Gombrowicz – loading. Esej o formie życia

Niezwykle wartościowy zbiór wywiadów z tłumaczami, przeprowadzonych przez Adama Pluszkę (ur. 1976), poetę, redaktora (obecnie redaktora prowadzącego w Wydawnictwie Marginesy), dających sporo do myślenia na temat przekładu. Pluszka zdołał przepytać na okoliczność osiemnastu tłumaczy różnych pokoleń. Wśród rozmówców są nazwiska powszechnie znane i darzone przeze mnie szacunkiem: Maciej Świerkocki (Jack Kerouac, Patti Smith), Dariusz Żukowski (Christoph Hitchens), Małgorzata Łukasiewicz (Max Frisch), Bogusława Sochańska (Hans Christian Andersen i Yahya Hassan), Jacek Giszczak (Alain Mabanckou), Agnieszka Walulik (Mo Yan), czy uważana przeze mnie za najwybitniejszą współczesną tłumaczkę literatury francuskiej i włoskiej - Anna Wasilewska (polecam szczerze zapoznanie się z zaproponowanymi przez nią "dziesięcioma przykazaniami tłumacza". Tom ten mógłby być jeszcze lepszy, może gdyby znalazło się miejsce dla takich nazwisk jak Marek Bieńczyk, Krystyna Rodowska, czy którykolwiek z tłumaczy literatury czeskiej/ słowackiej (choćby Andrzej Jagodziński, czy Jakub Pacześniak). Natomiast uważam, że najlepszym tekstem tej publikacji jest pełniący rolę wstępu esej Jerzego Jarniewicza pt.: "Antygony wracają, czyli o emancypacji tekstu literackiego". Porównując tłumacza do Antygony, zauważa, że zaczyna on odgrywać coraz większą rolę, niejako "emancypując się" spod władania autora, stając się autorem równoprawnym. Częściowo jest to również stanowisko na odwieczny spór na temat, czy przekład ma być wierny, czy piękny. Mówi się, że przekład jest kobietą... Cóż, bywają brzydkie i niewierne, jak również piękne i wierne. Serdecznie polecam tę wartościową książkę.

Esej Brodskiego o nudzie, wygloszony do kończących Dartmouth College młodych ludzi to przewrotna pochwała tego stanu. Ucieczka przed nudą jest jego zdaniem niemożliwa, prowadzi tylko do frustracji. Lepiej się jej poddać, zachęca rosyjski poeta w tym ironicznym i w gruncie rzeczy optymistycznym tekście. Nuda to okazja, by się zatrzymać, pobyć tu i teraz. Erudycyjny drobiazg: 6.5/10

Mała książeczka z zapisem igraszek lingwistycznych obserwatorsko stylistycznych. Tematem niby banalne zdarzenie - sytuacja autobusowo towarzyska, ale kreatywność autora może poruszyć refleksje w kwestii inności spojrzenia i wielości interpretacji. Jak napisała w opinii Rocinka : ,,Skoro jeden autor może tę samą prostą historyjkę przedstawić na prawie sto sposobów, to kto ośmieli się powiedzieć, że ma monopol na prawdę? " Żongluje Autor tą historyjką w bardzo wielu wariantach: onirycznie, sonetowo, sprawozdawczo, niefrasobliwie, wierszem wolnym, prostacko, onomatopeicznie, synkopowo, z przodu z tyłu *, secesyjnie, bezsilnie, geometrycznie...Wariantów jest aż 99, a kabaret "Freres Jacques" objechał z nimi pół świata. Stawiam na półkę 'REMEDIUM' obok " Humoru z zeszytów". ------------------ * Wariant "Z przodu z tyłu" przypomniał mi szkolną zabawę w słówka - czytając np. "Odę do młodości"... albo " Stepy Akermańskie" w miejscu przecinka wstawiało się ' z boku' a w miejscu kropki 'w kroku'...dzisiaj tego się już chyba 'nie przerabia' ;)

"Życiorysta" to nie książka dla każdego, na pewno znajdą się tacy których język i sposób opisu może zbulwersować. Mnie nic takiego nie spotkało, książkę czytało się wyśmienicie, opisane postacie, których życiorysy same w sobie są interesujące poprzez sposób opisu autora tym bardziej interesujące. Polecam każdemu kto lubi biografie i to nietuzinkowe.

Książka była dla mnie całkowitym (pozytywnym) zaskoczeniem. Wiedziałem, że Sontag to znana myślicielka, coś słyszałem o jej esejach o fotografii. Pod znakiem Saturna leżało u nas gdzieś na półce i obrastało kurzem. Przed wyjazdem na wakacje, bez żadnych oczekiwań, włożyłem książkę do plecaka. Pierwsze przekartkowanie, widzę nazwiska Artaud, Barthes, Walter. Pomyślałem wstępnie, że pominę te eseje, jako że nie znam twórczości tych panów. Podróż upłynęła mi więc na rozpoczęciu od Goodmana (nic specjalnego), a następnie na eseju o faszyzmie. Tutaj ujęcie było bardzo ciekawe, aczkolwiek nienowe dla mnie. Czytałem już trochę o estetyce faszystowskiej, kulcie ciała i odniesieniu tych idei do czasów dzisiejszych (vide neurotyczne rzeźbienie ciał na siłowniach). Niemniej dobrze było usystematyzować i pogłębić wiedzę w tym obszarze. Skończywszy te dwa eseje, nieco od niechcenia, a trochę z przymusu (pociąg wlókł się niemiłosiernie) zacząłem zagłębiać się w Artauda. Bardzo zaintrygowały mnie przedstawione tam idee. Zweryfikowałem moje przekonanie, które mówiło, że nie warto sięgać po to eseje opisujące twórczość tych, których się nie zna. Ochoczo przystąpiłem do czytania kolejnych części, gdzie odkrywałem ciekawe spojrzenia, intrygujące idee, niecodzienne refleksje, frapujące zdarzenia. Książkę zakończyłem dodając chyba z 30 pozycji do przeczytania na goodreadsie oraz zamawiając Le Pèse-Nerfs Artauda. Słowem, ta książka to kopalnia idei, praktycznie bezdenne źródło polecajek i ścieżek, którymi można podążyć chcąc zagłębić się w działach XX wiecznych pisarzy. Z niecierpliwością czekam na sięgnięcie po kolejne pozycje autorki.

Autor dokonuje przekrojowej analizy metarozkładu ludzkiego doświadczenia w epoce późnego kapitalizmu. Sen jako punkt wyjścia jest w tym ujęciu ostatnim bastionem rzeczywistej ludzkiej kondycji, nie dającej się sprzedać, zmodyfikować, zracjonalizować ani ukształtować pod postindustrialną temporalność, której dynamika paradoksalnie wtłacza nasz gatunek w bierność, będącą synonimem duchowej, intelektualnej i ekologicznej śmierci.

rytm i chaos wielkiego miasta, szyldy uliczne, reklamy, witryny, architektura - notatki z miejskich wędrówek, mini‑eseje o codziennych przedmiotach - poetyckie obserwacje nowoczesności... każdy fragment ma własny tytuł, a całość układa się w literacki montaż – jak spacer przez miasto, w którym każdy zaułek odsłania inną myśl, psychologię przechodnia, nowoczesne doświadczenie czasu i przestrzeni, relację człowieka z techniką i towarem, przedstawia codzienność jako pole filozoficznej refleksji... pierwsza (i jedyna) książka autora w pełni literacka, eksperymentalna, surrealistyczna, montażowa, inna niż wcześniejsze prace akademickie...

Gdybym już koniecznie musiała kategoryzować książki i uznać coś tak uwłaczającego jak literatura kobieca, to zamiast książek na których okładkach widnieją panowie, co pogubili koszulki, widziałabym książki Virginii Woolf, Sylvii Plath czy Susan Sontag. Kolejna autorka, która mnie zachwyca nie mniej niż 20 lat temu. Przefiltrowana przez te lata - jeszcze bardziej. Niesamowite jak ponadczasowe są te obserwacje. Jasne, minęło 100 lat, świat posunął się o ogrom technologii. Ale umiera się tak samo. Ale Oxford Street w Londynie to nadal mydło i powidło, tyle że nowoczesne. Ale słońce tak samo gaśnie nad wrzosowiskami. I dzięki Bogu, że mamy jeszcze wrzosowiska. „Dobry esej zaciąga kurtynę wokół nas, ale musi to być zasłona, która nas włącza, nie zaś ogranicza.” Eseje Woolf są różnorodne i to tym bardziej pokazuje kunszt pisarki. Najbliższe mojemu sercu były jednak te o czytaniu i pisaniu. „(…) wtedy Wszechmogący, widząc nas, którzy przyjdziemy, dźwigając pod pachą książki, zwróci się do świętego Piotra i głosem jakby nieco podbarwionym zazdrością powie: „ Tym nie potrzeba już żadnej nagrody. My nie możemy im dać niczego więcej. To są ci, którzy kochali czytanie”. Jak dobrze, że jeszcze to mamy.

Miłosz wielkim poetą był. Stąd też wydany w zeszłym roku „Traktat o życiu. Myśli wybrane”. Cytaty z dwunastu książek zebrane w dziesięć kategorii życia. I cóż z tym robić? Zachwyciłam się tą pozycją jako możliwością posiadania „całej” twórczości Czesława Miłosza zawsze pod ręką – w małej, kieszonkowej książeczce. Zachwyciłam się jako przewodnikiem po twórczości pisarza i zbiorem „złotych myśli” w podanych kategoriach (kolejno: „O sobie”, „O literaturze i jej przypadłościach”, „O gospodarstwie poezji polskiej”, „O Kościele i religiach”, „O sztuce i artystach”, „O wieku XX i moralności”, „O przemijaniu i historii”, „O wygnaniu”, „O miłości i seksie”, „O śmierci”), jednak z każdą kolejną stroną, każdym kolejnym cytatem rosła we mnie niechęć do tej pozycji. Mój Miłosz wygląda zupełnie inaczej, na jego traktat o życiu składają się zupełnie inne myśli niż te wybrane przez Joannę Gromek-Illg. I choć początkowo myślałam, że to taki właśnie „Miłosz w pigułce”, spojler jego kolejnych dzieł (cytaty pochodzą z: „Ogród nauk”, „O podróżach w czasie”, „Piesek przydrożny”, „Prywatne obowiązki”, „Rodzinna Europa”, „Rok myśliwego”, „Szukanie ojczyzny”, „Świadectwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwości naszego wieku”, „Widzenia nad Zatoką San Francisco”, „Zaczynając od moich ulic”, „Ziemia Ulro”, „Życie na wyspach”), tak uświadomiłam sobie, że lubiana przeze mnie „Rodzinna Europa” czy też „Widzenia nad Zatoką San Francisco” zostałyby pominięte, gdybym miała dobierać lektury na podstawie cytatów. Nie sądzę, że są to myśli czcze, puste, czy co tam jeszcze. Są wartościowe, nad niektórymi pochylałam się dłużej z zastanowieniem, jednak jak wspominałam wyżej to nie moja lektura, interpretacja, odbiór i refleksja została w tym wyborze zawarta. I niech będzie to „Miłosz w pigułce”, przewodnik po jego tekstach, a raczej tematach, które poruszał. Jednak niech to nie będzie jedyny Miłosz, w którego będziemy się teraz wczytywać (o ile w ogóle). Niech ta książka stanie się czymkolwiek, ale nie lekturą ostateczną, niech w pełni przemówią dzieła. I choć chciałoby się napisać, że książka ma być wstępem do twórczości to odnoszę niepohamowane wrażenie, że będzie jej kresem.

Slavoj Zizek piszę mniej więcej tak jak i mówi a też i mówi zazwyczaj to samo co, gdy piszę - dlatego też praca była o tyle zaskakująca, że nie kryło się w niej żadne zaskoczenie, ot zebrane standardowe wybiegi myślowe Źiźka. Praca opiera się na pytaniach skierowanych do Źiźka i jego odpowiedziach: skupia się na kierunku w jakim idzie świat, jak powinna wyglądać rewolucja, jak powinien wyglądać postęp i dużo analiz aktualnej (w tamtym czasie) sytuacji politycznej. Źiźek, jak to ma w zwyczaju, oferuje pewną różnorodność swoich myśli, ciekawe podejścia oraz ciekawe uwagi, jednak zazwyczaj na tyle abstrakcyjne czy przesiąknięte lacanizmem lub heglizmem by bardzo słabo utrwalały się w pamięci. Już teraz, bezpośrednio po przeczytaniu książki (czy też nawet w trakcie czytania) zastanawiałem się co mi zostanie z analizy „kawy bez kofeiny” czy „pochwały nieagresywnej przemocy” - przykry wniosek był taki, że zapewne ćwiartka tego. Mimo tej, w moim odczuciu, „niepraktyczności” i luźności większości treści tej książki to była ona sympatycznie, przystępnie zapisana i niemalże pochłonąłem ją w jednym posiedzeniu - może być to ciekawa lektura na plażowanie, bystra acz nie na tyle by się przy niej szczególnie męczyć.

Nie mogę odmówić Baudelaire'owi pióra. Odmalowywane słowami obrazy C. Guys'a są bardzo sugestywne i plastyczne, lekko formują się w wyobraźni i zaczynają działać niezależnie od tego co opisują (oficerowie w swoich mundurach jak kształtem przypominający żuki - już to chyba gdzieś słyszałem, a jednak tu też mi się spodobało). Esej jest sprawnie napisany i przyjemnie się go czyta. Tylko z moimi osobistymi poglądami jakoś nie leżała ta pochwała żołnierskiego ducha (i związana z tym aprobata dla militaryzmu, której się w związku z tym doszukuję w wypowiedziach Baudelaire'a) czy sprowadzenie wszystkich kobiet do jakiegoś rodzaju zwierzęcia kokietującego mężczyzn i mogącego co najwyżej stanowić natchnienie dla poetów. Co za tym idzie, o ile bardzo lubię jego poezję i podziwiam talent, to nie wiem czy będę szukać więcej esejów Baudelaire'a.

propozycja hegemonii postfordowskiej opartej na agonistyce (zamiast antagonizmie)... interesująca propozycja agonistycznego podejścia do przyszłości Europy oraz sztuki - bardzo aktualna i rozsądna... agonistyka (grecki agon – współzawodnictwo w polis, igrzyskach, retoryce, tragedii) - realistyczny model demokracji, który zakłada pluralizm wartości, walkę o interpretacje i znaczenia, nieusuwalność konfliktu, przekształcanie wrogów w przeciwników, instytucje, które kanalizują konflikt zamiast go tłumić... agonistyka nie udaje, że konflikt zniknie, ale uczy, jak z nim żyć... ma ona zapobiegać tłumieniu konfliktu, który prowadzi do jego powrotu w formie populizmu, ekstremizmu i przemocy (Mouffe)... w praktyce: - debata publiczna, w której strony uznają się nawzajem (legitymizacja sporu) - polityka tożsamości jako walka o uznanie (nie da się jej rozwiązać, można ją tylko instytucjonalizować) - Media pluralistyczne (nie jedna „prawda”, lecz wiele narracji) - parlament jako arena konfliktu (nie miejsce „zgody narodowej”, lecz kontrolowanej walki) https://lubimyczytac.pl/ksiazka/76723/kondycja-ponowoczesna *** "Zasadnicza sprawa to jak ustanowić rozróżnienie my-oni, konstytutywne dla polityki, właśnie w taki sposób, aby było zgodne z uznaniem pluralizmu. Konfliktów w liberalnych demokratycznych społeczeństwach nie powinno się usuwać i nie da się usunąć, bo specyfika nowoczesnej demokracji polega właśnie na uznaniu i legitymizowaniu konfliktu. Nowoczesna liberalna demokracja potrzebuje tego, by inni byli postrzegani nie jako wrogowie, których należy zniszczyć, lecz przeciwnicy, których idee można zwalczać, nawet bezwzględnie, ale których prawa do obrony tych idei nie można kwestionować. Ujmując to inaczej, ważne jest, aby konflikt nie przyjmował formy antagonizmu (walki między wrogami), lecz formę agonizmu (walki między przeciwnikami). W perspektywie agonistycznej główną kategorię polityki demokratycznej stanowi "przeciwnik", oponent, z którym dzieli się przywiązanie do demokratycznych zasad "wolności i równości dla wszystkich", zarazem nie zgadzając się co do ich interpretacji. Przeciwnicy walczą przeciwko sobie, bo chcą, by ich interpretacje zyskały hegemonię, ale nie kwestionują prawa swoich przeciwników do walki o to, by zwyciężył ich punkt widzenia. Właśnie ta konfrontacja przeciwników konstytuuje agonistyczną walkę będącą warunkiem żywej demokracji " "Aby uniknąć nieporozumienia, pozwolę sobie raz jeszcze podkreślić, że takie pojęcie przeciwnika należy wyraźnie odróżnić od rozumienia tego terminu w dyskursie liberalnym. Zgodnie z rozumieniem zaproponowanym tutaj i w przeciwieństwie do wizji liberalnej antagonizm nie jest eliminowany, lecz "sublimowany". Ten, który według liberałów jest "przeciwnikiem", to tak naprawdę ledwie "konkurent". Liberalni teoretycy wyobrażają sobie pole polityki jako neutralny teren, na którym różne grupy współzawodniczą o władzę, a ich celem jest usunięcie innych i zajęcie ich miejsca bez kwestionowania dominującej hegemonii i bez głębokiego przekształcenia relacji władzy. To po prostu współzawodnictwo między elitami." *** do czytania razem z Muammar Kaddafi - Zielona Książka https://lubimyczytac.pl/ksiazka/142037/zielona-ksiazka

"Słońce, możliwość, radość" nie jest lekturą lekką, choć momentami odnosi się wrażenie, że taka właśnie w zamierzeniu miała być. Niestety, nie każdy może z nią stanąć do walki jak równy z równym. Zdecydowanie należy docenić nieprawdopodobną wręcz wiedzę i bogactwo języka autora, reprezentującego umierająca już kulturę wypowiedzi i kulturę w ogóle. Towarzyszenie myśli przewodniej wyłaniającej się (czasem) z jego esejów może być trudne, jednak nie znajduję jak na razie nic lepszego na rozruszanie szarych komórek i zmobilizowanie ich do rozwoju.

Dwa ciekawe eseje M. Yourcenar. Pierwszy przedstawia osobę włoskiego rytownika i architekta Giovanniego Battisty Piranesiego, twórcy zbioru rycin Carceri d'invenzione ukazującego wyimaginowane przestrzenie więzienne. Drugi z kolei – bardziej mnie interesujący – jest wprowadzeniem do twórczości Konstandinosa Kawafisa. Yourcenar na kilkudziesięciu stronach tego tekstu rzuca sporo interesujących uwag na temat twórczości Aleksandryjczyka, a także na temat jego biografii. Co prawda nie wyczuwam zbyt wielu związków między obydwoma tekstami, ale cóż... Z pewnością każdy z nich jest godny uwagi. Piękny język, dobry przekład, niebanalna treść. Zdecydowanie warto przeczytać. Tomasz Babnis

Celne spostrzeżenia, ale sposób narracji i przedstawiania faktów niezbyt wyrażny żeby nie powiedzieć nudny. Na szczęście każdy rodział tworzy spójną całość więc można czytać w dłuższych odstępach czasu. Co do treści autor stara się ustalić jej miejsce w obecnym świecie tym samym spróbować dojść do tego czym naprawdę owa kuktura jest.

Z żalem muszę przyznać, że jestem tą książką nieco rozczarowana, zwłaszcza pierwszym esejem o gruźlicy i raku. Autorka stawia w nim kilka tez i z niektórymi nie mogę się zgodzić, choć bardzo się staram dostrzec jej perspektywę. O ile romantyzacja gruźlicy w sztuce faktycznie miała miejsce, to już trudno mi znaleźć przykłady na stygmatyzowanie osób chorych na nowotwór – a to właśnie zjawisko stanowi jedno z głównych założeń tego eseju. Sontag próbuje wykazać, że rak jest poniekąd kontynuatorem mitu gruźlicy, przy czym ma znacznie od niej gorszy PR. Chorzy ukrywają go przed pracodawcami i bliskimi, bliscy i lekarze – przed chorymi. Zamiast słowa „nowotwór” używa się eufemizmów („długa i ciężka choroba”). I z tym wszystkim się zgadzam, ale nie mogę tu dostrzec obarczania winą chorych czy ich gorszego traktowania – raczej strach i niewiedzę. Obecnie choroba nowotworowa uchodzi za karę bożą być może w jakichś wąskich grupach religijnych, ale jeśli nawet, to jest to raczej zjawisko marginalne. Czy w latach 70-tych było inaczej? Nie wiem, ale w literaturze i w kinie nie znajduję na to dowodów. Esej o AIDS już bardziej do mnie trafia. Należy oczywiście wziąć pod uwagę postęp medycyny – spora część podawanych informacji jest nieaktualna. Jeśli natomiast chodzi o kontekst moralny, to w przypadku HIV i AIDS rzeczywiście jeszcze dziś możemy się spotkać z narracją o „karze za grzechy”, „pladze”, „gniewie bożym” czy „wirusie stworzonym w laboratorium, który wymknął się spod kontroli”. Szczególnie ciekawe jest czytanie tego eseju po doświadczeniach covidowych – niektóre atawistyczne lęki i stare teorie spiskowe pozostają wiecznie żywe. Nigdy też nie zabraknie polityków czy korporacji, którzy zrobią z nich użytek.

(www.bibliotekaswiata.blogspot.com) Takiej publikacji było mi potrzeba – książka Muskały idealnie wpasowuje się w założenia mojego projektu i mogę tylko marudzić, że przeczytałem ją na (prawie) koniec mojej literackiej wycieczki do Austrii, a nie na samym jej początku. Owszem – dzięki niej sięgnąłem po kilka dodatkowych tekstów (w tym będący integralną częścią książki dramat Jelinek i tytułową sztukę Bernharda), ale kilka tekstów, o których pisze, czytałem wcześniej i chyba nie doceniłem ich tak, jak powinienem. Autorka rozprawia się bowiem z właściwie całą powojenną literaturą austriacką i poddaje ją analizie pod kątem tego, jak ustosunkowuje się do udziału Austrii w teatrze II wojny światowej. I to jest dla mnie krytyczny punkt zaczepienia – przyznaję bowiem, że wcześniej niewiele wiedziałem, jak to tak naprawdę z tym Anschlussem było, jak wyglądała Austria w czasie wojny i wreszcie – co najważniejsze – jaka była sytuacja już po jej zakończeniu. Tymczasem okazuje się, że „pierwsza ofiara Hitlera” to potężny narodowy mit, wspierany zbiorową amnezją i wyparciem tego, jak to naprawdę wyglądało (a okazuje się, że Austria była bardziej nazistowska niż Niemcy) i jak mocno wpłynęło na całą powojenną historię. Na tym tle krajowa literatura rozwijała się w dwóch nurtach – patriotycznym krajowym, sławiącym piękno gór i folderową turystykę i tę drugą, wypieraną, emigracyjną, reprezentowaną przez najważniejszych pisarzy, którzy jednak karierę robili na Zachodzie (w tym... w Niemczech!), a którzy w ojczyźnie mieli łatkę zdrajców. Muskała przedziera się więc przez najważniejsze powojenne książki, analizuje biografie czołowych twórców, ale kluczowym elementem jej książki są bardzo liczne wywiady z wszystkimi czołowymi postaciami współczesnej literatury austriackiej. To właśnie głosy Bernharda, Jelinek i Rotha pozwalają dotrzeć do piekła zapomnienia i wydobyć prawdy, których tak bardzo boją się politycy i artyści, którzy stoją na straży wygodnego dla nich obrazu „starej dobrej Austrii”, która ma twarz wesołego Tyrolczyka. „Między Placem...” to rzecz fundamentalna dla zrozumienia całej złożoności Austrii.

Piątek 13, idealny dzień na przeczytanie pamiętników o szaleństwie, o człowieku który miał pecha w życiu i wylosował wśród dobrych kart, jedna niefortunna, pod którą kryła sie depresja. Książka warta uwagi, krótka i zwięzła, ale dosadnie opisujaca zmagania człowieka z samym sobą. Polecam.