O pocieszeniach, jakie daje filozofia

W 1845 r. Henry David Thoreau postanowił spędzić dwa lata w samodzielnie zbudowanym domu w lesie nad stawem z dala od ludzi, a bliżej swoich myśli. Utrzymywał się z pracy własnych rąk prowadząc w odosobnieniu i ciszy dziennik, który stał się rozprawą filozoficzną w formie 18 esejów. Thoreau był wielbicielem natury, którą uznawał za główne źródło poznania. Twierdził, że człowiek nie musi wysoko sięgać, aby zaspokoić swoje potrzeby, bo wszystko jest w stanie otrzymać od natury, ale musi ją szanować i poddać się jej rytmowi. Dzięki temu uprości a jednocześnie ubogaci duchowo swoją egzystencję. Jest to tekst nad wyraz aktualny, biorąc pod uwagę dzisiejszy rozwój cywilizacyjny, zagrożenia ekologiczne i „spalanie” się człowieka w konsumpcyjnym świecie, przez co staliśmy się wymagający, wygodni i uzależnieni od przeróżnych technologii. Wg mnie założenia płynące z esejów Thoreau są odpowiednikiem dzisiejszej filozofii minimalizmu, który opiera się na poszanowaniu natury, praktykowaniu zasad ekologii i posiadania tylko tego, co wnosi w życie człowieka wartość. To także rozwój osobisty, spokój i dbałość o relacje. Thoreau w swej filozofii wyraża troskę o drugiego człowieka i próbuje wskazać mu drogę do natury, która wg niego jest początkiem i końcem wszystkiego. Jego tekst to pochwała przyrody i zaprzeczenie istnienia wszelkich złudnych dogodności wymyślonych dla ludzi, z których codziennie korzystamy łudząc się, że służą nam i ułatwiają nasz żywot. Zachęcam do wczytania się w eseje Thoreau. Dzięki nim znajdziecie się w małym domku nad stawem w stanie Massachusetts i być może zainspirujecie się poglądami XIX w. filozofa.

Ocena 6/10. Książkę jest mi trudno ocenić z uwagi na moją małą wiedzę z językoznawstwa, przez co miałem trudności ze zrozumieniem niektórych fragmentów. Autor nie oszczędza czytelnika i serwuje konkretną dawkę wiedzy. Szkoda tylko, że nie wszystko tłumaczy, przez co zmuszony byłem odciągać uwagę od książki i szukać niektórych rzeczy w internecie. Książkę polecam, choć dla lajka takiego jak ja, momentami jest trudna :)

Chodzenie, spacerowanie, wędrowanie, pielgrzymowanie itd. Zakres czerpania z chodzenia jest przeogromny. Od zabijania czasu po akty twórcze. Oprócz zalet chodzenia autor przybliża nam sylwetki wielkich oddających się tej pasji: Nietzsche, Rousseau, Thoreau, Kant, Gandhi. Książka warta przeczytania, można zabrać ze sobą w podróż. Ja właśnie wychodzę z nią na przechadzkę.

Bardzo dobrze się czyta, gdy autor pisze o podróżach Flauberta, Humboldta czy widzeniu Prowansji van Gogha, mniej ciekawe są opisy własnych podróży autora (zacząłem w pewnym momencie przebiegać je wzrokim), które stanowią rodzaj paralelnego wątku do tych pierwszych. Całość robi jednak dobre wrażenie. Sporo się dowiedziałem i poukładałem sobie własne myśli o podróżowaniu.

Zastanawiałem się, czy dać 6 czy 7, ale ostatecznie padło na nieco wyższą notę w uznaniu dla kunsztu, z jakim autor potrafi opowiadać o czymś, co przed rozpoczęciem lektury uznałbym za mało pasjonujące. Podobnie jak w "Sztuce podróżowania", tak i tu jedną z istotniejszych myśli jest poszukiwanie piękna i radości z rzeczach codziennych, prostych, obok których jakże często przechodzimy obojętnie. To książka do kontemplowania, czytania bez pośpiechu, z przerwami, podobnie jak pozostałe znane mi prace tego autora. Tym razem za punkt wyjścia służy monumentalne dzieło Prousta, ale będąc już po lekturze kilku książek Alaina de Botton podejrzewam go, że mógłby użyć jako inspiracji nawet instrukcji obsługi mikrofalówki. Nie znaczy to bynajmniej, że uważam twórczość Prousa za równie wartościową, co instrukcja obsługi. Wręcz przeciwnie! Po lekturze książki Alaina jestem na tyle zaintrygowany, że rozważam zmierzenie się z tym pomnikiem literatury, jakim jest bez wątpienia "W poszukiwaniu straconego czasu" mimo że nigdy wcześniej w życiu nie przeszło mi to nawet przez myśl.

Babcia nosiła tomik Rilkego w podszewce płaszcza i dopiero teraz, czytając te listy, rozumiem dlaczego. Rilke pisze o samotności i tworzeniu w sposób, który leczy zamiast ranić. Ta książka powinna być przepisywana na receptę każdemu, kto kiedykolwiek zwątpił w sens własnego głosu.

„Sen jest spersonalizowanym mitem, mit zdepersonalizowanym snem”. „Bohater o tysiącu twarzy” to niezwykła literacka przygoda, awanturnicza wręcz, która prowadzi do samego serca mitów świata, tam, gdzie one się rodzą i dojrzewają. Autor jest szczodry, obdarowuje nas nie tylko całkiem sporą dawką rzetelnej wiedzy, ale do tego pozwala wniknąć w mechanizmy ludzkiego myślenia, w podstawy naszego pragnienia wiary w cuda, spostrzec i rozważyć uniwersalność pewnych schematów, przewijających się zarówno w dawnych wierzeniach, jak i w nowożytnych religiach. Porównując je, dostrzegając szereg podobieństw i zbieżności, Joseph Campbell opracowuje model, archetyp mitycznego bohatera, podróżnika, niespokojnego poszukiwacza, łącząc najważniejsze elementy rozmaitych religii, co mogłoby, choć nie mam w to wielkiej wiary, wygasić antagonizmy między nimi. Praca jest naukowa, z pogranicza religioznawstwa, historii, antropologii kultury, psychologii, a nawet literaturoznawstwa i filmu. To bardzo szerokie opracowanie, perfekcyjnie zredagowane, podzielone na czytelne rozdziały, okraszone fotografiami i mnóstwem przypisów, cytatów, odniesień. Zajmuje całą naszą uwagę, wymaga pełnego zaangażowania i skupienia, dając w zamian wiele satysfakcji i olśnień. Wciąga i zachęca do spaceru ścieżką znanych już lektur, ale też do uzupełnienia wiedzy o te, których przy okazji tego tematu po prostu nie można pominąć. Wchodzimy więc do świata fantazji, które wszakże nie biorą się znikąd, a z naszej podświadomości, to „Królestwo człowieka pod podłogą względnie przytulnego pomieszczenia, które zwiemy naszą świadomością, kryje niewyobrażalne jaskinie Aladyna. W jaskiniach tych znajdują się klejnoty, ale zamieszkują je też niebezpieczne dżinny – niewygodne albo wyparte tam siły psychiczne, którym nie śmielibyśmy pozwolić ingerować w nasze życie”. Przyczajone, czekają więc na dogodny moment, by móc się wtrącić, wpłynąć na nasze decyzje, chyłkiem, jednak całkiem skutecznie. Książka oferuje nam zgrabne i jak najbardziej uprawnione połączenie mitologii i klasycznej psychoanalizy, zaś wyciągane z tego mariażu wnioski niejeden raz zaskakują. Operujemy symbolami powszechnie znanymi, które są pewnymi archetypami, rozumieć je musimy za to bardzo indywidualnie, przepuszczając przez osobistą historię. Poznajemy najważniejsze cechy wspólne mitologii i religii i poddajemy je skrupulatnej analizie/psychoanalizie. Podstawą jest przemiana, a u jej zarania zawsze stoi podróż, porzucenie znanej już rzeczywistości, w drodze zaś mierzenie się z trudnościami, walka z nadnaturalnymi istotami, przekraczanie swoich możliwości, znajdowanie niespodziewanych zasobów mocy i zdolności – czyli proces inicjacji, by móc powrócić tak zmienionym do dawnego świata, silniejsi, rozumniejsi, świadomi celów, wytyczanych dla dobra wszystkich współmieszkańców, świadomi, że jesteśmy w stanie je osiągnąć. Monomit ma bohatera, którego zwycięski powrót staje się wielką szansą dla lokalnej, a nawet szerszej społeczności, jak na przykład w przypadku Mojżesza czy Buddy. W pierwszej części opracowania zajmujemy się rozmaitymi wariantami przemiany bohatera, drugi natomiast nosi znamienny tytuł” „Cykl kosmogoniczny”, i bierze pod lupę zagadnienia ogólniejsze, dotyczące porządku świata, jego formowania się i powolnego zmierzania ku zagładzie, by w końcu rozpadł się całkiem, co może stanowić szansę na odrodzenie. Teoria teorią, jednak wyprawa w mityczne krainy, które dotąd nie budziły w nas głębszych, ontologicznych i egzystencjalnych skojarzeń, odnajdywanie w nich zupełnie nowych ścieżek interpretacji, które, chcąc nie chcąc, odnosimy także do siebie, jest niesamowitą przygodą, wzbogacającą i zadziwiającą. Pomaga nam lepiej zrozumieć osobiste motywacje, wywlec na światło dnia tłumione lęki, zracjonalizować je, oswoić. Śledzimy jak powstają wierzenia, jak ważną spełniają rolę, zarazem robimy też sobie coś w rodzaju autopsychoanalizy, odrzucając precz kolejne zasłony. Wspinamy się na świetlistą górę, albo po pniu drzewa życia, wyciągającego konary ku niebu – to środek Wszechświata, przez który przepływa życiodajna energia, jego symbole bywają rozmaite, za to jej odczytanie zawsze jedno. Mit musi być brutalny, ścierają się w nim siły dobra i zła, ich pierwotne esencje. Autor przytacza opowieści dobrze nam znane, z mitologii greckiej i, wtórnej wobec niej, rzymskiej, ale także motywy biblijne i te dla nas nowe, obce – afrykańskie, arabskie, z Indii i Chin. Nie waha się wspomagać fragmentami literatury czy nawiązywać do sztuki filmowej albo filozofii. Wszystko po to, by jak najpełniej zobrazować w złożoności, różnorodności pejzażu, obyczaju, kultury, wspólne jądro, myśl przewodnią, która wszystkie owe opowieści ze świata łączy. Niewątpliwie mamy do czynienia z pracą naukową, jednak napisaną z pasją, z wyobraźnią, z narracyjną wprawą i dużą umiejętnością objaśniania w przystępny sposób niełatwych treści. Zagłębiamy się więc w krainę baśni, królów, mędrców, gadających żab i minotaurów skrytych w krętych labiryntach, jednak widzimy w nich coś dużo, dużo więcej – odniesienie zarówno do świata jako całości w czasie i przestrzeni, i do tego naszego maleńkiego świata, skrytego w podświadomości, z której czasami się wychyla. To schronienie niepozorne i niepoznane, o którym łatwo zapominamy, ono zaś przypomina o sobie w snach, kiedy przestajemy być czujnymi strażnikami własnych myśli, i okazuje się wówczas, że ma do powiedzenia całkiem sporo. Dlaczego człowiekowi nawet teraz, w dobie technologicznego rozwoju i racjonalnego myślenia, wciąż potrzebne są mity, wiara… To autor także stara się wyjaśnić, kładąc nacisk na fakt, że dzisiaj potrzebujemy ich nawet bardziej niż kiedykolwiek, by mieć się czego uchwycić, by poczuć jedność z innymi, my, ludzie samotni w tej naszej chłodnej racjonalności, pozbawieni głębszych duchowych przeżyć, stęsknieni za wspólnotą idei, za więzią, nadzieją… Campbell pisał to z górką pół wieku temu, co powiedziałby dzisiaj, w XXI wieku, czasie depresji i spektrum autyzmu, wirtualnej rzeczywistości, narastającej wrogości i coraz większego wyobcowania? Za egzemplarz książki dziękuję: https://sztukater.pl/

Niezwykle interesująca podróż przez historię myśli filozoficznej. Od Platona do Heideggera, zahaczając po drodze o Hegla, Marksa, Kanta i Nietzschego. Książka wymagająca świeżego umysłu oraz uwagi i skupienia podczas lektury. Szczególnie rozdziały traktujące o nowożytnych filozofach i ich koncepcjach zmuszają - a przynajmniej mnie zmuszały - do znacznego zwolnienia tempa czytania, gdyż były dla mnie trudne do zrozumienia. Poza wymogiem czytania ze zrozumieniem, ale to jest chyba ważne przy czytaniu w ogóle, książka jak najbardziej godna uwagi i polecenia.

Pierwsze i prawdopodobnie ostatnie moje podejście do Pessoa. Książka jest stosunkowo długa i ciężka do przeczytania, mi bardzo się dłużyła i język autora zupełnie mi nie podszedł ani nie pomógł w przebrnięciu. Niesamowicie zaciekawiło mnie podejście autora do tworzenia nowych heteronimów w swoim życiu, a nawet tłumaczenia jak różnią się między sobą i czasem jak nawet różnią się od niego samego/jego własnych poglądów. Do tego znalazłem parę ciekawych ideii i cytatów, niestety zbyt mało aby usprawiedliwić długość książki. Co ciekawe czytałem ją przypadkiem w podobnym czasie gdy zacząłem czytać dzieła Seneki i ta, powiedzmy antyczna samoanaliza gra z moją duszą dużo dużo bardziej, nawet jeśli autorzy dochodzą do podobnych wniosków. Myślę, że takie podejście do samego siebie i świata jest bardzo potrzebne dzisiaj, gdzie każdy co raz bardziej jest 100% przekonany tylko do swoich poglądów bez otwierania się na innych, a tak na prawdę po długiej i bolesnej "samoanalizie" może się okazać, że nic z naszych poglądów nie jest nasze, a jedynie zaszczepione w nas przez różne doświadczenia czy relacje. Czytając ją myślałem własnie, że opinie będą bardzo podzielone, albo 10 albo 1, ja starałem się być jak najbardziej obiektywnym nawet jeśli lektura mnnie trochę wymęczyła w złym sensie tego słowa znaczeniu, to jednak ze względu na powyższe argumenty myślę, że warta przeczytania, nawet fragmentami. Końcowo powiem, że wg. mnie książka nie jest aż tak pesymistyczna jakby się zdawało na pierwszy rzut oka, w wielu momentach, sczególnie opisach natury widać ukochanie życia takiego jakim jest, na swój może lekko "czarny" sposób, ale jednak odczytywałem te fragmenty jako coś pozytywnego! :)

📚🌟 Codzienne Rytuały: Sekrety Wielkich Umysłów! 🌟📚 🎭 Franz Kafka, jeden z wielkich umysłów swojego czasu, starał się odnaleźć sens i inspirację w codziennym życiu, pełnym frustracji. W liście do Felice Bauer, w 1912 roku, opowiadał o potrzebie subtelnych manewrów, by wydostać się z monotonii. Czy wiesz, że wielcy artyści, pisarze, naukowcy i filozofowie również mieli swoje sekretne sposoby na realizację swoich pasji? 🎨📝🔬 📘 "Codzienne Rytuały" to książka, która zabierze Cię w inspirującą podróż po 161 postaciach, których życie i praca to źródło niekończącej się fascynacji. Poznasz tajemnice ich codziennych nawyków, dzięki którym tworzyli i odnosili sukcesy mimo przeszkód i rutyny. 🌟 💡 Lekka, ciekawa i przyjemna lektura, która pozwoli Ci spojrzeć na życie i pracę wielkich umysłów w zupełnie nowy sposób. Czytając o ich rytuałach, odkryjesz, że sukces wymaga odrobiny samodyscypliny i konsekwencji. Możesz zacząć czytać od początku, końca lub wybrać postacie, które Cię najbardziej intrygują. Wybór należy do Ciebie! 📚 🌅 Dowiedz się, czy byli rannymi ptaszkami, jak radzili sobie z twórczym natchnieniem i czy potwierdza się stara mądrość "pot, krew i łzy" w procesie twórczym. Te fascynujące opowieści o życiu i pracy geniuszy otworzą przed Tobą drzwi do ich niezwykłego świata. 🚪 🎯 Choć nie ma jednej złotej recepty na sukces, to każda historia inspiruje do działania. Ostatecznie każdy wypracowuje swój własny sposób, a ta książka to nieoceniona skarbnica cennych inspiracji. 💪 📖 "Codzienne Rytuały" to pozycja, która z pewnością zaintryguje Cię i dostarczy unikalnej wiedzy o wielkich umysłach. Przenieś się w świat twórczej rutyny i zacznij czerpać inspirację z życia tych, którzy osiągnęli wielkie rzeczy dzięki swoim codziennym nawykom. 🌠 #CodzienneRytuały #WielkieUmysły #Inspiracja #KsiążkaMiesiąca #RutynyTwórcze #CzytajMądrze #WiedzaZaawansowana #Sukces #Motywacja #Kreatywność #Artyści #Pisarze #Naukowcy #Filozofowie #PracaTwórcza

Piękna książka, połączenie sztuki i uważności. Łagodna, spokojna, za każdym razem kiedy wracam do któregoś rozdziału zauważam coś innego, coś co przeoczyłam wcześniej. U mnie sprawdza się od kilku lat przy wykorzystaniu wolniejszej chwili, do porannej kawy lub popołudniowej herbaty. Książka którą chętnie daję w prezencie.

Przegląd wybranych nurtów filozoficznych. Omówione zostały wedle jednolitej formuły, ukazującej teorię, etykę i propozycję przezwyciężenia lęków egzystencjalnych. Przyjęta konstrukcja pozwoliła mi ujrzeć je w innej odsłonie i odkryć ich nieoczywiste elementy. Treść w pewnym sensie odbiega jednak od tematu, ponieważ ciężar położono w większym stopniu na prezentację idei, niż konkretną odpowiedź na tytułowe pytanie. Ostatni rozdział zawiera wprawdzie przemyślenia autora w tym zakresie, ale są to mętne i niezbyt przekonujące wywody. Coś tam napisał, żeby było zakończenie. Książka jest zatem ciekawa i godna polecenia, brakuje jej niestety kropki nad "i" w najważniejszym aspekcie. Jak więc żyć? Nadal nie wiem.

Ciekawa książka. Nie chcę udawać, że wszystko zrozumiałam, bo jestem humanistką, której do fizyki daleko (a tu było BARDZO dużo fizyki), mimo to autor wyraźnie starał się pisać przystępnym językiem. Poznałam kilka fascynujących teorii (i faktów), więc polecam, choć z pewnością nie jest do lektura dla każdego.

To niesamowite jak autor potrafił w tym eseju, który został pośmiertnie opublikowany w maju 1862 odnieść się do ludzkiej potrzeby przebywania w dziczy i chęci powrotu do natury, ale i też ucieczki od codzienności poprzez stanie się włóczęgą wyjętym spod kajdanów zakładanym nam przez społeczeństwo. Jego słowa nadal są aktualne, bo wciąż można zostać uznanym za dziwaka, kiedy się długo wędruje i przebywa w naturze bez wyraźnego celu i z góry założonej korzyści. Wędrówka jest tutaj przedstawiona jako cel sam w sobie. I w przeciwieństwie do podróży do jakiegoś miejsca i po coś, pozwala nam zapomnieć o problemach codziennego życia i otworzyć umysł na dotąd nieodkryte ścieżki. Proponuje nawet być jak bezdomny, czyli zmierzać przed siebie bez poszukiwania w tym jakiegokolwiek sensu, czerpać przyjemność z bycia i doświadczania. Także wspomina o akceptacji bytów takimi jakie są i o tym, że nie powinniśmy przekształcać ich pod siebie, lecz korzystać z dobrodziejstw jakie one same z siebie nam dają. Na 77 stronach znajdziemy wiele prawd życiowych, którymi Thoreau obdarzył nas u schyłku swojego życia, które mogą nam pomóc odkryć to co jest dla nas najważniejsze.

Nie jest to może poziom "Księgi niepokoju", choć i tak językowo mamy tu bardzo smakowity kąsek. Utwór krótki, przy tym treściwy, nie jakieś wybitne, lecz dobre ćwiczenie intelektualne. Zgadzam się z częścią wniosków głównego bohatera, tytułowego bankiera-anarchisty, iż liczne naturalne, tudzież wpajane przez społeczeństwo, ludzkie defekty, przeszkody, nie pozwalają i nie pozwolą jeszcze bardzo długo (może nigdy?) na wprowadzenie i szczęśliwe życie w co bardziej utopijnych, skrajnych systemach - w tym przypadku anarchizmie. Poza tym książka ukazuje skalę talentu pisarza, jego kolejne, tym razem mniej melancholijne i posępne oblicze. Dla fanów Pessoi, do których się zaliczam, na pewno gratka.

Jest to druga książka Harrisa jaka przeczytałem, po "Nadając sens". Może zabrałem się za niego trochę "od dupy strony", bo "koniec wiary" jeszcze przede mną, ale mam do niego mieszane uczucia. Bardzo przekonuje mnie to co pisze, ale żeby to zrozumieć muszę poświęcić dużo czasu i uwagi. Może chciałbym żeby szło zbyt łatwo, przyznaję się. Niemniej jednak wiele z tej książki zaczerpnąłem dla siebie i myślę, że jescze do niej wrócę.

Z moich poprzednich doświadczeń wiedziałam, że cokolwiek Sontag napisała, będzie dobre. Tym razem padło na wywiad z nią o cudownym tytule: Myśl to forma odczuwania. To jest dosłowny cytat z jej wypowiedzi, która w szerszym kontekście odnosi się do słów o literaturze z perspektywy płci. Jej przemyślenia wybiegają o wiele dalej niż proste stwierdzenie, że literatura może się różnić, ale nie musi, w zależności od tego, kto ją pisze. Sontag wyjaśnia też dlaczego, że to przez kwestie społeczne i kulturalne, a nie różnice biologiczne. Kontekstów w tej rozmowie jest o wiele więcej. Jonathan Cott zadaje pytania ciekawe i szerokie. Wywiad pierwotnie opublikowano w magazynie Rolling Stone w 1978 roku, ale nie cały. Dopiero w książce znalazły się kompletne wypowiedzi autorki, które w tej formie po raz pierwszy ukazały się w 2013 roku. 🤔 Rozmowa o życiu i umieraniu Rozmowę zaczynają od jej esejów o chorobie. Czasami wspominają także inne jej teksty, czasami zaś rozmawiają po prostu. Sporo jest o tym, jak Sontag pisze – o jej nawykach, o postrzeganiu feminizmu. Ciekawe są rozważania o rozłącznym traktowaniu uczuć i myśli, do czego, jak wspominałam, nawiązuje tytuł tej książki. Podoba mi się jak mówiła o agresji, która jest “wpisana w rytm życia”, a jednak dzisiaj postrzegana jako coś złego. Podoba mi się też, że mówiła o sobie, że: “czyta jak inni oglądają telewizję”. Sontag pozwalała literaturze pracować w nieświadomości. Nie nadawała czynności czytania jakichś magicznych, czy patetycznych właściwości. Sobie zresztą też nie. Mówi: “wiem dużo mniej, niż wielu ludzi sądzi”. Jest też o nihilizmie, o innym odbieraniu literatury w zależności od momentu, w którym się ją czyta, o tym, jak się myśli i że książka jest formą przestrzenną. 🤔 Od nieformalnej strony Forma wywiadu sprawia, że poznajemy autorkę prawdziwą, od nieformalnej strony. Nie wystylizowaną w tekstach, nie zredagowaną. Przy czym, w obszernym wstępie z krótką biografią i kilkoma wspomnieniami autora wywiadu dowiadujemy się, że Sontag mówiła bardzo precyzyjnie, całymi akapitami. To musiała być niezwykła osoba, fascynuje nawet po latach. Myśl to forma odczuwania to jedna z książek, przy których czytaniu zauważam, jak wiele jeszcze się muszę nauczyć, przeczytać. Ile rzeczy lepiej kojarzyć, odważniej łączyć kropki oraz pogłębić myślenie i podejście. Wywiad z Sontag sprzed kilkudziestu lat, niby nie nowy, a jednak świeży i aktualny. Niby krótki, a jednak porusza wiele zagadnień, które zostaną ze mną na dłużej.

obraz postaci, która bez większego ciężaru, bez wielkiego upadku wycofuje się z życia, życia społecznego, życia jako samo w sobie. próbuje wymknąć się godzinom, minutom, sekundom robiąc rzeczy nie mające wagi, nie przykuwające większego sensu: układa sam ze sobą karty, ogląda i doszukuje się czegoś większego w drogach rysowanych przez pęknięcia w suficie, chodzi na spacery, wyznacza sobie trasy, by nabrać jakiejkolwiek dyscypliny. na końcu tej podróży, tej tułaczki wyzbytej jakiegokolwiek sensu czy celu, wraca do życia, wynurza się z tego snu, obojętności trzymającej na dnie, samotności wyuczonej na blaszkę. pokazuje tym samym, że niczego nie można z nich wynieść, wybrać, że jest to stan, który dosłownie obojętnie patrzy mu prosto w oczy oraz niczego nie uczy.