Na obrotowej scenie życia

Piękny styl i język. Przeżycia zatrzymane na kartach, trochę historii, której nie przeszkadza subiektywizm, bo to przecież pamiętnik. Kucówna nie epatuje sobą i daleko jej do powszechnego dziś ekshibicjonizmu. Może właśnie dlatego tak dobrze czytało mi się jej wspomnienia. Polecam tym, którzy szukają w literaturze liryzmu i głębi.

Dziwne życie uczuciowe miał pokrzepiacz polskich serc, a jaki charakter! Rozchwiany, drażliwy, koślawy, bubkowaty i tak nieprzystojnie skoncentrowany na sobie oraz na swych – jedynych słusznych, prawda – opiniach i przemyśleniach, że aż dziw bierze, iż tak „bujnie” (choć nie zawsze po swojej myśli) poczynał sobie z paniami. Z drugiej strony… Czasy były inne, pozycja kobiet, mimo raczkujących powoli zmian – właściwie żadna; a międzynarodowa sława, posłuch, uznanie, odpowiedni status społeczny jak dziś, tak i kiedyś potrafiły skutecznie przytłumić – czy to na potrzeby chwili, czy też na potrzeby wspólnego życia – najgorsze przywary mężczyzny. Wszelako śmiem twierdzić, że Henio-światowiec (choć sam wielokrotnie był zniewolony czystą siłą młodości i urody swych wybranek) każdą ze swych Marii wykończył na swój sposób. Jego samego zaś wykańczała w kontekście tych związków jedynie niekompatybilność marzeń z rzeczywistością. Resztę traktował jak szum w tle, nie jako coś godnego szczególnej atencji. Pięknie pisał ten Henio, pięknie przeżywał, ale – moim zdaniem – w środku był lodowaty, skostniały i niezdolny do żadnego porywu serca. Nie przypisywałabym też większego, a właściwie żadnego znaczenia faktowi, że wybierał/trafiał na same Marie. W XIX i na początku XX wieku było to najpopularniejsze żeńskie imię, więc w tym nie dopatrywałabym się żadnej magii i w ogóle nie poświęcałabym temu zagadnieniu czasu. Godnym uwagi, choć zarazem czymś nad wyraz nieprzyjemnym, wydaje mi się natomiast skłonność Sienkiewicza do młodszych, dużo młodszych dziewcząt, co w sumie doskonale pasuje do schematu: niedojrzały czy może lepiej: zatwardziały emocjonalnie, nieskory do żadnych kompromisów i ustępstw, żądny podziwu mężczyzna oraz młodziutka, łatwa „do ułożenia” zdobycz. Z całym bowiem szacunkiem do tych kobiet, do ich „pobocznych” zajęć i ambicji; każda (oprócz Liliowej Marii, skandalistki z upiorną mamusią, która utarła nosa staruszkowi) z nich nieomal bałwochwalczo, choć z różnych powodów, podziwiała Sienkiewicza; służyła mu dosłownie całą sobą, pomagała w pracy, pielęgnowała, zachęcała do pisania, znosiła marudzenia oraz przymykała oczy na dziwactwa i malkontenctwa. Do dupy z takim wieszczem. ;)

Przyznam, iż Pan Jerzy Waldorff zdołał mnie zaskoczyć. Myślałam, że dzięki oglądanym niegdyś programom telewizyjnym, znam Jego spojrzenie na świat. A jednak... Zaskoczyły mnie czas akcji i bohaterowie. Jedna noc i tak wiele postaci, których z pozoru nic nie łączy. Czytając kolejne rozdziały zmieniałam zdanie w tej ostatniej kwestii. Niejednoznaczność bohaterów liczę również na plus. Ci, którzy powinni prezentować odpowiednią klasę, rozczarowują. Ci, którzy - zgodnie ze społecznymi stereotypami - powinni jawić się jako źli, zdemoralizowani, okazują się osobami mającymi swoje zasady, przeżywającymi dylematy moralne. Lektura nie należy do łatwych, w zamian zachęca do refleksji.

O Modrzejewskiej każdy słyszał w szkole, że była dobrą aktorką i na tym nasza wiedza o tej kobiecie się kończy. Anna Bojarska w bardzo dostępnej formie przybliża nam postać polskiej artystki żyjącej w XIX wieku. Powieść o Helenie Modrzejewskiej obfituje w żywe opisy potknięć, upadków i ogromny wysiłek, dzięki któremu w końcu doceniono jej wyjątkowość na scenie. Powieść pokazuje kobietę grającą całe życie, bo przecież i ono jest teatrem. Nieudane związki, niepowodzenia zawodowe, problemy finansowe, zabory, powstania, marzenia o wielkiej sławie i ciągła wytężona praca nad sobą. Tylko wielka wiara i chęć spełnienia marzeń sprawiły, że pod koniec życia zdobyła sławę, uznanie, a także pieniądze, które pozwoliły jej zadbać o najbliższych. Ta z pozoru surowa kobieta o twardych zasadach, niewdająca się w zwykłe życie „artystycznego światka”, była czułą, kochającą matką, walczącą o syna, którego porwał konkubent. Liczne intrygi plecione dookoła jej osoby miały ją osłabić, stłamsić zapał młodej i zdolnej aktorki. Tak się nie stało. Wytężyła siły, by pracować ciężej. Całe jej życie to ciągła nauka: języków, ról, życia, ludzi. Z wiekiem znikała jej wiara w niewinność ludzkich czynów. Książka pozwala spojrzeć na sukcesy wielkich ludzi z innego dystansu: patrzymy na ich życie od kuchni, czyli od strony, od której wcale nie musi być tak pięknie, jak nam się wydaje z perspektywy nielicznych informacji.

Oto wspomnienia Reżysera, łagodnie ironicznie obserwującego sprawy tego świata. Twórca kultowych komedii: ,, Dzięcioł " i ,, Czterdziestolatek" , które oglądam cyklicznie, nieustająco i wyobrażam sobie jaki mieli ubaw pisząc scenariusz, w tandemie z K.T. Toeplitzem ! ,, Czterdziestolatek" - mój ulubiony polski serial komediowy. Ach, te monologi filozoficzne wygłaszane przez inż.Gajnego ....mówione felietony doktora Stelmacha... Kobieta Pracująca - głos zdrowego rozsądku, ekspert wszech nauk ... 'chodząca encyklopedia' :) Ze szczególnym sentymentem przeczytałam o sopockim molo ,, ...ma coś ze scenerii uniwersalnej ". Szło się na molo ,, ...rozmowy, nastroje, abstrakcyjne żarty (.. ) Czasami mgła i szło się aż do dzwonu...Wisiał tam, aby w razie braku widoczności dzwonić i ostrzegać o niebezpieczeństwie (..) Każdy wtedy uderzał w dzwon, a głos jego smutno rozchodził się po wodzie zlewającej się z horyzontem...I wtedy nawiązywano do Hemingwaya : ' Nie pytaj komu bije dzwon. Bije on zawsze dla ciebie...' Ulegaliśmy egzystencjalnym wzruszeniom i wracaliśmy do szarej rzeczywistości (..) " Zabawnie opisuje słynny basen "Legii" gdzie w upalne dni chłodziła się warszawka ,, ... Piękna Ula, piękniejsza niż okręt pod pełnymi żaglami, konie w galopie i niebo nad nami (..) Żali się, że ,, ... Komedia , śmiech , rozrywka traktowana jest wśród krytyków i tzw. środowisko jako sztuka niższa. Właściwie lekko pogardzana ( ...) Komedie trudno zrobić. O wiele łatwiej zasmucić, wycisnąć łzę wzruszenia (...) Można bardziej lub więcej płakać (..) W komedii musi być trafione w dziesiątkę (..) ' Komikowanie' jest trudną sztuką." Podobnie pisał T. Boy- Żeleński. Oprócz wspomnień branżowych - zabawnych - filmowych, towarzyskich są i filozoficzne refleksje ...cytuje Ciorana. Wspomina filmowo i porównuje ,, ... Za moich czasów każde zbliżenie między kochankami kończyło się panoramą na okno, księżyc lub lecące żurawie " :) Lubił filmy estetyczne, z dobrą muzyką, a taka harmonia wygasła, oprócz nielicznych wyjątków, z końcem lat 70 tych. Pamiętam jedną z ostatnich wypowiedzi Stanisława Lema na temat kina, mówił że dla niego współczesne kino to mniej więcej coś takiego : ,,..urocza dziewczyna... okazuje się być okrutną morderczynią bez serca ... i bez majtek.'' Książeczka szczupła, o nietypowej konstrukcji, anegdoty przeplatane aforyzmami. ,, ... Kiedyś Himilsbach siedząc w jakiejś spelunce nad piwem w towarzystwie Głowackiego, koledze z Pragi, który chciał sie dosiąść, powiedział po prostu : Nie wp...dalaj sie na Parnas, dobrze ?! " Gdzie dzisiaj Parnas...

Concerto d'amore przedstawia historię dojrzałego mężczyzny, ale oczywiście niedojrzałego emocjonalnie, który spotyka kobietę po przejściach. Spotkanie to poprzedzone jest dość długim wstępem. W książce pełno snów, wizji, ukrytych znaczeń, symboli, mitycznych bohaterów. Kto wierzy w sny, temu na pewno książka spodoba się. Pozytywnie zaskoczyła mnie subtelnie przedstawiona erotyka, zmysłowość i seksualność bohaterów. Czy ,,Concerto d'amore" to powieść o miłości? Myślę, że nie. Raczej o pragnieniu jej, oczekiwaniu i jakiejś niewypowiedzianej rozpaczy, bo bohaterowie są po prostu smutni. Dojrzali do miłości, której w ich życiu zabrakło. A kiedy ona już wreszcie przychodzi, to... tego nie zdradzę. Jeśli jesteście ciekawi - zapraszam do lektury.

Z przyjemnością poznałam losy Marii i Piotra a potem ich córek, w tej rodzinie wybitność przechodziła z pokolenia na pokolenie. Maria i Piotr to dla mnie przykład wspaniałej miłości, w której wspólna pasja jeszcze bardziej łączy. Doszukałam się opinii, że byli parą szaleńców jednak ja nie widzę w ich życiu nic szalonego - tylko pasję, której ludziom dziś brakuje, wybitne umysły muszą przerażać skoro wytyka się ich jako szalonych.

Stefania Grodzieńska, tym razem nie we wspomnieniach, ale w odsłonie satyrycznej. Tytułowe kawałki zaś, to nic innego jak teksty pisane na zamówienie, między innymi do „Szpilek”, „Przekroju”, „Kobiety i Życia”. W tym zbiorku znajduje się wybór tych lepszych i najlepszych, według autorki, felietonów i humoresek, posegregowany zgodnie z czasem ich powstawania. Są płodne i obfite lata czterdzieste, wydajne: pięćdziesiąte, sześćdziesiąte i siedemdziesiąte oraz chude i smutne lata osiemdziesiąte, a na koniec odkrywcze lata dziewięćdziesiąte. Mimo iż sporo kawałków z tych wczesnych lat już znałam, to nie czułam rozczarowania, bo dobrego humoru przecież nigdy dość. Smakoszy twórczości autorki nie zdziwi na pewno moja sympatia do serii felietonów zatytułowanych „Spotkania z Alicją”. Alicją, która jest trochę oderwana od rzeczywistości i postrzega świat nieco inaczej niż wszyscy. Myślę, że sporo takich Alicji chodzi po świecie i wielu z nas posiada je w swoim, bliższym bądź dalszym, otoczeniu. Alicja była, jest i będzie, co udowodniła córka pani Stefanii, Joanna Jurandot – Nawrocka, pisząc i dołączając do tego zbiorku całkiem udany tekst pt. „Alicja na nowe tysiąclecie”. Można w nim zaobserwować, że „alicjowatość” przechodzi z pokolenia na pokolenie i wciąż jest aktualna. Świetny też jest tekst z lat sześćdziesiątych o braku w języku polskim… feminatywów, gdy jeszcze to pojęcie nie zostało wymyślone ani spór, o ich używanie bądź nadużywanie. I co ważne dla mnie, w tej książce znalazłam odpowiedź, dlaczego akurat „Urodził go „Niebieski Ptak” jest moją ulubioną książką wspomnieniową autorki, bo jak sama pisze, powstał on „ze smutku i z tęsknoty”. Dla zainteresowanych. Mój ulubiony tekst z Alicją w rolach głównych to ten zatytułowany „Alicja bez twarzy”. Poniżej fragmenty. „Spotkałam Alicję. Ledwo ją poznałam, bo trzy czwarte twarzy zakrywały jej ciemne okulary, sięgające od połowy czoła do linii ust. (…) - Witaj, Alicjo! Co cię skłoniło do włożenia czegoś podobnego? Bolą cię oczy? - Strasznie. Ale dopiero od czasu, kiedy noszę te okulary. Nic przez te okulary nie widać, zwłaszcza o zmroku, tak jak teraz. (…) - Więc po co nosisz? - Muszę. Twarze w tym sezonie są niemodne. W ogóle się ich nie nosi. Dla panów to łatwe: zapuszczają sobie zarosty. (…) - Wiesz co, Alicjo? Mimo woli rozwiązałaś zagadkę, która dręczy mnie od jakiegoś czasu. Otóż bez przerwy kłaniają mi się jacyś obcy mężczyźni. (…) Tymczasem ja po prostu nie odróżniam, kto jest pod daną brodą”.

Super książeczka. Zawsze lubiłam czytać Marię Pawlikowską-Jasnorzewską, a jeszcze bardziej jej siostrę Magdalenę Samozwanie i właśnie trafiłam na ten wybór poezji. Jako dodatek, w książce znajduje się płyta z nagraniami wierszy, które recytuje sama Samozwaniec. Nagrania podobno leżały zakopane gdzieś w starych archiwach i dopiero po tylu latach ujrzały światło dziennie. Kto książki jeszcze nie kupił, gorąco polecam!!!

Bardzo ciekawa i osobista książka, dla mnie nieco egzotyczna, bo nie sądziłam, że tak dostatnio może wyglądać życie w powojennej Polsce (do tej pory czytałam o biedzie, odbudowie, dorobku...) oraz jak funkcjonowało środowisko żydowskie w W-wie. Na pewno to ważny głos świadka Marca'68 roku, przy czym ważne, że nie głos cierpiętniczy i oskarżycielski: Henryk Dasko nie robi z siebie ofiary i nie szuka wrogów, lecz jest przykładem kogoś, kto świetnie sobie życie ułożył na obczyźnie, nie zerwał kontaktów z krajem (i językiem),jednak na zawsze został naznaczony przez tamten exodus, dlatego w dorosłym życiu swoistą misją stał się dla niego dialog polsko-żydowski, budowanie mostów między Polakami, a wygnanymi Żydami. Budzi we mnie podziw za swoją niesamowitą energię, ciekawość świata i wielkoduszność, zdolność abstrahowania od własnych doświadczeń: "Moje własne rozliczenia z Polakami nie są inne niż kogokolwiek z nas, nie są mniej tragiczne od doświadczeń tych amerykańskich Żydów, o których piszę. Nie chcę być źle zrozumiany, Nie chodzi o wybaczenie. Ja po prostu nie chcę, żeby moje dzieci odziedziczyły po mnie nienawiść - nie tylko do Polaków, ale do kogokolwiek. I nie tylko dlatego, że kultura polska jest i pozostanie moją kultura, bo w gruncie rzeczy to przypadek. Mnie chodzi o jednakową miarę, o zasady uniwersalnej sprawiedliwości, o wyrwanie się poza obręb retoryki "my-oni", o odrzucenie moralnej korozji plemiennych instynktów. Ja nie chcę przykładać ręki do dalszej nienawiści, obojętne, z której strony, i jeśli to oznacza, że mam zapomnieć o moich - naszych - krzywdach z przeszłości, 'so be it'."

Cudowna, pewna uroku wyprawa w czasy naszych dziadków i pradziadków, głównie z Krakowa i okolic. Nie tylko zapachy ale wspominanie rynsztunku dawnego ucznia i żaka, wspominki niegdysiejszych świątecznych rytuałów i miejsc, które już odeszły bezpowrotnie. Żyją tylko w nielicznych wspomnieniach. Chwała autorowi za ocalenie od zapomnienia.

Mam mieszane uczucia, choć, co widać po mojej ocenie, przeważają te pozytywne. Z jednej strony mamy do czynienia z monumentalną biografią (której jakość potwierdza znany i szanowany, również przeze mnie, uczony, wręcz autorytet nauk o Trzeciej Rzeczypospolitej — Antoni Dudek) opisującą dzieje Jerzego Popiełuszki od urodzenia do śmierci, a z drugiej — potworne lanie wody i niezrozumiały momentami styl i dziwną koncepcję książki. Wśród ważnych, pożytecznych i po prostu ciekawych informacji mamy niezliczoną ilość komentarzy, z elementarnym i chrześcijańskich szacunkiem do człowieka, przypadkowych i nieważnych z perspektywy historii tragicznie zmarłego duchownego osób. Mimo ogromnego rozpasania tej książki nieistotnymi zdarzeniami i błahostkami, a także spekulacjami, których autorzy nie usiłują za specjalnie wyjaśnić, lektura jest bardzo przyjemna. Książkę czyta się szybko i bez wzburzenia tym wodolejstwem — ze swojej strony mogę powiedzieć, że momentami towarzyszyło mi uczucie znudzenia. Przyznam, że niektóre wypowiedzi wplecione bez sensu w środek tekstu oraz zbyteczne opisy przewijałem wzrokiem... Ale pomijając te mankamenty, wciąż uważam, że jest to książka godna polecenia. Słyszałem również, że istnieją (jeszcze bardziej przekarmione!) nowe wersje tej biografii. Kiedyś na pewno sprawdzę, ale boję się, że nowe rozdziały będą jeszcze bardziej rozpasane... Do tej ogólnikowej recenzji dodam jeszcze, że nie rozumiem za bardzo układu rozdziałów. Książka zaczyna się od długiej opowieści o zbrodni, stanowiąc niejako wstęp do całej lektury, a kończy się... wywiadem o przyszłej (już dokonanej) beatyfikacji zamordowanego księdza. Trochę non-sens. Rozumiem koncept, który prawdopodobnie stał za wysunięciem porwania na sam początek biografii, ale w tym wypadku, moim zdaniem, to się po prostu nie sprawdziło... Literówek dosłownie kilka, a w nowszych wydaniach spodziewam się, że nawet na jednej ręce ich nie policzę! :)

Zygmunt Kałużyński był przeze mnie postrzegany jako lekko sfiksowany (pocieszny),często rubaszny i nierzadko skandalizujący krytyk filmowy. A tymczasem „Pamiętnik orchidei” zawiera jego rozbudowany ogląd Polski i świata począwszy od próby odpowiedzi na pytanie, która wojna światowa była ważniejsza, na pochwale brudu kończąc. W międzyczasie rozprawia się z Ewangelią, działalnością aktorską Karola Wojtyłły i obozem PRL. Ma też swoje zdanie na temat elit finansowych, rozwoju techniki i mechanizmów rynkowych. Przedstawia czytelnikowi ranking dzieł literackich i wyjaśnia dlaczego „Ulisses” został wydany w języku polskim dopiero 50 lat po powstaniu, aby za chwilę rozprawiać szczerze o porno i seksie. Druga część książki to wreszcie to, z czego najbardziej zasłynął: opowiadania o filmach, które uszeregował w dziesięciu wybranych przez niego tematach. Powiecie dużo tego; to prawda, dlatego nie można czytać tej książki ciurkiem. Za dużo w niej informacji do dalszego zgłębienia. Polecam dla osób, którzy nie lubią papki, ale lubią się wgryźć.

Muszę przyznać, że rzadko sięgam po tego typu książki. Na pierwszy rzut oka mogą wydawać się smętne i pozbawione spójnej treści, jednak w przypadku tej konkretnej książki jest to błędne wrażenie. Fabuła w dużej mierze skupia się na rodzinnych historiach głównych bohaterów – żony i męża. Niektóre wątki były prześmiewcze, inne zabawne, a jeszcze inne – pouczające i skłaniające do refleksji nad życiem oraz jego paradoksami. Moja ocena to 10/10. Książkę przeczytałam w mniej niż tydzień, ponieważ jest stosunkowo krótka.

Kolejna udana powieść Magdaleny Samozwaniec. Może nie zareagowałem na nią tak entuzjastycznie jak na poprzednie, ale jestem ogólnie usatysfakcjonowany. Wszystko dzięki znakomitemu poczuciu humoru autorki. Poza tym lubię jej styl – to lekkie pióra, ta inteligentna złośliwość, dystans, ironia i świetny zmysł obserwacji. Moim zdaniem tym powinna się cechować dobra satyra i właśnie takie są satyry Samozwaniec. Co prawda rzecz się dzieje za czasów PRL, których siłą rzeczy z racji wieku nie znam i są mi obce (te wszystkie problemy mieszkaniowe, przydziały, te kolejki w sklepach i kartki) ale coś tam się jednak orientuję, a to z opowieści rodziców, a to z filmów i książek z tamtego okresu. Autorka podeszła do tych tematów z właściwą sobie pogodą ducha, opisała to wszystko w formie zabawnych anegdot. A do tego dołożyć należy perypetie uczuciowe, które z równym wdziękiem i równie dowcipnie przedstawia autorka, nierzadko z przekąsem i czarnym humorem. Powieść ta może i nie wywołała we mnie takich salw śmiechu jak „Na ustach grzechu”, „Kartki z pamiętnika młodej mężatki” czy rewelacyjna „Maria i Magdalena” ale czytało się to lekko i przyjemnie. A poza tym muszę się powtórzyć po raz kolejny – ja po prostu do Magdaleny Samozwaniec mam słabość i raczej nic tego nie zmieni.

O Warszawie i o powstaniu napisano tysiące książek. Kazimierz Brandys ani w Warszawie się nie wychował, ani nie przeżył w niej dłużej niż 5 lat swojego życia. Zapowiada już na samym początku, że zdaje sobie sprawę z tego, że nie jest to ani miasto jego dzieciństwa, nie jest to też miasto jego rodziców, ale te 5 lat to sprawa wszystkich, którzy przez ten czas czuli na plecach zagrożenie tej samej śmierci. I choć wiele opinii o tej książce, a raczej o autorze, określa ich jako komunistyczne i propagandowe, pozbawione współczucia i empatii do ludzi, którzy starali się zachować resztki godności miasta, to myślę że warto się w nią zagłębić i dać jej szansę. Warto zaznaczyć, że autor, dzięki bogato rozbudowanym opisom przekazuje bardzo dokładny obraz wydarzeń a przede wszystkim emocji mieszkańców z nimi związanych, pozwala pracować wyobraźni, poczuć namiastkę tego ogromnego żalu i strachu, który im towarzyszył. Brandys nie uczestniczył w walkach i jasno daje do zrozumienia jakie jest jego stanowisko wobec wybuchu powstania. Otwarcie pisze o bezsensowności każdej śmierci, każdej ofiary, męczeństwa kamienic i płaczu głodnych dzieci. Książka została wydana po raz pierwszy w 1946r. nie ma się więc co dziwić negatywnym emocjom, które wtedy towarzyszyły pewnie każdemu kto nawet pośrednio uczestniczył w tym piekle. Moim zdaniem dziś nie jest to temat do dyskusji, choćby z szacunku do każdej z ofiar, która poległa na ulicach miasta walcząc o cień nadziei na lepsze jutro.