Niemcy w Krakowie. Dziennik 1 IX - 18 I 1945

W kontekście obecnej (2025-12-24) sytuacji międzynarodowej, ciekawiła mnie historia wojennego Krakowa i "na raz", czyli równolegle, (prze)czytałem 3 różne książki, można powiedzieć, komplementarne. Wszystkie 3 oceniam tutaj (na 7), i wszystkie są niezwykle bogate, szczegółowe, choć na różny sposób. Wszystkim autorom, żyjącym i nie, chcę oddać hołd, podziękować. ZADZIWIAJĄCE jak mało -- na lubimy czytać -- opinii i ocen. Czytajcie tutaj:
Edwarda Kubalskiego – Niemcy w Krakowie - https://lubimyczytac.pl/ksiazka/85333/niemcy-w-krakowie-dziennik-1-ix-18-i-... (na okładce nazista w futrze stoi dumnie na tle Wawelu) – to dziennik, dzień po dniu, z informacjami zarówno z Krakowa, jak i ze świata (co na frontach). Uderza opis załamania solidarności społecznej, plaga donosów i denuncjacji. Kubalski, nazwijmy to wprost, nie jest filosemitą, lub zwolennikiem wolnej Ukrainy np. strona 280: „Na Wołyniu bandy ukraińskie mordują i rabują dwory polskie”, -- co uderza.
Kubalskiego czyta się łatwo, opisy są interesujące, powiedziałbym niekiedy wręcz lekkie. Sporo cytatów z gazety Krakauerki, do których Kubalski rzecz jasna, odnosi się z rezerwą a niekiedy z ironią. Sporo informacji o cenach, zwłaszcza żywności, o kartkach na żywność, o cenach „na pasku” czyli powiedzielibyśmy dzisiaj, wolnorynkowych. O tym, co warszawiacy myśleli o życiu w Krakowie, a krakowiacy o Ślązakach, o kolaboracji Węgier, Jugosławii, Bułgarii, a także Litwinów, Flamandów z nazistami (o tym się u nas współcześnie zupełnie nie mówi !!!). Prawie każdy podrozdział (dzień) kończy się informacjami: co i gdzie można zobaczyć w teatrze, na rewii, w kinie, np. „Przed kilku dniami koncertował w sali St. Teatru piosenkarz Fogg”. I dalej, „Aby przetrwać ten czas ciężkiej próby wiele osób uczy się obcych języków – a więc – jak powiadają: pesymiści niemieckiego – optymiści angielskiego, strachajły rosyjskiego a durnie francuskiego” (mój nauczyciel na białej chirurgii na Kopernika mawiał, że „rosyjskiego uczymy się z za karę, angielskiego z konieczności a francuskiego dla przyjemności”, ale to inna sprawa, choć wskazuje, że musiał czytać Kubalskiego). Im późniejsza data w dzienniku tym ceny żywności wyższe, niemieckie represje silniejsze, a uwagi mające wzbudzić nadzieję na rychły koniec wojny: częstsze. Jednakże i ta książka nie napawa nadzieją, że w sytuacji zagrożenia lub okupacji, będziemy w stanie się zorganizować, przeciwstawić. Ot, jak pisze ktoś z lubiących czytać, okupacja niemiecka w Krakowie okiem inteligenta, ale też, narodowca i społecznika.
Tadeusza Wrońskiego – Kronika okupowanego Krakowa - https://lubimyczytac.pl/ksiazka/96058/kronika-okupowanego-krakowa (okładka płócienna) - to, cytując lubiącego czytać, „opracowanie okupacyjnych dziejów miasta polskiego. W formie kronikarskiego, suchego zapisu, pozbawionego autorskiego komentarza, przedstawił Tadeusz Wroński życie Krakowa we wszystkich jego aspektach, w sprawach zarówno drobnych, jak i największych, w bohaterstwie niezwykłym i tragediach takich, jakie niosła ze sobą tylko okupacja hitlerowska”. Opracowanie niezwykle oszczędne, rzeczowe, bez interpretacji, uwag, niezwykle detaliczne, co do dziesiątego miejsca po przecinku wykazujące liczbę i nazwiska ofiar niemieckiego terroru, łącznie ze wskazaniem adresu, gdzie zostali zamordowani, w jaki sposób, przez kogo, ile mieli lat, i tak dalej. Weźmy stronę 54, z dnia 24 listopada 1936: „Jako język urzędowy wprowadzony został język niemiecki, a 1 stycznia 1940r. również język ukraiński. Język hebrajski został zakazany”. Suche i treściwe, myśl sam, czytelniku, co to musiało oznaczać dla mieszkańców Krakowa… Chyba nie ma książki bardziej najeżonej (sorry) suchymi faktami, typu kto i kiedy został dyrektorem szpitala w Kobierzynie 19 stycznia 1940 (dr. Aleksander Kroll) lub, że 14/15 grudnia 1943 roku „Z getta wywieziono do obozu w Płaszowie ostatnich członków służby porządkowej (Ordnungs-dienstu, OD) tj. policjantów żydowskich, gdzie ich rozstrzelano (strona 309). Mimo niesłychanej szczegółowości i powoływania się na niezliczone źródła (a może, właśnie dlatego?) nie znajdziemy tutaj żadnej pociechy, przesłania, że jakoś damy radę w podobnej sytuacji, że lud krakowski miał znaczący epizod buntu, powstania, protestu, a zatem, że istniała jakaś inna forma przetrwania niż „zobaczymy co dalej”, „jakoś to będzie”, „jest ciężko i strasznie, ale może się uda przeżyć”.
Andrzeja Chwalby - Okupacyjny Kraków - https://lubimyczytac.pl/ksiazka/103812/okupacyjny-krakow - (na okładce nazista w dorożce na tle sukiennic) to historia miasta pisana dużymi rozdziałami: jak wyglądała powiedzmy, organizacja miasta, służb, sądownictwa, mieszkańcy, dlaczego Niemcy wybrali właśnie Kraków na stolicę Generalnej Guberni (a nie Warszawę), o życiu kulturalnym Krakowa, i co Niemcy z nim zrobili, jaka była rola Ukraińców w funkcjonowaniu miasta (super ciekawe choć dziś politycznie niepoprawne), jak Niemcy pozamieniali nazwy ulic i placów… Kraków polski, niemiecki, żydowski i ukraiński. Jaki był stosunek ludności polskiej do Niemców i Żydów (tutaj wskazówka naszego zdziwienio-mierza zmierza ku 100 jednostkom, polecam). O szmuglerach, szmalcownikach, przewoźnikach, zwykłych kapusiach, konfidentach (każdej narodowości!). Głodzie, ludożerstwie, o zmieniających (czyli kurczących) się, historycznie, granicach Getta. Niemieckich kradzieżach sprzętu naukowego, zagładzie profesorów Uniwersytetu (i innych uczelni), grabieży dzieł sztuki i kultury, niemieckiej pogardzie dla dokonań naukowych i artystycznych Polaków, Krakusów. O zagładzie i zamordowaniu pacjentów szpitala psychiatrycznego w Kobierzynie. Znalazłem szokujące fotografie egzekucji przez powieszenie. O niemieckiej propagandzie – w tym, wydawaniu krakowskiego pisma pornograficznego (!) Ale też, o tym jak chętnie krakowianie uczęszczali na występy, spektakle, seanse kinowe, – i tutaj, też znajdziecie coś niesamowitego. Wreszcie, o liczbie donosów, jakie naziści otrzymywali od naszych rodaków i co nazistów, poruszało, by tak rzec. Opisałem 2/3 książki i podsumowując, można odnieść wrażenie, że w strachu, nędzy, głodzie, poniżeniu, jednak dało się przetrwać o ile nie było się akurat Żydem lub profesorem Uniwersytetu. Chwalba, też trzeba powiedzieć, w naukowy sposób przedstawia relacje między różnymi mieszkańcami, nie zawsze wzbudzające optymizm.

W kontekście obecnej (2025-12-24) sytuacji międzynarodowej, ciekawiła mnie historia wojennego Krakowa i "na raz", czyli równolegle, (prze)czytałem 3 różne książki, można powiedzieć, komplementarne. Wszystkie 3 oceniam tutaj (na 7), i wszystkie są niezwykle bogate, szczegółowe, choć na różny sposób. Wszystkim autorom, żyjącym i nie, chcę oddać hołd, podziękować. ZADZIWIAJĄCE...