Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia

Od czasu do czasu trafiam w literaturze na takie kawałki, które zwalają mnie z nóg, choć na pierwszy rzut oka wydają się zupełnie nieefektowne. Prawdę mówiąc, efekt podskórnej efektowności czegoś na pozór zupełnie nieefektownego jest właśnie tym, co jako czytelnik cenię sobie w sposób szczególny. Być efekciarskim jest w dzisiejszych czasach nadspodziewanie łatwo, prawdziwie efektownym zdarza się tylko nielicznym – i to tylko, jak podejrzewam, w oczach innych nielicznych. Takiego wyjątkowego efektu zaznałem ostatnio podczas lektury króciutkiej prozy Węgiel, fragmentu niewiele większej całości pt. Raz węgiel i dwa razy żużel z tomu Życiorysta dwa Janusza Rudnickiego. Jest Życiorysta dwa, musiał być jakiś Życiorysta numer jeden. I rzeczywiście – był, w roku 2014, ale go nie czytałem. Zerknąłem za to do recenzji. Choć były raczej pochlebne, nie zachęciły mnie wtedy do czytania. Coś tam pisano o tym, że Rudnicki „debiutował brawurowo”, potem o mało się nie skończył –też brawurowo – aż w końcu wymyślona przez niego „zabawna formuła opowiadania o życiu innego człowieka uratowała go jako pisarza” (Leszek Bugajski w „Twórczości”). Cóż, czytanie książki autora, któremu życie uratowało pisanie subiektywnych biograficznych wariacji na temat biografii napisanych przez innych biografistów, wydawało mi się wtedy… jak by to ująć? Uprawianiem seksu z kobietą za pośrednictwem innych facetów? Tak czy inaczej, chyba się jednak myliłem. Nie czytałem, więc nie dam głowy, ale po lekturze Życiorysty dwa mam przeczucie graniczące z pewnością, że i ta pierwsza książka sprawiłaby mi sporo czytelniczej przyjemności. I pewnie sprawi, bo mam zamiar ją przy pierwszej okazji przeczytać. Życiorysta drugi, podobnie jak pierwszy, podzielony jest na trzy części. Dwie pierwsze nazywają się nawet tak samo jak poprzednio: W stronę biografii i W stronę recenzji. Tytuł trzeciej wygląda na ukłon w stronę spójności: W stronę prozy zastąpiły wcześniejsze Miejsca. Ktoś obdarzony złą wolą mógłby wysunąć zarzut, że autor próbuje na siłę skleić w jedną całość tudzież wrzucić do jednego pojemnego worka teksty z definicji heterogeniczne, osobne, niemające zbyt wiele ze sobą wspólnego – ani treściwo ani formalnie. Z jednej strony zatem: dla każdego coś miłego (ale nie wszystko). Z drugiej: nie stać mnie na prawdziwą, pełnowymiarową książkę, daję więc to, co mam akurat pod ręką, bo inaczej przepadnie. Ja jednak z braku złej woli odniosłem zupełnie inne wrażenie. Mówiąc szczerze – tu obnażę swoją krytyczną amatorszczyznę – podczas lektury nie zwracałem specjalnej uwagi na to, czy czytam właśnie piętrową biografię, parterowe omówienie czy piwniczną prozę. W moim odczuciu teksty te łączy coś o wiele ważniejszego niż (przeceniana) gatunkowa jednorodność. Tym czymś jest specyficzny – i zasadniczo taki sam we wszystkich trzech częściach – język i ściśle z nim związana metoda twórcza, czyli „myślotok”. Metoda ryzykowna, przynosząca efekty miejscami naprawdę znakomite (częściej), innym razem nieco słabsze (rzadziej). Rudnicki daje się świadomie ponieść żywiołowi opowiadania – właściwemu tyleż literaturze, co ludzkiemu myśleniu i codziennemu życiu – sterując z grubsza swoją papierową łódką przy pomocy literackiej i nieliterackiej intuicji. Cała recenzja na InneLektury.pl 👇 https://innelektury.pl/rudnicki-zyciorysta-dwa/

Niezwykle wartościowy zbiór wywiadów z tłumaczami, przeprowadzonych przez Adama Pluszkę (ur. 1976), poetę, redaktora (obecnie redaktora prowadzącego w Wydawnictwie Marginesy), dających sporo do myślenia na temat przekładu. Pluszka zdołał przepytać na okoliczność osiemnastu tłumaczy różnych pokoleń. Wśród rozmówców są nazwiska powszechnie znane i darzone przeze mnie szacunkiem: Maciej Świerkocki (Jack Kerouac, Patti Smith), Dariusz Żukowski (Christoph Hitchens), Małgorzata Łukasiewicz (Max Frisch), Bogusława Sochańska (Hans Christian Andersen i Yahya Hassan), Jacek Giszczak (Alain Mabanckou), Agnieszka Walulik (Mo Yan), czy uważana przeze mnie za najwybitniejszą współczesną tłumaczkę literatury francuskiej i włoskiej - Anna Wasilewska (polecam szczerze zapoznanie się z zaproponowanymi przez nią "dziesięcioma przykazaniami tłumacza". Tom ten mógłby być jeszcze lepszy, może gdyby znalazło się miejsce dla takich nazwisk jak Marek Bieńczyk, Krystyna Rodowska, czy którykolwiek z tłumaczy literatury czeskiej/ słowackiej (choćby Andrzej Jagodziński, czy Jakub Pacześniak). Natomiast uważam, że najlepszym tekstem tej publikacji jest pełniący rolę wstępu esej Jerzego Jarniewicza pt.: "Antygony wracają, czyli o emancypacji tekstu literackiego". Porównując tłumacza do Antygony, zauważa, że zaczyna on odgrywać coraz większą rolę, niejako "emancypując się" spod władania autora, stając się autorem równoprawnym. Częściowo jest to również stanowisko na odwieczny spór na temat, czy przekład ma być wierny, czy piękny. Mówi się, że przekład jest kobietą... Cóż, bywają brzydkie i niewierne, jak również piękne i wierne. Serdecznie polecam tę wartościową książkę.

Książka Macieja Gduli nie jest prostą wykładnią rzeczywistości społeczno-politycznej ani zbiorem recept na przyszłość. Jeśli ktoś oczekiwał krótkich, oczywistych przepisów, to nie trafił pod właściwy adres. Stąd pewnie zaniżone oceny, z którymi ta książka się spotyka. Ja oceniam ją bardzo wysoko za szeroką perspektywę oglądu świata, konkretne przykłady i sprawne przechodzenie od szczegółu do ogółu i na odwrót. Przyczyn sukcesu PIS autor upatruje m. in. w fakcie, że ta partia dała poczucie wspólnoty tym, którzy z różnych względów czuli się wyrzuceni poza nawias, w rosnącym populizmie, w oddzieleniu kultury od ekonomii, w zmianie medialnego opisu rzeczywistości - od pogłębionej analizy w prasie, przez pobieżne dyskusje telewizyjne do internetowej powierzchowności i walki o czytalność/oglądalność, w wysokiej pozycji liderów, a słabości partii, w mocy ruchów społecznych, które skupiają ludzi wokół zdarzeń, ale nie są w stanie zbudować programu i zgromadzić dla niego poparcia. Jakie autor podrzuca sugestie do rozważenia? Proponuje odbudowanie myślenia o klasach społecznych, bo one jednak istnieją (to myślenie o klasie ludowej, średniej i elicie pomoże nam zrozumieć rzeczywistość) z jednoczesnym umiejętnym zmniejszaniem różnic między nimi. Najważniejsze byłoby zbudowanie otwartego sojuszu, który brałby pod uwagę potrzeby i interesy każdej z klas, a także zaangażowanie wszystkich stron tego sojuszu do korygowania kapitalizmu, ale także do konfrontacji z wyzwaniami etycznymi, wokół których koncentruje się konflikt polityczny. Uważam, że to książka warta analizy. I wydaje się, że Tusk korzysta - być może zupełnie przypadkowo - z nawoływań autora, by nie odwracać się tchórzliwie od konfrontacji z wyzwaniami etycznymi. Tak widzę deklarację Tuska, że na listach wyborczych nie będzie miejsca dla przeciwników zmiany przepisu na temat aborcji. Oczywiście konfrontacja z wyzwaniami etycznymi, przegranymi sprawami takimi jak gender, uchodźcy, przyszłość Unii Europejskiej, pluralizm (ja dodałabym tu jeszcze aborcję i pozycję Kościoła w państwie, czyli odspawanie go od władzy, wyprowadzenie religii ze szkół, wypowiedzenie konkordatu, włączenie Kościoła w proces normalnej kontroli jak każdej innej instytucji życia publicznego) obarczona jest ryzykiem, ale tylko ona daje szansę na zmianę i w gruncie rzeczy na sukces. Choć nie o sukces tu chodzi tak naprawdę, tylko o jakościową zmian

Koleżanki i koledzy tłumacze, to książka dla was! Translatoryka jako samodzielna dziedzina jest bardzo młoda i nie da się jej oddzielić od historii literatury: Łukasiewicz w pięciu esejach kondensuje wszystkie najważniejsze szkoły, zwroty, nazwiska i poglądy. Weltliteratur z rozważanami o Mickiewiczu. Forenizacja i domestykacja. Tłumacz jako najwierniejszy czytelnik. Tłumaczenie jest jak kobieta. Ocalone w tłumaczeniu. Hermeneutyka. Doskonałe podsumowanie dla branży. Osoby spoza będą miały ciekawe wskazanie dalszych szlaków do odkrywania przekładoznawstwa, jeśli są zainteresowane tematem.

Dwa niezwykle ciekawe eseje, choć bardzo do siebie podobne. Zdecydowanie poszerzające horyzonty w tematyce postrzegania zarówno raka jak i choroby AIDS. Myślę że mają szczególne znaczenie że względu na możliwość obserwowania zmian w narracji kulturowej, dotyczącej tych chorób, następujących zarówno przez dekadę pomiędzy tymi dwoma tekstami, jak i pomiędzy rokiem 1989 a współczesnością.

𝐏𝐫𝐳𝐲𝐭𝐨𝐜𝐳ę 𝐬ł𝐨𝐰𝐚 𝐀𝐮𝐭𝐨𝐫𝐚, 𝐧𝐚𝐣𝐥𝐞𝐩𝐬𝐳𝐚 𝐫𝐞𝐤𝐨𝐦𝐞𝐧𝐝𝐚𝐜𝐣𝐚 𝐭𝐞𝐣 𝐤𝐬𝐢ąż𝐤𝐢 : "Nie za​chowałem na koniec żadnej specjalnej rekapitulacji ani apelu. Strzeż się wszystkiego, co irracjonalne, nie​za​leż​nie od tego, jak bardzo będzie cię kusić. Odrzucaj „transcendencję” i wszystkich, którzy będą cię na​ma​wiać do pod​po​rząd​kowania lub unicestwienia własnej jaź​ni. Nie ufaj współczuciu – wybieraj godność, własną i innych. Nie obawiaj się, że zostaniesz uznany za aroganckie​go lub samolubnego. We wszystkich ekspertach dostrzegaj ssaki. Nigdy nie przyglądaj się bez​czyn​nie niesprawiedliwości lub głupocie. Bierz udział w dyskusjach i sporach dla nich samych – w grobie będziesz mieć dość czasu, by się namilczeć. Bądź podejrzliwy względem własnych pobudek i wszelkich wymówek. Nie żyj dla innych w większym stopniu, niż​byś oczekiwał po nich, że będą żyć dla Ciebie. Zo​stawię Cię ze słowami György’ego Konráda, węgierskie​go dysydenta, który dochował za​sad w mrocznych czasach i prze​żył własnych prześladowców. Jest au​to​rem książek Antipolitics i The Loser oraz wielu krótkich esejów i dzieł prozą. (Gdy jego oj​czy​zna i społeczeństwo odzyskały nie​pod​ległość, przy​szli do nie​go i za​pro​po​nowa​li mu prezydenturę, na co od​po​wie​dział: „Nie, dziękuję”). Cytat ten pochodzi z 1987 roku, kiedy świat wy​da​wał się jesz​cze bardzo odległy : Żyj za​miast ro​bić karierę. Zdaj się na dobry smak. Życiowa wolność zrekompensuje Ci straty. […] Jeśli nie po​do​ba ci się styl innych, kul​ty​wuj własny. Po​znaj sztuczki reprodukcji, sam sobie bądź wydawcą, i to na​wet w rozmowie, a wtedy radość pracy wypełni twoje dni. Oby tak samo było z tobą; dbaj, żeby proch nie za​mókł przed czekającymi cię bitwami, i bądź czujny, byś potrafił rozpoznać, kiedy nadejdzie ich czas.

Ta książka działa jak soczewka: skupia wszystko, co w ostatniej dekadzie było dziwne, zabawne, toksyczne i fascynujące jednocześnie. Eseje są tak różnorodne, że każde wejście w kolejny tekst przypomina zmianę perspektywy w kalejdoskopie. Inteligentne, przenikliwe i momentami aż boleśnie prawdziwe. Jedna z najlepszych diagnoz współczesności, jakie czytałem.

Sięgając po książkę pana Szaroty "Londyn 1967" zastanawiałam się, co takiego odkrywczego ma w sobie podany w tytule przez autora rok. Nie do końca mogłam sobie zobrazować tę datę, dlatego ciekawość wygrała nad pewnego rodzaju dezorientacją, i cieszę się ze swojej decyzji, bo dała mi ona sporo satysfakcji czytelniczej. Ten tajemniczy 1967 rok, obfitował w ogrom wydarzeń kulturalno-społecznych nie tylko w stolicy WB, ale to Londyn stał się niejako kolebką artystycznych przemian i nieoczywistych wyborów wielu znanych postaci. Rok 1967 to Pink Floyd, The Doors, Jimmi Hendrix, ale także The Beatles i The Rolling Stones z niesamowitym Mickiem Jaggerem. To też kino z "Powiększeniem" Antonioniego czy "2001 : Odyseja kosmiczna" Kubricka. To rok przemian światopoglądowych związanych z prawami mniejszości seksualnych czy kobiet, to artystyczne prowokacje czy rewolucja w modzie. To także protesty antywojenne związane z konfliktem w Wietnamie oraz czas zimnowojennych przepychanek między Zachodem a Wschodem. Autor dzieląc swój przewodnik na kolejne miesiące roku 1967 momentami wykracza w przyszłość, ale też sięga do przeszłości, aby lepiej zobrazować zachodzące procesy przemian nie tylko na ulicach swingującego Londynu. Pan Szarota akcentując psychodeliczny i wymykający się wszelkim ograniczeniom zachwyt narkotykowymi eksperymentami podkreśla, że był on jednym z głównych, fundamentów ówczesnych kreacji i wizji artystycznych. Książkę czyta się szybko i z ogromną przyjemnością uświadamiając nam czytelnikom, że życie to też pewnego rodzaju sztuka wyobrażeń, pasji czy wyborów. Polecam

Nie każdy pewnie wie, czym jest inicjatywa „Bookrage REWERS”? To nowa formuła sprzedaży książek w pakietach po kilka sztuk. Pierwsze pakiety sprzedawane są po najniższej cenie, a wraz ze wzrostem sprzedaży – cena rośnie. Czyli im szybszy będziesz przy zakupie, tym mniej zapłacisz! Tak właśnie zdobyłam 5 książek za cenę jednej złotówki plus koszt przesyłki czyli 15 zł. Ja z całego pakietu, wybrałam sobie książkę Grzegorza Jankowicza. Przyznam, że dałam się zmylić niewielkiej objętości oraz przecudnej okładce, która trafiła celnie w mój gust estetyczny. Jeśli chodzi o treść, to jest bardzo wymagająca jak na lekturę wakacyjną. Sam autor pisze o niej tak:„Ta książka opowiada najkrócej rzecz ujmując o relacjach między tym co intymne, a tym co społeczne, pomiędzy tym co prywatne i tym co publiczne [...]. Mówiąc jednym zdaniem, jest to książka o tym, w jaki sposób Gombrowicz pęka na dwie części, na formę i na nagie życie, dlaczego nie udaje mu się następnie tych dwóch części połączyć, jakie konsekwencje nie połączenia ze sobą tych dwóch części ma dla nas dziś, myślących o Gombrowiczu, myślących o egzystencji i myślących o formie życia. Te egzystencje staram się opisać na różne sposoby, a to filozoficzne, a to politycznie, a to społecznie, czy też literacko.” (http://teatralny.pl/recenzje/evviva-larte,872.html). Na początku byłam zawiedziona, że lektura idzie mi tak wolno, a potem wręcz delektowałam się każdym fragmentem. Już dawno nie czytałam równie ciekawej książki. Przypomniało mi się jak bardzo lubię filozofię. Ogromną radość sprawiły mi fragmenty dotyczące śp. Jana Derridy. Od razu przypomniał mi się pewien epizod z mojego paryskiego życia, kiedy zatrudniłam się do posegregowania i spakowania biblioteki tego francuskiego filozofa, w jego domu. Niesamowita przygoda. Wracając do tematu eseju Jankowicza, polecam jedynie zainteresowanym literaturą i filozofią Gombrowicza.

fantastyczna ksiazka, która otwiera oczy na wiele z pozoru oczywistych spraw wokół nas, na które jednak często nie zwracamy uwagi. to dla mnie kompendium światowych zmian przez ostatnich 200-300 lat na wielu polach. jestem bardzo ciekawa, jak wyglądałaby druga część, jeśli by powstała. od czasu wydania książki, a był to ledwie 2016 rok, wydarzyło się tak wiele!

"...bo też z biegiem stuleci niemiecka krew wymieszała się ze wszystkimi rasami europejskiego świata. Było to z pożytkiem dla innych, zapewne, a rzadko z pożytkiem dla nas". Wprawdzie następny paragraf nieco łagodzi tę niezaprzeczalnie übermenschowską konstatację, jednak jeśli Roth to wyjątkowo wrażliwy, tolerancyjny I kosmopolityczny przedstawiciel swojego pokolenia, ogólny obraz mentalności społeczeństwa niemieckiego lat 20. i 30. musiał być szczerze przerażający. To tylko jedno zdanie, w większości felietonów towarzyszyło mi jednak poczucie, że ten obserwator-erudyta, choć bardzo by chciał, nie może wyjść z pozycji protekcjonalnego pobłażania.

Żeby być dobrym pisarzem, trzeba być sprawnym obserwatorem. Czujnym, obecnym i pełnym wyjątkowego zaangażowania. Taka jest wówczas Susan Sontag. Kobieta, która swoją przenikliwością w myśleniu uwiodła mnie (nie bez powodu) jak i wielu czytelników na całym świecie. Jeżeli miałbym sprowadzić tą książkę do wspólnego mianownika, określając ją jednym i jedynym słowem. Użyłbym miana „transgresji”. Zaciekawiony czytelnik spytałby: Hola, hola, czym jest ta tajemnicza „transgresja”? Ja wówczas, śpieszę z pomocą by jak najklarowniej to wytłumaczyć. Jean Durancon w jednym z esejów na temat Bataille, (który sam ukuł to znaczenie) tłumaczy to tak: „jest czymś co nie istnieje w sobie, co nie może mieć imienia własnego. Jest tym co wymaga nowego sposobu myślenia, spojrzenia.” Te ostatnie zdanie daje nam do myślenia w kontekście całej książki. To co prezentuje Susan, wymaga właśnie tego nowego spojrzenia. Swoistego katharsis, które pozwoli nam zrewidować temat z czystej na swój sposób nieskazitelnej strony, wyzwolonej spośród europejskiego bądź amerykańskiego egocentrycznego sposobu myślenia, który w tej kwestii jest wyjątkowo zabójczy. Czym jest cisza. Decyzją? Karą? Czy cisza może istnieć bez punktu odniesienia? Czy cisza jest inherentną częścią dzieła filmowego, sztuki? Pytania te, które zalewają czytelnika od pasa w dół, nie pozostawiając dla niego żadnej jednoznacznej odpowiedzi, do momentu gdy on sam swoim doświadczeniem nie doprowadzi do zrozumienia tego, czym tak naprawdę dla niego jest cisza. Abstrakcyjność szerzonych definicji i ich punktów odniesienia skłania czytelnika do wzięcia tego we własne ręce, które jako jedyne pomogą uzyskać satysfakcjonującą dla nas odpowiedź. W kolejnym segmencie części pierwszej, mamy wyraźny przeskok tematyczny. Z dywagacji na temat estetyki ciszy skłaniamy się ku „wyobraźni pornograficznej”. Temat ten w Polsce jest wyraźnie przykryty płachtą tabu, tutaj natomiast otrzymuje swój zasłużony rozgłos. Susan rozgranicza tu wówczas powieści pornograficzne, odróżniając przysłowiową szmirę od dzieł, które pomimo swoich wyjątkowych walorów artystycznych, nie zapisały się w odpowiedni sposób na łamach historii. Sięgając po de Sade i Bataille podejmuje w sposób niecodzienny gruntowną analizę. Z zacięciem stara się pokazać czytelnikowi, tą niedostępną a tym samym nieobecną perspektywę, która dla wielu z nas może być czymś świeżym. Jej śmiałość i brak lęku przed tak zamkniętym społecznie tematem, jest w moim mniemaniu nieoceniona. Kolejny temat podejmuje zagadnienie myśli Emila Ciorana. Konserwatysty, pesymisty, wielbiciela Schopenhauera i Nietzschego, który swą aforystyczną formą wciąż jest obecny w świadomości części z nas. To nie ta sama pierwszorzędność co w poprzednich esejach, ale również warto go przeczytać. Następna część obejmuje Bergmana i Godarda. Artystów, którzy stanowią dla siebie zupełne przeciwieństwo. Pierwszy z nich, w wysublimowany, dokładny i w pełni zaplanowany sposób komponuje swoje filmowe dzieła, oponując tym samym do drugiego z przytoczonych reżyserów, który fragmentarycznie, ale w pełni intertekstualnie i nieprzewidywalnie skleja swoje dzieła z porozrzucanych obrazów. (Tak, tak. Już zwalniam. Wiem, że muszę już kończyć) W przedostatniej części Susan pokazuje status społeczeństwa USA u kresu lat 60. W sposób bliski książce Henriego Millera „Pamiętać, by pamiętać”, pokazuje część ludności ameryki, jako wyobcowany naród. Pełen sprzeczności, alienacji i wrodzonej niechęci do zmian (nie na naszą stronę), która bierze się z krwawej tradycji kolonizatorskiej. Jej imperialistyczne zapędy sprawiły, że jedynym spoiwem trzymającym naród sam w sobie nie jest solidarność, a próżność. Refleksja ta powinna dać nam wiele do myślenia. Książkę tą zamyka esej o Wietnamie, pełen niewysławialnego na swój sposób poczucia odrębności kultury, obyczajów i ludzi wokół których kręci się cała ta historia. Wokół bezbronnych Wietnamczyków, którzy pomimo trudów wojny, cierpienia i bólu, nie zatracili czegoś takiego jak człowieczeństwo i wewnętrzne samo z siebie płynące dobro. Ich hermetyczna kultura stanowi spoiwo ich solidarności i ciepła jakim ogarniają nawet najgorszego wroga. Sądzę, że możemy się dużo od nich nauczyć. I czuje, że nie jestem w tym jedyny.

świetna pozycja, spojrzenie od kuchni na warsztat pisarski wielu znanych i uznanych pisarek. zalety: A - rady dotyczące pisania i procesu twórczego (najlepsze w mojej opinii od niezrównanej Susan Sontag) B - poznanie pisarek i książek spoza głównego nurtu (np. Herta Muller) C - wglądy w to, jak historia życia wpływa na pisanie, tematy i poszczególne książki jeśli pisanie jest dla was tak samo ważne jak czytanie, to pozycja dla Was!

Esej Brodskiego o nudzie, wygloszony do kończących Dartmouth College młodych ludzi to przewrotna pochwała tego stanu. Ucieczka przed nudą jest jego zdaniem niemożliwa, prowadzi tylko do frustracji. Lepiej się jej poddać, zachęca rosyjski poeta w tym ironicznym i w gruncie rzeczy optymistycznym tekście. Nuda to okazja, by się zatrzymać, pobyć tu i teraz. Erudycyjny drobiazg: 6.5/10

Świetnie wydany album z naprawdę wieloma ilustracjami I projektami Bermana. Historie artysty przyjemnie mi się czytało do okresu II Wojny Światowej, następnie jakiś chaos nastał w sposobie pisania i nie było to szczególnie przyjemne w odbiorze - miało to charakter jakiegoś długiego wykładu uniwersyteckiego, który miał odhaczyć kolejne punkty.

Muszę przyznać, że choć początkowo czytałem i niewiele rozumiałem, uparcie brnąłem dalej, licząc na przełom. Z czasem tekst zaczął przemawiać do mnie jaśniej, a zasłona nierozumienia powoli się rozzsuwała. Przeczytałem książkę do końca i czuję, że w pewnym sensie mnie ubogaciła – uświadomiła mi, że są przestrzenie i zjawiska, których sam nie pojmuję, ale istnieją osoby, które potrafią o nich opowiadać w sposób przenikliwy i inspirujący. Książka jest zbiorem esejów będących refleksją nad antropologicznym rozumieniem pojęcia „nie-miejsca”, znanego z francuskiej myśli socjologicznej. Różni kulturoznawcy przygotowali kilkanaście tekstów opowiadających o najdziwniejszych miejscach i przestrzeniach – miastach, pustkach, ruinach, muzeach – wydobywając z nich bardzo głębokie znaczenia. Publikacja ma wysoce refleksyjny charakter i odznacza się ogromną wrażliwością, przez co skłania czytelnika do zastanowienia się nad rzeczami nieoczywistymi i często pomijanymi w codziennym życiu. Chociaż doczytałem książkę do końca, to miejscami miałem ochotę przerwać lekturę – dla mnie była zbyt trudna, bo wysoce abstrakcyjna. W jednym z takich momentów trafiłem na recenzję jednej z moich poprzedniczek, która trafnie zauważyła, że forma musi przecież mieć treść, by tekst został uznany w środowisku akademickim. Zupełnie nie potrafię się odnieść do naukowości esejów, które przeczytałem, choć mam pełne przekonanie, że wiele rzeczy można byłoby uprościć, aby były bardziej zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy – tu jednak otrzymaliśmy teksty naukowców pisane głównie dla naukowców.

Interesująca i wnikliwa pozycja. Niestety w wielu miejscach głos autora i jego osobiste przemyślenia i wspomnienia z Polskiego gruntu były dla mnie bardzo irytujące i przeszkadzały w odbiorze treści. Brakowało mi też wielu ważnych wątków dotyczących kobiecych postaci związanych z kontrkulturą oraz innymi niezwykle istotnymi wydarzeniami politycznymi, które w może nie bezpośrednio, ale łączyły się z atmosferą rewolucji (Gloria Steinem!). Autor więcej miejsca poświęcił jedynie Joan Baez, oraz wspomniał tylko mimochodem o patriarchalnym aspekcie "wolnej miłości". Niemniej była to ciekawa lektura i rozszerzyła moją wiedzę.

Lata mijają, a teksty Marii Janion z lat dziewięćdziesiątych nie tracą zaczepności oraz wyrazistości, mimo iż część z forsowanych przez nią prognoz zdezaktualizowała się w dobie teraźniejszości. Niewykluczone, że zdążą się jeszcze urzeczywistnić, choć w tym wypadku konieczny byłby gwałtowny obrót spraw, czemu dano wyraz w rozważaniach o polskiej kulturze literackiej. Niezależnie od tego, które z zapatrywań Marii Janion uznamy za nieprzystające do obecnych realiów życia, nie można im odmówić świeżości, albowiem stawiane przez nią tezy i wyciągane wnioski pobudzają w czytelniku procesy myślowe, a co traktuję jako największą zaletę załączonej pozycji. Maria Janion uprawia naukę o polskiej humanistyce z ogromnym zaangażowaniem, co wyczuwa się już w pierwszym tekście, w którym porusza kwestię zmierzchu paradygmatu romantycznego. „Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś?” otwiera drzwi do problemu kultury masowej, jej wejścia na salony, zawłaszczania coraz większej przestrzeni i przyciągania rzeszy odbiorców za sprawą ogólnej dostępności oraz komercyjnego charakteru. Pojawia się wiele pytań o sens kultury wysokiej, jej pojmowanie, doświadczanie, jak również konieczność podtrzymywania kultu obcowania z czymś, co znajduje się dalej albo bywa trudniejsze w odbiorze. Myślę, że tekstów Marii Janion nie można oceniać jako udanych bądź nieudanych. Należy przyjąć do wiadomości jej punkt widzenia w kwestii polskiej humanistyki, z którym nie trzeba w pełni się zgadzać i nie ma w tym niczego niestosownego.