Ostatni wieloryb

Oprócz dwóch typowo pulpowych, czyli Inwazja i Drugi satelita, które odstręczają od zbioru... Ale reszta to bardzo dobre opowieści a szczególnie : Młodość, Skazaniec w kosmosie, Dolina marzeń i Świat ryzykantów. Te z kolei zawyżają ocenę. Generalnie jestem zadowolony z wyboru opowiadań w tym tomie w przeciwieństwie do poprzednika bo nawet te nie wymienione oceniłbym na 7... i taka też wychodzi mi średnia wszystkich opowiadań.

Stara dobra fantasy. Książkę czyta się bardzo szybko, bo główny bohater przygody w świecie Pellucidar, przeżywa wręcz z astronomiczną szybkością. Autor przenosi nas do rozległego świata pełnego kontynentów, wysp i oceanów znajdującego się w głębi naszej planety. W czasy prehistoryczne pełne dzikich prymitywnych plemion, dzikich zwierząt, stworów i rządzącym światem gadopodobnych osobników, dla których rasa ludzka jest traktowana jak niewolnicy.

Fajne SF. Optymistyczny świat bo to jest świat przyszłości komunizmu - inny pisarzowi by ocenzurowano! Dużo kosmosu! Początek 9, środek 10 (kosmici, akcja!), końcówka: 8 ale też OK. Nie jest to literatura wysokich lotów, ale dla kogoś kochającego galaktyczne SF, coś w klimacie Startreka - jest wymarzoną książką!

Uwielbiam takie antologię, niestety jeden w nich problem, że kiedy masz na koncie przeczytanych ich dużo to często się powtarzają opowiadania. Tutaj trzy teksty były już w Krokach w nieznane, oczywiście tych starych, te nowe to głównie fantazy, więc się już dla mnie nie nadają do czytania. Tak poza tym wszystko super, opowiadania bardzo dobre, myślę, że każdy fan sf będzie bardzo zadowolony.

Bardzo spodobała mi się podróż na planetę Petty, w odległym świecie Messier 13. Mamy do czynienia z planetą, gdzie kiedyś istniała cywilizacja, która wymarła, ale zostawiła po sobie ruiny i artefakty. W powieści przyglądamy się ekipie naukowców, badaczy, spotykamy na orbicie statek z martwym pilotem z obcej rasy, jest tajemniczy nadajnik, dziwne świetlne miraże, i próba kontaktu z inną cywilizacją. Coraz bardziej jestem zadowolony z książek z serii " Archiwum Polskiej Fantastyki", a z opisów innych książek autora wynika, że czeka mnie jeszcze wiele przygód na odległych planetach.

Długo czekała na mnie ta pozycja, ostro kiczowata okładka jakoś nie zachęcała. Opowiadania pochłaniało się szybko, kilka z nich było naprawdę dobrej jakości, a czasami pozostawał niesmak, ze taki fajny koncept nie został rozwinięty w powieść (zresztą chyba z tego powodu nie jestem fanka opowiadań). Jak ktoś już wspomniał tutaj wcześniej, dwa ostatnie opowiadania najmocniej ukazują okrucieństwo reżimu i sa o wiele mniej lekkie i przyjemne w odbiorze.

Stare, PRL-owskie "Kroki w nieznane" były gwiazdą błyszczącą wśród kamyków literackiej SF, rzucanych skąpą ręką przez naszych wydawców. Było tak nie tylko ze względu na bogactwo tematów, ale i na potoczystość języka oraz zwięzłość historii. Nowe antologie zaś... No cóż... Są przede wszystkim grubsze. Jednak grubość na ogół nie przekłada się na jakość. Edycja z 2013 roku, nosząca numerek 9, przedostatnia z wydanych przez Solaris, boryka się z klasycznymi bolączkami obecnych antologii. Jest workiem z grochem i kapustą. Nie ma tu rzeczywiście najlepszych, błyskotliwych czy najbardziej poruszających tekstów. Są tylko opowiadania trochę lepsze, i trochę gorsze. Nic wartego zakochania się i wracania raz po raz w następnych latach. I nie wiem, czy wynika to z nie dość wystarczającego oczytania selekcjonera antologii, czy może z ogólnego zjazdu jakości zagranicznej prozy fantastycznej. Bardzo przyjemnie wypada "Sierżant Chip" Bradleya Dentona. Oparty na może niezbyt porywającym pomyśle (narracja jest prowadzona z punktu widzenia szkolonego psa wojskowego, potrafiącego telepatycznie porozumiewać się ze swoim ludzkim partnerem), posiada wciągającą, wartką akcję i dobrze przedstawionych bohaterów. W dodatku historia psa i jego oddziału rzeczywiście potrafi pod koniec wzruszyć. Równie pozytywne wrażenia pozostawia "Broń promieniowa - love story" Jamesa Alana Gardnera, jedna z niewielu tutaj historyjek przypominających dawne opowieści SF - z pistoletem obcych, który przypadkiem spadł na Ziemię i dostał się w ręce nastolatka, zmieniając jego nastawienie do życia i praktycznie formując jego los samą swoją obecnością. Kolejnym sympatycznym tekstem jest "Mapy zostawmy innym" K. J. Parkera (czyli Toma Holta). Aczkolwiek awanturnicza akcja, okraszona drobinkami bardzo miłego humoru, nie potrafi przykryć faktu, że za całą fantastykę robi tutaj fikcyjna kraina. Są żaglowce, armaty, białe plamy na mapach oraz kupieckie wyprawy - dokładnie tak, jak u nas w XVI czy XVII wieku. Tyle że lądy są inne, podobnie jak nazwy państw. O tyle więc opowiadanie to nie pasuje do zbioru, będąc raczej opowiastką historyczną w bardzo umownym kostiumie fantasy. Ciekawe są także dwa teksty trochę niedorobione - "Puste przestrzenie" Grega Kurzawy, czyli zawieszona nieco w próżni space opera (jacy obcy? skąd się wzięli? gdzie konkretnie latają holowniki?), oraz "Jagannath" Karin Tidbeck, króciutka postapokaliptyczna historia, w której próżno szukać informacji, co z cywilizacją konkretnie poszło nie tak, ani czym tak naprawdę stali się ludzie. Obie opowieści potrafią jednak zbudować nietuzinkowy klimat i zaproponować bohaterów, którzy intrygują swoim tajemniczym zajęciem. Zdecydowanie natomiast słabsi są "Martwi" Swanwicka, zbyt szkicowo odmalowujący przyszłość, w której umarli nie odchodzą i żyją sobie - jako zombie - w slumsach, czekając, aż ktoś wpadnie na to, jak ich wykorzystać w globalnej gospodarce. Rozczarowują "Zeznania Oli N." Bułyczowa, startujące jako przygnębiająca historia apokaliptyczna, a finiszujące w postaci żenująco tandetnego moralitetu. Z kolei "Lotny" Marca Laidlawa pozostawia czytelnika zupełnie obojętnym (lekarz zajmuje się chłopakiem posiadającym władzę nad ptakami i lotnymi owadami), a "Szczęśliwy Człowiek" Jonathana Lethema jawnie denerwuje płytką zagrywką pod amerykańską publiczkę (zmarli przeskakują świadomością między swoim ciałem - chyba formalnie martwym - a prywatnym piekłem, w którym raz za razem przeżywają tę samą rzecz). Jeszcze gorzej jest z "Gołąbkiem" Julii Zonis. Koncept opowiadania jest nieczytelny (kto kogo i dlaczego zniewolił?), realia bez sensu (jakaś alternatywna Ziemia?), fabuła nieciekawa (obóz pracy), a finał narzucający się praktycznie od pierwszych stron. Zupełnie odrębnym przypadkiem jest "Nowa dusza cesarza" Sandersona. Fabularnie jest i ciekawa, i oryginalna, tyle że to najczystsza gatunkowa fantasy, co - przynajmniej w moim mniemaniu - jawnie się żre z ideą "Kroków w nieznane". Bo fantasy jako takie jest gatunkiem dość odpornym na rewolucyjne idee literackie, a frapujące koncepcje socjologiczne czy technologiczne to też raczej nie jej działka. Nie wiem, po co było umieszczać tu ten tekst, nawet jeśli sam w sobie dobry (poza drobnym potknięciem, czyli obecnością zegarka z sekundnikiem w świecie, w którym jeździ się konno i walczy na miecze). A już kompletnym nieporozumieniem są dwa teksty zamykające antologię. "Wielkie marzenie" Johna Kessela w sposób absolutnie mglisty i nieuchwytny udaje przynależność do fantastyki (Raymond Chandler - tym razem jako poboczny bohater - być może ma zdalny wpływ na poczynania ludzi, którzy w jakiś sposób się z nim zetkną), zaś "Założyciel" Orsona Scotta Carda jest wściekle rozwleczonym (prawie sto stron!), nużącym hołdem dla "Fundacji" Asimova, na dokładkę nieudanie drapowanym na głębokie, wręcz filozoficzne dzieło. W książce można więc znaleźć trochę ciekawej rozrywki, ale nie ma co liczyć na niezapomnianą lekturę, pochłanianą z wypiekami na twarzy.

Bardzo lubię stare opowiadania SF. Wtedy jeszcze wszystko było świeże a umysły ludzi nieskalane nowoczesną technologią, dzięki temu nie mieli zmąconego obrazu i ich wyobraźnia mogła się wspiąć na wyżyny swojej kreatywności. Stare SF charakteryzuje również oprócz polotu brak przywiązania do prawd fizyki czy też astronomii, niekiedy nic się nie zgadza ale też czy komuś to przeszkadza. Sam gatunek również nie był taki stricte określony. Literatura jak i życie kiedyś wszystko było prostsze i dozwolone i to właśnie lubię w starych sfach, są takie urocze i bezpretensjonalne.

Ze względu na obecność opowiadania Cixina Liu zakupiłem „Kroniki w nieznane” tom 10. Ku mojej uciesze otrzymałem zbiór opowiadań na bardzo wysokim poziomie, atrakcyjnie poszerzający znajomość pisarzy SF i fantasy. Ot i jakie opowiadania przyszło mi przeczytać i co o nich sądzę. 1. „Tęsknota za Langalaną” Mercurio D. Rivera Piękne i wzruszające opowiadanie pełne humanistycznych wartości. Jest to SF koncertujące się bardziej na kwestach socjologiczno-psychologicznych rasy obcych z bardzo ciekawą przypadłością. Przypomina twórczość LeGuin. Bardzo chętnie poczytałbym coś więcej tego autora, niestety nie ma tego wiele. 2. „Zdobycz ojca” Christofer Green W mojej opinii opowiadanie bardzo słabe, bez większego sensu. Szczęśliwie najkrótsze w całym zbiorze. Nie będę się o nim rozpisywał, bo po prostu nie warto. Jednym słowem nie dla mnie. 3. „Pierworodny” Brandon Sanderson Moje pierwsze spotkanie z Sandersonem wypadło przyzwoicie. Niby forma krótka, a postacie rozbudowane w sposób perfekcyjny tak, że możemy rozrysować ich potrzeby, motywacje, lęki i radości. Jest to opowiadanie fantasy skupiające się na psychologii. 4. „Wędrująca Ziemia” Cixin Liu To był główny cel zakupu tej książki i nie zawiódł mnie. Cixin Liu po raz kolejny ukazuje nam prawdziwe SCIENCE fiction. Ludzkość próbuje tu zapobiec końcu świata, mamy możliwość obserwacji tego procesu z perspektywy daleko azjatyckiej, jakież innej niż naszej euro-północnoamerykańskiej. Autor potwierdził, iż to, że postawiłem go w jednym szeregu z Asimovem i Clarkiem, było słuszną myślą. 5. „Szmaciarz” Priya Sharma Jedno z dwóch najlepszych opowiadań w całej antologii. Opowiadanie o niesprawiedliwości, nierównościach społecznych i nędzy czasów rewolucji przemysłowej. Jeden z niewielu tekstów który sprawił, że podczas czytania czułem ból. Niestety jest to jedyna twórczość autorki przetłumaczony na język polski. 6. „Ostatnia rafa” Gareth L. Powell Najdziwniejsze jest to, że klimat opowiadania przypominał mi „Gasnące słońca”. Poszukiwanie zakazanej i zapomnianej technologii, zakończenie wręcz technologiczno-mistyczne. Nie zrozumcie mnie źle, tak naprawdę ten tekst wiele z „Gasnącymi słońcami” wiele nie ma wspólnego, ale łezka w oku się zakręciła, kiedy sobie przypomniałem, jak prowadziłem jako mistrz gry pewną grupę szlachciców wchodzących do podziemnego grobowca. 7. „Nurek” Braulio Tavares Czytanie Nurka było ciekawym doświadczeniem. Tekst kompletny z bardzo interesującym zakończeniem. 8. „Rekin! Rekin!” Ray Cluley Po przeczytaniu siedmiu bardziej wymagających opowiadań, tekst Cluleya jest miłym odpoczynkiem, a do tego zabawnie napisanym. Czysta rozrywka. 9. „Krzyż św. Jerzego” Wiktor Toczinow Dobrze się czyta, autor stara się coś sensownego ukazać, tylko historia dość nielogiczna. Toczinow ma potencjał: w skali od jeden do dziesięć dałbym sześć. Niestety muszę postawić zarzut, że łatwo przewidzieć, co się dalej stanie. 10. „Pogromca Smoka z Merebarton” K.J. Parker Przyszedł czas na fantasy ukazane bardzo naturalistycznie. Nie ma tu wielkiego herosa, który wyrusza w celu pokonania smoka dla sławy, bogactw i kobiet, tylko podstarzałego rycerza muszącego zmierzyć się z niechcianym problemem. Niby fantasy, a takie życiowe. 11. „Nasza krew” Ina Goldin Na tle pozostałych opowiadań wypada słabo, co nie znaczy, że jest słabe. Więcej tu logiki niż u Toczinowa, lecz zbyt zacne towarzystwo pozostałych autorów deprecjonuje odbiór tekstu. Tak samo jak w przypadku „Krzyża św. Jerzego” daję sześć na dziesięć. 12. „Głębia siwego oceanu” Jonathan Sherwood Wisienka na torcie. Wspaniałe, zachwycające, pełne napięcia, stuprocentowe SF. Nie potrafię oddać tego, jak to opowiadanie mnie zachwyciło. Niestety, próżno szukać innego tekstu tego autora przetłumaczonego na polski. Jeśli ktoś się zastanawiał, jak przekazać naukę poprzez kulturę, to jest najlepszy przykład. Polecam! 13. „Pułkownik” Peter Watts Mamy tu SF pisane przez biologa, w związku z czym spotkałem się z oryginalnym podejściem do tematu (może to ja mam zbyt wąski horyzont). Aspekt naukowy jest tutaj dla mnie ciekawy i inspirujący do innego spojrzenia na technologię przyszłości i ścieżkę, którą podąży ludzkość, natomiast fabuła jest dość przeciętna. Mimo to myślę, że sięgnę po Wattsa. 14. „Zatwardziali kryminaliści” Jonathan Lethem Zdecydowanie bardziej fantasy niż science. Ciekawa historia, ciekawy pomysł, ale nie rzuca na kolana. Interesujący tekst, ale nic więcej nie mogę tu dodać. Minusów raczej też nie znajdę. Poprawne, to opowiadanie znajduje się w bardzo mocnym zbiorze, więc nic więcej . 15. „Dziewięć śmierci doktora Valentine’a” John Llewellyn Probert Kryminał dla fanów starych horrorów. Osobiście nie czytam kryminałów ani horrorów i Probert mnie do nich nie przekonał, ale myślę, że dla fanów gatunku będzie to nie lada gratka. Dobrze spędziłem czas na czytaniu „laudacji” dla aktora Vincenta Prica.

Uznanie za istotę inteligentną czy wręcz ludzką nawet na Ziemi często nie było traktowane jako powód do nadania równych praw, a co dopiero na odległej planecie. Co z tego, że to ludzie są tam obcymi przybyszami - historia lubi się powtarzać, a przykładów podbojów dalekich lądów i traktowania tamtejszych autochtonów z pewnością nie brakuje. Może za tysiące lat w końcu zdołamy rozwinąć się nie tylko technologicznie, ale i moralnie? Czy pewnego rodzaju niewola lub podobna zależność może być akceptowana, jeśli mimo wszystko stanowi układ najbardziej odpowiadający obu stronom?

Bradbury to bardzo dobry pisarz SF. Niełatwy, przez niektórych uznawany za proroka. Książka zawiera wiele świetnych opowiadań, a wspomnę o jednym z nich - krótki Rakieciarz (Rocket Man), które było inspiracją do skomponowania piosenki przez Eltona Johna o tym samym tytule. Polecam i pozdrawiam.

Trudny to świat. Nie prosty. Nadmierne skomplikowany i ożywiony... wszystkim co możliwe i niemożliwe. Taki rozpasany, rozdęty, pełen potworów realnych i nierzeczywistych. Zakończenie pozytywnie mnie zaskoczyło - za nie dodatkowa gwiazdka. Dużo tu smaczków z legend, podań i nie tylko (mały pułkownik jest tego świetnym przykładem). Ogólnie to polecam bo specyficzna to pozycja. Ps. im dłużej myślę o tej książce, to tym bardziej mi się podoba :)

Jest to powieść skupiająca się raczej na dialogach i opisach niż na wartkiej akcji. Tym niemniej posiada wyraźną linię fabularną, której to właśnie brak jest najczęstszą wadą "przegadanych" książek. Wizja lotu kosmicznego i kolonii marsjańskiej są ciekawe same w sobie a przy tym od pewnego momentu staje się dosyć wyraźne to że "marsjanie" coś ukrywają. Nie zdradzając zakończenia chciałbym tylko ostrzec że jeżeli ktoś spodziewa się jakiegoś niesamowicie szokującego zwrotu akcji to się raczej zawiedzie.

Intersująca lektura, choć nie bez wad. Oba tomy całkiem różne, jedynie co je łączy to bohaterowie. Bo tom I to właściwie powieść obyczajowa. Przywodząca na myśl klimatem (bo wykonanie jednak znacznie gorsze) teksty Bułhakowa, Rybakowa czy Sołżenicyna… Wszechobecny strach i terror, gdzieś tam wiszący nad wszystkimi. Ale nieubłagany i bezlitosny. Wątek fantastyczny jest tu szczątkowy. Tom II rozpoczyna się w miejscu, gdzie kończy tom I. A raczej – zaczyna się od alternatywnego zakończenia tomu I. Bo to opowieść osadzona w świecie równoległym do naszego. Mocno nierówna, bo czasem Bułyczow rozwodzi się nad drobiazgami, a czasem gna z akcją, komasując ją na jednej stronie. Uważam, że prawdopodobieństwo, iż historia potoczyłaby się w sposób opisany przez Bułyczowa jest mikroskopijne. Ale za to dostajemy obraz Imperium Zła w pełnej okazałości. Należy wziąć pod uwagę fakt, że Bułyczow pisał „Rezerwat…” w latach 90-tych, kiedy wiele z mrocznej przeszłości Związku Sowieckiego nie wyszło jeszcze na jaw. Na przykład przygotowania do uderzenia Stalina na Niemcy, udaremnione atakiem wyprzedzającym w czerwcu 1941. Czy też tezy o tym, że oba socjalistyczne reżimy jakoś bardzo się różniły. Tym niemniej warto przeczytać! Choćby dla ciekawej (marginalnej, ale niezwykle istotnej) roli Piłsudskiego i Polski w tej opowieści.

Dwie nowelki - Broń ostateczna i Coś. Oceniam na 8 uwzględniając, że napisano je odpowiednio w 1936 i 1938 roku. Broń ostateczna to raczej eksponat muzealny - tylko dla fascynatów gatunku, gdyby było to dzieło współczesne - nie otrzymało by raczej więcej niż 5. Coś to natomiast opowiadanie kultowe, które nadal można odbierać jako oryginalne. Warto znać chociażby z uwagi na nawiązania w obecnej kulturze (chociażby Cosie Petera Wattsa). Głównie z uwagi na to opowiadanie daję łączną notę 8.

Książka w stylu - dużo pytań, a (za?)mało odpowiedzi. Można to odbierać jako wadę, lecz z drugiej strony sprawia to, że czytelnik może poczuć się niczym główni bohaterowie. Książkę czyta się po prostu bardzo dobrze. Tam gdzie trzeba akcja jest wartka, a nie brakuje też wolniejszych fragmentów, skupiających się bardziej na przeżyciach bohaterów. Jednocześnie (może właśnie z uwagi na skąpe informacje jakie czytelnik od autora dostaje), mimo że od wydania Zakazu minęło prawie 40 lat nie trzeba traktować go jako zabytku.

Książka ma jedną poważną wadę: kończy cykl o najsympatyczniejszej, najbardziej rozczulającej rasie kosmitów, z jaką miałam okazję się spotkać. Wzrost kilkulatka i charakter kilkulatka, podobna naiwność, miękkie złociste futerko i spojrzenie kota ze Shreka. Do tego psia wierność, miłość i oddanie obcym przecież istotom, które dany maluch uzna za swych przyjaciół. Czego chcieć więcej? Wartkiej akcji, którą tu mamy w całej rozciągłości, może tylko z tendencją do banału i zbytniej przewidywalności, za to niepozbawionej przaśnego humoru. Dla młodszych czytelników idealne, ale starszym też z pewnością przypadnie do gustu. Ja w każdym razie będę długo tęsknić za urokiem Kudłaczków.

Niemal wszystkie opowiadania w trzecim tomie antologii "Złoty wiek SF" noszą w sobie interesujące i niebanalne pomysły, choć nie każde z nich reprezentuje się równie dobrze od strony narracyjnej a moim zdaniem nawet najciekawsze koncepcje powinny wspierać się dobrze napisaną opowieścią. I znów, doceniając prekursorskie opowiadanie Murraya Leinstera zatytułowane "Samotna planeta" - którego głównym bohaterem jest myślący... świat - czy "Genesis" Horacego Beama Pipera, w którym autor wywodzi rodowód homo sapiens od rozbitków z obcego świata, którzy przed degradacją cywilizacyjną zdążyli jeszcze wybić neandertalczyków (swoją drogą podobne motywy pojawiły się później w jego serii opowieści o "Kudłaczach"), to jednak jako swoje ulubione wskazałbym lepsze fabularnie albo takie, które pod płaszczykiem fantastyki oddawały ducha czasów, w jakich powstawały i mówiły coś więcej o nas samych, wyróżniam... ..."Świat naszych pragnień" Roberta Sheckleya - historia człowieka, któremu oferuje się przeniesienie do rzeczywistości, w której będzie mógł spędzić swoje najskrytsze marzenia, nawet jeśli miałyby one wiązać się z popełnieniem ohydnej zbrodni. Cena? Cały majątek i dziesięć lat życia... ...bardzo oldskulowe opowiadanie "Jezioro światła" Jacka Williamsona, w którym zagubieni na Antarktyce rozbitkowie z katastrofy lotniczej odnajdują żyjącą tam wysoko rozwiniętą i równie morderczą krabopodobną cywilizację atakującą ich bronią laserową. Brzmi pulpowo? Trochę tak jest, ale jest to też bardzo dobrze napisane i trzymające w napięciu opowiadanie. ...i "Świat Tysiąca Księżyców", Edmonda Hamiltona, czyli historię stricte piracką - jest okrutny pirat, którego imię wzbudza postrach w całym wszechświecie, jest ukryty skarb, są potyczki, porwania i ucieczki - w duchu powieści Roberta Louisa Stevensona, ale rozgrywającą się w kosmosie. Dobrze napisana, dynamiczna i pełna zwrotów akcji opowieść, którą docenią fani opowieści o piratach. Jak napisałem wcześniej, choć trudno powiedzieć, aby którykolwiek z utworów był tu wybitny, to każde opowiadanie ma w sobie coś fajnego - niebanalny pomysł czy (nawet po tylu latach) świeże koncepcje lub wartką narrację - i pod tym względem jest zdecydowanie najbardziej zrównoważony zbiór, więc to, co się w nim spodoba a co nie jest tu jedynie kwestią tego, jakie science-fiction lubicie najbardziej.

Kupcy wenusjańscy, jaki to jest piękny tytuł!! Na swoje nieszczęście wpadło mi w ręce tylko to opowiadanie, nie znam reszty z tomu, ale to jest wspaniałe, taka kwintesencja prawdziwego mięsistego sf! Bardzo podoba mi się pomysł Pohla na stworzeniu krótkich opowiadań połączonych z cyklem Gateway. Bardzo bym chciała doczytać resztę. Super by było przeczytać jak na Wenus koleś odkrył pierwszy statek Heechów i poleciał nim na Gateway. Myślę, że w Tomie reszta opowiadań jest równie mięsista i utrzymana w starym dobrym stylu. Kupcy Wenusjańscy to trzymający w napięciu piękny zarys bohatera z krwi i kości, który nie ma nic do stracenia. To opowieść osadzona w kosmosie ale przypomina stare westerny z czasów gorączki złota, kiedy miałeś wszystko albo nic. Myślę, że to opowiadanie jest równie dobre a nawet lepsze niż główny cykl. Zero psychoanalizy sama krew, pot i łzy. Polecam