Pochwała cienia

To jedna z tych książek, które są jednocześnie bardzo krótkie i zaskakująco pojemne. Okakura napisał ją po angielsku w 1906 roku, jakby chciał osobiście wytłumaczyć Zachodowi, czym naprawdę jest japońska kultura – a wybrał do tego herbatę jako najwdzięczniejszy i najbardziej uniwersalny klucz. „Księga herbaty” nie jest podręcznikiem parzenia ani historią handlu liśćmi camellia sinensis. To esej-filozoficzny traktat o teizmie (teaism), czyli o postawie życiowej, w której ceremonia picia herbaty staje się mikrokosmosem estetyki, etyki i duchowości Dalekiego Wschodu. Autor płynnie przechodzi od taoizmu i zen, przez historię ceramiki, architekturę chaty herbacianej, aż po krytykę zachodniego materializmu i militaryzmu – wszystko to podlane ironicznym, momentami wręcz złośliwym humorem. Największe atuty książki: język – Okakura pisze elegancko, lekko i obrazowo; zdania są często aforystyczne, a jednocześnie pełne poetyckiego oddechu. Umiejętność pokazania, jak drobny rytuał (miska, miotła z bambusa, gest podania czarki) może być nośnikiem bardzo głębokich idei: adoracja niedoskonałości, ulotność chwili, szacunek dla prostoty. Co nieco obniża ocenę? Miejscami czuć ponad 100-letni kontekst – zwłaszcza fragmenty o „duszy Wschodu” vs „duszy Zachodu” brzmią dziś trochę esencjalistycznie i stereotypowo. Rozdział o taoizmie i zen jest najsłabszy – suchy i wykładowy, jakby autor nagle zapomniał o lekkim tonie reszty książki Mimo to „Księga herbaty” wciąż działa jak kieliszek dobrego gyokuro po ciężkim dniu: pozornie prosta, a jednak zostawia w głowie i na języku długotrwały, delikatny posmak. Warto przeczytać choćby po to, żeby następnym razem, gdy nalewasz sobie herbatę z czajnika, przez sekundę pomyśleć o tym, że robisz coś, co łączy Cię z tysiącletnią linią ludzi, którzy też patrzyli w unoszącą się parę i szukali w niej chwili harmonii.Polecam szczególnie osobom, które: lubią eseje filozoficzne opakowane w piękną formę literacką, interesują się japońską estetyką, chcą zrozumieć, dlaczego Japończycy potrafią zrobić z podania herbaty prawie sakrament.

Yoshida Kenkō, żyjący na przełomie XIII i XIV wieku japoński mnich, poeta i dworzanin, stworzył dzieło, które stało się fundamentem japońskiej estetyki i wrażliwości. „Zapiski dla zabicia czasu” (Tsurezuregusa) to zbiór 243 krótkich szkiców, refleksji i anegdot, które autor spisywał – jak sam twierdzi – z nudów, by rozproszyć mrok codzienności. Kenkō, choć formalnie był mnichem buddyjskim, nie jest surowym moralistą; to raczej błyskotliwy obserwator świata, który z niezwykłą gracją łączy buddyjską ascezę z głębokim umiłowaniem ziemskiego piękna. Głównym motywem spajającym te rozproszone notatki jest koncepcja mujō, czyli nieuchronnej przemijalności wszystkiego, co istnieje. Dla Kenkō to właśnie ulotność nadaje rzeczom wartość. Autor przekonuje, że kwiaty wiśni najpiękniejsze są nie w pełnym rozkwicie, lecz gdy opadają, a księżyc budzi największy zachwyt, gdy przysłaniają go chmury. To pochwała niedoskonałości, asymetrii i niedopowiedzenia, która do dziś definiuje japoński gust. Zawartość zapisków jest niezwykle różnorodna. Znajdziemy tu praktyczne porady dotyczące etykiety dworskiej, krytykę hulaszczego trybu życia, ale też głębokie rozważania nad naturą samotności. Kenkō potrafi z równą pasją pisać o tym, jak należy urządzić dom (z myślą o letnich upałach), jak i o tym, że największym błędem człowieka jest odkładanie praktyki duchowej na starość. Jego spostrzeżenia są uderzająco nowoczesne; autor punktuje ludzką próżność, gadatliwość i pogoń za dobrami materialnymi z ironią, która nic nie straciła na aktualności przez siedem stuleci. Styl Kenkō jest oszczędny, ale niezwykle sugestywny. Każdy fragment to zamknięta całość, którą można czytać niezależnie, co czyni tę książkę idealną lekturą do powolnego dawkowania. Autor nie narzuca swoich poglądów, raczej dzieli się wątpliwościami, tworząc intymną więź z czytelnikiem. „Zapiski dla zabicia czasu” to literackie schronienie – książka, która uczy, jak odnaleźć spokój w chaosie i jak docenić „smakowitość” każdej przemijającej chwili. Podsumowując, dzieło Kenkō to ponadczasowy podręcznik uważności. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto szuka w literaturze wyciszenia i chce zrozumieć korzenie japońskiego ducha. Kenkō udowadnia, że „zabijanie czasu” poprzez pisanie i myślenie może stać się najszlachetniejszą formą jego ocalenia

Fascynujące jest wprowadzenie czytelnika w Japonię stwierdzeniem, że to kraj brzydki. Jednocześnie Autor pokazuje co w Japonii go zachwyciło. Szczerość i wnikliwość powodują, że jego opowieść wciąga. Czytelnik otrzymuje zniuansowane spojrzenia na Japonię, wielowymiarowe, w szerokim kontekście innych krajów azjatyckich. Pytaniem otwartym pozostaje na ile ten obraz się zestarzał wobec Japonii trzeciej dekady dwudziestego pierwszego wieku (może Japończycy teraz też doświadczają zwrotu ludowego i archiwalnego). Jak by nie było, „Japonia utracona” Alexa Kerra jest warta przeczytania. To bardzo osobista eksploracja Japonii, z perspektywy Amerykanina, podana z dużą dawką wiedzy o tym kraju. Ale czytelnika spodziewającego się głównie rozważań o japońskości może znużyć autorskie ego, wypływające z amerykańskiej koncentracji na własnym przeżywaniu świata.

Z powieści Mishimy wylewa się gnostycyzm w pełnej krasie. Alienacja głównego bohatera, nieusuwalne i dominujące zło przeszywa cały świat. Nie oszczędza młodego adepta na mnicha. Ze złem łączy się nierozerwalnie piękno, mieszają się i dezorientują. W tym świecie główny bohater nosi w sobie jakiś inny rodzaj zła- bezinteresownego i duchownego. Krystalizuje się ostatecznie w zniszczeniu piękna. Fenomenalne, czyta się na jednym tchu. Ma w sobie coś uderzająco podobnego do filmu "Czarne Słońca" Jerzego Zalewskiego. Ot lucyferyczny bunt. Czy to już diabeł czy jeszcze Niosący Światło?

Są w tym wszystkim treści interesujące (autoanaliza własnej tożsamości na tle kultury i historii Japonii lat 30. i 40.), ale mam zastrzeżenia do literackiej wartości tłumaczenia. Nie wątpię, że jest "wierne", ale wolałbym chyba tłumaczenie "piękne", które ciekawiej oddawałoby urodę prozy Mishimy, o której tłumaczka wspomina w posłowiu. Polszczyzna tłumaczenia jest najczęściej nijaka, dość sztywna i sucha, przez co niektóre fragmenty (choćby o masturbacji czy naturze miłości) sprawiają wrażenie literacko miernych i wydumanych

Na zbiorcze wydanie dzieł autora naprowadził mnie, znaleziony w internecie, opis opowiadania pt. ,,Pajęcza nić'' - której osią fabuły jest pomoc jaką Budda chce wyświadczyć grzesznikowi przebywającemu w piekle, a która to pomoc kończy się niepowodzeniem (zaskakujące jak bliskie jest to opowiadanie, chrześcijańskiej legendzie o matce Św. Piotra, która również miała szansę ujść z piekła), oraz film Kurosawy pt. Rashōmon, oparty na dziele autora. Obydwa opowiadania zawierają się w niniejszym dziele. Jak to bywa ze zbiorczymi wydaniami, mamy tu do czynienia z utworami o różnej wartości. Dzieła wspaniałe sąsiadują ze słabymi, niektóre aż prosiłyby się o rozwinięcie do pełnoskalowej publikacji (zwłaszcza ,,W krainie wodników''). Wszystkie jednak charakteryzują się iście japońskim spokojem i prostotą. Aż żal, że autor tak szybko zakończył swoje życie, bowiem talent w nim drzemiący miał jeszcze wielkie pole do popisu i na pewno sięgnę do kolejnych wydań jego prac.

Kioto jest miastem, które w powszechnej wyobraźni funkcjonuje jako skansen tradycji, pełen złotych pawilonów i gejsz przemykających przez dzielnicę Gion. Jednak Alex Kerr w swojej książce „Inne Kioto” rzuca wyzwanie temu pocztówkowemu wizerunkowi. Na początku warto zaznaczyć, że największym atutem tej publikacji jest jej unikalna perspektywa – autor, będący wybitnym japonistą i wieloletnim mieszkańcem kraju kwitnącej wiśni, nie prowadzi nas utartymi szlakami turystycznymi. Zamiast tego, oferuje on głębokie, niemal kontemplacyjne spojrzenie na detale, które zazwyczaj umykają oku postronnego obserwatora. Kerr uczy nas czytać architekturę, ogrody i wnętrza świątyń jako skomplikowany język symboli, w którym każdy cień, rodzaj dachówki czy sposób ułożenia mat tatami ma swoje głębokie uzasadnienie historyczne i filozoficzne. Książka zasługuje na mocne 7/10. To lektura dla cierpliwych, którzy szukają w literaturze podróżniczej czegoś więcej niż tylko spisu zabytków. Autor z wielką pasją opisuje „ducha miejsc”, analizując m.in. estetykę bram, znaczenie murów oraz unikalną japońską koncepcję przestrzeni. Wielkim plusem jest warsztat Kerra – pisze on z elegancją i erudycją, ale unika przy tym akademickiego zadęcia. Jego narracja jest osobista, pełna anegdot i nostalgii za Japonią, która powoli znika pod naporem modernizacji i masowej turystyki. To właśnie ten krytyczny pazur, momentami gorzka refleksja nad betonowaniem japońskiego krajobrazu, nadaje książce autentyczności i sprawia, że nie jest ona jedynie laurką wystawioną dawnemu cesarskiemu miastu. Momentami „Inne Kioto” staje się pozycją bardzo specyficzną, niemal techniczną. Szczegółowe opisy rodzajów dachówek czy konstrukcji japońskich ekranów mogą okazać się nużące dla czytelnika, który nie jest pasjonatem architektury. Ponadto, Kerr bywa w swoich sądach bezkompromisowy i momentami elitarny, co może budzić opór u osób o bardziej współczesnym podejściu do kultury Japonii. Dlaczego warto sięgnąć po tę książkę? Edukacja estetyczna: Po lekturze zaczniesz dostrzegać piękno w rzeczach dotąd niezauważalnych. Głęboka wiedza: Kerr to autorytet, który o Japonii wie niemal wszystko. Kontemplacja: To książka, która wymusza zwolnienie tempa i skupienie. „Inne Kioto” to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto planuje wizytę w tym mieście lub chce zrozumieć, na czym polega fenomen japońskiej estetyki. To zaproszenie do świata ukrytego za parawanem, dostępnego tylko dla tych, którzy potrafią patrzeć uważnie

Osobiście nie przepadam za tematami z ludowych mitologii. Ale tak książka - choć jest zanurzona w wierzeniach afrykańskich- jest także czymś więcej. Jest w niej coś z mitów,coś z szamanizmu, coś z bajek , coś z ezoterycznej symboliki. Próba "zobaczenia " ludzkiego zła i rozdwojenia , zwierzę jako konieczny składnik towarzyszący podwójnej tożsamości. A jednocześnie autor traktuje te -trudne przecież tematy- z lekkością,a perspektywa jeżozwierza jet często zabawna. Największą zaleta książki jest jej oryginalność tematyczna i styl, który bardzo dobrze odzwierciedla formę gawędy i monologu

Po książkach „Pochwała cienia” i „Klucz” Jun’ichirō Tanizaki przyszedł czas na trzecią powieść tego wybitnego zmarłego prawie sześćdziesiąt lat temu Japończyka. Ostatnia powieść Tanizakiego pt. „Dziennik szalonego starca” w tym wydaniu debiutowała na polskim rynku dzięki nakładowi @państwowyinstytutwydawniczy w 2018 roku. Przy czym światową premierę miał w roku 1961. Dzięki wznowieniom Wydawcy twórczość azjatycka jest dostępna szerszemu gronu czytelników w ramach Serii „Proza Dalekiego Wschodu” w biblioteczce Legimi. Można ją wiec czytać bez limitu😁. To dziennik siedemdziesięciosiedmioletniego mężczyzny, Utsugi Tokusuke mieszkającego w Tokio, w bogatym domu, zafascynowanego swą synową Satsuko. Czytelnik poznaje poszczególne dni piszącego od 16 czerwca 1960 roku do stycznia 1961 roku, gdy już Utsugi nie może pisać, a opisy o jego aktualnym stanie zdrowia fizycznego i psychicznego przekazywane są przez jego osobistą pielęgniarkę Sasaki, z karty chorobowej prowadzonej przez doktora Katsumi, czy notatek starszej córki Itsuko. Czytelnik dowiaduje się o pragnieniach schorowanego staruszka, borykaniu się przez niego z chorobą, poszczególnymi terapiami i o relacjach panujących w jego rodzinie, nierównych relacjach. Całość wzbogacona jest wspomnieniami z lat wcześniejszych, w tym z domu rodzinnego. Jun’ichirō Tanizaki zachwycił mnie tym utworem. Cudownie odzwierciedlił perypetie starszego człowieka u schyłku swego życia. Człowieka nadal szukającego podniet, mimo chorób, mimo braku potencji, mimo wieku. Z części Życie i twórczość Jun’ichirō Tanizakiego zamieszczonej na końcu książki, napisanej przez Mikołaja Melanowicza nie dowiedziałam się w jakim stopniu ten dziennik jest autobiograficzny. Ze względu na wiek pisarza w chwili jego publikacji istnieje domniemanie, że Tanizaki czerpał z własnych doświadczeń. Podejrzewam, że dywagacje na temat teatru „Daiichi”, shimpa czy kabuki, spektakli, przywoływanych aktorów grających kobiety i nie tylko pochodzą z własnych doświadczeń autora. Możliwe, że nie wszystkie😉. „(…) Nie interesują mnie oni, dopóki nie przebiorą się za kobietę i nie staną na scenie. Ale jak się nad tym dłużej zastanawiam, to przypominam sobie jedno zdarzenie, które mogłoby świadczyć, że skłonności homoseksualnie nie są mi całkiem obce. (…) Dlaczego więc, teraz gdy doszedłem do wieku siedemdziesięciu siedmiu lat i straciłem wszystkie męskie możliwości, zacząłem nagle odczuwać pociąg nie do ładnych dziewcząt w spodniach, lecz do chłopców w stroju dziewczyn?...” - „Dziennik szalonego starca” Jun'ichirō Tanizaki. Podobało mi się, jak autor przedstawił chorobliwe zainteresowanie bohatera swą synową. Świetnie odzwierciedlił nierówność w traktowaniu i samą niechęć do własnej żony czy starszej córki. Jego stosunek do wnuków również był konsekwentny i adekwatny jak na jego postać. Świetnie, trochę ze zwadą zobrazował niechęć swej żony do synowej, żony najstarszego syna. Sama narracja jest poprowadzona w bardzo umiejętny sposób. Bohater sam siebie gani, tłumaczy czytelnikowi, obnaża swoje słabości, lęki i niepokoje. Bardzo podobały mi się fragmenty o śmierci z jego perspektywy. „(…) ostatnio nie ma jednego nawet dnia, bym nie myślał o śmierci. Co więcej, u mnie to nie jest sprawa ostatnich dni. Ciągle się już od dosyć dawna, od lat dwudziestych mojego życia, najmniej…” - „Dziennik szalonego starca” Jun'ichirō Tanizaki. W następnych wpisach dziennika autor wskazuje kolejne miesiące i dni miesiąca. Idealnie Tanizaki zakończył powieść wpisami trzech innych bohaterów, którzy jakby klamrą zamykają historię Utsugi Tokusuke opisując jego postępującą ułomność, nowe medyczne zdarzenia i coraz słabszą konstrukcję psychiczną, która uniemożliwiała mu kontynuować własne wpisy. Nie spodziewałam się tak dobrego zakończenia tej historii. Lubię prozę Jun'ichirō Tanizaki bez dwóch zdań. Podoba mi się sposób konstruowania bohaterów, skomplikowanych jak na japońskie standardy. Umiłowałam sobie szczerość, bezpośredniość narracji w książkach powstałych ponad sześćdziesiąt lat temu, w całkiem innej kulturze. Uwielbiam jego prostolinijny i bezpośredni język. Dla mnie „Dziennik szalonego starca” to kolejna udana książka tego autora. Polecam! Książkę wydał Państwowy Instytut Wydawniczy, a ja z tą publikacją zaznajomiłam się dzięki Legimi.

Upadek starego porządku w powojennej Japonii tworzy przestrzeń dla nowych idei. Zdaje się jednak, że bohaterowie Zmierzchu nie są przekonani do podążania żadną z nich. Marksizm i chrześcijaństwo - poza tym, że również wzywają do rewolucji - nie wydają się wystarczająco interesujące. Każdy z głównych bohaterów pogrąża się więc w dekadencji i zatraceniu. Okazja do zmiany staje się spiralą upadku - walką ze starym porządkiem bez planu na przyszłość. Dziś ludziom wychowanym w indywidualistycznym społeczeństwie europejskim trudno zrozumieć szok, jakim był upadek Cesarstwa Japonii oraz decyzje bohaterów próbujących sobie z tym poradzić. Dzięki Zmierzchowi mamy szansę zajrzeć za kulisy tej przemiany, ale czy to wystarcza, by nasycić czytelnika? Mnie osobiście wydaje się, że nie.

Przepiękna lektura o świecie, który jest piękny w swojej różnorodności: „Wszędzie rozlegały się śpiewające głosy i rytmy wybijane przez stopy w tańcu, napotykało się olśniewające stroje i wymyślne makijaże. Wzdłuż brzegu okrytego kwieciem brzoskwini, nad zieloną wodą, w podmuchach jesiennego wiatru, pod wiosennym księżycem nie było jednego bodaj miejsca, w którym człowiek nie mógłby spełnić swego pragnienia” Kultura europejska, chińska, indyjska, aztecka, afrykańska… zmienność pór roku; prawa i statuty składane ze sznurków i węzłów; benedyktyński podręcznik znaków wykonywanych rękoma, by móc dostać określone jedzenie lub modlitewnik; Mahomet moczący ręce w dzbanku, by w ten sposób podać je kobiecie; rozważania o tym, czym są gwiazdy w różnych kulturach i religiach; historie nosorożców na kontynencie; mnich ciężko oddychający, gdy wrzucono mu do kaptura srebrną monetę; dziewczyna, zamieniająca się w drzewo z pięknymi kwiatami, budzącymi do życia pragnienie miłości, które zniszczyć może jedynie zazdrość i bezmyślność; wyjaśnienia snów Lakandonów („Jeżeli przyśniło ci się przyjęcie, czeka cię długi okres znużenia; „to, co we śnie jest pewne, to się nie wydarzy”) czy wojskowy ustanawiający Ministerstwo Biegłości Literackiej. Bogactwo opisów rozmaitych znaczeń. Zapiszę sobie poniżej niektóre. WIATR I KOŚĆ "Żeby wyrazić emocje, potrzeba wpierw wiatru; żeby zorganizować słowa, trzeba mieć kość. Ten, kto ma dobrze wyćwiczoną strukturę kości, znać się będzie na retoryce. Ten, kto jest pełen wiatru, dobrze wyrazi swe uczucia. Mogłoby się wydawać, że wiatr to uczuciowość i pomysły, podczas gdy kość to język, ale Liu powiada też, że niedostatek pomysłów i obfitość słów, pomieszanych i niezorganizowanych, to przejaw braku kości. A jednocześnie, gdy pomysły są niedomyślane, pozbawione życia i witalności, to oznacza braku wiatru. Czym jest wiatr i czym jest kość, nie udało się nigdy jednoznacznie ustalić kolejnym pokoleniom chińskich krytyków." ZASADA UMIARKOWANEJ POEZJI „Spoglądaj ku teraźniejszości, by tworzyć niebywałe. Odnoś się do starożytnych, by ustanawiać prawa (…) dążenie do nowoczesności i zaniedbywanie starożytnych sprawiło, że wiatr zamarł i wygasła witalność” ZHANGOWIE "Zheng Chao w XVII wieku stwierdził: „Kwiaty muszą mieć motyle, góry strumienie, skały mech, ocean wodorosty, stare drzewa liany i pnącza, a ludzie – obsesje”. (...) Zhang Rong, poeta V wieku, otrzymał wachlarz z białych piór czapli od taoistycznego duchownego, który powiedział mu, że „dziwne rzeczy należy dawać dziwnym ludziom”. Cesarz mawiał, że królestwo nie poradziłoby sobie bez jednego takiego męża jak Zhang Rong i że nie przetrwałoby z dwoma. (...) Rodzina Zhang Gongyiego w VII wieku słynęła z tego, że przez dziewięć pokoleń żyła w pełnej harmonii. Kiedy cesarz zapytał, jak to możliwe, Zhang Gongyi (…) jął kreślić znak „cierpliwość” – po wielokroć. (...) O jego [Zhang Zu] esejach powiadano, że są jak tysiąc sztuk złota wybranych spośród tysiąca sztuk złota. Znaczyło to, że wszystkie są cenne." WOLNOŚĆ STRZYŻYKA Kaczki i gęsi mogą wzbijać się wysoko, jednak strzały z łuku ściągają je na ziemię, gdyż ich ciała są dobrze utuczone. Zimorodki i pawie muszą ginąć dla piękna swych piór. Sokół groźny, lecz trzyma się go na uwięzi. Papuga zmyślna, lecz zamknięta w klatce, musi powtarzać słowa swego pana. Jeden mały strzyżyk, bezwartościowy i brzydki, jest wolny. LUDZKOŚĆ TARGANA PRZEZ CZTERY WIATRY Bóg miał powiedzieć [św. Katarzynie ze Sieny], że (…) ludzkość (…) to drzewo samolubnej zmysłowości, targane przez cztery wiatry. "1. Pierwszy to wiatr dostatku, który sprawia, że ludzie cierpią z powodu tego, czego nie mają, karmi pychę bezczelnością, sprawia, że stojący u władzy dzierżą rządy pełne niesprawiedliwości i próżności, są zadufani w sobie, ich ciała zbrukane są grzechem, a myśli plugawe. 2. Drugi to wiatr strachu, który sprawia, że ludzie boją się, iż utracą to, co kochają: własne życie lub życie swoich dzieci, albo innych ludzi, albo swą pozycję, cześć czy bogactwo. Dlatego też kulą się ze strachu i nigdy nie znajdują pokoju, ten bowiem przychodzi wraz z przyjęciem Bożego porządku spraw. 3. Trzeci to wiatr przeciwności, który urzeczywistnia ich lęki i odbiera im zdrowie, dzieci, bogactwa, dobra, cześć albo życie – co tylko Bóg, nazywający siebie „łagodnym lekarzem” uzna za konieczne, by doprowadzić do ich zbawienia. 4. Czwarty to wiatr sumienia. Rzecze Pan: „Wiatr ten stwarza moja boska dobroć, albowiem próbowałem znęcić [ludzkość] miłością poprzez dobrobyt i imałem się strachu, by ich serca poprzez nieszczęścia umiejętnie przywieść do cnotliwej miłości, i próbowałem zsyłać na nich strapienia, aby poznali kruchość i nietrwałość świata. Niektórzy ludzie jednak wszystko to mają za nic. A że kocham was wszystkich tak niewymownie mocno, zsyłam tedy kuksaniec sumienia, by ocknęli się ci ludzie z otwartymi ustami i wyrzygali plugawość swych grzechów na świętej spowiedzi”. WIR – ŹRÓDŁO ŚWIATA? Anaksagoras układający grecką wirową teorię stworzenia ("Chaos pozostawał w odwiecznym wirze ruchu, aż do chwili, w której „burza jakaś […] wśród zarodków i chaos” powiązała i porozdzielała pierwiastki tak, że utworzyły materię kosmosu. Lukrecjusz pisze, że wszystko to stało się za sprawą zupełnego przypadku). (...) Blake rysując drabinę Jakubową, nadał jej postać spiralnej klatki schodowej, przechodzącej przez księżyc w drodze do nieba. Piekło Dantego było wirem, a jego przeciwieństwo – ścieżka prowadząca spiralnie wokół góry czyśćcowej – wiodła do nieba. Pielgrzym Bunyana postępuje spiralną ścieżką do Niebiańskiego Grodu, a indyjski bohater Śaktidewa w „Oceanie opowieści”, żeglujący ku Miastu ze Złota, jest jedynym ocalałym z katastrofy statku - swe przeżycie zawdzięcza gałęzi drzewa banian, która jakimś cudem wyrasta z wiru pośrodku morza. (...) Newton na stare lata gorzko utyskiwał, że mimo jego dowodów świadczących, iż to grawitacja wprawia światy w ruch, ludzie nadal wierzą słowom Kartezjusza, tylko dlatego, że są to słowa Kartezjusza. A może to dlatego że Kartezjuszowe wiry okazały się piękniejsze, że były materią wziętą ze snów pod takimi względami, pod jakimi nie mogła nią być Newtonowska grawitacja. "Pokazujesz mi pan – mówi Markiza - widok tak przepastny, że wzrok mój nie sięga jego końca. Widzę wyraźnie obywateli naszego świata. A tyś jasno przedstawił memu rozumowi obywateli księżyca i innych planet naszego tourbillon czy też wirowania. Dalej powiadasz mi o mieszkańcach planet wszelkich innych tourbillons. (…) Co będzie z nami pośrodku tak wielu światów? (…) widzę ziemię tak okrutnie małą, że odtąd już za nic będę miała uważać się za jej część. I zdumiewa mnie, że ludzki rodzaj tak jest rozmiłowany we władzy, tak poważa wielkość tutejszą, układając projekt za projektem, zwodząc, zdrad się dopuszczając, kadząc i kłamiąc licho, i czyniąc wszystkie te przemożne wysiłki, by zagarnąć część świata, którego nie zna ani nie pojmuje, tak jak i czegokolwiek z owych przemożnych tourbillons." MĘCZEŃSTWO PERPETUI "W roku 203, w Kartaginie, gdy aresztowanie Perpetui było kwestią czasu, ojciec starał się ją przekonać, by wyrzekła się wiary, która sprowadzi na nią tylko śmierć. Odrzekła: „Czy widzisz ten dzbanek na stole? Czy możesz powiedzieć o nim, że jest czymś innym niż dzbankiem? Tak i ja mogę nazywać siebie tylko tym, kim jestem, chrześcijanką”. Perpetua miała 22 lata (…)" POEZJA OSŁA Poezja mająca źródło w miłości osła do oślicy: "Me serce poraziła ośliczka gdybym czekał na mego pana pod drzwiami aptekarza. Zniewoliła mnie jej skromność i jej dwa miękkie ganasze koloru shanqarani umarłem przez nią, bo gdybym miał żyć dalej namiętność moja tylko by się wzmagała. - „Twój wiersz jest wzruszający”, rzekł Abu al-Anbas, „ale co oznacza shanqarani”? - „Ach, to stare słowo. Dzisiaj słyszy się je tylko w oślej poezji”." SYMBOLIKA WIATRU "Określeniem „wiatr człowiek” nazywano poetę. „Wiatr przepływ” tłumaczono jako znamienity, wyrafinowany, utalentowany literacko oraz rozpustny. „Wiatr rozkosz” był jedynie nazwą nastroju, za to „wiatr smutek” oznaczał wybitność w dziedzinie literatury. Wsłuchaj się w wiatr, a poznasz wiatr. Wiatr wieje, a pokolenia to liście, które przegania. Nie było większej pochwały nad to, co powiadano o Konfucjuszu: „ten wie, skąd wieje wiatr.”" BÓL UTRACONEJ MIŁOŚCI "Rama, nieutulony w żalu, wzniósł złoty pomnik swej ukochanej i rządził przez kolejnych dziesięć tysięcy lat, lecz świat wydawał mu się pusty i pozbawiony sensu bez Sity. Wreszcie umarł, nie zobaczywszy jej nigdy więcej." "Syn królewski leżał na łóżku w komnacie małżeńskiej wieży, nie spał, odmawiał jedzenia i uparcie milczał. Czekał tygodniami, po czym rozplótł włosy i wtarł w nie ziemię, ciało zaś umazał popiołem, wziął drewniany kostur i niewielką drewnianą miskę i opuścił pałac, by samotnie przemierzać bezkres świata."

Otaczał mnie smutek jaki niesie z sobą dżdżysty świt. Ach, drga powietrze. Że mieszkam poza grobem, to tyle tylko. Nic więcej nie mogę powiedzieć. Wysokie łodygi tataraku chwiały się na wietrze jak podczas gwałtownej burzy, z kolbami, na końcu których zawisło miedziane słońce. Jechałem rowerem przez wąwóz w górach skąpanych w porannym blasku gwiazdy. Żuraw który żyje tysiąc lat, symbol niezliczonych radości. Nad głową przesuwały się obrazy barwnych liści drzew, w bezruchu pozostawało chłodne jesienne niebo, po którym przepływały chmury. Tu i ówdzie migotały wodospady. Na tafli stawu odbijał się okrągły wzgórek - czystym, nieruchomym, jak oko Boga. Kropla rosy - w niej zatrzymał się czas. Niebo ciemnieje od wspomnień. W sinawym powietrzu rysują się granatowym odcieniem gęste gałęzie. Promienie słońca padające na sosnowy lasek stopniowo nabrały złocistej poświaty wieczora. Pora wracać. Zstępuje mgła. Kępki sosen odsłaniają gdzieniegdzie skrawki nieba - welony fuksji - i wydzielają delikatny zapach żywicy. Ognie na grobach, i nam przyjdzie iść drogą przez nie wskazaną. W oddali błyska światło okien. Księżyc świeci nad smukłą wierzbą płaczącą rosnącą pośrodku ogrodu. Dzwon zadzwonił wieczorem. Jakby sen. Czas wyjąć z szafy drogocenny shamisen. Struny chłodne jak woda w studni - dźwięk drży. Tam w oddali na północnym zboczu gór niewyraźnie połyskuje śnieg - śpiewa instrument - ostre wierzchołki obnażonych z liści buków zdają się boleśnie dziurawić niebo. Aż w końcu widać już jedynie rozległe zimowe pola, na których kruki szukają pożywienia.

Autor dokonuje przekrojowej analizy metarozkładu ludzkiego doświadczenia w epoce późnego kapitalizmu. Sen jako punkt wyjścia jest w tym ujęciu ostatnim bastionem rzeczywistej ludzkiej kondycji, nie dającej się sprzedać, zmodyfikować, zracjonalizować ani ukształtować pod postindustrialną temporalność, której dynamika paradoksalnie wtłacza nasz gatunek w bierność, będącą synonimem duchowej, intelektualnej i ekologicznej śmierci.

Piękne, poruszające opowiadania. Dominuje temat straty, żałoby, nieobecności i powtarzalności losu. Wszystkie teksty na wysokim poziomie, każda kolejna historia wydawała mi się lepsza od poprzedniej. Przed lekturą, warto zapoznać się ze wstępem jednej z tłumaczek, to rozjaśnia wiele kwestii kulturowych i sprawia, że odbiór staje się pełniejszy.

Książka ta jest naukowym opracowaniem tematu youkai. Pierwszą część, bardziej historyczną, czytało się dosyć ciężko. Druga jest czymś w stylu bestiariusza, który wydaje się mocno okrojony. Tę część czytało mi się znacznie lepiej, autor zaczął operować żywszym, bardziej naturalnym językiem, nie stricte naukowym.

Najciekawszy jest w tej publikacji kontekst: dostajemy oryginalne krótkie opowiadanie z 1994 roku oraz jego poprawioną wersję z 2011 po katastrofie w Fukushimie. Niby ta sama historia, ale jakby przefiltrowana przez nowe realia. Dzięki wstępowi Karoliny Bednarz lepiej możemy zrozumieć okoliczności powstania „Niedźwiedziego boga” i jego sens. Z kolei czytając posłowie prof. Beaty Kubiak Ho-Chi dostajemy wyjaśnienie na temat powstania tej pracy i jej tłumaczenia w Polsce. Chciałoby się też więcej publikacji, które umożliwiałyby takie dwujęzyczne śledzenie tekstu, bo to wydanie na jednej stronie posiada wersję japońską, na drugiej mamy polskie tłumaczenie.

Osobiście mi się podobały, bardzo specyficzne, niektóre dziwniejsze od innych. Ale faktycznie uważam, że to książka bardziej skierowana do kobiet, bo często opisywane są sytuacje, które nie każdemu są tak samo znajome. Dużo treści o tym jak mężczyźni postrzegają kobiety, kobiety mężczyzn i kobiety inne kobiety! Do tego dochodzi wątek dorosłości - korporacji, dorastania, odnajdywania się w tym wszystkim, starzenia, dopasowywania do społeczeństwa. Jako osoba, która dopiero co zaczyna wchodzić w ten świat urzekło mnie to, w pewien sposób czułam się mniej osamotniona, bo skoro bezimienne bohaterki tutaj też mają takie myśli i przeżycia, to raczej wiele kobiet w naszym świecie też. Mimo wszystko nie każde opowiadanie mnie interesowało, czy poruszyło, więc pozwolę sobie na ocenę 6, wyżej niż przeciętna, ale nie na poziomie innych tytułów, które mi się podobały.

Wczoraj zamiast uczyć się fizyki, przeczytałam w jeden wieczór ,,Zatracenie". Czy żałuję? Nie. Miałam jednak nadzieję, że książka bardziej mną wstrząśnie, bardziej poruszy, dotrze do głębszych zakamarków i rozgrzebie niemiłe myśli. Te dzienniki mają wspaniałe, ciekawe cytaty, nad którymi warto się pochylić. Sama treść natomiast dosyć mnie zawiodła. Nihilistyczne, dekadentyczne podejście do życia w młodym wieku- ale z jakich powodów? Przyczyną może być utrata wiary w ludzkość, bojaźń, chęć spełniania oczekiwań w imię lepszych relacji z rodziną i nie tylko. Opowiedziana historia jest jednak dosyć płaska. Nie ma zagłębiania się w szczegóły- nie wiem dlaczego. Może było to celowe. Występują tam wątki autobiograficzne, więc jestem w stanie sobie wyobrazić, iż opisy mogły być ciężkie dla samego autora. Ale nadal uważam, że to ujmuje książce. Okropne podejście bohatera do tragedii, która przydarzyła się jego żonie. Zwłaszcza, że sam był ofiarą takich zdarzeń. Skąd takie rozumienie świata, dlaczego zrzucał na nią za to winę? Dosyć mizoginistyczne. Niekomfortowe do czytania. Podobał mi się jednak temat rozważań, te zabawy słowne. Czy życie to rzeczownik komiczny czy tragiczny? A śmierć? Co jest antonimem zbrodni? Dobro? Bóg? Niewinność? A może wina? To pozwala w naszej głowie zdrodzić jakiekolwiek pytania, dzięki którym poznajemy kim jesteśmy, jak postrzegamy rzeczywistość, czym tak właściwie jest dla nas świat. Cała książka też zadaje pytanie: czym jest to całe "człowieczeństwo"? Kiedy je zatracamy? Jeśli nie masz już go w sobie, to czy nadal możesz być człowiekiem? Jeśli nie, to kim naprawdę jesteś? Książka daje nieoczywiste odpowiedzi, czasami ciężko je znaleźć w tekście. Na nie samemu należy odpowiedzieć- nie tylko na podstawie historii Yozo, ale też na podstawie naszych własnych doświadczeń. Osamu Dazai poucza, że utrata asertywności jest drogą do utraty tożsamości. Niestawianie granic to zguba, przepaść, z której nie da się wyjść. A to łączy się z zatraceniem naszego człowieczeństwa. Bo czym ono jest? Wydaje mi się, że własnie zdolnością do podejmowania własnych decyzji, wolnością, a w konsekwencji miłością do drugiego człowieka- Yozo tego nie posiadał. Lektura jest przykra, momentami dołująca, nie daje nadzei. Ale przekazuje ważne prawdy. Czy jest to pozycja obowiązkowa? Myślę, że ze względu na jej popularność jak najbardziej, ale to nie książka dla każdego.

„(…) wszyscy jesteśmy sfrustrowani i smutni. Pozornie mamy wszystko, ale czegoś ciągle nam brakuje. Nikt nie posiadł wszystkiego, czego pragnie. Wszyscy jesteśmy samotni”. „Na tym polega tajemnica życia? Nie dane nam osiągnąć tego, ku czemu usilnie zmierzamy, ale gdy godzimy się i porzucamy naszą przeszłość, nie wiadomo skąd spada na nas rozwiązanie”. To dobre podsumowanie opowiadania Okamoto – wszyscy staramy się być szczęśliwi na różne sposoby, ale jeśli zafiksujemy się na jednej tylko rzeczy, może nam umknąć coś, co jest jeszcze piękniejsze od naszego marzenia. Właśnie w ten sposób potrafimy siebie niszczyć. U Okamoto jest mnóstwo opisów przyrody – barwnych, zachwycających. Jednocześnie postacie borykają się z wewnętrznymi demonami i cierpieniem. Kontrast tych dwóch rzeczy, czyli zapierającej dech w piersi natury i ciężaru rozterek, tak dobrze ze sobą współgra, że jeszcze bardziej uderza czytelnika cały dramatyzm sytuacji. Przebija z „Gorączki…” stoicyzm Masako, ale nawet Mataichiego. My sami, nieraz bardziej niż samo społeczeństwo, narzucamy sobie pewne oczekiwania i obowiązki, ale na większość rzeczy nie mamy wpływu. Jedyne co można zrobić, to zaakceptować okoliczności i się do nich dostosować. Brzmi może przygnębiająco, ale przebija z tej historii siła i wytrwałość.

Media codziennie serwują nam dawkę ludzkiego cierpienia. Konflikty zbrojne, zamachy, katastrofy, wypadki drogowe… Zdjęcia ofiar, opustoszałych zniszczonych miast, ruiny budynków, wraki samochodów… Czy ta wszechobecność cierpienia i śmierci wywołuje w nas uodpornienie się na nie, znieczula nas na tyle, że przeklikujemy te informacje bez większych emocji? Zatrzymujemy na nich wzrok, by za chwilę całkowicie o nich zapomnieć. A może właśnie dzięki tym wszystkim artykułom uwrażliwiamy się na tragedie, które dotykają innych? Może dzięki nim będziemy pamiętać o ludziach, którzy odeszli w tak nagły sposób? „Widok cudzego cierpienia” Susan Sontag, to zbiór tekstów o fotografii, a szczególnie o fotografii wojennej. Książka ciekawa, krótka i treściwa.