Danuta Chlupowa

Polska literatura współczesna coraz częściej i odważniej sięga po tematy trudne, bolesne i dotąd spychane na margines zbiorowej pamięci. Danuta Chlupowa w swojej powieści „Podróż w niechciane” udowadnia, że o wielkiej historii można pisać w sposób intymny, skupiony na jednostkowym cierpieniu, a jednocześnie zachowujący epicki rozmach. Przyznając tej książce ocenę 8/10, doceniam jej rzetelność historyczną, emocjonalną głębię oraz niezwykły kunszt językowy, który sprawia, że lektura staje się przeżyciem niemal fizycznym. Akcja powieści osadzona jest w realiach II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu, koncentrując się na losach mieszkańców Śląska Cieszyńskiego i Zaolzia. To region szczególny, gdzie granice państwowe, narodowościowe i językowe od zawsze były płynne, a wojna brutalnie zmusiła ludzi do opowiedzenia się po jednej ze stron. Chlupowa po mistrzowsku kreśli portrety bohaterów, którzy nie chcą wielkiej polityki – chcą jedynie przetrwać, kochać i uprawiać swoją ziemię. Tytułowa „podróż w niechciane” to nie tylko fizyczne przemieszczenie, wywózki czy ucieczki przed frontem, ale przede wszystkim wewnętrzna wędrówka ku rzeczywistości, której nikt sobie nie życzył. Autorka z wielką wrażliwością opisuje dramat ludzi traktowanych przez nową władzę jako „obcy” lub „niepewni”. Chlupowa nie boi się poruszać tematów tabu – wysiedleń, brutalności Armii Czerwonej czy trudnych relacji polsko-czeskich. Najmocniejszą stroną książki jest jej autentyzm. Widać, że pisarka wykonała ogromną pracę dokumentacyjną, co przekłada się na dbałość o detale: od topografii regionu, przez gwarowe wstawki, aż po opisy codziennych trudów. To sprawia, że „Podróż w niechciane” przestaje być tylko fikcją literacką, a staje się żywym pomnikiem wystawionym pokoleniu naszych dziadków. Powieść należy do literatury dojrzałej i poruszającej. Chlupowa posiada rzadki dar opowiadania o rzeczach strasznych bez popadania w tani sentymentalizm czy epatowanie okrucieństwem. Jej styl jest elegancki, wyważony, a momentami wręcz poetycki, co stanowi doskonałą przeciwwagę dla brutalnych realiów opisywanych wydarzeń. Dlaczego nie pełna dziesiątka? Momentami wielowątkowość narracji sprawia, że czytelnik musi wykazać się dużą koncentracją, by nie zgubić powiązań między licznymi postaciami drugoplanowymi. Niektóre przejścia czasowe mogłyby być również nieco płynniejsze, choć nie wpływa to znacząco na ogólną, bardzo wysoką ocenę dzieła. „Podróż w niechciane” Danuty Chlupowej to książka, która zostaje w sercu na długo po przewróceniu ostatniej strony. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć skomplikowaną tożsamość pogranicza oraz dla tych, którzy szukają w literaturze prawdy o ludzkiej kondycji w czasach pogardy. Autorka przypomina nam, że historia to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim miliony przerwanych biografii i niechcianych podróży, z których nie zawsze da się wrócić do domu. To solidne 8/10 – literatura piękna w najpełniejszym tego słowa znaczeniu.