Błądzą wszyscy (ale nie ja). Dlaczego usprawiedliwiamy głupie poglądy, złe decyzje i szkodliwe działania?

Bardzo dobra książka, słusznie wysoko oceniana! Styl bardzo przystępny, lekki i wciągający, a jednak przekazuje dużo wiedzy - takie wyważone lubię. Kolejny krok do zrozumienia czym jest natura ludzka... Tylko czym jest? Bo jest np. też znaczna część poświęcona temu jak przebudowujemy wspomnienia, dosłownie ("fałszywe wspomnienia", a raczej nawet nie tylko to, lecz coś głębszego - jak przebudowujemy wspomnienia przy każdym wspominaniu i jest to niby normalne). Po tym miałem jednak takie przemyślenia... że jeśli za nasze zachowania odpowiadają tylko fizjologiczne procesy mózgu (patrz książki Sapolsky'ego i podobne),jeśli nasze wspomnienia może nawet nigdy się nie wydarzyły... to kim właściwie jest człowiek? Taka mię filozoficzna refleksja wzięła... ale jak by nie było wolę prawdę znać ;)

Jak zwykle kilka cytatów:

"Aldous Huxley miał rację, kiedy powiedział: „Zapewne nie istnieje ktoś taki, jak świadomy hipokryta”.
(pdf.str. 11)
- a ja tam czasami się łapię :D Oczywiście staram się wtedy coś zmienić, nie zawsze zachowanie ;) częściej przekonania, ale jednak.

"Wyniki te dowodzą, że jeśli człowiek dobrowolnie podda się nieprzyjemnemu doświadczeniu, żeby osiągnąć jakiś cel, to ów cel staje się dla niego bardziej atrakcyjny. Jeżeli w drodze na spotkanie grupy dyskusyjnej zostaniesz uderzony w głowę wazonem, który wypadł przez otwarte okno mieszkania w kamienicy, nie będziesz oceniał tej grupy lepiej niż wówczas, gdyby nie spotkało Cię to przykre doświadczenie. Gdybyś jednak zgodził się na uderzenie w głowę wazonem, żeby zostać członkiem tej grupy, to z pewnością uznałbyś ją za bardziej atrakcyjną."
(pdf.str. 27)

"Im bardziej kosztowna jest dana decyzja – w kategoriach czasu, pieniędzy, wysiłku czy niedogodności, jakie się z nią wiążą – oraz im bardziej nieodwracalne są jej następstwa, tym ostrzejszy dysonans i tym silniejsza potrzeba złagodzenia nieprzyjemnego napięcia poprzez wyolbrzymianie dobrych stron dokonanego wyboru. Dlatego kiedy przymierzasz się do dużego zakupu lub do podjęcia ważnej decyzji – jaki kupić samochód lub komputer, czy poddać się operacji plastycznej albo czy zapisać się na kosztowny kurs samopomocy psychologicznej – nie pytaj o radę kogoś, kto właśnie to zrobił. Taka osoba będzie miała silną motywację do tego, aby Cię przekonać, że powinieneś pójść w jej ślady. (…) Jeśli potrzebujesz rady w sprawie tego, jaki produkt kupić, zapytaj kogoś, kto nadal zbiera informacje i wciąż jeszcze ma otwartą głowę. Jeżeli chcesz się dowiedzieć, czy dany program terapeutyczny może Ci pomóc, nie polegaj na relacjach osób, które w nim uczestniczyły. Sięgnij po dane pochodzące z kontrolowanych badań eksperymentalnych."
(pdf. str. 33)

"Conway i Ross nazywają takie egotyczne zniekształcenia pamięci „zdobywaniem tego, czego pragniemy, poprzez zmienianie tego, co było”. Na późniejszych etapach cyklu życia wielu z nas sięga po tę metodę – pamiętamy swoją przeszłość jako dużo gorszą, niż była w rzeczywistości, i w ten sposób wyolbrzymiamy postęp, jakiego dokonaliśmy, a co za tym idzie – poprawiamy sobie samopoczucie. Oczywiście wszyscy rozwijamy się i dojrzewamy, ale na ogół nie w tak dużym stopniu, jak się nam wydaje. To zniekształcenie pamięci wyjaśnia, dlaczego wszyscy mamy wrażenie, że bardzo się zmieniliśmy, ale nasi przyjaciele, wrogowie i ludzie, których kochamy, wydają nam się tacy sami, jak zawsze. Wpadamy na dawnego kolegę z klasy, Harry’ego, na zjeździe absolwentów szkoły średniej. Podczas gdy Harry opowiada, ile się nauczył i jak bardzo dojrzał od czasu ukończenia szkoły, kiwamy głową i mówimy sobie w duchu: „Ten sam stary Harry, tylko trochę grubszy i bardziej łysy”."
(pdf. str. 105)

"Niezwykłą cechą samousprawiedliwiania jest to, że pozwala nam ono w mgnieniu oka przechodzić z jednej roli do drugiej, przy czym w żadnej z tych ról nie stosujemy tego, czego nauczyliśmy się w tej drugiej. Dotkliwe poczucie niesprawiedliwości, jakiego doświadczamy w jednej sytuacji, nie powstrzymuje nas przed niesprawiedliwym potraktowaniem innej osoby ani nie sprawia, że stajemy się bardziej empatyczni w stosunku do ofiar niesprawiedliwości. Wygląda to tak, jakby między tymi dwoma rodzajami doświadczeń stał gruby mur uniemożliwiający nam dostrzeżenie drugiej strony.
Jedną z przyczyn istnienia tego muru jest fakt, że cierpienie, którego sami doświadczamy, zawsze wydaje się bardziej intensywne od tego, jakie zadajemy innym, nawet jeśli rzeczywisty rozmiar cierpienia jest w obu sytuacjach taki sam. Stare powiedzenie: złamana noga innej osoby to błahostka, ale nasz złamany paznokieć to poważna sprawa, okazuje się trafnym opisem naszego neurologicznego „okablowania”. (…) Zjawisko to pomaga wyjaśnić, dlaczego chłopcy, którzy zaczynają się szturchać dla zabawy, już po chwili wściekle okładają się pięściami, a także dlaczego między dwoma narodami może się wytworzyć spirala wzajemnych działań odwetowych: „Oni nie wzięli oka za oko. Wybili oko za ząb. Musimy wyrównać z nimi rachunki – odetnijmy im nogę”. Każda ze stron usprawiedliwia swoje postępowanie, twierdząc, że tylko odpłaca pięknym za nadobne."
(pdf. str. 245-246)

"'Czasami bywa trudno zdefiniować dobro, ale zło ma charakterystyczny zapach – każde dziecko wie, czym jest ból. Dlatego za każdym razem, kiedy celowo zadajemy komuś ból, doskonale wiemy, co robimy. Wyrządzamy zło.' (Amoz Oz, pisarz izraelski)

Czy Charles Graner i Lynndie England rzeczywiście wiedzieli, co robią – nie mówiąc już o tym, czy byli świadomi, że „wyrządzają zło” – kiedy celowo zadawali ból irackim więźniom, poniżali ich i wyśmiewali? Nie, nie wiedzieli. To dlatego Amos Oz się myli. Oz nie wziął pod uwagę potęgi samousprawiedliwiania – jesteśmy dobrymi ludźmi. Jeżeli zatem celowo zadajemy cierpienie innemu człowiekowi, to on z pewnością na to zasłużył. Dlatego wcale nie wyrządzamy zła. Wręcz przeciwnie – postępujemy dobrze. Stosunkowo niewielki odsetek ludzi, którzy nie potrafią lub nie chcą redukować dysonansu w taki sposób, płaci za to wysoką cenę psychologiczną – doświadcza poczucia winy, smutku i lęku, miewa koszmarne sny i cierpi na bezsenność. Cierpienie, jakiego doznają na skutek występków, których się dopuścili, a których nie mogą zaakceptować, jest niezwykle dotkliwe, dlatego większość ludzi jest gotowa sięgnąć po wszelkie dostępne usprawiedliwienie, żeby złagodzić nieprzyjemny dysonans. W poprzednim rozdziale wyjaśniliśmy, dlaczego rozwodzący się małżonkowie często usprawiedliwiają cierpienie, jakie zadają drugiej osobie. W przerażającym rachunku samooszukiwania im dotkliwszy ból zadajemy innym, tym silniejsza nasza potrzeba usprawiedliwienia własnego postępowania w celu zachowania poczucia przyzwoitości i ocalenia pozytywnego obrazu własnej osoby. Ponieważ nasze ofiary zasłużyły sobie na to, co je spotkało, nienawidzimy ich jeszcze bardziej niż przed wyrządzeniem im krzywdy, co z kolei skłania nas do zadawania im jeszcze większego cierpienia."
(pdf. str. 251-252)

(czytana/słuchana: 29.06-1.07.2025)
5-/5 [8/10]

Bardzo dobra książka, słusznie wysoko oceniana! Styl bardzo przystępny, lekki i wciągający, a jednak przekazuje dużo wiedzy - takie wyważone lubię. Kolejny krok do zrozumienia czym jest natura ludzka... Tylko czym jest? Bo jest np. też znaczna część poświęcona temu jak przebudowujemy wspomnienia, dosłownie ("fałszywe wspomnienia", a raczej nawet nie tylko to, lecz coś...

Zaintrygował mnie tytuł, dlatego sięgnęłam po tę książkę. Autorzy wykazują, że wszyscy mamy tendencję do usprawiedliwiania swoich zachowań i trudno nam przyznać, że tak w istocie jest. Temat łagodzenia skutków dysonansu poznawczego, jakiego doświadczamy, gdy nasze postępowanie okazuje się błędne omówiono na przykładach działań psychologów, policji, polityków, narodów i rodzin. Ciekawie i szczegółowo przytoczono historie zapętlających się błędnych decyzji i wniosków osób, które w absolutnym przekonaniu o swojej słuszności uparcie nie zmienili zdania.

Zaintrygował mnie tytuł, dlatego sięgnęłam po tę książkę. Autorzy wykazują, że wszyscy mamy tendencję do usprawiedliwiania swoich zachowań i trudno nam przyznać, że tak w istocie jest. Temat łagodzenia skutków dysonansu poznawczego, jakiego doświadczamy, gdy nasze postępowanie okazuje się błędne omówiono na przykładach działań psychologów, policji, polityków, narodów i...

Dużo argumentów anegdotycznych.

Dużo argumentów anegdotycznych.

Książka która pokazała mi kolejne zmiany jakie zachodzą w psychologii lub raczej nauce o ludzkim umyśle. Kolejna fala, która obala kilka dotychczasowych przekonań i otwiera kolejne drzwi w drodze do zrozumienia ludzkiej natury. Od lat obserwuję nowe kierunki i dopóki nie wyrządzają ludziom krzywdy jak lobotomia to fascynuje mnie to niezmiennie. Jestem ciekawa czy to prawdziwe "ale teraz to już wiemy na pewno" nastąpi ;)

Książka która pokazała mi kolejne zmiany jakie zachodzą w psychologii lub raczej nauce o ludzkim umyśle. Kolejna fala, która obala kilka dotychczasowych przekonań i otwiera kolejne drzwi w drodze do zrozumienia ludzkiej natury. Od lat obserwuję nowe kierunki i dopóki nie wyrządzają ludziom krzywdy jak lobotomia to fascynuje mnie to niezmiennie. Jestem ciekawa czy to...

Dobra pozycja, która zmusza do refleksji, napisana jest prostym i przystępnym językiem, warto przeczytać.

Dobra pozycja, która zmusza do refleksji, napisana jest prostym i przystępnym językiem, warto przeczytać.

Ciekawa pozycja, lekko i prosto napisana. Nie ma w niej informacji powalajacyh, ale zwrocenie uwagi na mechanizmy i koleiny w psychice, którymi podazaja nasze myśli i zachowanie jest interesujace. Mozna wyniesc cos dla siebie

Ciekawa pozycja, lekko i prosto napisana. Nie ma w niej informacji powalajacyh, ale zwrocenie uwagi na mechanizmy i koleiny w psychice, którymi podazaja nasze myśli i zachowanie jest interesujace. Mozna wyniesc cos dla siebie

Książka która mnie dosłownie pochłonęła, jestem pod jej wielkim wrażeniem.
Po przeczytaniu wpadłem również w dysonans. Z jednej strony (z racji badań) straciłem wiarę w ludzkość, z drugiej (z racji recepty na problem) zyskałem.
Szczerze, każdemu polecam, zgadzam się, że powinna być to pozycja obowiązkowa.
Książka pozostaje u mnie na stałe.

Książka która mnie dosłownie pochłonęła, jestem pod jej wielkim wrażeniem.
Po przeczytaniu wpadłem również w dysonans. Z jednej strony (z racji badań) straciłem wiarę w ludzkość, z drugiej (z racji recepty na problem) zyskałem.
Szczerze, każdemu polecam, zgadzam się, że powinna być to pozycja obowiązkowa.
Książka pozostaje u mnie na stałe.

Najbardziej wstrząsający dla mnie to rozdział „Prawo i porządek” na temat działania sądów i policji. Nie jestem w stanie uwierzyć, że podejrzani są tak strasznie traktowani, a takie praktyki jak torturowanie, czy oszukiwanie są nadal aktualne. Coś strasznego. Książka napisana bardzo przystępnym językiem, z wieloma przykładami ilustrującymi przedstawiane koncepty.

Najbardziej wstrząsający dla mnie to rozdział „Prawo i porządek” na temat działania sądów i policji. Nie jestem w stanie uwierzyć, że podejrzani są tak strasznie traktowani, a takie praktyki jak torturowanie, czy oszukiwanie są nadal aktualne. Coś strasznego. Książka napisana bardzo przystępnym językiem, z wieloma przykładami ilustrującymi przedstawiane koncepty.

To powinna być lektura obowiązkowa. Wszystkim żyło by się lepiej

To powinna być lektura obowiązkowa. Wszystkim żyło by się lepiej

Naprawdę znakomita książka, która prócz solidnej dawki dobrej rozrywki (mnóstwo smakowitych anegdot, swobodny i gawędziarski styl) dostarcza też sporo refleksji. Skłania do samokrytycyzmu, do spojrzenia na własne wybory i poglądy bez mgiełki fałszywej pewności. Podczas gdy większość poppsychologii wrzeszczy do nas „uwierz w siebie” czy „odkryj prawdziwe ja”, Tavris i Aronson przestrzegają przed pochopnym zaufaniem własnym wyobrażeniom, a nawet wspomnieniom. Dużo tu się mówi o dysonansie poznawczym, „efekcie piramidy” (czyli sytuacji, gdy podejmujemy decyzję i ta kieruje nas ku coraz bardziej skrajnym działaniom i poglądom, choć równie dobrze moglibyśmy podjąć inną decyzję i zostać skierowanym ku innym poglądom),efekcie potwierdzenia, tworzeniu się fałszywych wspomnień. Autorzy podejmują próbę wyjaśnienia, dlaczego ludzie zasadniczo rozsądni i uczciwi wierzą w najbardziej absurdalne głupoty, bronią okrucieństw, jeśli tylko zostały one popełnione przez ich zwolenników i zachowują się dla postronnych zupełnie nierozumnie i ohydnie. Poszczególne obszary są być może omówione nieco powierzchownie (a jest ich wiele – terapie, sądownictwo, związki),ale nie daje się zauważyć podciągania pod tezę czy stronniczego doboru faktów.

Naprawdę znakomita książka, która prócz solidnej dawki dobrej rozrywki (mnóstwo smakowitych anegdot, swobodny i gawędziarski styl) dostarcza też sporo refleksji. Skłania do samokrytycyzmu, do spojrzenia na własne wybory i poglądy bez mgiełki fałszywej pewności. Podczas gdy większość poppsychologii wrzeszczy do nas „uwierz w siebie” czy „odkryj prawdziwe ja”, Tavris i...