mapie chasydzkich wędrówek, odwiedzanym co roku przez dziesiątki tysięcy Żydów. Czuję jednak niedosyt, bo jedynie delikatnie musnęła nasze miasto i nie dotarła do najciekawszych materiałów. Nie napisała ani słowa o pięknym cmentarzu i ohelu cadyka Naftalego Horowica, który dla żydowskich pielgrzymów jest o wiele ważniejszy niż zabytkowa synagoga. A opiekun przycmentarnego domu gościnnego mógłby opowiedzieć jej wiele wspaniałych historii. Zabrakło opowieści o szkołach, nauczycielach, o listach żydowskich mieszkańców, których oryginały znaleźć można w bibliotece miejskiej, podobnie jak wiele książek z żydowskich bibliotek i innych fascynujących dokumentów. https://zbiory-regionalne-lancut-mbp.blogspot.com/