Świętej pamięci Mattia Pascal

Debiut Moravii nie każdemu przypadnie do gustu. To powieść środowiskowa. Autor opisuje historię jednej rodziny. Tytuł moim zdaniem powinien brzmieć, "zblazowani". Wszystkie postacie przedstawione w tej powieści cierpią na brak empatii. Egoizm i tchórzostwo to cechy tego środowiska. Temat przecież uniwersalny w literaturze. To książka bardzo aktualna. Nasza rzeczywistość pewnie produkuje takie osoby. Moim zdaniem ta książka to alegoria Włoch ówczesnych. Diagnoza Moravii bardzo celna. Takie zakłamane społeczeństwo łatwo ulega silnym jednostkom, które na innym poziomie są obłudne i bezwzględne. Trochę to przypomina naszą polską rzeczywistość społeczno-polityczną. Nuda jako temat w filozofii i literaturze jest już przerobiona. Świetna książka warta przemyśleń.

„ Nie mogę uwierzyć, że to, co widzę, jest biegiem świata. Dlaczego jest zawsze dzisiaj?”. Życie jest grą; w zależności od tego, jaką maskę przybieramy, taka będzie nasza historia. Czas wtrąca się we wszystko, wszędzie czyhają przypadki. Patrzeć nie znaczy widzieć. Ale przecież wszystko jest względne! Czy jest to proza piękna, do bólu poruszająca ? Nie. Ale ja ją przyjmuję, w takiej postaci (momentami genialnej), w jakiej została stworzona. Pomysł autora – wybór mój. Lubię prozę, gdzie praktycznie nie ma akcji; jeśli jest snuje się niespiesznie; gdzie autor miesza czas, wątki; pobudza moją wyobraźnię, pozwala odpłynąć gdzieś w zakamarki umysłu, tak „żeby nie być na świecie”". Czy ta uczta intelektualna była dla mnie sycąca? Może nie do końca; jakiś niewielki niedosyt pozostał, ale przez to pobudził mój apetyt na kolejne książki autora. „Wszystko jakby się nie zdarzyło...”.

Marcello nie ma żadnego wpływu na swoje życie. Zdawać by się mogło - nam i Marcellowi - że właśnie wpływ i decyzyjność jest tym czego naprawdę chce i potrzebuje i realizuje. Tymczasem jest pusty, jest formą, w którą oprogramowania wgrywa każdy kto chce. Kontrastem jest matka i chyba na przeciwstawieniu tych postaci polega genialność. Bardzo ciekawie ujęta kwestia pedofilii - tutaj TW - przemoc nad zwierzętami i pedofilia (deklaracje i grooming)

Druga część trylogii. Po "Ocalonym języku", który jest w zastawie dziesięciu najważniejszych książek w mojej ponad pięćdziesięcioletniej historii czytania, również "Pochodnia w uchu", nawet teraz po upływie prawie 30 lat sprawia, że do niej wracam, rozmawiam z ludźmi, odwołując się do osobistej historii Canettiego. Dla wszystkich tych, którym nie jest obojętny język, nie tylko ojczysty, ale język jako instrument pozwalający na komunikowanie myśli i emocji, opisywanie świata, będzie to z pewnością fascynująca lektura.

"Auto da fé" ( 1935r.) to pierwsza powieść pisarza laureata Nagrody Nobla z 1981 r. Ukazała się pod tytułem " Die Blendung". Jednak dopiero powojenne przekłady książki, pod zmienionym tytułem, przyniosły jej dużą popularność. Tytułowy zwrot "auto da fé" to akt wyroku inkwizycji, kończący się spaleniem na stosie niewiernego lub zakazanych książek. Czasami jak popatrzę w lustro to widzę bohatera książki, przedkładającego czytanie książek nad kontakty z ludźmi. Zwłaszcza bliskim środowiskom czerwonych, różowych, tęczowych, lewackich pożytecznych i------, " Gazety Wyborczej ", TVN - u czy kreatur, obecnie sprzedających niezależność i niezawisłość Polski. To powieść będąca jedną z najważniejszych pozycji literatury XX w. POLECAM !!!

Obejrzyjcie film Volkera Schlondorffa z 1991 roku pod tym samym tytulem, w nim zjawiskowa Julie Dephy, zanim przeczytacie ksiazke. Dostaniecie dwie uczty, zamiast jednej. Wazna jest kolejnosc. Najpierw film, potem ksiazka. To bardzo rzadki przypadek. Wspaniale kino na podstawie jeszcze lepszej powiesci

Narrator, który jako dziecko żył “w górach Sycylii wśród opuncji i siarki”, po latach jedzie odwiedzić domowe pielesze, do matki opuszczonej właśnie przez ojca, który miał znaleźć nową kobietę. Nostalgiczny to powrót, niczym w filmach Giuseppe Tornatore. Taka też jest i ta książka. To nie tylko zwykła podróż z północy Włoch na ich kraniec, ale i w głąb siebie, co zawsze i wszędzie oznacza powrót do dzieciństwa, czyli nie tylko do ciepła i bezpieczeństwa, ale też i nieodpowiedzialności za nic. Bohater to ktoś, kto dziś pewnie byłby określony mianem przegrywa, rozżalonego na świat, a może bardziej i na samego siebie… “Wściekłość na cały zagubiony i zatracony rodzaj ludzki dręczyła mnie już od dawna i od dawna chodziłem z głową ponuro zwieszoną. (...) Dlaczego właściwie świat nie mógłby pozostać na zawsze taki, jaki był, kiedy miałem 7 lat, jakim go znałem z Księgi tysiąca i jednej nocy”. “To było najokropniejsze: ten spokój bez nadziei. Wierzyć, że ród ludzki jest zgubiony, a nie mieć chęci uczynienia czegokolwiek, by temu przeciwdziałać, chociażby chęci zginięcia razem z nim!”. “Targały mną abstrakcyjne furie, a jednocześnie byłem spokojny, nie chciałem niczego”. “Było ze mną tak, jakbym nigdy nie miał ani tych pierwszych piętnastu, ani tych drugich i nigdy nie jadł chleba, i nie wzbogacił się przez ten czas o tyle różnorodnych doświadczeń – smaków, zapachów, odczuć – jakbym nigdy nie był naprawdę żywy, lecz po prostu pusty, tak, byłem pusty myśląc o rodzaju ludzkim, który się zatracił, pusty i spokojny bez nadziei”. “Wspominałem, a wspomnienie to miało dla cudzych oczu pozory płaczu”. “Śmierć i nieśmiertelność znałem już dobrze, a Sycylia i świat były dla mnie jednym i tym samym. (...) Nagle ogarnęła mnie posępna nostalgia, pragnienie ujęcia znowu w ręce mojego minionego dzieciństwa. Postać matki jest tu wywyższona ponad cały świat. “Była wyrazem mijającego czasu, przeszłości rodzaju ludzkiego, dzieciństwa i tego, co przychodzi potem, mężczyźni, synowie: była cząstką historii”. Rolę proustowskiej magdalenki odgrywa tutaj smażony przez matkę śledź. “Ten śledź był także wspomnieniem, tylko pełniejszym i bardziej realnym”. Przy okazji ta napisana w 1941 r. książka przypomina, jak wielka bieda panowała wówczas we Włoszech, a szczególnie w zapomnianych od ludzi i Boga górskich wioskach Sycylii. “- Ojciec co miesiąc przynosił wypłatę, przez 10 dni mieliśmy co jeść i wszyscy nam zazdrościli, chłopi i kopacze siarki. Ale przez resztę miesiąca żyliśmy tak jak oni. Jedliśmy ślimaki. - Ślimaki? - Tak, i dziką cykorię – rzekła matka”. “- Dobrze tam było żyć – powiedziałem i szczerze tak myślałem, wspominając letnie popołudnia i suszące się na słońcu pomidory, i ani żywej duszy dookoła”. Matka dorabia sobie zastrzykami dla miejscowych kobiet, na co zabiera ze sobą syna - jej nazwisko jest znaczące: Concezione (poczęcie). Niespodziewanie w tym kontekście objawia się zaskakująca otwartość tych kobiet, nawet młodych, gdy matka chce, żeby towarzyszył temu jej syn. Jej pacjentki początkowo protestują, ale bez przekonania i zaskakująco szybko godzą się na męskie towarzystwo. Rzuca to nowe światło na stereotypowe wyobrażenie o surowej moralności na tej włoskiej wyspie, wydawałoby się uchodzącej za ostoję zacofania pod każdym względem. Innym przejawem naturalnego podejścia do “tych spraw“ jest wyjątkowo otwarta rozmowa z matką, gdy narrator pyta ją, czy zdradzała ojca, zanim odszedł z inną”. “– No cóż, chyba sobie na to zasłużył, jeśli nawet byłam z innym mężczyzną raz czy dwa! A ja pomyślałem sobie: +Ech, stara krowo!+. A głośno powiedziałem: – Pewnie, że sobie zasłużył! I zapytałem – Dużo razy? Z wieloma? – Och! – wykrzyknęła matka. – Cóż ty sobie wyobrażasz, że byłam na wysługi chłopom? (Nb. wtedy narrator nazywa matkę “miłosierną krową”. “– Nie pamiętasz, jaki to zawsze był mięczak i tchórz? – Mięczak i tchórz? – zdumiałem się. – A pewnie! – krzyczała matka. – Jak mnie pobił, to zaraz zaczynał beczeć i przepraszać…”. I jeszcze taki dialog: “– Wciąż jeszcze jestem niczego sobie baba, no nie? – No pewnie! – powiedziałem. – Nie masz nawet jednego siwego włosa! A matka: – A żebyś mnie widział, jaka jestem młoda pod ubraniem!”. A bohater wyznaje: “​Gdy miałem siedem lat, wiedziałem lepiej niż kiedykolwiek, jak wygląda naga kobieta (...) Siedmiolatek dostrzega cuda w każdej rzeczy i z nich, z ich nagości, jak z nagości kobiety, czerpie pewność istnienia, podobnie jak one, urodzone z naszego żebra, czerpią tę pewność z nas. Śmierć istnieje, ale nie ujmuje nic z tej pewności”. Paradoksalnie, a raczej i nie, to kobieta była zwornikiem tamtego patriarchalnego świata. “Prawdziwe nieszczęście to jak zachoruje kobieta, matka. Już lepiej, kiedy choruje mężczyzna. Bo mężczyźni zimą i tak nie pracują, a w ogóle są do niczego, za to jak zachoruje kobieta, to już bywaj zdrów.... “. Bohater cierpi za cały skrzywdzony świat i wraz z nim. A wtedy musi się pojawić najważniejszy pocieszyciel, nie tylko dla Włochów, ale szczególnie dla nich…. “Z ziemi, murów i ciemnego sklepienia bił stuletni zapach wina, którym tawerna wciąż na nowo nasiąkała. Cała przeszłość wina w człowieku była wokół nas obecna”. “Tak to cierpiący z powodu własnych krzywd i krzywd świata tkwiliśmy wszyscy razem w nagim grobowcu wina i pewnie wyglądaliśmy jak duchy uwolnione wreszcie z tego świata cierpień i zniewagi”. “Pokolenia za pokoleniami piły to wino, przelewając w nie swoje cierpienia, szukały w nim swojej nagiej istoty i każde następne pokolenie spijało w tym winie cierpienia pokoleń poprzednich”. Na koniec w tej (pozornie) realistycznej opowieści robi się bardziej onirycznie. Narrator niejako “wstępuje do piekieł” pełno odniesień do Hamleta do klasyki i śmierci – to nie tylko efekt wypitego wina. “– To są dobre, wygodne groby – powiedział żołnierz. – Przyszliście tu pomyśleć o waszych zmarłych? – pytałem dalej. – Nie – rzekł żołnierz. – Myślę zawsze tylko o moich żywych”. Pod koniec wkraczamy w świat transcendentny, z wizjami bohatera, symbolicznie odnajdującego swą młodość. Pojawia mu się młodszy brat, który poległ na wojnie, zapewne w Abisynii. “– Przecież był bohaterem! Matka popatrzyła na mnie tak, jakby dopatrywała się w moich słowach goryczy. – Nie! powiedziała – Był tylko biednym chłopcem, który chciał zobaczyć świat. Lubił świat”. “– Więc ostatecznie – krzyknąłem – jesteście tu czy nie jesteście?! Żołnierz odpowiedział – Sam sobie nie raz zadaję to pytanie. Jestem czy nie jestem? W każdym razie mogę pamiętać. I widzieć.. – I co jeszcze możecie – zapytałem? – To już wystarcza – rzekł. – Widzę mojego brata i chciałbym się z nim bawić”. Inne cytaty o tym, czym dla Autora była Sycylia: “To była taka mała, pnąca się w górę Sycylia, gdzie drzewa nieszpułek wyzierały znad dachów, skały poryte były jaskiniami, na czarnym tle ziemi błąkały się kozy, a muzyka piszczałek pozostawała daleko za nami, rozwiewała się wysoko w górze, we mgle i śniegu”. “Był to głęboki zapach nie samego tylko melona, odwieczny zapach, jak zapach wina podczas samotnej zimy w górach, przy linii kolejowej, zapach małej, o niskim pułapie jadalni w dróżniczym domku”. “Ziemia tam była sucha, żółtawego koloru siarki, pamiętałem głośne granie cykad na przemian z okresami niezmąconej ciszy”. ​“Zimne powietrze było spokojne i pogodne, dzwony nie polatywały już po niebie, spały spokojnie w swoich gniazdach”.

Książka trochę mnie rozczarowała, bo oczekiwałem zdecydowanie więcej. Punkt wyjścia dawał okazję do ciekawego pociągnięcia bądź fabuły kryminalnej, bądź rozważań społeczno-moralnych. Główny bohater trafia do klasztoru przerobionego na hotel, w którym odbywają się rekolekcje dla wybranych przedstawicieli elity. Mamy czeredę obłudnych biskupów, polityków, biznesmenów, albo wprost mafiozów. Podane to w sposób lekki, choć nie jest to trywialne, a sam wątek kryminalny, bo oczywiście jest morderstwo, daje asumpt do przedziwnego cyklu scen i rozmów z udziałem głównego bohatera, policjanta i księdza organizującego te specyficzne rekolekcje. Początek wciągał, jest to bardzo dobrze napisane, a mimo niewielkiej objętości autor wprowadza specyficzny klimat, bardzo intrygujący, gdzieś balansujący na granicy starego kryminału i włoskiego kina. Ale potem nie rozwija się to, nie pogłębia i po lekturze poza tym klimatem w pamięci wiele nie zostaje. Niemniej pióro autora skłania mnie do sprawdzenia innych jego pozycji.

To jest dobra książka dla tych wszystkich osób, które obawiają się ekspansji obcej kultury i religii w Europie.  Bo dobrze uświadomić sobie to, jak kultura „białego człowieka” zdewastowała kultury Afryki, Australii, czy Ameryki Południowej. Chinua Achebe pokazuje zderzenie kultur, w którym jedna strona, tubylcza, jest na straconej pozycji, bo to nie tyle zderzenie, co pożarcie, pochłonięcie i zdewastowanie. Pisze się, że Achebe to ojciec literatury afrykańskiej, to uproszczenie. Byli przed nim inni, ale to jednak on książką „Wszystko rozpada się”, pisaną, nomen omen, po angielsku, przebił się do czytelników brytyjskich pokazując im drugą stronę medalu. Powieść była tłumaczona na wiele języków, a autor w 2007 roku otrzymał za nią Nagrodę Bookera. Chinua Achebe pisze, „nagle pojąłem, że te książki [europejskich autorów o Afryce] należy czytać w innym świetle. Na przykład „Jądro ciemności” Conrada […] Uprzytomniłem sobie, że to ja jestem jednym z tych dzikusów, skaczących po plaży. Kiedy człowiek przeżyje taką iluminację, zaczyna myśleć, że ktoś powinien napisać inną historię.” (z posłowia do wydania polskiego, PIW 2009). Nie ma ziemi bez ludu. Nie ma ludu bez kultury. Nie ma też znaczenia, czy ta kultura nam się podoba czy nie. Bo kultura to jest baza tożsamości. Co się dzieje, kiedy zostaje zniszczona? Mamy na to dziś aż nadto przykładów. Achebe pięknie opisuje kulturę swojego ludu, Igbo. Czy wiecie, że Igbo mieli bardzo zaawansowaną demokrację? Czy wiecie, że kobiety Igbo mogły zajmować wysokie pozycje w społeczności? Czy wiecie, że Igbo inaczej liczyli czas? Czy wiecie, że tydzień przed sianiem i sadzeniem mieli Tydzień Pokoju, czas, w którym nie wolno było krzywdzić innych, choćby słowem, by pokazać Bogom, że są godni dobrych zbiorów? Achebe pokazuje też fanatyzm. Pokazuje sztywne i bezrefleksyjne trzymanie się tzw. „tradycji”. Trzeba pamiętać, że jego ojciec był jednym z pierwszych, którzy przyjęli religię przyniesioną przez białego człowieka. Jego rodzina stanęła po drugiej stronie barykady, dzięki czemu Achebe nauczył się angielskiego i odebrał brytyjską edukację. Znalazł się w sytuacji uprzywilejowanej. Książkę, która podbiła świat i zmieniła europejskie spojrzenie na Afrykę (przynajmniej w jakimś stopniu), napisał po angielsku. Oddając w niej hołd swoim przodkom i wspaniałej kulturze, z której wyrósł. Bardzo warto przeczytać.

Ciężko jest oceniać książki jednego ze swoich ulubionych pisarzy, gdy czytało się już jego arcydzieła. Chciałoby się obiektywnie podchodzić, ale zawsze ma się w głowie te kilka książek, które się uwielbia i ocena jest trochę zaburzona. "Ścieżka pajęczych gniazd" jest tego świetnym przykładem. Gdybym nie czytał wcześniej "Jeśli zimową nocą podróżny" albo "Opowieści kosmikomicznych" to pewnie stwierdziłbym, że to bardzo dobra książka, a tak to co najwyżej mogę powiedzieć, że "Ścieżka..." jest książką dobrą. W sumie nie ma w tym nic dziwnego, gdyż jest to debiut literacki Calvina i w sumie naprawdę udany. Włoski pisarz porusza temat wojny, ale w dosyć nietypowy sposób. Wszystko dzieje się w okresie II Wojny Światowej - mamy niemieckich żołnierzy, włoskie oddziały partyzanckie, zbrojenie się itd., jednak nie staje się to głównym przedmiotem utworu. Pomimo tego, że akcja jest osadzona w takich okolicznościach wszystko skupia się wokół głównego bohatera - nastoletniego Pina. To w jaki sposób jest on zarysowany wybija się ponad wszystko w tej książce. Naprawdę jest to dosyć nietypowy bohater, zagubiony w świecie dorosłych. Nie pasuje ani do równieśników, ani do starszych od siebie. Wydawałoby się, że i tak dąży do przebywania z osobnikami dojrzałymi, jednak skrycie gardzi ich postępowanie, poglądy na świat i ogólnie to jak wygląda ich życie. Calvino poprzez osadzenie swojej książki w takiej a nie innej rzeczywistości demaskuje świat dorosłych, wplata zręcznie swoje poglądy polityczne i powstaje bardzo ciekawy obraz społeczny Włoch. Zagubiony Pin, który ukrywa swoją frustrację i samotność w tonie żartów poznaje rzeczywistość i nie do końca mu się ona podoba. Jak już mówiłem, książka ta jest naprawdę dobra, ale jeśli mam ją oceniać przez pryzmat innych dzieł Calvina to wychodzi dosyć przeciętnie i w sumie jest do dosyć odpowiednie, jak przystało na debiut. I tak polecam lekturę (jak wszystko od tego Pana).

Chciałoby się napisać że to studium kryzysu wieku średniego. Moses Herzog nie bardzo radzi sobie w sytuacji rozstania z drugą żoną. Czasami miałem wrażenie że wszystko tu się kręci wokół mniej lub bardziej nieudanych relacji bohatera z kobietami. To jednocześnie obraz rozpadu relacji między ludźmi w ogóle, większość postaci zdradza tutaj jakieś frustracje czy tęsknoty z tym związane. Najlepsze fragmenty to opisy z młodości Herzoga.

Niewielka objętościowo ale wielka treścią. Absurd i tragizm wojny spleciony z losami ludzi o których, gdy myślimy o wojnie, nikt nie wspomina. Nie ma wielkich bitew, zwycięskich generałów, są tylko zwykli ludzie wtłoczeni w to zbiorowe szaleństwo, giną niejako przypadkowo, nie widzą twarzy swoich wrogów, wszystkim kieruje obłędna logika wojny, absurd i przypadek.

Mistrzostwo stylu i narracji. Jedna z ważnych książek o przeżywaniu straty, symbolice wspomnień i rozliczeniu z samym sobą. Nie sugeruj się żenująco niską oceną - po prostu przeczytaj pierwsze dwie strony, a poczujesz przepaść dzielącą literaturę od bezrefleksyjnych tekstów bez znaczenia.

Arcydzieło Mauriaca. Otrzymałam dawno temu tę książkę z dedykacją "Oby twoje życie nie toczyło się w kłębowisku żmij" stąd ten tytuł i dedykacja trochę mnie zrażały, jednak po jakimś czasie książka mnie pochłonęła. Bo gdzie to kłębowisko żmij tak naprawdę się umościło? Mauriac z mistrzowską precyzją ukazuje toksyczne rodzinne relacje i napięcia. Pokazuje z jednej strony niszczącą siłę chciwości, z drugiej dlaczego ta chciwość i ciągła chęć poniżenia rodziny tak bardzo Ludwika trzymała przy życiu. Niezwykły portret rodziny wewnętrzu,

To bardzo przyjemna lektura, kilka anegdot to perełki (np. ta o królu, malarzu i krabie), uwagi o literaturze interesujące, niektóre na pewno ze mną zostaną, choć proza poetycka, którą hołubią to zazwyczaj nie moja bajka. Z mojej czytelniczej perspektywy brakuje punktu mówiącego że obok lekkości, szybkości, dokładności, przejrzystości, wielorakości, elementem najlepszej prozy jest przygoda, czy w bardziej metaforycznej terminologii Calvino, energia, którą ta przygoda niesie. Podobnie jak Niewidzialnych miastach, chwilami Calvino idzie dla mnie o krok za daleko, nie nadążam za metaforą, rozmywa się ona w jakiejś mgle i przestaje istnieć lub zamienia w żart – jak ta calvinowska dokładność zawieszona kompletnym chaosie. Oczywiście, w żadnej mierze nie winię włoskiego pisarza, za to, że akurat dla mnie trzeba stawiać cięższe kroki. Flaubert, Gadda i Musil to pisarze których po raz kolejny dodałam do kolejki lektur.

Piękna, wrażliwa, inteligentna i gasnąca tak młodo w chorobie. Ile głodów, pragnień, uniesień... A sił coraz mniej i cierpliwości do jurnej głupoty świata. Im bliżej końca, tym smutniej, aż ku mistycznemu światłu, anielskości, nierzeczywistemu pięknu gasnącej duszy. Ktoś taki nie mógł umrzeć. I tyle.

Prawdopodobnie najtrudniejsza z przeczytanych przeze mnie powieści. Wymęczyła mnie. Doceniam geniusz w obracaniu słowem i myślą, jednak niektóre fragmenty niosły myśl tak zagmatwaną, że odpuszczałam zrozumienie i brnęłam dalej. Fragmenty, w których pojawia się zarys fabuły, czytało mi się najprzyjemniej. Jedno jest dla mnie pewne - teraz już się tak nie pisze powieści.

Zbiór króciutkich opowiadań, opartych zwykle na interesującym pomyśle. Raczej brak tu kolorów jasnych. Zwykle mamy jakieś przygnębienie, niepokój, delikatną grozę, niepewność, bezsens, przegraną, cierpienie i śmierć. Autor chętnie posługuje się alegorią, metaforą, niedopowiedzeniem. Niemal każda historia opowiedziana jest w surrealistycznej tonacji absurdu, bywa z groteskowym, gorzkim humorem. Buzzatiego interesują tematy które mieszczą się w zbiorze wspólnym dla kultury, społeczeństwa, życia i śmierci, przemijania, bezsilności wobec świata i losu, jednostki poddanej opresyjnym naciskom. Człowiek zwykle stoi na pozycji przegranej, fatalistycznie zdeterminowanej. Wobec przyrody, nieznanego, społecznej organizacji, samego siebie. Czasem koncept bywa ewidentny od samego początku, puenta nijak wtedy nie zaskakuje, jednak wydaje się, że główną wartością takiego tekstu jest obserwacja zachowania bohatera wobec pajęczej sieci fatum - samooszukiwanie się, próba zachowani twarzy, uświadomienia bezsilności, ostateczne poddanie nieuniknionemu. Człowiek jest zawsze słaby, pętla zawsze się zaciska, a zrozumienie, jeśli nadejdzie, to nieodmiennie najczarniejszy moment. Samo nasuwa się skojarzenie ze stylem Franza Kafki. Proza to liryczna, bez eksplozji, mocno depresyjna. Po lekturze, zwłaszcza w większej dawce, osoby podatne mogą mieć kłopoty emocjonalne. 10/10

Nie wiem w jakim wymiarze można traktować tę powieść jako powieść agitującą komunizmowi. Wydaje się to skrajnie powierzchowne. Nie ma w tej powieści niczego, co faktycznie utwierdzałoby czytelnika w przekonaniu, że - mówiąc kolokwialnie - komunizm jest dobry. Komunizm, tak jak zresztą każdy ruch o charakterze - mniej lub bardziej - rewolucyjnym, musi mieć charakter ideowy; tzn. wiadomym jest, że ludziom, którzy chcą zmieniać ogólny porządek świata przyświecają idee sprawiedliwości, równości, braterstwa, itd. Nigdzie jednak autor nie przemyca myśli, jakoby komunizm mógł te wszystkie idee faktycznie zrealizować; nie ma miejsca, w którym partia komunistyczna wygrywa i wszystko płynie "mlekiem i miodem". Jeżeli już to Malraux schlebia wszelkim - ogólnie rzecz biorąc - aktywnym postawom względem rzeczywistości (w tym również rewolucyjnym, jako zamykającym spektrum). Można powiedzieć, że autor pochwala (jeśli już) próby zmiany, aktywność ludzi, którzy chcą wpływać na otaczający ich świat; chcących być podmiotem, a nie wyłącznie przedmiotem historii. Widziałem opinię jednego z użytkowników, który stwierdził, że "czyny bohaterów książki są usprawiedliwiane", jako przykład padł zamach dokonany przez Czena. W mojej opinii wybrzmiewa coś niemal przeciwnego. Czen bowiem, co sugeruje autor, posuwa się do tego czynu (samobójczego zamachu) niemal z przyczyn egoistycznych. Jego czyn będzie miał znaczenie dla "towarzyszy" - to oczywiste, jednakże przede wszystkim czyn ten nada znaczenia (i sensu) JEGO życiu. Czen robi to przede wszystkim dla siebie, dla sensu własnego życia. Katow ostatecznie nie dociera do Czena, ażeby ostrzec go, że jego kolejna próba najprawdopodobniej nie wypali, lecz czy ktokolwiek ma wątpliwości co do tego, że Czen powstrzymałby się, gdyby Katow rzeczywiście przedstawił mu swoje argumenty? To był czyn fanatyczny, niemalże w pełni egoistyczny. Katow kierował się osobistą zemstą (osobistymi traumami), Clappique był oportunistą, który tak naprawdę nie wiedział sam w co właściwie się wplątuje, Hemmelrich sam nie wiedział czego do końca chce, zdawał się być zupełnie zagubiony, rozdarty (w liście do May sam wspomina, że dopiero praca jako monter w elektrowni w końcu pozwoliła mu pracować nie myśląc wyłącznie o tym aby "zdechnąć"), stary Gisors, nałogowy palacz opium, który był zupełnie wycofany z jakichkolwiek wojen ideologicznych, wspierał syna wyłącznie "duchowo". Na koniec Kyo, jako jedyny był ideowcem, który jednakże był "spoza środowiska", nie miał faktycznego interesu w uczestnictwie w tym rewolucyjnym ruchu. Jedyne co, to przyświecała mu młodzieńcza idea zmian i wpływu (choć i tak może być przedstawiany jako największky agitator komunizmu). Czy naprawdę ktoś uważa, że takie właśnie "figury", czy też twarze ruchu rewolucji komunistycznej wykreowałby ktoś, kogo celem byłoby ślepe agitowanie komunizmowi? Moim zdaniem jest to powieść przede wszystkim egzystencjalna. W wycinkach z żyć bohaterów pokazuje ich przede wszystkim jako ludzi (nawet "partnerka" Ferrala - Waleria, mimo że pojawia się bardzo rzadko, to daje się poznać przede wszystkim jako człowiek "z krwi i kości") którzy mierzą się z własnym losem w tych - bez podziału na sympatie polityczne - z pewnością nieprzyjaznych czasach. Jest to powieść o ludziach, którzy chcą działać, chcą lepszego jutra dla siebie i innych. Roztrząsamy problemy bohaterów, rozterki, które wydarzają się w sytuacjach absolutnych - na skraju życia i śmierci; porażki i zwycięstwa. Powieść jest z całą pewnością niejednowymiarowa, pozwalająca na mnogość odniesień. Jeżeli ktoś sprowadza ją do miana powieści propagandowej, to widocznie nie przeczytał tej powieści w jakimkolwiek skupieniu. Uważam, że jest ona - powiedzmy - "uczciwa intelektualnie". Kiedyś przeczytałem o tym, że w momencie kiedy czytamy jakąś książkę, od razu można rozpoznać, czy dany pisarz jest - wyłącznie - pisarzem czy też literatem. Po przeczytaniu "Doli człowieczej" stwierdzam, że bez wątpienia Malraux jest literatem i to przez wielkie "L".