Starożytny Egipt. Dzieje i kultura od czasów najdawniejszych do Kleopatry

Książka pokazuje, że na szczęście jednak można wydać syntezę dziejów starożytnej Grecji bez rozpisywania się na 200 stron o demokracji ateńskiej. Zwięzła, oczywiście mało szczegółowa, ale zawiera wszystko, co powinna. Dobra do uzupełnienia i podsumowania wiedzy.

Poważna praca znanego egiptologa. Raczej dla mocno zainteresowanych. Z całą pewnością nie dla tych, którzy spodziewają się opisów kampanii wojennych, intryg dworskich itp.Rzetelny wykład ewolucji osadnictwa i architektury, struktur społecznych, administracji, sposobów rozliczeń handlowych.

Ostatnio podróżuję sobie w czasie, niedawno przeżywałam miłość w średniowieczu, a przed chwilą skończyłam egipski kurs czytania hieroglifów. Bo "Hieroglify egipskie. Mowa bogów" jest czymś w rodzaju podręcznika po egipskiej kulturze i historii z zajęciami praktycznymi włącznie. To publikacja, którą kawałek po kawałeczku powinno się studiować, a odkrycia, którymi częstuje nas autor potrafią zdumiewać. Andrzej Ćwiek zabiera czytelników w podróż do starożytnego Egiptu, odkrywa przed nami zniuansowany rozwój systemu piśmiennictwa i przekazywania informacji na ścianach egipskich świątyń i grobowców. Lecz nie tylko. Ukazuje również egipską kulturę, wierzenia religijne, politykę i tło społeczne. Nie spodziewałam się, że książka o hieroglifach tak bardzo mnie wciągnie i zafascynuje, że wsiąknę w ten niesamowicie bogaty świat egipskiej symboliki i zatopię się bezkreśnie w tajemnicach egipskiego świata. Bo dr Andrzej Ćwiek bardzo ten proces ułatwia, głównie za sprawą przystępnego i lekkiego języka, stylu pisania, który sprawia, że z przyjemnością można zatopić się w lekturze. Nie przytłacza wiedzą, raczej rozbudza ciekawość z każda kolejną stroną. Również struktura tej publikacji zasługuje na uznanie, po powoli, z każdym rozdziałem wyławia się obraz całej egipskiej cywilizacji. Poza tym, że to świetna i bardzo merytoryczna, ale i ciekawa publikacja, to jest również pięknie wydana. Okładka, przyciąga wzrok, a to co w książka jest wydana w ciekawy sposób obfitujący w zdjęcia i hieroglify, oczywiście. To była wyborna podróż, a dr Andrzej Ćwiek w wspaniały sposób oprowadza po starożytnym Egipcie. Jeśli lubicie książki historyczne, to polecam zwrócić uwagę na ten tytuł.

Witold Hensel jest autorytetem i uważanego za jednego z ojców polskiej archeologii. Niniejsza publikacja jest obowiązkowa dla każdego kandydata, który aspiruje do bycia adeptem archeologii. Można śmiało stwierdzić, iż jest to pewnego rodzaju publikacja, wprowadzająca ludzi w ekscytujący świat nauki. Jednakże wszystko od początku. Niniejsza pozycja jest bardzo dobrze napisana, przejrzysty język, poparty licznymi fotografiami oraz wykresami. Cała książka jest bardzo dobrze zredagowana, o czym świadczą dobrze dobrane i poukładane rozdziały. Profesor Hensel wprowadza każdego czytelnika powoli, nie narzucając i oszałamiając go licznymi informacjami, są one serwowane powoli. Do minusów tej pozycji są często nieaktualne już informacji. Mam tutaj na myśli, urządzenia jakie wykorzystują archeolodzy w swojej pracy, należy dodać komputery i liczne programy graficzne i nie tylko. Ale nie można się tego czepiać bo niniejsza pozycja z jakieś trzydzieści lat. Niniejszą książkę można uzupełnić pozycją Pani Ławeckiej. Szczerze powiedziawszy trudno jest oceniać niniejszą publikację, jednakże w pełni zasłużyła na ocenę "dobrą" i polecam ją jako wstęp do archeologii, by poznać tajniki tej nauki.

Uporządkowane kompendium wiedzy, takie vademecum w pigułce, próba ukazania realiów epoki i zarysowania historii w postaci streszczenia. W zależności od autora i treści rozdziały są bardziej lub mniej suche. Przedstawiają jak żyło się w greckich polis, jak walczyło, jak politykowało, jak wyglądało życie obywatela, a jak niewolnika i kobiet.

Okres panowania Ramzesa II jest bez wątpienia jednym z ciekawszych i bardziej obfitych w różne wątki w dziejach Starożytnego Egiptu, stąd też pewna stała się potrzeba zaistnienia osobnej publikacji skupiającej się na tym przedziale. Zajął się tym nie kto inny jak Kenneth Kitchen, jeden z najwybitniejszych brytyjskich egiptologów, specjalizujący się właśnie w tym przedziale czasowym. „Ramzes Wielki i jego czasy” to solidna monografia poruszająca chyba wszystkie wątki, jakich można byłoby oczekiwać. Wpierw autor nakreśla swoisty prequel wydarzeń – historię Staroegiptu od początku aż do poprzedników Ramzesa, co daje niezwykle pomocny kontekst czytelnikowi, który nawet sięgnie po tę książkę przypadkowo. Jest ono napisane oczywiście w formie streszczenia, ale jest naprawdę godne pochwały – nie jest przesadnie rozdęte, ale nie jest też przesadnie skrótowe: konsekwentnie, zwięźle i skrupulatnie przywołuje ogólną panoramę historyczną tej krainy. I taka jest właściwie cała ta książka – zwięzła i treściwa. Część pierwsza kończy się wstąpieniem młodego Ramzesa na tron. Część druga to już pełnoprawny opis polityki zagranicznej oraz wewnętrznej prowadzonej przez faraona – przeplatające się postanowienia budownicze z kroniką wypraw wojennych oraz starć wojskowych z innymi potęgami swoich czasów, m.in. słynna bitwa z Hetytami pod Kadesz. Im wydarzenie ważniejsze, tym więcej poświęcono mu miejsca. Część trzecia opowiada zaś o różnych aspektach życia codziennego – sporo tu o królewskiej rodzinie, jak również całej świcie faraona (wezyrach, urzędnikach), oprócz tego co nieco o ściąganiu podatków czy życiu rolników. Całość zwieńczona jest podsumowaniem rządów Ramzesa i ogólnej recepcji tego okresu w źródłach pisanych. Jest to publikacja starannie przygotowana, napisana przystępnym dla każdego językiem, zawierająca ogrom informacji umiejętnie dobranych i przedstawionych, co czyni ją poręczną i treściwą. Kitchen pisze z pasją i oddaniem i potrafi rozbudzić zaciekawienie tematem.

Zgodnie z tytułem, jest to kompleksowe opracowanie przybliżające wierzenia oraz praktyki staroegipskie związane ze śmiercią. Na samym początku czytelnik otrzymuje skrócony do maksimum, zarys dziejów historycznych Staroegiptu, stanowiący minimum kontekstowe. A potem autorka przechodzi do rzeczy – zaczynając jakże słusznie od wglądu w wierzenia dotyczące budowy człowieka, lecz budowy oczywiście rozumianej na sposób religijny. Następnie przechodzi równie słusznie do mitu o Ozyrysie i kultu związanego z jego osobą. W dalszej kolejności następuje rozległy rozdział na temat zwyczaju mumifikacji, włącznie z historią rozwoju tego zwyczaju (!), nie pomijając przy tym mumifikacji zwierząt. Ostatecznie Ikram przechodzi do budowy grobowców i ich wyposażenia. Jest to bardzo przystępny, szczególnie dla nowicjuszy i laików, podręcznik, który zahacza o wszystkie najważniejsze aspekty przedstawianego tematu. Język jest niezwykle prosty i klarowny. Nie jest to wyczerpująca monografia naukowa, a raczej popularnonaukowa synteza tematu przeznaczona dla każdego. Opatrzona jest ilustracjami, co pozwala na wczucie się w klimat. Jest to publikacja krótka i treściwa.

Książka Historia społeczna starożytnego Rzymu Gezy Alföldiego to bardzo dobra pozycja dotycząca dziejów społeczeństwa rzymskiego. Autor w niezwykle trafny sposób nakreśla nam historię społeczeństwa, które przecież aktywnie uczestniczyło w polityce państwa rzymskiego. Procesy zachodzące w społeczeństwie cechowały się wieloma zmianami na przestrzeni dziejów. W szczególny sposób zainteresował mnie rozdział opisujący działalność braci Grakchów, którzy liczyli się z nastrojami w ówczesnym społeczeństwie rzymskim i podjęli się niezbędnych reform, mających na celu zmianę położenia uboższych warstw społecznych, jak chociażby ustawa ograniczająca wielkość majątków ziemskich. Praca ma charakter podręcznikowy jednak mi w żadnej mierze to nie przeszkadzało, wręcz przeciwnie książkę czyta się doskonale. Niezbędna do poznania dziejów rzymskiego społeczeństwa. Warto przeczytać.

Uwaga do wydania: Wydawnictwo Akademickie "Dialog", 2018, wydanie III. Na początek trzeba zaznaczyć, że wyżej wymienione wydanie jest niskiej jakości reprintem, wyraźnie widać artefakty kompresji wokół liter oraz blady druk, co może niektórym osobom utrudniać czytanie. Książka jest też uboga w ilustracje i mapy, te są dodatkowo nieczytelne. Wszystkie niezbędne mapy można znaleźć na worldhistory.org

Pierwszy raz z książką miałam styczność będąc nastolatką. Jak można się domyślić lektura nie należała do najłatwiejszych, mimo to uświadomiła mi dwie ważne kwestie. Po pierwsze, mitologia egipska to nie zbiór opowiastek wymyślonych przez poetów, a zmieniające się na przestrzeni wieków koncepcje, mające swoje źródło w drobiazgowej obserwacji otaczającego świata- za równo natury, jak i polityki. Po drugie, ikonografia, sztuka i architektura stanowią jej nieodzowne dopełnienie. Książka zachęciła mnie do dalszych poszukiwań i po latach mogę do niej wrócić z wielkim sentymentem. Profesor Niwiński jest jednym z największych polskich egiptologów i należy, niewątpliwie, do grona pasjonatów swojego zawodu. Wszystkich zainteresowanych Krajem Faraonów z czystym sercem odsyłam do jego książek. Laikom natomiast radzę uzbroić się w tablice chronologiczne (by nie zgubić się w dynastiach) oraz „symboliczną wyobraźnię”, bez niej zabawa traci sens :)

Podręcznik profesora Ziółkowskiego to aktualnie najlepsze i najobszerniejsze kompendium wiedzy z zakresu historii starożytnej. Czytałem ów podręcznik dwukrotnie, a na studiach posłużył mi poraz trzeci i znów mnie nie zawiódł. Cześć dotycząca Bliskiego Wschodu wydaje się być dość trudna do przebrnięcia, ale nie obwiniałbym o to autora, a raczej specyfikę tematu. Gdyby jednak ograniczyć się do samego Bliskiego Wschodu i poświęcić nań tyle samo czasu, co na cały podręcznik, wówczas zapewne wcale nie będzie się ona wydawać chaotyczna czy skomplikowana. Oczywiście Grecja i Rzym to absolutnie kunszt w tej pozycji, a autor dodatkowo pozwala sobie niekiedy na polemikę z dawnymi tezami dotyczącymi niektórych zagadnień, co nie zawsze zdarza się w książkach typu podręcznik, który ma jedynie wiedzę skupiać - i to uznaję za wyjątkowy plus. Styl autora co prawda nie jest lekki, ale oswojenie się z nim powinno nastąpić w ciągu tak długiej lektury. Mnogość zagadnień, które porusza Ziółkowski przy zachowaniu proporcji zdecydowanie przemawia na plus tego podręcznika, który z całej serii podręczników historii powszechnej PWN jest najbardziej solidnym. Oby przyszłość przynosiła takie podręczniki, ale szersze, wielotomowe, aby na naszym podwórku istniał odpowiednich oksfordzkich opracowań.

Nie rozumiem tak niskiej oceny. Może wynika to z tego, że pozycja ta wydaje się być trudną, nudną dla kogoś, kto archeologię utożsamia z filmami o przygodach Indiany Jones'a, albo czyta literaturę popularnonaukową. Muszę przyznać, że książka jest raczej podręcznikiem dla początkujących studentów archeologii, żeby ich wprowadzić w metodykę w ogóle i pokazać, jak prawdziwa archeologia wygląda. Zresztą, po tytule sądząc, to tylko wstęp, kompendium wiedzy. Sama - jako jeszcze studentka archeologii - przeczytałam ją wielokrotnie. Stała się dla mnie takim wprowadzeniem. A później z każdym rokiem studiów, ćwiczeń terenowych, dowiadywałam się coraz więcej, poszerzałam wiedzę. Teraz już jako absolwentka archeologii, mogę z czystym sercem książkę tę polecić każdemu pierwszoroczniakowi, bądź każdemu, kto zastanawia się nad wyborem tego kierunku studiów zainspirowany filmami, aby poznał w skrócie, jak wygląda rzeczywiście ta dziedzina nauki.

Starożytny Egipt wciąż pasjonuje. Zaś egiptologia jest dyscypliną raczej ścisłą, wciąż ukazują się nowe wyniki badań, nowe odkrycia. Osoby zainteresowane tematami egiptologicznymi zmuszone są do aktualizowania wiedzy. Niniejsza recenzowana książka jest dziełem przekrojowym - obejmuje swą treścią czas od od początków Egiptu do po okres dostania się pod wpływy perskie i hellenistyczne. Lektura - szczerze przyznam - zajmuje trochę czasu. Ale nie będzie to dla Was - Drodzy Czytelnicy - czas stracony. Obok zawikłanej historii politycznej - mamy plastyczne opisy życia codziennego, starożytnych Egipcjan, a także mnóstwo ciekawostek. Między innymi na temat balsamowania zwłok. Jak wiemy - starożytni Egipcjanie wierzyli, że dusza po śmierci będzie trwać, dopóki zwłoki będą w nienaruszonym stanie. W publikacji jest mnóstwo zdjęć, map, wykresów, schematów, ilustracji, a także kolorowych i czarno białych zdjęć. Są też zamieszczone tablice genealogiczne. Jak na początku wspomniałem - odkryć wciąż przybywa, ale książka Grimala jest dziełem przekrojowym, więc można śmiało po nią sięgnąć , między innymi planując wypoczynek w Egipcie.

Dość solidne opracowanie opisujące w zwięzły sposób różne aspekty życia codziennego we Francji w XV wieku, przybliża czytelnikowi zarówno mit rycerzy czy sprawy domowe (od małżeństwa i mody po kulinaria i prowadzenie domu) po wojnę i okupację angielską. Pozycja z pewnością warta sięgnięcia, choć tłumaczenie nie jest zawsze adekwatne.

Marc van de Mieroop, ceniony belgijski asyriolog i znawca historii starożytnego Bliskiego Wschodu, słynie nie tylko z książki o Hammurabim, ale również – a może nawet i bardziej – z holistycznego podręcznika do… historii wspomnianego regionu od czasów pojawienia się pisma (ok.3000 p.n.e.) do Aleksandra Macedońskiego, co zresztą zaznaczone jest na okładce. Publikacja ta jest jedną z nowszych opracowań historycznych na ten temat, z pewnością jest więc godna uwagi. Widać, że Mieroop miał zamiar napisać podręcznik uniwersalny – zarówno przystępny dla laika, jak i dla zapalonego studenta, który chce głębiej wgryźć się w temat. O tym pierwszym świadczy stosunkowo prosty język i płynna (przynajmniej w większości) narracja, o tym drugim rozdrabnianie się nad niektórymi kwestiami, dużo datowań i danych. Chciał zatem zrobić coś na miarę Georgesa Rouxa. Wyszło nieźle, choć zarzucić mu można z pewnością niewyczerpanie tematu. Mieroop skupia się na jednych kwestiach, zostawiając na boku inne. Lwia część tej książki to opis historii politycznej – formowania się ludów, ośrodków władzy, dzieje poszczególnych dynastii i co ważniejszych władców; podbojów, bitew, stosunków dyplomatycznych i zawirowań politycznych. Czasem wtrąci też coś na temat osiągnięć technicznych/cywilizacyjnych danych epok, nieraz kleci też wzmianki o piśmiennictwie i jego powstawaniu, o zachowanych źródłach pisanych i o ważności oraz roli poszczególnych języków w poszczególnych okresach. Niekiedy powołuje się przy tym na fragmenty różnych tekstów, którymi się wspomaga, odczytanych z tabliczek klinowych; Mieroop słynie właśnie z tego, że lubi się tymi tekstami podpierać. Od czasu do czasu wzmiankuje też, skrótowo i w zwarty sposób, o gospodarce i strukturze społecznej. I to tyle jeśli chodzi o charakterystykę zawartości. Jest to solidne, rzetelne źródło, aczkolwiek brak tu jakichś nowatorskich treści – zasadnicza część informacji jest powtórzeniem, rzecz jasna, z innych podręczników. Mieroopowi można też gdzieniegdzie zarzucić skróty czy uproszczenia, a także zastanawiać nad zasadnością rozłożonych akcentów, niemniej jednak, z bagażem niewielkich wad, jego podręcznik pozostaje przyzwoitym źródłem informacji – trochę kompromisowym, ale mimo wszystko godnym uwagi.

Książka ta jest książką biblioteczną. Nieco więcej o niej wkrótce na blogu Historycznik. Wciągnęła mnie od pierwszych stron, poza tym od pewnego czasu mam tak zwaną "fazę" - powracam do ukochanej starożytności. Lektury do łatwej bym nie zaliczał, ale mi sprawiła naprawdę wielką przyjemność. Multum ciekawostek - między innymi - jak analizować źródła z "epoki" - porywający był dla mnie rozdział : "Krytyka tekstu". Polecam tę pozycję, naprawdę - nie tylko historykom, ale licealistom, filologom.

Georges Contenau był francuskim archeologiem, orientalistą i historykiem religii, ekspertem w dziedzinie kultury i religii cywilizacji Bliskiego i Środkowego Wschodu. Poprowadził on również kilka ekspedycji archeologicznych na Bliski Wschód. Bodaj jedyna jego książka wydana w Polsce to właśnie niniejsza pozycja. Tytuł mówi wszystko o jej zawartości. Autor wybrał sobie dla tego tematu przedział czasowy 700 – 530 p.n.e., ale w gruncie rzeczy dość swobodnie się go trzyma. Konstrukcja książki jest jednak tematyczna, nie chronologiczna – autor po kolei rozpatruje różne aspekty życia codziennego, rozpatrując, jeden po drugim, dany problem lub zagadnienie. W konsekwencji sprawia to, że narracja, którą Contenau prowadzi, jest dość chaotyczna. Skacze on z tematu na temat, nie spinając tego jakąkolwiek klamrą, co jest raczej uciążliwe i męczące, gdy czyta się więcej niż kilka podrozdziałów jednym ciągiem, ale pomocne, gdy chce się przeczytać tylko o jakimś konkretnym spośród opisanych tu zagadnień. Wybór jest bowiem niemały – zdumiewa mnogość poruszonych tu tematów. Pierwszy rozdział rozpoczyna się od wprowadzenia w postaci krótkiej charakterystyki aspektów etnicznych i języka, potem następuje zarys historyczny wybranej przez autora ramy czasowej, i wówczas przechodzi już do sedna. Opisuje klasy społeczne (najbardziej obszernie jest o niewolnikach), budownictwo/mieszkalnictwo, maluje charakterystykę miast, pisze o nawadnianiu, żegludze, uprawie roli, o zwierzętach hodowlanych (obszernie!); higienie osobistej, o ubiorze, zwyczajach żywieniowych (obszernie!), handlu (obszernie!), systemie wag i miar, a także o przykładowych zawodach (głównie rzemieślniczych). Drugi rozdział opowiada o władzy – charakteryzuje pałace królewskie, mówi o statusie i roli monarchy, jego ubiorze i wozie oraz sprzętach królewskich. O zwyczajach i tradycjach, w których brał udział. O świcie, którą się otaczał. O armii, którą dowodził. Trzeci rozdział zaś o myśli mezopotamskiej – sposobie, w jakim mieszkańcu regionu, myśleli o rzeczywistości, o imionach, jakie nadawali sobie i obiektom; całkiem niemało jest tu również o dorobku piśmienniczym Mezopotamii, łącznie z omówieniem najsłynniejszych tekstów literackich – głównie eposów i mitów (o Potopie, Gilgameszu, Adapie, Isztar etc.) [Odnośnie tych jednak ukazały się później szersze opracowania: jako omówienie – „Mitologia Mezopotamii” Szarzyńskiej i Łyczkowskiej, zaś niemal wszystkie z wyliczonych przez Contenau utworów literackich można znaleźć w serii „Antologia Literatury Mezopotamskiej” wydawnictwa Agade] Prócz tego jest całkiem szczegółowo o odkryciach naukowych: matematyce, geografii, astronomii czy wiedzy przyrodniczej, jak również o osiągnięciach w sztuce. Contenau poruszył więc chyba każdy możliwy temat, jednak poświęcił im różny stopień uwagi – niektóre są dość krótkie, inne dłuższe, obszerne i bardziej zajmujące. Styl jest dość szorstki i suchy, ale nieprzesadnie, da się w miarę płynnie brnąć przez kolejne linijki. Niektóre fragmenty są ciekawsze, inne mniej (bo na przykład zawierają opisy wypraw archeologicznych, na szczęście nie jest tego dużo). Czasem autor pozwala sobie na trochę męczące dygresje (np. podrozdział o misteriach). Natomiast faktem jest, że brakuje opracowań na temat takiego „życia codziennego” (co nieco można znaleźć co prawda rozsiane po nowszych podręcznikach o historii Mezopotamii jako takiej) i to czyni tę książkę szczególną. Przydałaby się jednak nowsza pozycja na ten temat, uwzględniająca świeższe odkrycia, gdyż ta jest już wiekowa (oryginał został wydany w 1950, polskie tłumaczenie w 1963).

"Dzieje Grecji" N.G.L Hammonda to fundamentalna monografia opisująca historię cywilizacji greckiej od czasów minojskich po wojnę lamijską. Pomimo swoich lat wciąż można ją uznać za podstawę do dalszego wgłębiania dziejów Grecji starożytnej, lecz z pewnymi zastrzeżeniami; dość spora część informacji zawartych w rozdziałach epoki minojskiej, mykeńskiej i archaicznej się zestarzała, więc dla pełnego obrazu warto zajrzeć do innych źródeł (ja sam większość stron o tych epokach pominąłem) Podsumowując, polecam!