Oskarżeni nie przyznają się do winy

To książka, która zatrzymała mnie na dłużej. Proces Norymberski to bodaj najgłośniejszy i największy proces w dziejach XX wieku. Sądzono na nim nie tylko prominentów III Rzeszy, ale również zbrodnicze organizacje tego kraju jak NSDAP, gestapo, SS, SA, Naczelne Dowództwo Wermachtu oraz jeszcze kilka innych organizacji. Jeśli chodzi o głównych zbrodniarzy to nie wszystkich udało się wyłapać, część z nich zapewne uciekła a niektórzy jak Adolf Hitler, Josef Goebbels czy Heinrich Himmler popełniło samobójstwo zanim zdążyło w ogóle dojść do procesu. Ogółem trwał on 10 miesięcy i sądzono na nim głównie 22 zbrodniarzy hitlerowskich. Ale nie chcę robić nudnego wykładu, bo tego wszystkiego można dowiedzieć ze wstępu. To co najciekawsze dowiadujemy się z właściwej treści książki. Pozwala ona uświadomić sobie rozmiar nieszczęść jakie spowodowała II Wojna Światowa, głównie za sprawą garstki fanatycznych morderców. W Norymberdze na wokandzie były poruszone takie sprawy jak: 1. Pożar Reichstagu w 1933. Jak ustalono na procesie był za niego odpowiedzialny Goering, który wynajął policję SA do wykonania tego czynu. Za pożar Reichstagu naziści obwinili oczywiście komunistów, których stracono. Jakby tego było mało po wszystkim usunięto również podpalaczy aby zapewnić sobie ich milczenie. Wina Goeringa była niezaprzeczalna. 2. Przyłączenie do Rzeszy Austrii i Czechosłowacji w 1938. Odbyło się to praktycznie bez walki. W przypadku Austrii Hitler posunął się do szantażu dyktując jej rządowi warunki niemożliwe do spełnienia. 3. Wypowiedzenie wojny Polsce i związane z tym konsekwencje. 4. Eksterminacja Żydów. To co działo się w obozach koncentracyjnych wołało o pomstę do nieba. Więźniów nie tylko mordowano i znęcano się nad nimi, ale również przeprowadzano mordercze eksperymenty, które miały na celu sprawdzenie ich wytrzymałości. Ogółem w czasie wojny zamordowano 6 milionów Żydów z czego 4 miliony w samych obozach koncentracyjnych. Ci z oskarżonych, którzy mieli jeszcze jakieś sumienie gorzko nad tym zapłakali. Większość nie zdawała sobie sprawy z rozmiaru tych zbrodni. 5. Mordowanie i znęcanie się nad jeńcami wojennymi. Każdego kto stał na drodze III Rzeszy należało zmiażdżyć, opluć i unicestwić. 6. Eutanazja ludzi z wszelkiego rodzaju ułomnościami. Uważano ich za bezproduktywnych darmozjadów i związku z tym udzielano im „łaski” w postaci morderczego zastrzyku. W ten sposób pozbawiono życia około 275 000 osób. Książka jest na pewno poruszająca chociaż przeczytałem w niej o rzeczach o których miałem jakieś ogólne pojęcie. To czego nie zdawałem sobie sprawy to ogrom i okrucieństwo zbrodni jakie popełniono podczas II Wojny Światowej. Żadne słowa na pewno tego nie oddadzą. Polecam bo jest to świetna lekcja historii, przy tym napisane w sposób zajmujący. Co ciekawe nie zabrakło również dialogów, na pewno nie jest to sucha relacja z przebiegu procesu. Ocena bardzo dobra.

„Rozdarty Naród” autorstwa Cholewczyńskiego to wnikliwe spojrzenie na złożoną historię i tożsamość polskiego społeczeństwa w trudnych momentach dziejowych. Autor umiejętnie łączy perspektywę historyczną z analizą społeczno-polityczną, ukazując, jak głębokie podziały – zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne – wpływały na losy kraju. Książka wyróżnia się starannym opracowaniem źródeł oraz przystępnym, choć rzeczowym stylem narracji. Dzięki temu czytelnik może nie tylko poszerzyć swoją wiedzę o kluczowych wydarzeniach i postaciach, ale także zyskać szersze zrozumienie przemian, które kształtowały polską tożsamość. Choć niektóre fragmenty mogą wydać się mocno szczegółowe, całość pozostaje ważnym głosem w dyskusji nad dziedzictwem i współczesnym znaczeniem historii Polski.

Rok 1945 – upadek Berlina. „Jest to opowieść o ostatniej bitwie – o szturmie na Berlin i zdobyciu tego miasta. I chociaż są w niej opisy walk, nie jest ona relacją o charakterze militarnym. To opowieść o zwykłych ludziach, żołnierzach i cywilach, targanych rozpaczą, rozgoryczonych i przerażonych (…)” Adolf Hitler w chwili objęcia władzy zapowiadał tysiącletnią Rzeszę. Był rok 1933. Dwanaście lat później ta sama Rzesza chyliła się ku upadkowi. Niemcy od pewnego czasu przegrywali wszystkie bitwy tak na wschodnim jak i na zachodnim froncie. Ostatnią miała być bitwa o Berlin. Jak to się stało, że Berlin został zdobyty przez Armię Czerwoną? Dlaczego alianci zachodni nie dotarli do miasta pierwsi? Czy przesądziły o tym kwestie militarne czy polityczne? Jak wyglądało życie w mieście podczas ostatnich dni istnienia III Rzeszy? Jeśli chcemy poznać odpowiedzi na te i podobne pytania, to możemy sięgnąć po książkę Corneliusa Ryana pod tytułem „Ostatnia bitwa. Historia bitwy o Berlin. Maj 1945”. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Rebis. Oczywiście jest to trzecie wydanie tej książki, napisanej przez autora w drugiej połowie XX wieku. Cornelius Ryan znany jest ze swej głośniej trylogii wojennej „Najdłuższy dzień”, „O jeden most za daleko” i „Ostatnia bitwa”. Dwie pierwsze książki doczekały się głośnych ekranizacji. Sam autor, urodzony w 1920 roku był jednym z najbardziej cenionych korespondentów wojennych. Zmarł w 1974 roku. Na wstępie powiem, że książka nieco mnie zaskoczyła. Dlaczego? Otóż tytuł jasno sugeruje, że będzie to opis bitwy o Berlin. Tymczasem podczas lektury uświadamiamy sobie, że nie jest to w sensie ścisłym rekonstrukcja zdobycia Berlina przez Armię Czerwoną. Autor w żadnym wypadku nie ogranicza się do kwestii militarnych, co więcej czasem świadomie stawia je na drugim planie. Wydaje mi się, że to ważna uwaga. Pasjonat militarnej historii II wojny światowej nie znajdzie tutaj dokładnego rozmieszczenia i ruchu wojsk, poszczególnych dywizji czy kompanii. Ryan w centrum swojej narracji postawił miasto i ludzi. Recenzowana książka została podzielona na pięć głównych części. Pierwsza z nich – co nie może dziwić – charakteryzuje głównego bohatera, a więc Berlin. Dziś nasze skojarzenie z Berlinem jest jasne – stolica Niemiec. Jednak dla nazistów Berlin był miastem kłopotliwym. Ze swoim liberalnym charakterem nie po drodze mu było z nazistowską partią, co znajdowało odzwierciedlenie w wynikach wyborczych. Z drugiej strony Berlin był bardzo ważny dla Adolfa Hitlera. Planował go przebudować i przekształcić w idealnie miast – Germanię. Drugim zaskoczeniem podczas lektury recenzowanej książki był dla mnie fakt, że sporo miejsca autor poświęca aliantom zachodnim. Bardzo szczegółowo (czasami może aż za bardzo) opisuje tarcia między Amerykanami a Brytyjczykami. Pokazuje, jak wielu ludzi podejmowało rozmaite decyzje, efektem których było zarzucenie pomysłu zdobycia miasta przez Amerykanów i Brytyjczyków. Czy było to w ogóle możliwe? Czy alianci zachodni rozumieli znaczenie Berlina jako symbolu III Rzeszy? Czy naprawdę wierzyli w istnienie twierdzy alpejskiej, o której dziś już wiemy, że była tylko wytworem niemieckiej propagandy? Amerykanie i Brytyjczycy zwracali uwagę na ewentualne straty w ludziach i trudności w zdobyciu Berlina. Tymczasem Stalin był wolny od takich ograniczeń. Pragnął tylko jednego – zdobycia miasta. Wezwał do siebie Żukowa i Koniewa i nakazał im zdobycie miasta. Po raz kolejny rozgrywał ich między sobą. Wykorzystywał ich ambicje, aby osiągnąć własny cel. Pragnął zaś nade wszystko zdobycia Berlina, rozumiejąc doskonale rolę symboli. Według mnie mało jest w tej książce Armii Czerwonej i Sowietów w ogóle. Tak jakby autor miał nieproporcjonalny dostęp do źródeł. Oczywiście wiemy, że Sowieci bardzo strzegli swoich tajemnic i niechętnie dzielili się informacjami. Niemniej jednak czy autor nie podchodzi do postaci Żukowa zbyt bezkrytycznie? Czy nie postrzega go jako rzeczywiście wielkiego marszałka Stalina? Dziś wiemy, że prawda była dużo bardziej złożona. „Ostatnia bitwa. Historia bitwy o Berlin. Maj 1945” to bez wątpienia interesująca książka o ostatnich dniach nazistowskiego Berlina. Autor opisuje nie tylko same walki o miasto i samobójstwo Adolfa Hitlera, ale cofa się do przyczyn tych wydarzeń. Pokazuje, jak wyczerpał się militarny potencjał III Rzeszy. Pokazuje, dlaczego Amerykanie i Brytyjczycy pozwolili, by Berlin zdobyła Armia Czerwona. Pokazuje wreszcie codzienne życie mieszkańców miasta w tamtych sądnych dniach. Dla wszystkich zainteresowanych tematyką i tych, którzy chcą przeczytać jak wyglądały ostatnie chwile „tysiącletniej” Rzeszy.

Wyczerpujące studium powstania, najlepszych lat i upadku niemieckiego SS. Największym dla mnie walorem są informacje dotyczące najwcześniejszych lat powstania i działania NSDAP, sporo nieznanych dotąd informacji - mimo, iż studiuję te zagadnienia kilkadziesiąt lat. Organizacja, która ewoluowała i rozrastała się - gdyby nie 1945 rok - miała szansę przejąć od NSDAP całe Niemcy wraz z wszelkimi aspektami życia, organizacji, gospodarki, wpływu na społeczeństwo. Po tej lekturze można już kolejnych na temat SS nie czytać!

Co to jest za książka! Wbija w fotel i przygniata. Z jednej strony to jest książka historyczna, z drugiej reportaż, a czyta się jak mocną sensację tylko napisaną przez życie. Nie jest to książka dla wrażliwych ludzi, bo to co działo się za ogrodzeniami gułagów było dramatyczne, straszne i nie ludzkie. Autorka nie pomija drastycznych tematów, przedstawia je takimi jakimi były. Nie ocenia, po prostu przekazuje wiedzę.

Książka to typowo naukowa rozprawa na temat SS. Od samego jej powstania po upadek, napisana typowym językiem naukowca, czyli ciężkim. Mnóstwo szczegółowych informacji, na temat struktury tej zbrodniczej formacji. Na pewno, nie jest to lektura dla osoby, która pobieżnie interesuje się tym zagadnieniem. A dla tych którzy głęboko siedzą w temacie III Rzeszy, a szczególności aparatu bezpieczeństwa.

Jak dla mnie pozycja była aż zbyt konkretna, trudno się to czyta, chyba nawet bardziej ze względów emocjonalnych, ale rzeczywiście treściowo też jest dość skomplikowana - jakby dość mocno "techniczna", mocno treściwa pod względem "fabuły", chociaż treść całościowo jest różnie zabarwiona, nie jest to jakiś typowo suchotniczy wykaz zdarzeń... Są wiersze czy piosenki, często z komentarzem, że np. było często śpiewane, etc., fajnie to zostało wplecione. Chyba nie poleciłabym lektury osobom, które bardzo mocno zajmują pozycję osób nie popierających zrywu, czy jak tam to nazywać..., dla innych raczej, każdy może coś dla siebie wynieść, nie jest jakoś jaskrawo upolityczniona bym powiedziała, chociaż łatwo można kształtować stanowisko, no ale, formalnie, jest ujęta raczej elegancko... xD... Potencjał anarchistyczny raczej, nienajwiększy.... Nie marzę o ponownej lekturze, ale też jej nie wykluczam; ogólnie daje wrażenie w jakimś sensie "przydatnej". (-,-). Ja chyba nie mam poczucia ciągłości tego państwa od tamtego roku... Pewnie to subiektywne odczucie, może nawet zmienne na przestrzeni życia, ale jednak, jeśli takie poczucie byłoby częścią jakiegoś "wychowania patriotycznego", to moje raczej nie należy do szczególnie, posuniętego. Czy koniecznie muszę obwiniać polityków, edukatorów, ba, rodzinę, może jakiś tragiczny splot wydarzeń historyczno-społecznych..., nie wiem, bynajmniej staram się niebardzo wnioskować odniesieniu do wyżej zasugerowanych materii. (kropka nienawiści?)

Christopher Hale, brytyjski pisarz i filmowiec, w wydanej w roku 2011 książce „Kaci Hitlera. Brudny sekret Europy” podejmuje polemikę z wydaną wcześniej pracą Daniela Jonaha Goldhagena „Gorliwi kaci Hitlera. Zwyczajni Niemcy i Holocaust.” Goldhagen w swojej pracy postawił tezę, iż Holocaust miał typowo niemiecki i mieszczański charakter, który spowodował, iż odpowiedzialność za niego spada, prócz ideologów nienawiści rasowej, na zwykłych Niemców. Christopher Hale nie obala tej tezy a jedynie ją uzupełnia o często zapominany lub marginalizowany kontekst dotyczący prowadzonego przez Niemców zaciągów zagranicznych ochotników do Waffen SS. Stawia jednocześnie inną, dość kontrowersyjną tezę, zwłaszcza dla mieszkańców Europy Wschodniej, iż nie można stawiać znaku równości pomiędzy Holocaustem a zbrodniami komunistycznymi, gdyż grozić to może usprawiedliwianiem współpracy z hitlerowskimi Niemcami i popełnianiem zbrodni ludobójstwa chęcią obrony swojego narodu przed sowieckim terrorem. Oczywiście z tezą autora można polemizować, bo czy zbrodnie popełniane w imię teorii rasowych są inne niż popełniane w imię teorii klasowych? Autor dosyć rzetelnie przedstawił historię powstawania Waffen SS, prywatnej armii Heinricha Himmlera, opętanego ideą stworzenia państwa niemieckiego opartego na czystości krwi aryjskiej. Nie ograniczył się przy tym do ukazania samych jednostek Waffen SS a opisał w jaki sposób i z jak niemal dziecinną łatwością dyplomacja niemiecka w podbitych krajach wykorzystywała uprzedzenia rasowe czy ambicje lokalnych polityków do tego by tworzyć te oddziały. Wskazuje jeszcze inny, dość ciekawy wątek dotyczący samych oddziałów Waffen SS – jak twierdzi, ich główny trzon składał się z ochotniczych batalionów policyjnych, wykorzystywanych przez Einsatzgruppen SS a tworzonych w podbitych państwach, m.in. na Łotwie, w Estonii czy na Ukrainie, które wcześniej wykorzystywano do eksterminacji ludności żydowskiej na podbitych terenach i do zwalczania partyzantki na okupowanych terenach, dokonując potwornych zbrodni. Niezły styl i ogromna kwerenda archiwalna sprawia, iż jest to książka wstrząsająca, opisująca ogrom zbrodni a jednocześnie wskazująca na zimną kalkulację interesów i grup, które za nimi stały. A jak wygląda tu obraz Polski? Autor w jednym z wywiadów prasowych, po publikacji książki powiedział: cyt. „ W mojej książce są dwa rozdziały o Polsce i nie ma tam mowy o polskiej kolaboracji. Mówiąc o Drugiej Wojnie Światowej zawsze musisz zacząć od faktu, iż zaczęła się od zniszczenia państwa polskiego i zniszczenia polskiej inteligencji. (…) Wyniszczenie konkretnych grup społeczeństwa polskiego poprzedza zniszczenie europejskich Żydów. (…) I tutaj pojawia się paradoks, dlaczego na Zachodzie uważa się, iż Polacy niemalże dorównywali Niemcom w ich stosunku do Żydów. Wiem, że w czasie wojny i po jej zakończeniu miały miejsce pogromy, że szukano możliwości wzbogacenia się „na Żydach” – są to zachowania godne absolutnego potępienia, ale to nie znaczy, że Polacy byli podwykonawcami Ostatecznego Rozwiązania. Nie mają one związku z machiną Zagłady. (…) Idea, że możesz zniszczyć cały naród różni się od idei przemocy skierowanej w kierunku najbliższych sąsiadów. Idea niemiecka mogła być co prawda wygodnym kontekstem, ale taka lokalna agresja nigdy nie była jej częścią.” Choć nie do końca zgadzam się z niektórymi tezami autora – zdecydowanie warto.

Męczyłam tę książkę 3 miesiące, ale wcale nie dlatego, że jest nudna! Autor dostarcza nam mnóstwa faktów dotyczących samej Enigmy jak i operacji wojskowych, podczas których odegrała ważną rolę. W książce jest mnóstwo szczegółów, a nawet specjalne ramki dla chętnych chcących wcielić się w kryptologów - autor opisuje na przykładach jak działały różne wersje Enigmy. Jestem pod ogromnym wrażeniem tej lektury, oznaczyłam dziesiątki fragmentów, do których na pewno będę wracać - jest to po prostu biblia Enigmy. Mała uwaga - jeżeli ktoś spodziewa się dokładnych życiorysów polskich kryptologów to może się zawieść - tu koncentracja jest na samej maszynie i szyfrach. Chapeaux bas!

Niniejszą książkę polecam każdemu czytelnikowi który chciałby przybliżyć sobie makabryczne losy ludzi-więźniów obozu, którzy przeszli czeluście i zostali oswobodzeni lub niestety nie zdążyli i zbyt wcześnie pożegnali się z życiem a tym samym nie zdążyli przekroczyć bramy wolności z piekła. Książka zawiera opis okrutnej szarej codzienności w obozie zagłady i czytelnik poznaje obozowe życie począwszy od malutkich dzieci, poprzez młodzież, kobiety, mężczyzn, ludzi starszych, a skończywszy na eksperymentach na ludziach (opartych na porażających notatkach i dokumentacjach medycznych), mapach obozu, próbach ucieczek, karach. Kiedy czyta się tą książkę, czytelnik czuje się jakby tam w tym strasznym miejscu był...

Powinna to być obowiązkowa pozycja na poziomie liceum. Nic tak nie oddaje zrozumienia cierpienia oraz bezsensowności wojen, jak relacja, czy też historia kogoś kto przeżył piekło z tego powodu. Chwilami ciężko sobie wyobrazić, że jakikolwiek człowiek był zdolny robić to, co robili naziści. A jednak to się naprawdę wydarzyło. Książka napisana językiem prostym (co przy takiej tematyce raczej łatwe nie jest), dzięki czemu nikt nie powinien mieć problemu z odbiorem przesłania.

Książka ma charakter naukowy i jest edycją źródłową z komentarzem. Jest to dzieło o dużym stopniu doskonałości, w którym ważnym są zarówno wstęp, treść zasadnicza jak zakończenie z suplementami. Z publikacji dowiadujemy się tylko o Hitlerze i Trzeciej Rzeszy ale także o sposobie zbierania redagowania informacji w służbach radzieckich okresu stalinowskiego. Warto jednak zastrzec, że czytając o kulisach sprawowania władzy przez Hitlera jak i o jego degeneracji jako przywódcy, nie zapoznajemy się w rzeczą kompleksową, a strumieniem świadomości naocznych świadków - dwóch oficerów, którzy nie należeli do najbliższego kręgu dyktatora, lecz stali tuż za nim. Książkę warto przeczytać.

To naprawdę niesamoite, jak porażający efekt można osiągnąć, gdy po prostu pozwoli się mówić faktom. A tu są naprawdę same fakty, zero interpretacji, odautorskiego komentarza. Wielki szacunek zarówno za ogrom wykonanej pracy, jak i za obiektywizm. Podziwiam, że udało się taki dystans osiągnąć osobie, która przecież sama miała takie, a nie inne doświadczenia. Można czytać od deski do deski, można sięgać, studiować. Ale naprawdę warto, a nawet trzeba wziąć tę książkę do ręki. Albo do dwóch - jest gruba i ciężka :)

Pozycja zdecydowanie dla osób zainteresowanych tematem. Sporo szczegółów na temat pracy i organizacji Polskiego Państwa Podziemnego pisanych przez człowieka, który sam pełnił w nim ważne funkcje. Na pewno warto przeczytać, gdyż fenomen państwa podziemnego funkcjonującego w latach II WŚ w Polsce jest niespotykany nigdzie indziej. Każdy kto choć trochę interesuje się historią musi tę książkę przeczytać, choć przyznam, że nie jest to łatwa lektura.

„Bardzo dobra książka” Matthew Parker wykonał kawał dobrej roboty, przygotowując się do opisu zmagań o „Monte Cassino”. Książka w przystępny sposób opowiada jak doszło do tej bitwy. Całość skupia się na działaniach wokół klasztoru, ale ważniejsze inne „fronty” (np. przyczółek pod Anzio – operacja Shingle) też zostały opisane. Oczywiście ich opis jest zaledwie zarysem i telegraficznym skrótem w stosunku do Monte Cassino. Książka wypełniona jest wspomnieniami świadków tamtych zdarzeń. Większość stanowią wspomnienia żołnierzy alianckich, ale sporo miejsca poświęcono Niemcom. Dość wymownym jest zakończenie książki, gdzie autor podaje przykłady wpływu koszmaru wojny, na cywilne życie żołnierzy. W publikacji jest obalonych wiele mitów, jednocześnie autor nie stroni od prawdziwych drastycznych opisów pola walki. Jeśli chodzi o wkład Żołnierzy Polskich – został on przedstawiony w zadowalający sposób. Znalazło się też miejsce na opis dość trudnej sytuacji całej Armii Generała Andersa. Tekstowi głównemu towarzyszą liczne, dobrze wykonane mapy, jest też kilkadziesiąt wkładek ze zdjęciami. Wydanie staranne w twardej szytej oprawie, na ekonomicznym papierze. O całość zadbało wydawnictwo Rebis. Polecam książkę każdemu, kto chciałby poznać prawdę o tamtych czasach.

Niesamowita! Czyta się szybko, bardzo interesująca, pozbawiona zbytniego rozwadniania jak i szczegółów które komplikują i tak skomplikowaną historię. Wpisy z poczty polowej niesamowicie nadają klimatu i przedstawiają horror wojny. Moja topka, napewno zostanie w sercu na długi czas…

Świetna książka, ale jeśli szukasz szczegółowej relacji z wydarzeń dzień po dniu, dzielnica po dzielnicy w walczącej Warszawie, to pomimo dużej objętości tu ich nie znajdziesz. To książka dużo szerzej sięgająca, do sytuacji politycznej przed, w trakcie i po P44. Bardzo ważna pozycja. Polecam!

Ciężko pisać o lekturze wspomnień kierownika obozu koncentracyjnego. To co wyniosłem z tej książki to przede wszystkim uświadomiłem sobie w jaki sposób ludzie godzili się na to żeby mordować innych ludzi. Jak sobie to tłumaczyli, jak widzieli swoją rolę. Wydaje mi się że teraz lepiej rozumiem co nimi kierowało, dlaczego przyjmowali rolę kata i jednocześnie mieli "normalne" rodziny. Jeśli ktoś lubi szok to są opisy mniej więcej w takiej formie "po wrzuceniu gazu Ci stojący najbliżej padali od razu, później musieliśmy czekać w tym czasie ludzie niemiłosiernie krzyczeli i napierali na drzwi." Pełna recenzja na blogu: http://od-innej-strony.blogspot.com/

To chyba najlepsza historia opisująca tragedię w Katyniu, Charkowie i Kalininie. Tak, jak wszyscy zwracam uwagę na to, że tematem zajął się Amerykanin (chodzi mi o obcokrajowca ogółem aniżeli o tą konkretną nację), przez to książka jest napisana w modnym ostatnimi laty amerykańskim stylu. Oznacza to, że prócz historycznego prostego wątku zaczynającego się wiele lat przed wojną, autor przeplata to losami ludzi będącymi ofiarami bezpośrednimi lub pośrednimi Katynia. To bardzo urozmaica czytanie, wprowadza taki czynnik ludzki, przybliżając liczby, znane nazwiska oraz statystyki, jednocześnie wprowadzając wielką politykę to domów we Lwowie czy Krakowie. Ciekawe jest długie zakończenie, dotyczące losów tak śledztwa katyńskiego, przemycania dowodów i walki o prawdę i sprawiedliwość, ale także opisujące losy Czarnków i innych bohaterów. Należy pochwalić też tłumacza, który zgrabnie przerobił na język polski zapewne nie zawsze najłatwiejsze zwroty. Konkludując książka zdecydowanie godna polecenia, najlepsza dotycząca Katynia, nietuzinkowa i nowoczesna. To doskonałe połączenie dzieła naukowego ze sztuką reporterską.

Znakomita książka. Przez pryzmat swoich wojennych losów autor pokazuje II wojnę światową - głównie okupację niemiecką w Warszawie. Autor nie kreuje się na bohatera, bohaterami czyni innych. Jedne z najlepszych wspomnień, jakie czytałem. Książka jest po prostu pasjonująca. Powinna być częściej wznawiana.