Na ratunek Italii

Książka mająca w podtytule opis "zdumiewająca kariera ... rosyjskiego superszpiega" opisuje losy Dmitrija Bystrolotowa. Człowiek ten bez wątpienia miał niezwykle barwne i ciekawe życie dlatego też spodziewałem się po tej pozycji czegoś niezwykle interesującego. Jednakże po przeczytaniu jej odczuwam lekki niedosyt a nawet zawód. Dlaczego? Myślę, że przede wszystkim ze względu słabą merytorykę książki. Autor mając taki ciekawy temat nie stworzył z tego wybitnego dzieła. Wręcz przeciwnie. Czytając je ma się wrażenie, że do ogólnie zestawionych głównych faktów reszta jest dodaną naprędce otoczką. Mamy tu np. rozdziały zatytułowane w taki sposób, że czytelnik oczekuje w nim rozwinięcia tematu a tymczasem otrzymuje wstęp na ten temat a reszta informacji dotyczy czegoś innego. Wiele w tej książce jest rzeczy albo skrajnie wyjaskrawionych albo trudnych do uwierzenia. Zresztą sam autor wielokrotnie używa tu stwierdzeń typu "mam sprzeczne informacje". Czasami jak czyta się niektóre opisy to ma się wrażenie, że jest to w stylu "zabili go i uciekł". Do tego sam opis historii "superszpiega" jakoś mnie nie przekonuje. Autor ukazuje go jako człowieka, który często się myli, podejmuje naiwne pomysły, wiele rzeczy mu się nie udaje. Jak na tytułowego superszpiega Stalina to liczyłem na bardziej przekonujące działania. Notabene tytuł wskazuje, że Bystrolotow jest prawą ręką Stalina a tymczasem jedyna sytuacja, w której zbliżył się do wodza to ta kiedy... zlecono mu odnalezienie jednej osoby ponieważ Stalin zażądał żeby ktoś to natychmiast zrobił. To jedna z takich sytuacji gdzie celowo podkręca się temat. Samo też powierzenie historii Bystrolotowa autorowi książki przedstawia się wielce naiwnie. Pisze on, że przypadkiem u krawca dowiedział się, że ten zna dziennikarza i akurat jemu wyjawił na parę lat przed śmiercią historię swojego życia. Na dodatek według tego co pisze autor szpiegowi udało się przed śmiercią napisać swoją biografię składającą się z 2,5 tys stron i 12 tomów (sic) i dobrze ją ukryć. Można by więc tu zadać pytanie dlaczego nie przekazał ją do wydania jakiemuś wydawnictwu na zachodzie Europy? Potem uważny czytelnik znajdzie jeszcze wpis, że z w samym ZSRR skorzystano z notatek Bystrolotowa i "z 11 tomów opublikowano tylko małą część". Mamy więc tu kolejną nieścisłość co do ilości tomów. No cóż nie będę już wyszukiwał takich niuansów więcej ale podsumowując szczerze przyznaje, że nie złapała mnie za serducho ta pozycja. W podobnym klimacie czytałem już wiele innych zdecydowanie ciekawszych książek min. o działalności Mosadu. Tak więc ja książki nie polecam ale zdaję sobie sprawę, że wielu czytelnikom może się ona spodobać.

Pierwszy tom liczy sobie blisko 900 stron i po dłuższej przerwie nie tylko go dokończyłem, ale sięgnąłem po drugi, który swego czasu miałem przyjemność objąć patronatem medialnym i który również po przerwanej lekturze czytam ponownie od początku. 24 czerwca przypadać będzie 110 rocznica urodzin Jana Kozielewskiego, którego świat zapamiętał pod innym nazwiskiem. Tutaj mniej lub bardziej wyszukana opinia, czy recenzja w żadem sposób nie odda doskonałości tego Dzieła, któremu z czystym sumieniem wypada podarować dziesięć gwiazdek. Prawdą jest stwierdzenie, że takiej publikacji, takiej biografii nigdy wcześniej nie było i nigdy już nie będzie. A czyta się ją jak najlepszą powieść!

No cóż, uwielbiam gościa. Monografię "The fatal shore" zanm na pamięć. "Rzym" - bardzo dobry. "Barcelona" - ciężka, trzeba być ekspertem, aby swobodnie czuć się z tą lekturą. Długo mi zeszło. Tym niemniej, startuję z "Goya" autora.

Trudna dla mnie książka. Losy poszczególnych zwykłych ludzi w str zasnęły mną. Szczególnie opisy tego, co działo się w Dachau i innych obozach koncentracyjnych. Ludzie ludziom zgotowali ten los. I po co? Do tej pory uważam że Niemcy, jako państwo i jako społeczeństwo nie odkupiło swoich win, nawet specjalnie się nie starali. A teraz znów chcą stać nad innymi w Unii Europejskiej...

Jeżeli ktoś oglądał film o tym samym tytule, to się mocno zdziwi treścią książki. To nie powieść sensacyjna, a rzetelna historia ludzi, którzy poświęcili swoje zdrowie oraz życia, żeby ocalić przeszłość oraz przyszłość następnych pokoleń. Jeden mały minus to trochę rozwlekła narracja, która przy dłuższym czytaniu może nużyć. Mimo to, polecam.

Plusem książki jest zarysowanie złożonej osobowości kanclerza i wiru sporów jaki definiował jego karierę. Minusem jest narracja wymagająca zaplecza, aby wszystkie detale były zrozumiałe. Osobiście jestem pod wrażaniem jak uniwersalne są doświadczenia, które zostały opisane. Scena polityczna, pomimo innego układu sił dzisiaj wydaje się być tak samo funkcjonująca.

Książka zdecydowanie warta jest przeczytania. Marek Borucki przypomina sylwetki znamienitych Polaków i Polek, którzy wnieśli duży wkład w rozwój medycyny, fizyki czy bakteriologii. Nie brakuje tu również ludzi odnoszących sukcesy w dziedzinie muzyki, malarstwa czy literatury. O wielu z grona tych nieprzeciętnych osób w ogóle nie słyszałam. Autor przybliżył dokonania min znanego architekta Stefana Bryły, pisarza i scenarzysty Ferdynanda Goetela, pianisty i zarazem wynalazcy zegara elektrycznego czy wycieraczek samochodowych - Józefa Hofmanna i wielu innych nie mniej wyjątkowych osób. Nie za bardzo zgadzam się z tym, że do wielkich zapomnianych autor zaliczył Zofię Kossak - Szczucką, Antoniego Patka, Kazimierę Iłłakowiczównę , Stanisława Witkiewicza czy Ernesta Malinowskiego. Chyba raczej każdy wie co nieco na ich temat i nie są to nieznane postacie.Tak czy inaczej książka jest ciekawa i godna polecenia.

Mam mieszane odczucia po lekturze tej książki. To prawda, rzecz jest napisana z dużą swadą. Autor bardzo zręcznie porusza się w temacie i gładko, chwilami wręcz porywająco pisze. Jest w stanie lekko, łatwo i przyjemnie pisać nawet o gąszczu międzywojennej polityki, co już samo w sobie jest nie lada osiągnięciem. Bardzo dobrze też oddaje postać Starzyńskiego, uczłowiecza ją, osadzając w dość szerokim kontekście tamtych czasów. Jest to wyczyn całkiem przyzwoity zważywszy na to, że nasza wiedza o Starzyńskim opiera się wyłącznie na dokumentach, prasie i rzadkich wyimkach wspomnieniowych, z których praktycznie nie sposób odtworzyć jego życia prywatnego. Tu jednak plusy się kończą. Otóż - po pierwsze: książka wcale nie demitologizuje Starzyńskiego. Owszem, wrześniowe decyzje dotyczące trwania na posterunku Piątek przypisuje nie samodzielnym wyborom Starzyńskiego, a wydanym mu rozkazom bądź poleceniom. Nie zmienia to jednak ogólnej postawy prezydenta, i nie odejmuje tragizmu jego losowi. Pod tym względem publikacja nawet w najmniejszej mierze nie jest dziełem przełomowym, mimo że taką chciałby ją widzieć wydawca. Po drugie: autor ma denerwującą tendencję do skakania z kwiatka na kwiatek. W narracji nie ma linearności. Raz kawałek jest o tym, raz o czym innym, i życiorys Starzyńskiego trzeba sobie samemu ustawiać w szeregu i rozgryzać, co po czym następowało, i jakie daty wchodziły w grę. Przy mniej uważnej lekturze można łatwo się zgubić, a powtórne odszukanie jakiejś konkretnej daty jest w zasadzie sprawą beznadziejną. Po trzecie: niektóre dane zawarte w książce niezupełnie zgadzają się z innymi książkami czy wspomnieniami dotyczącymi działalności Starzyńskiego. Niekiedy autor wyjaśnia, czemu są różnice, niekiedy pewne rzeczy weryfikuje, a niekiedy przechodzi nad problemem bez zająknięcia. Jest to, przyznam, co najmniej dezorientujące. Po czwarte wreszcie: przypisy na końcu książki naprawdę są średnim pomysłem. Dobrze, że mają czytelne oznaczenie, do którego rozdziału się odnoszą, i że oznaczenia rozdziałów są na żywej paginie, ale nadal - skakanie od tekstu do przypisów powyżej tysiąca razy na lekturę jest co najmniej męczące. Naturalnie polecam książkę, jest bowiem znacznie przystępniej napisana niż liczące sobie już 40 lat opracowanie Mariana Marka Drozdowskiego, jest też bardziej aktualna (wiele źródeł pojawiło się dopiero w ostatnich latach, gdy archiwa zaczęły się szerzej chwalić swoimi skarbami), ale do ideału droga jeszcze daleka...

Ciekawa ksiazka, przybliża koleje życia i tło historyczne. Po lekturze miałem zakupiłem historię Barcelony Hughesa , by lepiej zrozumieć opisywane wydarzenia. Gaudi był wybitną postacią, ale po lekturze zacząłem się zastanawiać, czy mógłby tworzyć w Polsce. W recenzji YT dzielę się moimi wnioskami. Zapraszam

Brakowało mi ostatnio weny do napisania o tej książce, ale myślę, że dziś w końcu nastał ten dzień. I choć to reportaż to czyta się jak dobry thriller. Autor już na początku traktuje nas krótkim, acz dosadnym opisem jak "zmieniło" się życie osób zamkniętych w obozach tuż po wyzwoleniu z rąk okupanta (dodam Wam zaraz ten fragment na stories). I już tutaj mi jako czytelnikowi zapala się lampka, że coś jest nie tak, coś się nie zgadza... Bo przecież wojna się skończyła, wszystko powinno stopniowo wracać do normy, a okazuje się, że osoby najbardziej dotknięte traktowane są "jak ludzkie śmieci, które zrobiłby najlepiej dla rządów świata, gdyby zniknęły". A co w tym czasie dzieje się z oprawcami? Właśnie na to pytanie stara się odpowiedzieć ta pozycja. Bo jeśli uważaliście do tej pory (tak jak i ja), że zdecydowana większość osób odpowiedzialnych za okrucieństwa wojny albo została osądzona, albo zginęła w trakcie starć- to ta książka udowodni Wam, że jesteście w błędzie. Autor pokazuje jak "eks-naziści", których umiejętności mogły być wykorzystane w trakcie zimnej wojny, byli przyjmowani do USA, jak pracowali dla agencji wywiadowczych, jak wymazywana była ich przeszłość i jak po latach zostawali uznanymi i szanowanymi obywatelami... Jeśli miałbym wskazać historię, która najbardziej mnie zaskoczyła to zdecydowanie jest to przedstawienie postaci von Brauna. Ale po informacje, o tym co łączy go z rakietami V2, niewolniczą pracą więźniów i pierwszym załogowym lotem na księżyc, odsyłam to książki, albo internetu bo to już historia na zupełnie inny post. "Sąsiedzi naziści" to książka, która moim zdaniem, pokazuje jak nijakie jest pojęcie sprawiedliwości w dzisiejszym świecie.

Pozycja którą czyta się z wypiekami na twarzy, właściwie kompendium wydarzeń i informacji dotyczących życia naszego Wielkiego Rodaka przedstawione w tym niniejszym wydaniu. Postawa, poglądy, charakter które były niedoścignionym wzorem, tak bardzo wtedy podziwiane i uszanowane, dzisiaj, powinny zawstydzać, być przykładem i wzorem oddania Ojczyźnie. Bardzo dobra lektura, godna polecenia.

Od dłuższego czasu dostrzegam pewną szczególną alegorię. Umęczony „Rudy” i jego dzielna Matka, która stała się z czasem Matulą Polskich Harcerzy. Określone biblijne skojarzenie wydaje się jakże proste, ale też wyjątkowo wymowne. „Zośka”, „Rudy”, „Alek”, dalej „Anoda” i kilku innych stojących na piedestale. Jeszcze za życia za sprawą Aleksandra Kamińskiego opisywani piękni, bohaterscy, walczący. „Rudy” stał się symbolem, męczennikiem za sprawę. Słowo „męczennik” może odrobinę jest na wyrost, ale jakże trafnie odnajduje się w tym kontekście. I to jego imiennik, Janek Rodowicz „Anoda” pierwszy rzucał butelki w akcji pod Arsenałem. Akcji, która również stała się symbolem, która odcisnęła swoje piętno na okupacji. „Anoda” po akcji odszedł spod Arsenału swobodnym krokiem, jakby nic się nie stało, jakby przed chwilą nie brał udziału w walce. (...) W pełnym spojrzeniu do odkrycia w poniższym linku: https://bit.ly/1001ksiazek

Winston Churchill to postać, która jest z pewnością zakorzeniona w pamięci zbiorowej obywateli Europy i USA a także być może innych części świata; początek jego władzy przypadł na słynny 1940 r. kiedy to sprzeciwił się jakimkolwiek negocjacjom z Hitlerem. Jednak czy był to początek jego historii? Zdecydowanie nie! Już 40 lat wcześniej był bohaterem w Wielkiej Brytanii za brawurowe osiągnięcia w czasie wojen burskich - brał także udział w innych konfliktach kolonialnych na podstawie których wydawal popularne już za jego życia książki. Winston Churchilla nie powinno się kojarzyć tylko z czasami II wojny światowej; był on także pisarzem, malarzem - każdemu polecam poznać jego historie.

Ziemia Święta jest miejscem wyjątkowym. Na przełomie lat przechodziła w ręce różnych mocarstw: Rzymian, Arabów, Turków. O panowanie nad Jerozolimą toczyły się średniowieczne krucjaty i zarówno cywilizacja chrześcijańska jak i muzułmańska uważa to miasto za święte. Rywalizacja na tym terenie zaostrzyla się po 2. Wojnie Światowej, gdy państwa zwycieskie postanowiły na terenie Palestyny utworzyć żydowskie państwo Izrael, czym doprowadziły do konfliktu na tym terenie trwającego już niemal 90 lat. To Izrael stał się po wojnie miejscem rywalizacji Stanów Zjednoczonych i ZSRR, a później symbolem dominacji USA w regionie Bliskiego Wschodu. Po odzyskaniu państwowości w 1948 roku Izrael musiał się mierzyć z niezadowoleniem państw ościennych, stąd też postawiono na przemoc jako skuteczny środek odstraszania wrogów, a władzę w państwie przejęła grupa sabrów - wojskowych, która uchwyciła się stołków i nie chce ich oddać po dzień dzisiejszy, trzymając swoich rodaków w wiecznym strachu przed ekstermibacją. Po odejściu jednych, władze przejmują im podobni, aby na końcu przejęli ją ich dzieci. Demokracja w kręgach władzy to pozory, bo pomimo demokratycznie wybieranych władz rządzi tam junta wojskowa, która robi to co chce i nie pyta się nikogo o zdanie. Historia Izraela to historia ciagłych prowokacji, zabójstw, oszustw i korupcji. Mam wrażenie, że to właśnie stamtąd wzięło się powiedzenie " jak cię złapią to mów, że to nie twoja ręka". Na przemoc odpowiada się przemocą, przemoc się prowokuje i przemocą robi się politykę. A jeśli pojawiają się w historii momenty w których można mieć nadzieje na pokój, są one wzorcowo marnotrawione. Patrick Tyler pokazuje jak ksztaltowała się polityka Izraela i jak doszło do tego, że Izrael stał się hegemonem w rejonie i wszedł w posiadanie bomby atomowej. Prześwieta politykę Izraela posiłkując się swoją wiedzą dyplomaty i dzieli się zakulisową wiedzą. Nie szczędzi Izrealowi gorzkich opinii i bardzo wnikliwie analizuje izraelską politykę, skupiając się głównie na nazwiskach izraelskich przywódców, ich rodowodach, decyzjach i sposobie myślenia. Osobiście trochę mnie zmęczyło czytanie wciąż o tym samym, o powtarzających się w kółko kłamstwach, błędach przywódców, prowokacjach i schematach sprawowania władzy. O tym, że większość izraelskich polityków, mimo różnic, jest do siebie bardzo podobna. Izrael to kraj który wybrał przemoc, jako drogę do niepodległości i w imię swojego bezpieczeństwa odmawia prawa do wolności innym. Państwo, który rości sobie prawo do decydowania o tym, kogo należy zamordować, kogo zaatakować i gdzie wysłać swoje wojska. Bez oglądania się na innych, bez zwracania uwagi na organizacje międzynarodowe. Państwo, które pomimo tragedii holokaustu, samo traktuje podobnie Palestyńczyków. To przywódcy którzy uważają że wszystko im wolno i wykorzystują fakt że byli ofiarami nazizmu, aby usprawiedliwiać wszystkie swoje niecne działania. A świat jest zbyt politycznie poprawny, aby na to zareagować. Przynajmniej do tej pory. Autor kończy swoją opowieść w roku 2008, tuż przed drugimi rządami Benjamina Natanjahu, który odchodził za pierwszej swojej kadencji skompromitowany, co nie przeszkodziło mu w tym, aby przejąć władze ponownie i nie oddać jej aż po dzień dzisiejszy. Ale o tym już w książce ani słowa, bo kończy się ona przed ponownym objęcie rządów przez rządzącego po dziś, popularnego "Bibiego".

Książka wspaniała i bardzo potrzebna. Zestawienie biografii, które, według mnie, zasługują bardzo mocno na przypominanie - a osoby nie myszkujące po bibliotekach tematycznych, mogą zwyczajnie na nie nie trafić. Rzadko zdarza mi się nie powstrzymać emocji, ale przy biografii Najdorfa musiałem sobie zrobić przerwę.

Uzupełnienie kultowej książki autorki poświęconej dygnitarzom komunistycznym. Każdy ma swoją prawdę, swój punkt widzenia. Patrząc widzimy inaczej nawet jeśli jesteśmy mentalnie do siebie zbliżeni. Jak dalece różna może być nasza perspektywa jeśli oceniamy rzecz lub zjawisko będąc mentalnie na dwóch różnych biegunach. Książka to świetnie pokazuje. Ale chyba największą jej wartością było to jak postrzegali komunizm jego aktorzy drugo czy nawet trzecio planowi. Bo w zasadzie to decyduje o kształcie systemy i jego funkcjonowaniu. Te masy średniego aparatu, który stanowi o prawdziwej sile władzy. Każdej władzy. Autorka skupia się na okresie gomułkowskim, gdzie jeszcze wiele osób było przesiąkniętych ideami komunistycznymi w pięknymi dążeniami do równości i braterstwa. Tym bardziej zrozumiałymi, że niewiele wcześniej zakończyła się hekatomba II wojny światowej. Z czasem ci ludzie zaczynają dostrzegać wypaczenia systemu, błędy ale tłumaczą to normalnymi błędami które przynosi każde staranie. Nie dostrzegają albo nie chcą dostrzec ich prawdziwego źródła. Brak mądrości, albo odwagi, albo zwykła małość czy cynizm. Naprawdę warto przeczytać.

Osoby wymienione w książce wybrane wg ciekawego klucza. Dość udana próba usystematyzowania zebranego materiału w równe porcje okraszone gęsto (plus) materiałami graficznymi nawiązującymi do postaci (czasem zbyt luźno). Wspaniale, że ktoś podjął się zebrania tych informacji i podał je czytelnikom. Język dość szkolny i bez polotu, ale można przymknąć oko.

Całkiem niezła książka opowiadająca o wojnie polsko-szwedzkiej, restytucji zagrabionych dzieł kultury i badaniach archeologicznych niedawno prowadzonych w Wiśle. Szkoda, że wątki nie zostały dokładniej rozwinięte. Mamy tylko powierzchowne opisy i informacje, ale nadal warto przeczytać.

To nie tylko szeroki wycinek biografii miasta (Leningrad przed, po i w trakcie oblężenia), które, poza Warszawą, najwięcej wycierpiało podczas wojny; to także zapis tragedii artysty, zmuszonego balansować między wiernością radzieckiemu kierownictwu, realizowaniem bzdurnych wytycznych władzy, a wolnością twórczą. 22 czerwca 1941 r. armie Hitlera przekraczają granicę niemiecko-radziecką; rozpoczyna się operacja o kryptonimie „Barbarossa”. 8 września tego samego roku (niecałe trzy miesiące!) rozpoczyna się niemiecka blokada Leningradu. Potrwa do stycznia 1944 r. Pochłonie ponad 1,5 miliona ofiar (żołnierzy i cywilów). Miasto miał spotkać los podobny do tego, który spotkał Warszawę: „Nawet gdyby miasto skapitulowało, Hitler nie miał zamiaru go zajmować, a tym bardziej żywić jego mieszkańców. Chciał sprawić, by i Leningrad, i leningradczycy zniknęli z powierzchni ziemi”[1]. Miasto ocalało nie tylko dzięki determinacji radzieckich żołnierzy, ale także dzięki przypadkowi – wciąż strategicznie ważniejsza była Moskwa (Hitler mógł zdawać sobie sprawę, że upadek stolicy Sowietów spowoduje totalne załamanie morale i jeśli Stalin się nie podda, to społeczeństwo zrobi to na pewno). Gdzieś pośrodku tego zamętu jest Szostakowicz, „mały, drobny mężczyzna w dużych okularach”[2], ze swoimi problemami: rozdarciem między geniuszem a ideologicznym stłamszeniem, obserwujący stopniowe znikanie, miasta i najbliższych. Brian Moynahan zasłynął już w Polsce jako autor biografii Rasputina zatytułowanej Rasputin. Święty grzesznik oraz albumu Rosja XX wieku, który Kapuściński określił jako poruszający i pozostawiający odbiorcę w niepokoju. Podobnie jest z Leningradem– to książka, która nie tylko „porusza” i „niepokoi”, ale pozwala wczuć się, bardzo szeroko, operując bardzo wieloma perspektywami, w klimat oblężonego miasta. Przyznam, że mało która książka historyczna napisana jest z takim zapałem i dbałością o oddanie atmosfery. Czytelnik wciela się nie tylko w Szostakowicza, zmuszonego ciągle dokonywać wyborów wręcz życiowych, ale również w klarnecistów, oboistów, dyrygenta i jeszcze innych członków orkiestry, wykonującej VII Symfonię w ostrzeliwanym mieście; także w zwykłych ludzi, wciąganych w nieistniejące spiski czy kolaborujących – w teorii – z pełną paletą wrogów ludu, od Niemców do filatelistów. Pod względem ilości postaci książka Moynahana przypomina Doktora Żywago Pasternaka, faktograficznie Archipelag GUŁag Sołżenicyna, natomiast jeśli chodzi o wybory, Szostakowicza i innych – to wysokiej próby literatura moralnego niepokoju, wprost ze stalinowskiego piekła. Pisze Moynahan nie tylko o tragedii miasta, w którym panował taki głód, że dochodziło nawet do aktów kanibalizmu: „Oderwane od zwłok nogi, z których ktoś powycinał mięso – wspominał klarnecista Wiktor Kozłow – Fragmenty zwłok z odciętymi piersiami. Przez całą zimę znajdowały się pod śniegiem, teraz jednak miasto mogło naocznie przekonać się o tym, w jaki sposób udało mu się przeżyć”[3]; wychudzone trupy piętrzyły się po ulicach, a radziecka policja polityczna, jakby nigdy nic, podtrzymywała terror (miasto było podwójnie oblężone: przez Niemców od zewnątrz i radziecką bezpiekę od wewnątrz). Z taką samą empatią wspomina o głodzie muzyków, o marznących dłoniach podczas prób symfonii Szostakowicza, o trudnościach ze skompletowaniem orkiestry; ci muzycy, którzy nie zginęli czy nie zostali aresztowani za wydumane „spiski przeciwko państwu radzieckiemu”, są zwyczajnie głodni, brudni i przemarznięci. Co ciekawe, tekst Moynahana nosi w sobie taki ładunek empatii, że zestawianie tragedii miasta z tragedią muzyków nie wywołuje efektu komicznego. Wręcz przeciwnie, mikrohistoria leningradzkich muzyków na tle wielkiej historii oblężenia Leningradu pozwala na znacznie lepszą interpretację i rozumienie tamtych wydarzeń. Leningrad to nie tylko wydęte brzuchy zmarłych, to także niezwykły hart ducha zwyczajnych ludzi i troszkę naiwna wiara – zarówno autora, jak i ówczesnych – w magiczno-ocalającą moc sztuki. Chociaż, może i nie do końca naiwną: „Kiedy utwór się skończył, na Sali zapanowała kompletna cisza, nie zakłócał jej najmniejszy dźwięk. A potem ktoś z tylnych rzędów zaczął bić brawo, potem ktoś jeszcze i jeszcze, tak że w końcu rozpętała się prawdziwa burza oklasków… Kiedy było już po wszystkim, obejmowaliśmy się, ściskali i całowali. Byliśmy bardzo szczęśliwi”[4]. Warto dodać, że na premierę Leningradczycy przybyli jakby dookoła trwało normalne życie – ubrani w najelegantsze stroje, uczesani, czyści. Nieważne, że ubrania wisiały na chudych ciałach jak na wieszakach. Monumentalna to rzecz, również stylistycznie – reporterska narracja, przeplatanie opowieści o zagładzie miasta krótkimi historiami muzyków i zwyczajnych ludzi daje pełny, panoramiczny obraz oblężonego Leningradu; książka zwyczajnie wciąga, czyta się ją właśnie jak dobrze skrojony reportaż historyczny. A to chyba jeden z największych atutów dobrej współczesnego historiografii: umiejętność takiego rozgrywania faktów, aby nie przynudzać, ale wciągać. Bez taniego skandalizowania czy wyszukiwania „fakcików”, tanich sensacji z życia „znanych i wielkich”. Wydawnictwu W.A.B. należy się pochwała za dobór tytułów w serii historycznej – między innymi za wyborny Leningrad. [1] A. Beevor, Druga wojna światowa, przeł. G. Siwek, wyd. 2, Kraków 2015, s. 264. [2] B. Moynahan, Leningrad. Oblężenie i symfonia, przeł. J. Korpanty, Warszawa 2016, s. 19. [3] Ibidem, s. 21. [4] Ibidem, s. 25.

Czuła i dopracowana biografia Kilara. Znakomicie czyta się „Geniusza o dwóch twarzach” słuchając utworów kompozytora jednocześnie; sukcesywnie, kiedy jest o nich mowa. Bo o muzyce nie można tylko czytać — muzyki się słucha! Ale połączenie dźwięku i komentarza to jest dopiero komplet — diada doskonale złożona z elementów afirmujących się wzajemnie. Pięknie zaistniał wątek religijności w biografii kompozytora. Położenie akcentu na pobożność Kilara, naturalność w podejściu do modlitwy, wiele tłumaczy, pogłębia też odbiór jego utworów. Przypuszczam, że potrzeba wiary i pokorne praktykowanie jej przez całe życie, ten wymiar duchowy życia Kilara skutkował tak wzniosłą kreacją. Kilar tworzył w natchnieniu, w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, a duch pewnikiem promieniował na jego talent, dzieło. W książce to pięknie wybrzmiało, dzięki autorce Marii Wilczek-Krupie. Książka napisana z ogromnym wyczuciem.