Ucieczka z piekła

Kto spodziewa się po tej książce awanturniczej opowieści w stylu filmowej "Wielkiej ucieczki" lub sensacyjnych powieści Folletta czy Forsytha - będzie z pewnością zawiedziony. Bo też w tej relacji nie ma efektownych wybuchów, szelmostwa, zuchwałego grania wrogowi na nosie; ta relacja nie zawiera ani malowniczych opisów, ani całej tej romantyczno-łotrzykowskiej otoczki, którą zwykło się kojarzyć z historiami o ucieczkach z niewoli. Mało tego: nie ma tu nawet konkretnego pościgu: z gardłowymi krzykami strażników, jazgotem psów, karabinowymi salwami. Zamiast tego jest tchnąca grozą realistyczna opowieść - wspomnienie. Bez odwoływania się do fantazji, bez zbędnych ozdobników i koloryzowania.

Wspomnienie kilkunastodniowej ucieczki z obozu w Stutthof opisane jest dzień po dniu na podstawie notatek, które autor wykonywał w chwilach postoju. Ich zwięzłość, surowość opisu i jego naturalizm między wierszami ukazuje ogromną grozę całego tego przedsięwzięcia: strach, że ktoś z pozostałych w obozie współwięźniów zostanie pociągnięty do odpowiedzialności po wykryciu ucieczki ('Wolność okupiona śmiercią towarzyszy - to ciężka wolność. Gdyby się nawet wszystko udało, to żyć ze świadomością, że inni tak drogo musieli za to zapłacić, byłoby źle." s.7), zagubienie, gdy podczas nocnej ucieczki przez lasy, mokradła i łąki uciekający nie wie, gdzie się dokładnie znajduje - czy nadal na terenie Niemiec, czy już między Polakami, gdzie bezpieczniej; przejmujący głód, zimno, choroba, wycieńczenie z powodu ran odniesionych po drodze; nieufność i strach wobec napotykanych po drodze osób; ciągły lęk, że zostanie się odkrytym, zdradzonym, zadenuncjowanym - to wszystko nadaje tej opowieści niesamowitego wydźwięku. Czytający po trosze przejmuje to odczucie bycia ściganą zwierzyną, zbiegiem na obcej i wrogiej ziemi. Tym większa jest ulga, tym większa radość, gdy finał okazuje się dla zbiega zwycięski: bo ucieczka się udała, bo udało się dotrzeć do swoich najbliższych, do rodzinnego domu, do schronienia. Bo udało się przeżyć - wbrew wszelkim przeciwnościom... Wojna jeszcze się nie zakończyła, powrót do domu był pewnie dopiero początkiem dalszego ukrywania się, strachu przed represjami, przed zdradą. Ale udało się uciec śmierci w obozie. Udało się dać innym nadzieję - że można uciec, można przetrwać. A czyż nadzieja nie była w tamtych straszliwych czasach na wagę złota?

Książeczka niewielka formatem, ale może stanowić ważne świadectwo w dokumentowaniu historii zbrodni hitlerowskich na Pomorzu. Szkoda tylko, że wydawca nie pokusił się o dodanie do tekstu mapy z trasą tułaczki autora - dałoby to jeszcze bardziej wyrazisty dowód wielkości dokonanego przezeń wyczynu.

Kto spodziewa się po tej książce awanturniczej opowieści w stylu filmowej "Wielkiej ucieczki" lub sensacyjnych powieści Folletta czy Forsytha - będzie z pewnością zawiedziony. Bo też w tej relacji nie ma efektownych wybuchów, szelmostwa, zuchwałego grania wrogowi na nosie; ta relacja nie zawiera ani malowniczych opisów, ani całej tej romantyczno-łotrzykowskiej otoczki,...