Ślepnąc od świateł

Całkiem ciekawa książka. Pełna brutalności, krwi, walki o władzę, przemocy ale też pewnego mistycyzmu. Ciekawie było przeczytać coś osadzonego w latach międzywojennych w czasach o których nie wiem zbyt dużo, ale dziejącym się w miejscu które kojarzę już lepiej.

Na chwilę przepadłam, jakbym też trafiła w jakieś wteraz, po prostu byłam, a słowa płynęły. Zdarza mi się to rzadko, coraz rzadziej, nie sądziłam nawet, że jakiś żyjący polski autor jeszcze potrafi wprowadzić mnie w ten stan. Miejscami genialne i myślałam, że dawno nic tak dobrego nie czytałam. Zupełnie inna książka od "Króla", który był mocny, na pokaz, wystawny. "Królestwo" jest cichsze, jeszcze bardziej w głąb, do środka; całkowicie smutne. No, jestem pod wrażeniem.

Celebryta, egocentryk, mistrz konwersacji. Jakkolwiek by go nie nazwać, drugiego takiego nigdy nie będziemy mieli. Bawi się słowem polskim, punktuje wszystkich za brak poczucia humoru i za brak wiedzy. Niesamowicie inteligentny, oczytany - sypie z rękawa cytatami z książek. W książce tej na nikim nie pozostawił suchej nitki, czy to była osoba która przewinęła się przez jego życie prywatne czy zawodowe. Szacunek też za to, że potrafił punktować samego siebie. Chyba jeszcze nikt takiej książki nie napisał. Dla mnie rewelacja, nie mogłam się oderwać.

Lubię Żulczyka za jego rozmyślanie, dialogi i sytuacje, gdzie granica między złem a dobrem jest tak cienka, że łatwo ją pomylić z kolejnym przecinkiem między słowami opisującymi ich różnice. Nie wiem nawet kiedy te 800 stron mi zleciało, ale to chyba zasługa Zyborka, który równie dobrze mógłby być moim własnym miasteczkiem.

Orbitowski kolejny raz pokazuje, że świetnie potrafi opowiadać kontekstem, otoczeniem, budowaniem świata, jednocześnie bardzo dobrze oddając realia – w tym przypadku schyłek PRL-u, drugą połowę lat 80. Jest również królem adaptowania realnych wydarzeń na potrzeby własnej opowieści – tutaj mistyka Kazimierza Domańskiego. To nie jest jednak historia o Domańskim, a wzięcie ram jego losów i próba opowiedzenia na ich podstawie czegoś uniwersalnego – w gruncie rzeczy o nas wszystkich. Fabuła jest ciekawa, ale trzeba dać się wciągnąć w klimat „gawędy”. Tym bardziej, że narratorem jest, z perspektywy całości, bohater drugoplanowy (im dalej w las, tym bardziej rodzi się pytanie – czy na pewno?). Po około 30% myślałem, co tutaj jeszcze może się wydarzyć? Przecież po zbudowaniu tła chyba wszystko już widziałem. A jednak wydarzyło się sporo – tyle że w swoim, niespiesznym tempie. Czy „Kult” może być trochę nużący? Tak, jeśli ktoś nie wsiąknie w PRL-owski klimat i nie przypadnie mu do gustu ten sposób prowadzenia narracji. Tutaj polecam audiobooka. Ta forma odbioru wydaje się wręcz stworzona do gawędziarskiego stylu opowiadania, zwłaszcza że lektorem jest Janusz Chabior, którego głos znakomicie pasuje do roli Zbyszka.

Radio Armageddon to literatura buntu, ale buntu przeżywanego naprawdę, a nie tego, który da się zamknąć w haśle czy efektownym geście. To bunt emocjonalny, intensywny, często sprzeczny, bardzo cielesny i bardzo ludzki. Taki, jaki towarzyszy okresowi licealnemu, kiedy sprzeciw wobec świata łączy się z ogromną potrzebą bliskości, miłości i uznania, a nihilizm nie jest jeszcze wypracowaną postawą intelektualną, lecz reakcją na chaos i brak punktów odniesienia. Czytałem tę książkę dużo wcześniej, a dziś wracam do niej z inną perspektywą i większym doświadczeniem czytelniczym. I to, co uderza najmocniej, to fakt, jak bardzo ta powieść jest świadoma. Już tutaj widać pisarza, który doskonale panuje nad językiem, rytmem narracji i emocjami bohaterów. Nie ma w Radio Armageddon przypadkowości ani literackiej nieporadności. Jest za to precyzyjne uchwycenie stanu psychicznego młodych ludzi, którzy próbują zdefiniować siebie w świecie, który wydaje się im zamknięty i obojętny. To literatura łotrzykowska w najlepszym znaczeniu tego słowa. Bohaterowie są niejednoznaczni, impulsywni, często niekonsekwentni, ale właśnie dlatego prawdziwi. Żulczyk nie idealizuje buntu i nie zamienia go w manifest. Pokazuje go jako doświadczenie konieczne, ale trudne. Jako moment formujący, który daje poczucie siły, a jednocześnie niesie ze sobą samotność, lęk i poczucie niezrozumienia. Bunt obecny w Radio Armageddon nie dotyczy wyłącznie systemu w sensie społecznym czy instytucjonalnym. To sprzeciw wobec dorosłości, wobec świata, który zdaje się mieć już gotowe scenariusze dla każdego. To niezgoda na role, które trzeba przyjąć, zanim jeszcze zdąży się zadać pytanie, kim naprawdę chce się być. Jednocześnie bardzo wyraźnie wybrzmiewa tu potrzeba miłości, akceptacji i bycia zauważonym. To napięcie między sprzeciwem a pragnieniem bliskości stanowi emocjonalny rdzeń tej powieści. Silnie obecna jest również samotność. Samotność przeżywana w grupie, w relacjach, które z założenia mają dawać oparcie. Bohaterowie są razem, ale każdy z nich nosi w sobie osobne poczucie wykluczenia i braku zrozumienia. To właśnie ten element sprawia, że książka nie traci aktualności wraz ze zmianą realiów i języka. Patrząc dziś na całą drogę literacką Jakub Żulczyk, widać wyraźnie konsekwencję, a nie zerwanie. Tematy obecne w Radio Armageddon powracają w jego późniejszych książkach w innych konfiguracjach i z inną intensywnością, ale fundament pozostaje ten sam. To proza zainteresowana emocjami, mechanizmami władzy, samotnością i potrzebą sensu. Dlatego jestem przekonany, że Żulczyk będzie czytany jeszcze długo, także przez kolejne pokolenia. Jego książki mają wszelkie cechy literatury, która z czasem staje się punktem odniesienia. Cieszę się, że mogę dziś wrócić do Radio Armageddon i opublikować tę recenzję. Nie z potrzeby rewizji czy korekty ocen, ale z poczucia, że to książka, do której warto wracać. Jako do zapisu momentu buntu, który w różnych formach wpisuje się w życie każdego z nas.

Przeczytałam tę książkę już trzy razy. Dwukrotnie w ciągu jednego weekendu (choć za drugim razem obiecywałam sobie, że będę się nią dłużej delektować, ale nie wyszło). Trzykrotnie daje najwyższą ocenę, jestem psychofanką "Jak zawsze", uwielbiam opisy Warszawy, uwielbiam oko puszczane do czytelnika i wszystkie easter eggi, uwielbiam przemyślenia o życiu.

Orbitowski z fabularyzowania prawdziwych historii zrobił swój znak rozpoznawczy. Tym razem opisuje bezsensowne zbrodnie (o ile jakakolwiek zbrodnia ma sens),których dokonał Jacek Balicki, pierwowzór xiążkowego Jędrka. Ta okrutna historia staje się dla Orbitowskiego okazją by poruszyć tak ciekawe tematy jak destrukcyjny wpływ alkoholizmu na rodzinę, bezradność dzieci wobec wygórowanych oczekiwań rodziców, rodzice deklarujący troskę i miłość wobec dzieci ale pozostający tylko w sferze deklaracji, nuda i bieda rodzące agresję. Zwłaszcza wątek stopniowo osuwającego się w odmęty choroby alkoholowej "tatka", który bardziej niszczy swoich najbliższych niż siebie samego jest bardzo przejmująco pokazany.

Fascynująca, egzotyczna opowieść o zupełnie innym świecie Indii i Afganistanu, ludziach, miejscach, obyczajach. O bogactwie świata, jaką jest ta niepowtarzalna różnorodność kultur. Ale ważniejsza jest chyba opowieść o głównym bohaterze, który trochę jak współczesny Hiob traci wszystko i spada na samo dno, by wstać i wszystko odzyskać. Porywająca, choć miejscami nierówna i pod koniec trochę nużąca, niemniej warto. Zdecydowanie.

Co roku paczka znajomych ze studiów wyjeżdza razem ze swoimi rodzinami na wakacje. Tegorocznym punktem ich urlopu jest mała wieś, skryta między pięknymi jeziorami i lasami. Podczas wypoczunku starzy znajomi rozpamiętują przeszłość, pojawiają się kłótnie i rodzą się waśnie. Następnego dnia znika córka jednej z par, niestety nikt nie jest w stanie odnaleźć dziewczyny. Rok po tragedii ojciec wraca do Żmijowiska, by ponownie podjąc próbę odnalezienia Ady. Jednak nie on jedyny postanowił odwiedzić stare miejsce... Autor serwuje nam historię z rozbudowanymi wątkami i intrygującą fabułą. Co się stało z Adą? Tego nikt nie może ustalić, sami również się zastanawiamy co spotkało dziewczynę. Akcja jest dość dynamiczna, autor odkrywa przed nami karty, by po chwili wszystko obrócić o 180 stopni. Czytając tą opowieść, jesteś świadkami dużej analizy psychologicznej bohaterów. Badamy ich motywacje, dylematy, charakter. Każdy jest inny, oryginalny. Ta książka to była moja pierwsza styczność z piórem autora i wywołała u mnie na tyle pozytywne emocje, by sięgnąć kolejno po następne pozycje od Wojciecha Chmielarza. Jedna rzecz do której mogłabym się przyczepić, to sama końcówka książki. Dla mnie prędzej rozczarowanie niż zaskoczenie, jednak cała lektura zdecydowanie na plus.

Zbiór bardzo ciekawych reportaży, które czyta się momentami jak science fiction. O wielu rzeczach dowiedziałem się po raz pierwszy, widocznie żyję pod kamieniem, bo przy internetowej weryfikacji reportaży okazywało się, że były szeroko znane. Niestety przy weryfikacji wychodziły też nieścisłości. Możliwe, że to wynik formatu, który z założenia wycina mniej chwytliwe wątki. Takie trochę gazetowe rozwiązania. Niefajne było też jechanie na tym co modne. Wiem, że łatwo i nośnie jest krytykować dobrodziejów, ale powinna być zachowana równowaga. Jakoś przy Trynkiewiczu nie było rozmów z innymi wuefistami i wizyt w kuratorium. Powyższe nie przesłoniły jednak dobrej roboty p. Kopińskiej. Przeczytałem z wielką ciekawością. Godna polecenia.

kolejny raper napisał książkę, na szczęście nie autobiografię łechtającą swój narcyzm i wybujałe ego, tylko książkę, którą da się czytać, w którą da się porządnie wkręcić i przepaść na wiele godzin. ale żeby radość z pochłaniania tekstu udzieliła się czytelnikowi, musi on wcześniej poznać osobowość oraz styl pisania rapera Mesa najlepiej z piosenek bądź felietonów warszawskiej gazety. inaczej będzie miał wrażenie, że to grafomańska nowomowa i odłoży lekturę po pierwszym rozdziale. historia przedstawiona w książce traktuje o producencie muzycznym, trzydziestoparoletnim Walterze, który nie potrafiąc się dostosować do świata w którym żyje, postanawia dostosować świat do swojego życia. a świat ten to Warszawa XXI wieku, w którym lajki, suby, shery, wyświetlenia etc. sterują ludźmi wyznaczając wartości oraz standardy życia. styl pisania rapera może na początku zniechęcić, bo wydaje się przekombinowany oraz za bardzo zakręcony rozpraszającą wielowątkowością. dużo w nim nowomowy, zbędnych wtrąceń z angielskiego, które są pewnie crossem stylu pisania tekstów hip hopowych jak i punchline'ów, mogących śmiało upokorzyć przeciwnika w niejednej bitwie freestajlowej. Mes czasami na siłę chce przekonać czytelnika, że włada wielkim zasobem słów, że używa metafor jeżących włos na głowie i to jest moim zdaniem nie potrzebne, ponieważ wiadomo, że raper taki jak on, niejeden słownik języka polskiego wciągał nosem. na szczęście, gdy tylko przyzwyczaimy się do techniki jaką zaproponował autor w opowiadanej historii, #dwapsyprzeżyły wchodzą w umysł idealnie. cieszy mnie to, że rapowanie, pisane tekstów piosenek solidnie zagruntowało fundamenty do tworzenia literatury. to chyba naturalna kolej rzeczy, bo przecież rap się kiedyś skończy. cieszy mnie również to, że Piotrek ma spory bagaż doświadczeń jeśli chodzi o osobę publiczną i nie odbije mu palma jak tym szaro burym i ponurym instapisarzom, których w jednej chwili ktoś zauważy, a którzy to później nie potrafią odnaleźć równowagi pomiędzy rzeczywistością, a blichtrem stołecznej imprezy z czerwonym dywanem. cieszę się Piotrek, że pokazałeś nas Ślązaków z dobrej strony mimo, że przeżycia Waltera (śląskie imię) mogły zawierać wątki autobiograficzne niekoniecznie miłe. dziękuję także za dużą ilość follow-up'ów z polskiego hip-hopu. tego moim zdaniem brakuje polskiej literaturze. przyznaj Piotrek, że Walter to twoje alter-ego? też mam ochotę czasami kogoś kropnąć.

Dorota Masłowska to pisarka wzbudzająca skrajne emocje, lecz pozostająca niewątpliwie mistrzynią w obserwowaniu Polaków. Dała temu wyraz w swoich wcześniejszych książkach, a w „Innych ludziach” tylko to potwierdza. Tym razem opisuje rzeczywistość w oryginalny sposób, bo w rytmie rapu, w który wpisane są losy mieszkańców brudnej, zmęczonej i pełnej frustracji Warszawy. Jak Iwona, która ma pozornie wszystko: nowocześnie urządzone przez słynnych architektów mieszkanie, syna i zapewniającego komfort ekonomiczny męża. Świetnie czuje się w Kambodży, gdzie w luksusowych hotelach karmi się wdzięcznością ludzi, rozdając im napiwki, bo wreszcie może poczuć się kimś ważnym i zadowolonym z siebie. W Polsce czuje się tylko nieszczęśliwa. Na zewnątrz piękna i elegancka, w środku to kłębek lęków. Szuka ucieczki w leki, przypadkowy seks i zakupoholizm, co pomaga tylko na chwilę, wyzwalając z czasem wyrzuty sumienia. Szuka więc dalej – na instagramowych profilach znajomych - w ich nowych samochodach i idealnych aranżacjach domów. Podziwia ich pełne sukcesu twarze i czuje, że to są prawdziwi szczęśliwcy, którym za wszelką cenę musi dorównać. Postanawia więc żyć jak oni. Razem z mężem pojadą do Australii albo Nowej Zelandii, wrzuci zdjęcia do sieci i będzie obsesyjnie śledzić, ilość polubień. Na drugim biegunie tej samej Warszawy spotykamy Kamila – młodego człowieka z patologicznego środowiska, niedoszłego rapera żyjącego na wieczny kredyt u dilera. Dla Iwony ta pozornie bliska relacja jest jedynie rozpaczliwą próbą wypełnienia dojmującej pustki i reakcją na emocjonalny chłód męża. Ich spotkanie to zderzenie dwóch osobnych światów, między którymi nie ma szans na żadną nić porozumienia. Brak wspólnego języka i emocjonalna próżnia sprawiają, że ich relacja - ograniczona wyłącznie do sfery seksualnej - pozostaje jałowa i pozbawiona szans na jakąkolwiek autentyczną więź. Kamil nie marzy o Kambodży - on marzy o tym, by w końcu wydać płytę i wyrwać się z dusznego bloku, w którym każdy dzień smakuje tak samo beznadziejnie. Choć dzielą ich pieniądze i pochodzenie, oboje wpadają w tę samą pułapkę fasadowości. Niezależnie od stanu konta, w świecie pokazanym przez Masłowską liczy się tylko to, co zewnętrzne i namacalne, co ma dawać choćby chwilowe złudzenie bycia kimś ważnym. Markowy but i ciuch, luzackie podejście do życia – to obowiązkowe rekwizyty, które trzeba wystawić na pokaz. Do tego rygor siłowni, mający rzeźbić ciało, które maskuje puste wnętrze. To świat zewnętrznego blichtru i wewnętrznego rozpadu, gdzie pod fasadą pozornej normalności pulsują niepewność i lęki. Masłowska przygląda się nie tylko dorosłym. Krytycznie patrzy na nastolatków, w których już teraz dostrzega zalążek przyszłej Iwony czy kolejnego Kamila. Problemy nie znikają przecież z czasem – one pęcznieją, sprawiając, że życie zaczyna boleć coraz bardziej. Młodzi nie szukają jednak ucieczki; pozbawieni motywacji, trwają w maraźmie, żyjąc z dnia na dzień bez wytyczonej ścieżki czy konkretnego celu. Karmiąc się jedynie doraźnymi impulsami i mglistymi marzeniami, bezwładnie dryfują przez życie jako ludzie o nieokreślonej tożsamości. Autorka bez skrupułów demaskuje wszechobecną bylejakość. Krytykuje miałkość egzystencji, poziom kształcenia, jakość kultury i metody wychowania – wystawia surową ocenę naszej staczającej się mentalności. Robi to niemal mimochodem, wtrącając kąśliwe uwagi o polityce, nauce czy postępującym zatarciu tożsamości we współczesnym świecie. To obraz rzeczywistości, która bezpowrotnie traci swój fundament. Masłowska pokazuje świat, w którym nastąpił całkowity zanik więzi i uczuć. Ludzie, choć blisko siebie, są rozdzieleni ekranami iPhone’ów. Zagubieni w rzeczywistości pozbawionej zasad i wartości, szukają ratunku w lekach, alkoholu i dragach. To lekarstwa, które tylko na moment pozwalają zapomnieć o wewnętrznych koszmarach. „Inni ludzie” to opowieść o wielkim braku - braku miłości, braku zakotwiczenia i braku języka, który potrafiłby nazwać nasze nieszczęście inaczej, niż przez wulgaryzmy lub reklamowy slogan. Autorka niczego nie upiększa. Zostawia nas w samym środku dusznej, warszawskiej atmosfery, z echem rapowanego bitu w uszach i niewygodnym pytaniem o to, czy tytułowi „inni” to w jakichś częściach nie my sami. To lektura skłaniająca to tego, by pod warstwą blichtru dostrzec to, co w nas najbardziej kruche i prawdziwe. Głównym bohaterem książki jest tu bez wątpienia język. Po raz kolejny Masłowska zachwyca umiejętnością posługiwania się nim oraz niezwykłą zdolnością przelewania na papier obrazów z otoczenia, układając je tym razem w raperskie rytmy i rymy. Błyskotliwie miksuje wulgaryzmy z poetycką frazą, wysuwając żywioł języka na plan pierwszy. Niełatwo dorównać jej w grze słownej i ironicznym dystansie - Masłowska dokonuje tu wirtuozerskiej sztuki, składając z językowego rynsztoka duszny, rapujący i przeszyty rozpaczą poemat.

Co się ubawiłam, to moje. Prychnięciom i uśmiechom jednak towarzyszyła nutka goryczy, która korelowała z uczuciem przemijającego czasu. Choć Warszawę znam z opowieści i krótkich wojaży, bo nie miałam okazji zagościć w niej na dłużej niż dzień, Baśka przybliża jej klimat na tyle, by poczuć się, jak wśród swoich. Smaczki z mazowieckiej gwary, a precyzyjniej mówiąc - ochockiej gadki, wpływają na autentyczność opowieści Wojtka Friedmanna. Jako rodowita Łomżynianka, silnie związana ze swoim podregionem i miasteczkiem, używająca niektórych z powiedzonek na co dzień, odbieram te lingwistyczne frykasy z niekrytym entuzjazjmem. Tę historię połknęłam na raz. Mimo, że krótka, to intensywna i nasycona kontekstem. Bardzo polecam! Swoją drogą... Długo czekałam, aż Baśka zawita na Legimi. Jakże się ucieszyłam, kiedy w końcu, wyszukując ją przypadkowo, ujrzałam ikonę okładki. Panie Wojtku, dziękuję bardzo!

“Serotonina” to opowieść o człowieku, który stracił chęć do istnienia. Narrator nie jest outsiderem, ofiarą, jest beneficjentem świata liberalnych wartości, dobrobytu, nieograniczonych możliwości. Mimo to wolność okazuje się ciężarem, z którym nie potrafi sobie poradzić. Houellebecq gra starymi motywami: znudzenie, brak celu, hedonizm, który staje się przymusem. Życie to pogoń za hormonem radości, bodźcem, atrakcyjnością, chwilowym hajem. Problem w tym, że na dłuższą metę nie da się tego utrzymać. Kurtyna opada i zostaje pustka. Gorzka diagnoza społeczeństwa niezasługującego na wolność, bo nie potrafi jej zagospodarować, podskórnie tęskniącego za feudalizmem (pochwała działań kolegi wywodzącego się z tysiącletniej arystokracji). Wolność mylona z anarchią, autonomia z prawem do dowolności. W efekcie powstaje świat rozproszonych egoistów, podatnych na modę, fascynację, obietnicę sensu. Liberalizm, komfort, wolność prowadzi nie do spełnienia ale do apatii. Rozpadają się więzi społeczne, rodzinne, człowiek ma prawo zniknąć i nie można go szukać. Powstaje człowiek zmęczony, obojętny, przegrzany światem, “nic mu się już nie chce”. W tym pejzażu widać też dobrze znane z innych książek nuty mizoginii, mizantropii, flirtu z populizmem. Nie szokuje to, tak jak przy pierwszej książce. Można czytać raczej jako kryzys warstw uprzywilejowanych, które odkrywają, że świat nie układa się wg ich porządku. Idea zrodzona w latach 60. XX wieku wyczerpała się, wynaturzyła. Najbardziej przejmujący jest jednak sam bohater. Pogrąża się w apatii, depresji, coraz bardziej bierny, aż w pewnym momencie groteskowy. Jego tragedia polega na całkowitym braku perspektyw. Autor nie daje mu żadnej nadziei. A jeśli przez to sugeruje, że świat ma upaść, by narodził się nowy. To nie podsuwa nawet zarysu nowego projektu. Zostajemy z diagnozą, końcem bez początku. I może właśnie w tej pustce jest najbardziej niepokojący wymiar książki?

Jak dla mnie to świetny debiut literacki. Po tę książkę sięgnęłam z ciekawości, bo przypadkiem znalazłam ją w bibliotece. Nie ma tu nudy, a są za to świetnie ukazane przemyślenia bohaterów, Niety i Borysa. Ona stawia się życiu przy byle okazji, on nie chce wchodzić mu w drogę. Ich przypadkowe spotkanie uruchamia ciąg następujących po sobie zdarzeń. Wspólna podróż na pogrzeb i wizyta na przypadkowej stacji paliw tylko to potwierdza. Jak się okazuje nic nie dzieje się bez przyczyny. Do tego wątek kryminalny zaskakuje. To wyborna powieść. Jestem na Tak.

Liczył się tylko jazz Jazz, stosując duże uproszczenie, zanim jeszcze przybrał formę bluesa, swingu czy ragtime’a i na długo przed pojawieniem się w Nowym Orleanie zespołów dixielandowych, był muzyką przywiezioną z Afryki przez jej zniewolonych mieszkańców - muzyką Niewolników. Rytmiczną, swobodną, pełną improwizacji, angażującą słuchaczy i wykonawców, a co najważniejsze wyrażającą tęsknotę za wolnością. Nie wiem, co bardziej – czy to właśnie te cechy jazzu, czy jego amerykańskie, imperialistyczne pochodzenie, sprawiały, że w pierwszych latach powojennych był szykanowany, a nawet wręcz tępiony. Mimo dużej popularności w latach trzydziestych, po roku 1948 aż do 1957 jazz w Polsce musiał zejść do podziemia - nazwano ten okres „katakumbowym”. Właśnie mniej więcej w tym momencie rozpoczyna się ta niezwykła biografia. Introwertyk. Mówili o nim: „Najczęściej wydaje się nieobecny. Siedzi w środku samego siebie i nikomu się nie zwierza z tego, co czuje, o czym myśli. Przezywają go Nietoperz, bo wygląda jakby spał w dzień” [1]. Krzysztof Komeda Trzciński – pianista jazzowy, ale przede wszystkim kompozytor utworów jazzowych i muzyki filmowej. Kiedy okazało się, że trudno mu godzić pracę lekarza z pasją muzyczną, zrezygnował z wykonywania zawodu. To kompozycje muzyki filmowej przyniosły mu największą popularność i są rozpoznawane nawet przez osoby, które deklarują, że jazzem się nie interesują. Zilustrował muzycznie przeszło 60 różnych filmów: fabularnych, dokumentalnych, animowanych, w tym ponad 10 w reżyserii Romana Polańskiego. Ze swoim zespołem Komeda Quintet nagrał słynny album „Astigmatic”, uważany za jeden z najlepszych w tzw. polskiej szkole jazzowej. Kolejna biografia Krzysztofa Komedy Trzcińskiego może nie zainteresowałaby mnie tak bardzo, gdyby nie jej podtytuł: „Osobiste życie jazzu” i nazwisko autorki. Wcześniejsze publikacje Magdaleny Grzebałkowskiej - jej biograficzny debiut „Ksiądz Paradoks. Biografia Jana Twardowskiego” i „Beksińscy. Portret podwójny” - sprawiły, że mniej więcej wiedziałam już, czego się spodziewać i miałam pewność, że w warstwie biograficznej książka mnie nie rozczaruje, ale byłam jednocześnie ciekawa, w jakim stopniu autorka wywiąże się z sugerowanej w tytule obietnicy przedstawienia kulis (skoro „życie osobiste”) polskiej sceny jazzowej. Ani w jednym, ani w drugim aspekcie nie rozczarowała mnie ta biografia i zapewniam, że początki nowoczesnego jazzu w Polsce nie są w niej tylko tłem. Nie wiem, czy już w założeniach miał to być projekt komplementarny, ale taki jest - w mojej ocenie - efekt. Można czytać ją dla Komedy, można również wyłącznie dla jazzu. A czyta się ją jak dobrą powieść. Emocje rosną, a utrzymać uwagę czytelnika na niemal 500 stronach nie jest łatwo. Zakończyłam z przyspieszonym tętnem, mimo że doskonale wiedziałam, w jaki sposób skończy się ta historia - że jej bohater odejdzie przedwcześnie, tragicznie, a jednocześnie chciałoby się powiedzieć bezsensownie i niepotrzebnie (choć w obliczu śmierci brzmi to nieodpowiednio). Krzysztof Komeda Trzciński urodził się w 1931 roku, a zmarł w 1969, mając zaledwie 38 lat. Jeśli prześledzimy losy jego innych sławnych rówieśników, w tym również wielu przyjaciół, to zauważymy, że i oni odchodzili zadziwiająco szybko, w równie feralnych okolicznościach, w sposób gwałtowny i w podobnym wieku: Zbigniew Cybulski (1927-1967),Bogumił Kobiela (1931-1969),Marek Hłasko (1931-1969),Andrzej Munk (1921-1961). Pojawiały się w związku z tym absurdalne teorie spiskowe tych, którzy w tym zbiegu okoliczności dopatrywali się działania sił nadprzyrodzonych, fatum, wpływu loży masońskiej, klątwy, satanistycznego spisku z udziałem Romana Polańskiego itp. Biografia Komedy również w tej sprawie udziela wielu wskazówek, opisując styl życia w Polsce lat powojennych (50., 60.). W okresie, kiedy muzycy i słuchacze musieli ukrywać się ze swoją pasją, czyli do roku 1956 i również później, kiedy mogli już oficjalnie dawać koncerty, wciąż towarzyszył im alkohol. Piło się często, dużo, a wynikająca z tego nonszalancja prowokowała tak wiele niebezpiecznych sytuacji, że należałoby się raczej dziwić, że nie zebrała jeszcze większego żniwa. Przyczyny bywały więc często prozaiczne, pozbawione ingerencji sił nieczystych, co nie zmienia faktu, że polska kultura u schyłku lat sześćdziesiątych straciła wielu obiecujących artystów, których twórczość mogła się dopiero rozwinąć. W tym miejscu można rozpocząć snucie innych teorii na temat przyczyn takiego zjawiska – pokolenie Kolumbów, ciągłe poczucie nietrwałości, nieposkromiony apetyt na życie ludzi, których młodość i świadome dzieciństwo przypadało na lata wojenne? Magdalena Grzebałkowska nie miała łatwego zadania. W przeciwieństwie do bohaterów dwóch poprzednich biografii, ten nie tylko odszedł wcześnie, ale był bardzo powściągliwy w wyrażaniu swoich emocji w innej formie niż za pośrednictwem muzyki. Nieliczne widokówki wysyłane z różnych miejsc na świecie, najczęściej do rodziców, oszczędne wywiady, których udzielił – to w zasadzie wszystko. Zostały utwory, nagrania i podkreślana przez wszystkich, wręcz symboliczna, małomówność. Informacje o Komedzie autorka zbierała, osobiście docierając do wszystkich, z którymi łączyły go jakieś prywatne lub zawodowe relacje. Na wstępnie przygotowanej liście zebrała ponad 160 nazwisk. Nie ze wszystkimi udało się przeprowadzić wywiady, ostatecznie, jak podaje, bazowała na około 80 rozmowach. Podróżowała w tym celu po Polsce i nie tylko, bo oprócz kilku bliższych wyjazdów zagranicznych, udała się tropem Komedy do Stanów Zjednoczonych. Dotarła do rodziny, muzyków, aktorów, innych uczestników życia muzycznego i ostatniego żyjącego świadka wypadku, który wydarzył się w Stanach Zjednoczonych. W oparciu o tę relację przedstawiła nową i bardzo wiarygodnie brzmiącą wersję wydarzeń, które stały się bezpośrednią przyczyną śmierci muzyka. Pozostała jeszcze żmudna praca w archiwach w poszukiwaniu dokumentów potwierdzających uzyskane informacje, karierę artystyczną kolejnych zespołów, które tworzył lub z którymi współpracował, oraz tych pokazujących tło – Polskę lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, a to wszystko przecież tylko etapy przygotowawcze. Książka ma nie tylko bogatą bibliografię, indeks nazwisk i źródeł. Podzielona jest na 100 zatytułowanych rozdziałów, z których każdy ma przynajmniej kilka podrozdziałów. Bibliografia załącznikowa podana jest na końcu książki, ale podzielona i ponumerowana w obrębie rozdziałów, co dobrze porządkuje informacje i dla mnie było dużym ułatwieniem. Pod względem merytorycznym jest przygotowana niezwykle starannie - dla osób szczególnie interesujących się jazzem, kulturą czy wręcz historią lat powojennych może być prawdziwym „źródłem źródeł” do dalszego zgłębiania tematu. W samej biografii znajdujemy już wiele informacji o życiu codziennym, imprezach towarzyszącym koncertom, lokalach – Piwnicy pod Baranami, słynnym SPATiF-ie, kontaktach towarzyskich, cenach, jakie obowiązywały, problemach, jakie mieli muzycy ze zdobyciem instrumentów, płyt, a nawet ubrań. Pojawiają się tu nie tylko postacie ze świata muzyki jazzowej jak Andrzej Trzaskowski, Tomasz Stańko, Jerzy Milian, Andrzej Kurylewicz, Wojciech Karolak czy Urszula Dudziak, czołówka świata filmowego z Romanem Polańskim, Jerzym Skolimowskim, Witoldem Sobocińskim, również Leopold Tyrmand, Krystyna Sienkiewicz i wiele innych osób – ich indeks zajmuje dwanaście stron drobną czcionką, więc przytaczam tylko tych, którzy zwrócili moją szczególną uwagę. Autorka szczególnie dokładnie relacjonuje pierwszy festiwal jazzowy w Sopocie oraz powstanie (w 1958 r.) i kolejne edycje słynnego Jazz Jamboree. Nie jest to jednocześnie biografia pozbawiona wątków bardzo osobistych, dotykających życia prywatnego artysty - małżeństwa z Zofią, która była jednocześnie jego menadżerką (trzeba przyznać bardzo, jak na te siermiężne czasy, skuteczną i aktywną) - związku trudnego, ze smutnym zakończeniem. Zofia jest dla mnie niemniej ważną bohaterką w tej historii. Pozostaje w tle Krzysztofa Komedy, jest „czarnym charakterem” – dominująca, zaborcza i - jak podkreślają rozmówcy Magdaleny Grzebałkowskiej - przemiła, pod warunkiem, że nie pod wpływem alkoholu. Postać bardzo niejednoznaczna, jak na czasy wczesnego PRL-u niezwykle nowoczesna, która odegrała ważną rolę w życiu muzyka, a jej życiorys mógłby być materiałem do osobnej historii. Poza świetnym publicystycznym stylem - oszczędnym i skupionym na przedstawieniu tylko dobrze udokumentowanych faktów - bez nadinterpretacji wydarzeń czy luźnych domysłów, biografia Krzysztofa Komedy Trzcińskiego jest jednocześnie przygodą literacką, wycinkiem z historii jazzu w Polsce, zapisem reporterskiego śledztwa i próbą stworzenia portretu psychologicznego postaci w jednym. Jestem pod jej wielkim wrażeniem, cieszę się, że mam ją na swojej półce. 1. Magdalena Grzebałkowska, „Komeda. Osobiste życie jazzu”, Wydawnictwo Znak, 2018, s. 49 Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie bez zgody autora zabronione.

Bardzo dobrze spełnia swoją rolę – humorystycznego, prostego czytadła. Naprawdę zabawne, lekkie. To zapewne literacki grzech tak stwierdzać, ale mi osobiście bardziej przypada do gustu właśnie takie coś, niż chociażby nagrodzone „Ten się śmieje, kto ma zęby" Zyty Rudzkiej, a do tego jest to bardzo solidny punkt odniesienia. W „Ten się śmieje" też mieliśmy przygody „zwykłego, nieidealnego człowieka", jednak tam całość była ponura, smętna, i chociaż samo w sobie to nie jest wadą (wszakże te książki są zupełnie różne),to po prostu mam wrażenie, że przez autorkę i bohaterkę przemawia nieprzyjemna, bezproduktywna gorycz i cynizm. Dla kontrastu „Emigracja" ma w sobie duszę lekką, chociaż mankamentem jest operowanie na tych samych zabiegach językowych, tzn. na przykład trochę zbyt duże nagromadzenie porównań, czyli warsztat pisarski rzeczywiście jeszcze może się znacznie polepszyć. Same w sobie fragmenty są rzeczywiście zabawne, ale przez ich częstotliwość tracą na sile. Styl nieidealny, ale bezpretensjonalny, książka z przymrużeniem oka patrzy na wszystkie sytuacje i ma do nich ludzki dystans, jest w tym jakiś zachwyt po prostu ludzkim istnieniem włącznie z tymi wszystkimi głupotami. Sympatyczny klimat anegdoty snutej przez jakiegoś wujka czy kumpla. Gdyby jakiś znamienity autor napisał dokładnie to samo, to by dostał nagrodę, że „O rety, jakieś innowacyjne jest wprowadzenie internetowego stylu do literatury, cóż to za eksperyment, ta niesamowita, współczesna adaptacja szlacheckiej gawędy obnaża przywary i kompleksy Polaków!". A to po prostu śmieszna, prosta książka.

Książka napisana przez Polańskiego A. D. 2015 i na tym roku kończy się ta autobiografia. Dobrze mi się czytało. Gość ma talent do pisania, a nie sądzę jakoś by ktoś to za niego pisał. Czytałem w swoim czasie autobiografię wokalisty Aerosmith i była to tragedia. Trzeba przyznać, że książka tego reżysera jest bezpruderyjna. Wątki o relacjach seksualnych z kobietami tak bez żadnego wstydu napisane, ale to dość typowe dla świeckich Żydów. Podobnie było jak czytałem którąś z książek Singera. Początek książki to czasy przedwojenne i wojenne, potem komuna i życie na zachodzie, następnie za wielką wodą. Wszystko jak należy, w kolejności, prawienie. Co ciekawe Polański w autobiografii jakoś specjalnie nie ukrywa pociągu do dziewczynek w wieku wczesno nastoletnim. Oczywiście one tak dojrzałe, że wygląd zewnętrzny oszukiwał. Sam nie wiem, śliski temat więc ocenę niech sobie czytelnik postawi sam w tej tematyce. Dla pragnących wiedzy o jego filmach: Sporo tu o tworzeniu jego klasyków i jak dla mnie dość szczegółowo, ale wcale się tym nie zmęczyłem. Nie jestem znawcą jak się robi film od podstaw i nawet mnie to nie interesuje, ale podczas czytania nic się nie znużyłem w tych konkretnych treściach. Minus dla mnie poważny: Nic o filmie „Piraci”, który był dla mnie najlepszy w jego karierze oraz nic o „Gorzkich godach”. Szkoda.

Książka wciągająca, przedstawiająca realia życia dwóch bohaterek oraz ich życiowe zmagania i rozterki... Zostawia dużo niedopowiedzeń, ale też tym samym daje nam możliwość dokończenia tych historii... Polecam. Autorka wprowadza nas w świat życia w dużym mieście, ukazując je z perpektywy dwóch społecznie różniących sie kobiet, które jednak sporo łączy.