Zatruta studnia. Rzecz o władzy i wolności

Książka wydana 20 lat temu i mimo, że w nowym tysiącleciu lata powinny być liczone podwójnie (bo czas tak szybko zap...) to nazwiska rozmówców i dzisiaj robią spore wrażenie... chociaż sporo z nich wącha już kwiatki od spodu. Szczególnie intrygująca jest rozpiętość poglądów na świat, różnica w wyznawanych wartościach, czy odmienność priorytetów polityczno-kulturowych u rozmówców Jacka Żakowskiego. Z wiadomych względów najbliższe były rozmowy z Kołakowskim i Baumanem, ale te z Chomskym, czy Stiglitzem, czy Finkielrautem też zasługują na miano wartościowych poznawczo. Przeglądane dzisiaj, niektóre mogą razić marną intuicją prognoz na przyszłość, ale sporo jest takich w których autorzy mieli niezłego nosa, czyli przewidzieli jak będzie wyglądała polityczna arena i kto będzie obsadzony w głównych rolach geopolitycznego spektaklu.

Moja znajomość ze zmarłym ponad 10 lat temu autorem to zasługa Gazety Wyborczej, która dosyć często w weekendowych wydaniach publikowała samodzielne eseje, albo fragmenty tłumaczonych kolejnych książek Tony Judta. I tak jak dzisiaj się dziwię, że dałem się tak sprytnie złapać na lep publikacji Adama Michnika i jego gazetowych druhów, tak lektury książek (w sumie czterech) Judta nie uważam za jakieś nieporozumienie. Owszem, Tony Judt jest kojarzony z lewicą amerykańską, czyli demokratami. Dosyć wyraźnie wspomina o tym, że serca ma po lewej stronie i chociaż dzisiaj moje sympatie polityczne to krańcowe antypody wobec tego gdzie sytuuje się "coś", co uzurpuje sobie prawo do bycia kontynuatorem XIX lewicy ( co jest ewidentnym nadużyciem) to punkt widzenia zawarty w jego książkach, jest mi w zasadzie bliski. Książkę czytałem ponad 10 lat temu i mimo, że dzisiaj wyraźnie uległem jakieś formule konserwatywnej, to wiele spostrzeżeń i postulatów Judta jest mi bliskich. Wk... mnie kiedy widzę, że naprawdę sensowna idei socjalizmu, ze swoim fundamentalnym postulatem równości, wrażliwością na wszelkie przejawy niesprawiedliwości, nieuczciwości, niemoralności została wrobiona w coraz bardziej idiotyczne postulaty feministyczne (chociażby bezkarność dla alfonsów) z nieśmiertelnym postulatem aborcji ( w każdym momencie ciąży), walkę o prawa mniejszości seksualnych, które ocierają się momentami o granice dobrego smaku, czy zagadnień tożsamości z ideą transpłciowowości na czele. Mnie też irytuje fakt, że młodzież zamiast swoich czasami może i idiotycznych idei, pomysłów na zbawienie świata, myśli tylko o jednym - jak zrobić wielką kasę. I na końcu książki (jego już ostatniej) ma Judt nadzieję, że z początkiem nowego tysiącleci zostawiliśmy "samolubne dziesięciolecia" za sobą, ale po tym co widać wokół, okazuje się, że były to nadzieje płonne. I na koniec przypomniałem sobie jego komunikacyjny symbol sensownego i sprawiedliwego społeczeństwa. Nie, samochód (gdzie każdy jedzie inną stronę, z różną szybkością i jedni w 20 letnich rzęchach, a inni w najnowszym Alfa Romeo, nie samolot , ale pociąg. Bo pociągiem jedziemy wszyscy w tym samym kierunku, z tą samą prędkością i może w różnych przedziałach, ale za to z tym samym poczuciem bezpieczeństwa. Dobre.

W porównaniu do Davida Osta jestem zarówno krytykiem liberalizmu ekonomicznego, jak i politycznego, dlatego nie do końca zgadzam się z jego poglądami. To nie zmienia jednak faktu, że ogółem zgadzam się z jego opisem "Solidarności" i polskiego społeczeństwa. Mianowicie również dostrzegam wśród Polaków naiwną wiarę w "prawdziwy kapitalizm", przez którą możliwe było zarżnięcie (trudno użyć innego słowa) polskiej gospodarki w latach 90. Według mnie publikację "Klęska Solidarności" powinna przeczytać każda osoba, która chce zrozumieć w jaki sposób związek zawodowy mógł przyczynić się do zaszczepienia neoliberalizmu w najbardziej agresywnym wydaniu.

Książka ta opisuję życie polityczne i karierę polityczną polityka Radka Sikorskiego. Jego życie w Ameryce, politykę jaką prowadził w Polsce wspólnie z Ameryką. Mówi z jakimi politykami mu się najlepiej pracowało, a z jakimi nie chciał współpracować. Pokazuję i przedstawia życie swojej rodziny i bliskich w okresie wojen, w których uczestniczyła Polska. O rodzinie mówi też w jakim wieku żyła. Omawia też dziennikarzy z , którymi miał możliwość pracować a z, którymi się nie zetknął. Przedstawia czasy wojen i państw w nich uczestniczących a także autorów różnych książek głównie politycznych z którymi był związany a także historycznych które też znał. Wszyscy, których omawia, opisuje, lub przedstawia w tej książce oprócz rodziny byli politykami, historykami bądź też dziennikarzami. Opisuję też sprawy stosunków Polsko - Żydowskich i politykę prowadzoną przez Jarosława Kaczyńskiego. Mówi o polityku Geremku. Opisuję czasy peerelu. Uważam że książkę warto przeczytać. Zainteresuję ona ludzi, którzy interesują się polityką i nie tylko. Polecam.

Ciekawa, choć ewidentnie nastawiona krytycznie wobec KPCh. O ile naświetlone przez Autora problemy rzeczywiście istnieją i stanowią poważny powód do obaw, o tyle Sorman zapomniał naświetlić również chińskie sukcesy. Bez tego, obraz Chin nie jest pełny, i u niezaangażowanego może wywołać szok, może złość, albo wręcz odczucie tendencyjności. Książka nie porywa, choć z pewnością "uśrednia" spojrzenie czytelników zafascynowanych Krajem Środka. Autor przeciwstawia Chinom kontynentalnym, Chiny "tajwańskie". O ile pierwsze opisał dosyć szeroko, to opis drugich jest krótki i niemal pochwalny. A to błąd. Sądzę, że Sorman powinien poświęcić obu państwom tyle samo uwagi. Z perspektywy czasu można dojść do wniosku, iż diagnoza, którą zafundował Chinom komunistycznym okazała się wątpliwa. Chiny wzbogaciły się, rozszerzyły swoje strefy wpływów, dozbroiły się, a także zaczęły aktywnie tworzyć technologie przodujące w świecie. Jednym słowem, Chiny zdobyły - już niemal na pewno - laur pierwszeństwa w dzisiejszym świecie. Tak więc drogi Autorze, nie trafiłeś. Ale dziękuję za książkę.

Ciekawość moja takiej Białorusi gdzie blisko dwa miliony ludzi państwa 10 milionowego jest mniej lub bardziej ściśle powiązanych z aparatem dyktatury Łukaszenki, gdzie wcześniej Białorusini tak naprawdę nie mieli ani własnego państwa, ani własnych elit, które albo się polonizowały, albo ruszczyły...

Max Cegielski podczas podróży do Pakistanu poznaje rodzinę niezwykłych bębniarzy grających m.in. na imprezach religijnych. Tam upajanie się muzyką jest rodzajem transu (stąd tytuł książki). Tak barwnych postaci pojawia się w reportażu więcej. Poznamy również różnorodność islamu.

Istnieją na rynku pozycje publicystyczne, gdzie w formie wywiadu-rzeki przekazywana jest pewna treść, a na podstawie odpowiedzi udzielanych przez rozmówcę poznajemy jego zdanie na poruszane kwestie. Podobną drogą poszedł David Ignatiuk organizując cykl spotkań z dwoma znanymi doradcami prezydentów i jednocześnie ważnymi figurami w świecie geopolityki, a i polityki zagranicznej w ogóle. Tematyka dyskusji między autorem, Brentem Scowcroftem i Zbigniewem Brzezińskim obejmuje wiele aktualnych problemów, a ich ważną zaletą jest możliwość zerknięcia „od kuchni” jak wyglądało planowanie i realizacja wybranych inicjatyw. Książka może stanowić gratkę dla politologów oraz osób zainteresowanych amerykańskim spojrzeniem na współczesny świat, gdzie to USA występuje w roli żandarma pilnującego globalnego ładu, a wszyscy pozostali muszą się z nim liczyć jeśli tylko chcą prowadzić niezależną politykę globalną. Lektura „Rozmów o globalnym przebudzeniu politycznym” jest niewątpliwie pozycją kształcącą. Podstawową zaletą jest ukazanie sposobu, w jaki imperia myślą, gdyż cały proces dedukcyjny opiera się na sprawach o dużej skali. Tutaj nie ma miejsca na jakieś drobne problemy pojedynczych państw – obaj rozmówcy myślą kategoriami całego globu, patrzą na niego zgodnie z geopolityczną teorią Rimlandu i Heartlandu, a do tego konsekwencje decyzji rozpatrują jako procesy długofalowe i rozłożone na lata. Jakże odmienne spojrzenie niż u nas w Polsce czy Europie. Uwiarygodnia ich w tym dorobek całego życia, ponieważ zarówno Scowcroft, jak i Brzeziński już od kilku dekad zajmują się zawodowo analizą, przygotowywaniem raportów i doradzaniem na najwyższych szczeblach władzy, stąd mają pewien wpływ na kształtowanie polityki zagranicznej USA. Istotna jest również bogata problematyka poruszana przez całe trio. Począwszy od wojen na Bilskim Wschodzie i sytuacji Izraela przez niepohamowany rozwój Chin aż po kondycję Unii Europejskiej i komplikacje przy jej integracji, a wszystko to w cieniu powoli zmierzchającej mocarstwowości Stanów Zjednoczonych, co jednak rozmówcy boją się zbyt głośno przyznać. Jeśli chodzi o wady książki to nie są one poważne, ale dają się odczuć przez cały okres czytania. Po pierwsze, ze względu na szeroki kontekst omawianych wydarzeń i ich skutków, poruszamy się często po bardzo umownych kwestiach, gdzie jest mnóstwo ogólników. Niekiedy aż chciałoby się, aby któryś z zapytanych podrążył nieco temat, dopowiedział kilka szczegółów i wspomniał o niuansach (np. czy Polska ich zdaniem rzeczywiście musi się integrować z UE za wszelką cenę?!). Tutaj rzadko kiedy możemy tego uświadczyć, a szkoda. Druga sprawa to pewna starość i przebrzmiałość „Rozmów o przebudzeniu” bo, choć może brzmi to dziwnie, te 8 lat od 2008 roku (daty wydania) to w geopolityce kawał czasu i wiele z teorii/hipotez Scowcrofta się nie sprawdziło. Brzeziński – jako osoba o większej wiedzy historycznej – jest bardziej stonowany w opiniach, lecz i on zdaje się nie przewidział gwałtownego wzrostu Chin, które obecnie kwestionują amerykański porządek na świecie wraz z kilkoma innymi czynnikami. Pewnym problemem jest także moderator rozmów, czyli sam David Ignatius. Nie wiem, być może jest on wybitnym amerykańskim reporterem, ale niektóre z jego pytań są skonstruowane w tak wieloznaczny i naiwny sposób, że kilkukrotnie to rozmówcy – uprzejmie, ale jednak – je prostują i doprecyzowują, czego tak naprawdę dziennikarz chciał się dowiedzieć. Książka sama w sobie nie stanowi rewolucji ani raczej nie spowoduje ostrych polemik, ponieważ wyłożono w niej ogólną politykę USA w sposób grzeczny, ugłaskany i w dużej mierze powszechnie znany. Szczera charakterystyka pewnych drobiazgów może się podobać jak postępowanie wobec Rosji w roli amerykańskiego junior-partnera, reakcja na porozumienia na Bliskim Wschodzie albo kilka drobiazgów, jakie można wyczytać między wierszami. Jest to po prostu studium polityki globalnej widzianej oczami – wtedy - największej potęgi militarnej i gospodarczej świata. Wszystko ma tu swoją przyczynę i skutek Jako podsumowanie niech posłuży powiedzenie, iż „Politologia jest nauką o tyle ciekawą, że można stawiać w niej najróżniejsze hipotezy. Jeśli się sprawdzą to jest się świetnym znawcą, a jeśli nie… to nic się nie stanie.”

Zbiór reportaży pokazujący rożne oblicza "krainy nieograniczonych możliwości". Amerykański sen odarty z lukru, podlany wszechobecnym samozadowoleniem. Jednocześnie książce można zarzucić pewnego rodzaju stronniczość narracji, zdradzającą poglądy autora. Dla mnie najciekawszy był reportaż o funkcjonowaniu kościołów i podejściu do kultu religijnego w kraju, gdzie tożsamość była budowana od zera, bez żywej indoktrynacji kościelnej, z większą swobodą. Przede wszystkim interesujące jest traktowanie kościoła jako usługi, która ma zadowolić wiernych i być dobrym produktem rynkowym. Lektura nadobowiązkowa, dla ciekawych.

Zbiór felietonów z lat 2002-2006 głównie dotyczących Bliskiego Wschodu. Mają tak po 5-7 stron. Dziś to raczej historia. Za pośrednictwem faktów Chomsky przedstawia, że inwazja na Irak to był błąd. Bush Junior nie ma żadnej strategii, co rozwiązania konfliktu między Palestyną a Izraelem.

Niemiecki dziennikarz, zakochany najpierw w Rosjance, a potem już w Rosji, opisuje moskiewską rzeczywistość. Perspektywa człowieka Zachodu plus niemieckie zamiłowanie do ordnungu jest papierkiem lakmusowym dla rosyjskiego ducha. Lekkie, czasem zaskakujące, raczej nieprzekłamane.

" Z bólem obserwuje bierność społeczeństwa, które, zajęte przede wszystkim narastającymi problemami bytowymi, z obojętnością godzi się na ograniczanie swobód obywatelskich i podporządkowywanie sobie przez prezydenta ( czyt. premiera ) parlamentu ( czyt. sejmu ) i sądów ". Frag. rekomendacji LC. Autorka znana, nie ma co pisać. Przytoczony fragment to nie opis Polski Tuska, ale mógłby być. Boję się o życie Piotra Nisztora !!! Książkę POLECAM !!!

Książka pokazuje, że polityka to "najstarszy zawód świata" i politycy to "najstarszy zawód świata". Autor opisał politykę Ameryki jak ja od dawna ją widzę. Stwierdzenie, że USA to jest państwo rządzone przez korporację jest moim zdaniem jak najbardziej prawdziwe. Jest to kraj który prowadzi najbardziej antyludzką politykę dla grupy miliarderów. Wszystkich ma w pewnej części ciała. Napisana została po wyborze Busha na prezydenta ( a raczej po kancie wyborczym) i może w kilku kwestiach jest już nieaktualna ( a kwestie te to nazwiska), ale w większości nic się nie zmieniło. Przykładem jest kryzys z 2008 roku o którym autor jeszcze wtedy nie słyszał. Autor opisuje różne przestępstwa biznesu i śmieszne wyroki lub ich brak (oddanie za dług wyborczy). A po kryzysie w USA czy ktoś naprawdę za to odpowiedział? Nie lubię Ameryki, nie lubię Amerykanów. Nie twierdzę że każdy jest zadufanym typkiem z USA, ale tak dają się niestety poznawać.

Po przeczytaniu tej książki i innych o podobnej tematyce m.in. (Karawana kryzysu. Za kulisami przemysłu pomocy humanitarnej Linda Polman, Żar. Oddech Afryki Dariusz Rosiak ) mam nieodparte wrażenie że pomagamy organizacjom humanitarnym a nie potrzebującym.

Tytuł książki bardzo dobrze został dopasowany do omawianych wątków tematycznych, zawarł symbolikę: dżinsy jako upragniona wolność, a kartofle mieszkańcom ZSRR wiązały się z Białorusią. Otóż w ZSRR mówiono na Białorusinów "bulbasze", od słowa "bulba", co po białorusku oznaczało ziemniaki, a Białorusini sadzili, jedli i eksportowali dużo ziemniaków. Oprócz tego niespodziewane objęcie władzy w państwie przez dyrektora sowchozu – Aleksandra Łukaszenki – nazwano "kartoflaną rewolucją". To był bardzo ciekawy reportaż dwojga młodych dziennikarzy (książka wydana w 2007 roku). Kalendarium objęło wydarzenia od 1979 roku do stycznia 2007 roku. W 1981 roku kilkoro młodych ludzi założyło zespół rockowy o nazwie Mroja (Marzenia). Przyświecała im idea śpiewania po białorusku, a nie po rosyjsku – gdyż ten język wszędzie dominował, a oni chcieli się temu sprzeciwić i kształtować tożsamość narodową. Przywołano rosyjską grupę rockową o nazwie DDT, która zyskała uznanie młodego pokolenia w latach osiemdziesiątych. Sporo polityki, osób związanych z opozycją wobec Aleksandra Łukaszenki, którego tutaj troszkę lepiej poznałem z opowiadań tych, co mieli z nim bezpośrednią styczność, a on w wyniku splotu okoliczności znalazł się u szczytu władzy – chyba wtedy nikt z ówczesnych polityków tego nie przewidział. Zręczność demagogiczna Aleksandra Łukaszenki doprowadziła go do sukcesu i na początku miał lawinowe poparcie społeczeństwa. Następstwem jego autorytaryzmu były szykany, pobicia, morderstwa polityków, niepokornych oficerów, urzędników i dziennikarzy. Opozycjonistów bardzo wspomagał finansowo George Soros, w tym sponsorował prasę. W Polsce dysydenci znaleźli schronienie. Wzruszyły mnie losy ludzi chcących żyć w wolności i kulturze białoruskiej – Łukaszenka to uniemożliwiał, wielu doprowadził do śmierci, zacieśniał współpracę z Rosją, w tym między innymi powrócono do nauki historii z podręczników jakie obowiązywały za czasu istnienia ZSRR.

Autobiografia Jacka Kuronia to wspomnienia od najwcześniejszego dzieciństwa aż do czasu kiedy przegrał walkę z chorobą. Jako bezpośredni uczestnik zmian ustrojowych stara się nam pokazać jak najwięcej faktów, gdyż zdaje sobie sprawę, że relacje bezpośredniego świadka, dla historyków są bezcenne. Książka ta ma chyba również pomóc w obaleniu wielu plotek i mitów jakie powstały i powstawać będą, a dotyczą czasów „Solidarności”, KOR i działalności konspiracyjnej wielu ludzi dziś już zapomnianych. Książka nie jest zapisem tylko, lub przede wszystkim, wydarzeń politycznych, pracy w konspiracji, czy czasu pobytu w więzieniach. To książka w której Jacek Kuroń opowiada o swoich miłościach, romantycznych uniesieniach, błędach popełnianych w młodości, strachu i rozpaczy po śmierci Gai. Ten „niespokojny duch” tak jak żył, tak i tę książkę pisał. W przeciwieństwie do książki Karola Modzelewskiego „Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca.” która również opisuje czas przemian, styl pisania jest dużo bardziej gawędziarski. Opisu emocji jakie towarzyszyły Kuroniowi w różnych sytuacjach życiowych nie unika, wręcz przeciwnie, nie wstydzi się przyznać do nich publicznie. Poprzez opisy tych emocji lepiej można odczuć z jaką pogardą i okrucieństwem władze PRL potrafiły dręczyć ludzi tak twardych jak ludzie opozycji. Jeśli komuś styl pisania Karola Modzelewskiego nie przypadł do gustu [styl zawodowego historyka] a interesuje się historią Polski czasu powojennego, gawędziarski styl Jacka Kuronia powinien ułatwić przeczytanie tak obszernej autobiografii.

Ten piękny angielski dystans do siebie i do wydarzeń, w których się uczestniczy... A są to wydarzenia rodem ze skeczów Monty Pythona, tyle że "na serio". Choćby obrzucanie ekskrementami i opryskiwanie piwem czaszek przodków. Same perypetie z urzędami dałyby materiał na oddzielną książkę w stylu Kafki. Po takiej lekturze zdecydowanie wyżej się ceni cywilizację i nawet własne urzędy, których pracownicy wydają się wprost aniołami w porównaniu z kameruńskim bałaganem.

To zdanie umieszczone na odwrocie książki sprawiło, że tytuł główny nabrał dla mnie zupełnie innego znaczenia. Początkowo kojarzył mi się wyłącznie z tematyką kryminalną. W tych reportażach ma dużo szerszy zakres i groźniejszy wymiar. Obejmuje zasięgiem cały świat i jest trudne do zauważenia przez przeciętnego człowieka. To niewolnictwo. Mamy XXI wiek, a ono nadal istnieje wbrew i pomimo „dwunastu międzynarodowych konwencji zabraniających handlu ludźmi oraz ponad trzystu międzynarodowych traktatów zakazujących niewolnictwa”. Na dodatek, jak na ironię, polityka poprawności ONZ „doprowadziła do sytuacji , w której obecnie na świecie żyje więcej niewolników niż kiedykolwiek wcześniej w historii ludzkości” i to pomimo uznania go za zbrodnię przeciwko ludzkości. Niewidoczne i nieobecne w świadomości ludzkiej, nadal uchodzi za zjawisko historyczne. Dla niektórych nieistniejące współcześnie. Dla innych niedostrzegane ze względu na głębokość jego ukrycia w państwach europejskich i USA oraz ze względu na powszechność przechodzącą w normę w krajach trzeciego świata. Autor, podejmując się osobistego zbadania tego zjawiska na świecie, największy problem miał właśnie z jego dostrzeżeniem w miejscu, do którego przybywał, pisząc – „gdy przyjeżdżałem do jakiegoś państwa, przez pierwsze tygodnie największym wyzwaniem było dla mnie znalezienie choćby jednego niewolnika. Po nawiązaniu kontaktu z odpowiednimi ludźmi, często podejrzanymi typami, przechodziłem na drugą stronę lustra. Wtedy niewolników dostrzegałem wszędzie”. I zaproponował mi przejście na tę drugą stronę zwierciadła. Prosto do piekła! Do świata, „w którym nie powstrzymano ideologii aprobujących niewolnictwo”, w którym człowiek jest tańszy od świni i w którym nie istnieją żadne traktaty i porozumienia abolicyjne. Przez pięć lat odwiedził dwanaście państw, nagrywając setki wywiadów z niewolnikami, handlarzami niewolników i osobami, którym udało się odzyskać wolność. Zabrał mnie do Port-au-Prince na Haiti, gdzie pokazał życie dzieci zwanych restavekami (nierzadko liczącymi sobie zaledwie trzy lub cztery lata), dla których przemoc to codzienność i pierwszą lekcję zauważania dziecięcego niewolnika – „Piętnastoletni niewolnik jest średnio 3,8 centymetra niższy i 18 kilogramów lżejszy od przeciętnego piętnastolatka. Na skórze mogą mieć oparzenia od gotowania dla swoich panów albo blizny od bicia (do którego może dojść nawet w miejscu publicznym) pejczem martinet, kablami elektrycznymi lub drewnianymi rózgami. Noszą wyblakłe, rozciągnięte, używane ubrania. Chodzą boso lub w sandałach, a jeśli mają szczęście, to w za dużych butach”. I nigdy nie spojrzą ci w oczy. Można z nimi zrobić wszystko – „zgwałcić, zabić, posiekać na kawałki i nakarmić nimi świnie”. Problem ten, przy okazji pisania o historii niewolnictwa na Haiti, zasygnalizował Adam Węgłowski w „Żywych trupach”, nazywając śmierć społeczną znikających ludzi zjawiskiem zombie. Podczas wyprawy do Sudanu pokazał mi konsekwencję długotrwałych konfliktów zbrojnych między północą a południem przekładającym się między innymi na rosnącą skalę niewolnictwa. O tym zjawisku czytałam we wstrząsających wspomnieniach Dave’a Eggersa „Co to za Coś”. Problem handlu niewolnicami seksualnymi w Holandii i Mołdawii przypomniał mi, że ten temat szeroko naświetliła Lydia Cacho w „Niewolnicach władzy”. W Rumunii pokazał mi sprawność dobrze działającej mafii cygańskiej zniewalającej romskie dzieci i dziewczyny do prostytucji, której mechanizmom jej działania Rolf Bauerdick przeznaczył jeden rozdział w „Cyganach”. W Zjednoczonych Emiratach Arabskich to, co opisała Aleksandra Chrobak w „Beduinkach na Instagramie”, poświęcając rozpaczliwy rozdział niewolnictwu służących, autor poszerzył o robotników budowlanych i dzieci wykorzystywanych do ujeżdżania wielbłądów. To nie wszystko. Wymieniłam tylko te kraje, które były mi znane z wcześniejszych publikacji. Rozproszone, nie przemawiały tak silnie, jak zebrane w tej jednej pozycji. A w tej podróży po niewolniczym piekle odwiedził jeszcze Indie, w których niewolnictwo jest dziedziczne i w których wioski w dwóch trzecich należą do jednego pana, w których dzieci pracują „niewolniczo na straganach z herbatą i w fabrykach produkujących sari”, tkają dywany, łowią ryby i zwijają papierosy po kilkanaście godzin dzienne, w makabrycznych warunkach, przypłacając to zdrowiem i nierzadko życiem. To co najmniej pół miliona dzieci w samej stolicy Delhi. Podróż kończy w USA, gdzie „każdego roku handlarze ludźmi przywożą do Stanów Zjednoczonych więcej niewolników niż ich koledzy po fachu w XVII wieku, jeszcze przed wojną o niepodległość”. Gdzie w centrum moralnego świata na Manhattanie, niedaleko siedziby ONZ, można „w biały dzień kupić zdrowego chłopca lub dziewczynkę. Do wyboru macie niewolnika o dowolnym kolorze skóry”, którego „możecie wykorzystać w dowolnym celu. Najczęstsze zastosowania to seks i pomoc domowa, ale decyzja należy do was.” – zachęca handlarz. Pamiętajmy, cały czas jesteśmy w XXI wieku! Obraz skali problemu dotykającego współczesną ludzkość autor uzyskał dzięki kompleksowemu omówieniu zjawiska niewolnictwa w jednej publikacji. Nie tylko wydobywa go z mroku szarej strefy, odwiedzając opisywane miejsca, fabryki, burdele, prywatne domy handlarzy, dzielnice czerwonych latarń, wioski niewolników, przemierzając drogę handlu od sprzedawcy do nabywcy i pozorując takie procedury, nie tylko przytacza kilka wstrząsających i tragicznych losów konkretnych osób spośród setki poznanych, by dać twarz statystykom, ale również pokazuje sylwetki osób działających w ruchach abolicjonistycznych. Ludzi spalających się dla sprawy, ale i polityków, szczególnie amerykańskich, wykorzystujących problem do rozgrywek dyplomatycznych lub walki politycznej o władzę. Obnaża również hipokryzję amerykańskiego rządu. Wskazuje poważne wady amerykańskiej strategii, z których największą jest walka ze skutkami, a nie z przyczynami. W efekcie „handel ludźmi wykorzystywanymi seksualnie przypominał hydrę. Zamknij jeden duży burdel, a gdzie indziej wyrosną dwa mniejsze. Zamknij i te, to handlarze zaczną dowozić dziewczyny do klientów. Zaaresztuj lub zabij handlarzy działających wzdłuż jednej trasy, kolejni pojawią się przy innej, gdzie urzędnicy chętniej biorą łapówki. Zrób porządek na jednej granicy, a handlarze opanują setki kilometrów niestrzeżonych granic przecinających całą Europę. Rozbij siatkę przestępczą nadzorowaną przez mafię, w jej miejsce powstanie trzydzieści lokalnych przedsięwzięć.” Taka sytuacja sprzyja utopijnemu myśleniu, że zwalczenie wszystkich form niewolnictwa jest niemożliwe. Zwłaszcza, że przynosi największe zyski zaraz po handlu bronią. Autor temu podejściu przeciwstawia się. Jest przekonany, że wprawdzie „niewolnictwo towarzyszy ludzkości od ponad pięciu tysięcy lat, a jednak dzięki wzmożonym i skoordynowanym wysiłkom możemy je wyeliminować w ciągu jednego pokolenia”. Chociażby poprzez „przeciąganie” ludzi na drugą stronę lustra, by zobaczyli współczesne piekło niewolników. Nie poprzestaje jednak tylko na uświadamianiu czytelników. Podpowiada, co można zrobić jeszcze, by nie pozostać świadomym, ale biernym lub, co gorsza, nie wyrzucić z pamięci tego wszystkiego, o czym napisał, powracając w stan wygodnego zapomnienia o najbardziej palącym i najbardziej lekceważonym problemie społecznym – pamiętajmy! - będącym zbrodnią przeciwko ludzkości. Na swój skromny sposób (a liczy się każdy) dołączam do autorytetów tego świata promujących tę pozycję – Billa Clintona i Elie Wiesela – i podsuwam to „lustro” kolejnym czytelnikom. Zupełnie inaczej patrzy się wtedy na dziewczyny przy autostradach łapiących klientów. Nie w kategoriach moralno-oceniających, ale w kategorii niewolnictwa. Wtedy widzi się niewolnictwo i jego ofiary również w Polsce. http://naostrzuksiazki.pl/

W czasie jednej ze swoich podróży, opisanych w książce, Wojciech Jagielski odwiedził katolikosa Wazgena I i zapytał go, czy można było uniknąć wojen na Kaukazie. Otrzymał wtedy niezwykle trafną odpowiedź: „każdej wojny można uniknąć, bo jej źródło tkwi w nas samych — w naszej pogardzie wobec innych i niecierpliwości wobec cudzych poglądów”. To niezwykle mądre i uniwersalne przesłanie, które doskonale podsumowuje istotę reportażu „Dobre miejsce do umierania”. Autor perfekcyjnie oddaje skomplikowaną tożsamość narodów kaukaskich, gdzie zamiast granic geograficznych wciąż istnieją niewidzialne linie frontu. Dziś może jest to mniej widoczne, ale przez większość lat dziewięćdziesiątych Kaukaz pogrążony był w konfliktach — i to między narodami, których na tym niewielkim obszarze mieszka ponad sto. Łączy ich wiele, ale równie dużo dzieli. Na Kaukazie niczego się nie zapomina; dawne krzywdy, nawet sprzed setek lat, są wciąż żywe i aktualne, bo tu przeszłość nieustannie wpływa na teraźniejszość. Choć książka powstała blisko dwadzieścia lat temu, wciąż pozostaje aktualna. Jagielski, przemierzając Kaukaz w czasach ciągłych konfliktów, opowiada tak naprawdę o uniwersalnych mechanizmach, które można zauważyć w wielu miejscach na świecie. Wynika z niej ważna przestroga: pokój nie jest nam dany raz na zawsze, lecz jest zadaniem, o które musimy nieustannie zabiegać. Ta refleksja czyni z „Dobrego miejsca do umierania” lekturę nie tylko o przeszłości Kaukazu, ale i o wyzwaniach współczesnego świata.

Jeżeli chcecie zapoznać się z tematem eugeniki maksymalnie szeroko i dogłębnie - to jest właściwa książka. Gdybym miała mieć zastrzeżenia, to jedynie poszerzonych informacji o Japonii i Brazylii mi zabrakło. Poznamy etymologię słowa. Poznamy jego odcienie i znaczenia. Autor wyjaśnia, że nie jest łatwo jednoznacznie określić, co jakie poglądy osoba mianująca się eugenikiem reprezentuje. Może zależeć jej na właściwym wychowaniu młodego pokolenia, na odpowiednim żywieniu i otoczeniu kobiet w ciąży, na poprawie bytu najuboższych, lecz równie dobrze może walczyć o to, by nie było niechcianych ciąży popierając aborcje lub zachęcać do sterylizacji nieodpowiednich ludzi (upośledzonych fizycznie albo umysłowo, czy też źle prowadzących się). O tych wszystkich nurtach opowie lektura. Pokaże jak zwolennicy eugeniki zmieniali poglądy z biegiem lat, wyjaśni dlaczego w niektórych krajach sterylizacja nierokujących cieszyła się tak dużym powodzeniem, a w innych zupełnie się nie przyjęła. Jak się okazuje duże znaczenie ma religia, a także poglądy polityczne. Autor sięga bardzo głęboko, szczegółowo analizuje sytuację, a wnioski końcowe są co najmniej zaskakujące. Książka, z którą zapoznać się należy.