Michał Waleczny

Kolejna książka tego autora, którą nie tyle przeczytałem co połknąłem. W sposób bardzo klarowny przedstawia historię naszych relacji ze Szwecją od średniowiecza począwszy. Jedynym mankamentem jest powtórzenie przez autora gdzieniegdzie nadal pokutujących w naszej historiografii błędów i bajek (błędny opis przebiegu bitwy pod Trzcianą, bujdy o łucznikach w armii szwedzkiej itp...). Uważam jednak, że książka ta znakomicie wywiązuje się z postawionego przed nią zadania, jakim jest przedstawienie ogólnego zarysu wojen polsko-szwedzkich, natomiast zainteresowani dalszym zgłębianiem tematu z łatwością wyłapią i zweryfikują przewijające się tu i ówdzie błędy.

Co jakiś czas biorę "na tapetę" biografię polskiego władcy, więc teraz padło na pierwszego króla elekcyjnego. I tutaj, muszę przyznać, nawet mnie zaskoczyła, ponieważ obraz tej postaci jaki wyłania się po jej przeczytaniu znacznie odbiega od tego, co zapamiętałem ze szkoły. Ugruntowała się bardzo negatywna ocena Henryka Walezego w polskiej pamięci przez dość uproszczony przekaz zawarty w podręcznikach szkolnych: porzucenie tronu przez zniewieściałego sodomitę, ignoranta, który gorszył Polaków swoim zachowaniem. O ile ucieczki z Polski autor jakoś zaciekle nie broni (sama w sobie naruszała ona majestat Rzeczypospolitej), to analiza polityki jego matki Katarzyny Medycejskiej, porównanie panowania w Polsce i we Francji są zaskakujące. Faktem jest, że nie chciał polskiego tronu, ale zgodził się ze względu na matkę i brak perspektywy ma tron francuski; Polska z jej ustrojem nie była mu obca, ponieważ francuski wywiad zgromadził sporo wiadomości, z którymi się zapoznał; był obeznany z pracą biurowo-administracyjną; radził sobie przez krótki czas pobytu w Polsce z parlamentaryzmem, ponieważ we Francji również miał z tym do czynienia (absolutyzm to dopiero wiek następny). Autor, po porównaniu obu krajów, stawia ciekawą tezę, że ówczesna Polska była krajem potężniejszym przez stabilność państwa, pokój wewnętrzny i lepszą świadomość ówczesnych polskich elit, niż targana wojnami religijnymi, rozdarta na prawie niezależne prowincje, rządzone przez udzielnych magnatów, ze słabą (nawet wtedy słabszą niż w Polsce) władzą króla Francją (taki może mały przytyk do Walezego, że Polski jednak nie docenił). Nie można mieć do niego pretensji, że po śmierci brata, jako Francuz wolał tron w swoim rodzinnym kraju. Jeżeli ktoś popełnił błąd, to Polacy, którzy nie mieli tak dobrze rozpracowanej analizy sytuacji we Francji, jaką miała, w przeciwieństwie do nich na temat Polski Katarzyna Medycejska, główna sprawczyni tej całej awantury. Jest jedna rzecz, którą w Polsce docenił Henryk Walezy w ciekawym fragmencie na temat pokoju religijnego.

Książka bardzo dobrze opisuje Zygmunta III Wazę i okres jego panowania w Rzeczpospolitej jak i w Szwecji. Jest to raczej bardziej biografia, więc naturalnie pewnych rzeczy z historii Polski, które działy się za panowania Zygmunta III nie ma. Poza tym napisane obiektywnie, ale w bardzo dobry sposób pokazuje pewne dążenia Zygmunta III (jak na przykład to, że przy podejmowaniu większości decyzji na arenie międzynarodowej jako władca Rzeczpospolitej kierował się myślą o koronie w Szwecji)

Kniaź Jarema Wiśniowiecki to jedna z najbardziej osławionych i zarazem kontrowersyjnych postaci w dziejach Rzeczpospolitej Szlacheckiej. Dla współczesnej mu szlachty bohater i zbawca ojczyzny, dla dworu i „umiarkowanych” mężów stanu niebezpieczny awanturnik, krzyżujący dalekosiężne plany polityczne. Dla potomnych i historyków znakomity wojownik, obrońca kresów, posągowa postać z „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza, dla innych warchoł, sobiepan, tchórz, zdrajca, okrutny sadysta, „rzeźnik ludu ukraińskiego” (chociaż Rusin z urodzenia). Jan Widacki nie jest zawodowym historykiem, napisał jednak bardzo dobrą, popularnonaukową biografię księcia. Wykazuje znakomitą orientację w ówczesnych stosunkach politycznych, zarówno wewnętrznych jak i międzypaństwowych, naświetla obyczajowość i mentalność siedemnastowiecznej szlachty Rzeczpospolitej. Na tym tle kreśli szeroki, obiektywny wizerunek księcia i jego działalności. Nie pomija stron ujemnych (warcholstwo, przechodząca wręcz w butę duma), podkreśla też jednak niedostrzegane zazwyczaj zalety (talenty organizacyjne i gospodarcze wykazane przy zasiedlaniu Zadnieprza, wewnętrzna, pozytywna przemiana charakteru księcia w ostatnich latach życia). Uwypukla wynoszone tradycyjnie pod niebiosa odwagę na polu bitwy, charyzmę i talenty militarne kniazia Jaremy (zaznacza tu jednak, iż nigdy nie potwierdził ich w skali strategicznej czy nawet operacyjnej – Wiśniowiecki nie miał bowiem okazji, by kiedykolwiek samodzielnie dowodzić większymi zgrupowaniami wojska), stara się wytłumaczyć przejawy okrucieństwa (osławiony kat Ukrainy stosował się do ówczesnych obyczajów, także prawnych; o dziwo, znacznie większym okrucieństwem wykazał się na kresach bohater narodowy wojny szwedzkiej Stefan Czarniecki, o czym często wolą zapominać jego admiratorzy). W sumie wyłania się obraz Jaremy Wiśniowieckiego jako postaci skomplikowanej, przechodzącej nadto w ostatnich, dramatycznych latach życia proces przemiany wewnętrznej. Autor zdaje się przy tym podzielać poglądy polityczne księcia na sposób rozwiązania problemu kozacko-ukraińskiego w połowie XVII w. Oczywiście, rozmowy i ustępstwa byłyby korzystne dla wszystkich (i zapewne ocaliłyby Rzeczpospolitą przed upadkiem), ale na to był czas przed 1648 r. Niestety, szlachta z różnych powodów nie potrafiła się na takie ustępstwa zdobyć, co doprowadziło do katastrofy. Natomiast po wybuchu powstania Chmielnickiego, kolejnych klęskach, zagładzie armii oraz niewyobrażalnej rzezi szlachty, katolickiego i unickiego duchowieństwa, Żydów, do której doszło na Ukrainie, jakiekolwiek rozmowy nie miały sensu i pogłębiały tylko paraliż oraz słabość państwa. Wiśniowiecki uważał, iż należy najpierw pokazać siłę, rozmawiać ewentualnie później. Ukazania siły Rzeczpospolitej w bitwie pod Beresteczkiem w 1651 r. wreszcie się doczekał (odegrał w niej istotną rolę), a że zwycięstwo to zmarnowano i nie przyniosło ono trwalszych efektów nie było już jego winą, bo w kilka tygodni później zmarł nagle w trakcie kampanii. Ze stanowiskiem księcia, aprobowanym przez Autora biografii, trudno się nie zgodzić. Jan Widacki oprócz dobrej znajomości tematu dysponuje ważnym dla popularyzatora nauki lekkim piórem. Pisze w sposób płynny, żywy, wciągający. W sposób jasny i konkretny ukazuje istotę omawianych kwestii, w razie kontrowersji historiograficznych przedstawia sporne stanowiska i przytaczane argumenty, zwykle zajmuje własne stanowisko. Z powodzeniem stara się utrzymać chronologiczny porządek wykładu. Nie wikła się w tematy poboczne, unika rozwlekłości, jałowych rozważań, popisów eseistycznych (stanowią one minus innej, niezłej skądinąd popularnonaukowej biografii czy raczej eseju poświęconego postaci księcia Jeremiego autorstwa Romualda Romańskiego, którą niedawno czytałem). Sam temat jest zresztą tak pełny dramatyzmu, że dodatkowych zabiegów literackich właściwie nie wymaga. Warto podkreślić, iż książkę napisano i wydano w początkach lat 80-ych XX w. Wyrażane bez ogródek opinie Autora zadziwiają w tym trudnym okresie śmiałością i nonkonformizmem. Już samo podejście do problemu ukraińskiego szło pod prąd ówczesnej, oficjalnej linii politycznej (popieranie idei zbrojnej pacyfikacji „powstania ludu ukraińskiego” w duchu księcia Jeremiego). Jeszcze odważniej wybrzmiewają opinie na temat Rosji oraz metod prowadzenia przez to państwo polityki zagranicznej, czy choćby dyplomacji. Autor porusza tę kwestię przy okazji pobytu w Polsce poselstwa rosyjskiego w 1650 r., przedstawiając i oceniając politykę oraz dyplomację rosyjską jako barbarzyńskie i prymitywne, prowadzone bezpardonowo z pozycji siły, szokujące dla narodów bardziej cywilizowanych. Związek księcia Wiśniowieckiego z pobytem poselstwa był tylko pośredni, jako jeden z senatorów listownie doradzał królowi oraz kanclerzowi sposób postępowania i temat można było w zasadzie pominąć. Jan Widacki omawia go jednak szeroko, wskazując na trafność rad udzielonych przez księcia – na siłę odpowiadać siłą, bo tylko to Rosja rozumie i szanuje. Autor dodaje od siebie, iż kraje „zachodu” (w ówczesnych realiach Europy Zachodniej) nie mają o tym pojęcia i ulegają różnym złudzeniom. Wydarzenia późniejszych stuleci, i niestety również obecne, wręcz z ostatnich dni (sierpień 2025 r.), w sposób jednoznaczny potwierdzają, iż w Rosji niewiele się zmieniło, a rady Jeremiego Wiśniowieckiego zachowały słuszność i aktualność. Na koniec kwestia przyczyn niespodziewanej śmierci Jeremiego Wiśniowieckiego. Książę zmarł w stosunkowo młodym wieku 39 lat, będąc w pełni sił, w trakcie kampanii wojennej. Choroba pojawiła się nagle i trwała tydzień. Podejrzewano otrucie z inspiracji hetmana Mikołaja Potockiego, osobistego wroga księcia (zresztą jednego z bardzo wielu). Aby położyć kres grożącym buntem wojska plotkom przeprowadzono sekcję zwłok, która niczego podejrzanego nie wykazała. Tajemnica pozostała do dziś niewyjaśniona, choroba mogła przecież pojawić się z przyczyn naturalnych, w obozach ówczesnych armii nigdy nie brakowało różnego rodzaju niebezpiecznych infekcji. Jan Widacki, naukowiec i prawnik-praktyk zajmujący się kryminologią sądową, był osobą kompetentną, by zmierzyć się z tą zagadką. Opisane objawy choroby księcia odpowiadają symptomom zatrucia związkiem arsenu. Były to „popularne” wówczas rodzaje trucizn, siedemnastowieczni lekarze nie potrafili bowiem wykryć ich śladów w ciele zmarłego. Ślady te mogą natomiast ujawnić współczesne metody medycyny sądowej, pozostają przy tym obecne przez stulecia np. w tkance kostnej. Spróbowano więc przeprowadzić w 1980 r. badania domniemanych szczątków księcia, spoczywających w klasztorze świętokrzyskim. Nie przyniosły one jednoznacznego rozstrzygnięcia, przede wszystkim jednak dlatego, że nie ma pewności, czy są to rzeczywiście doczesne pozostałości Jeremiego Wiśniowieckiego. Został on wprawdzie istotnie pochowany (po kilkuletnich „wędrówkach”) na Świętym Krzyżu, ale w XVIII w. klasztor poważnie ucierpiał w wyniku pożaru, który objął również miejsce pochowku księcia. Istnieją poważne obawy, czy szczątki księcia Jeremiego nie uległy wówczas zniszczeniu, a ze względu na popularność tej postaci nie podłożono innych. W 1980 r. nie było możliwości, by odpowiedzieć na to pytanie. Trzeba jednak zauważyć, iż możliwości takie istnieją obecnie, w postaci badań genetycznych. Doskonałego materiału porównawczego mogłyby dostarczyć szczątki syna księcia Jeremiego, króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, spoczywające w katedrze wawelskiej. Przeprowadzenie takich badań wymagałoby jednak pokonania różnego rodzaju przeszkód natury prawnej, religijnej, obyczajowej i nie zostały dotąd podjęte.

Dzieje rządów nieszczęsnego Króla Piasta można by sprowadzić do tekstu żartobliwej piosnki T-Raperów znad Wisły: „Mimo że był poliglotą, był niestety też idiotą - Król Korybut Wiśniowiecki, imię Michał. Koniec lekcji.” I chyba tak jest nadal postrzegany w potocznej świadomości historycznej. Stworzenie rzetelnej i ciekawej biografii tego władcy może jawić się w kategoriach rzeczy niemożliwych. Ale napisaną u schyłku życia książkę profesora Przybosia czyta się zaskakująco dobrze. Z okruchów wydarzeń powstało bardzo zgrabna i uporządkowana praca historyczna, w której za najciekawszą część uznaję fragmenty dotyczące niezwykle ostrego konfliktu między frakcjami malkontentów i regalistów. Z perspektywy czasu działalność stronnictwa magnackiego, do którego należał w tamtym czasie Jan Sobieski, jawi się cokolwiek dwuznacznie. Patrząc od strony li tylko politycznej trudno mówić o realnym utrzymaniu i sprawowanie władzy, pytanie czy po rokoszu hetmana Lubomirskiego i abdykacji Jana Kazimierza można byłoby wskazać osobę będącą w stanie unieść ciężar władzy w warunkach corocznie zrywanych sejmów. Obranie Michała Korybuta na króla wypadło w niezwykle trudnym momencie, gdy dominowały partykularne interesy rodowe, co zupełnie przerosło tego młodego wówczas człowieka. Reasumując bardzo ciekawa publikacja historyczna, wydana w bardzo zacnej serii wydawnictwa Universitas.

Bitwa morska, która sama w sobie niczego wielkiego nie dokonała. Oprócz: otrzęsienia się chrześcijan po utracie Konstantynopola (nawoływania do powrotu krucjat, etc.); początek (tak twierdzą, co niektórzy historycy) powolnego procesu upadku Imperium Osmańskiego - coraz to bunty na podbitych terenach (autor bardzo dobrze, że przywołał na początku strukturę państwa, które jest rozwijane w miarę sukcesów); pokazania chrześcijanom, że zjednoczeni umieją coś zrobić; koniec napędzania okrętów wojennych przy pomocy wioseł; również koniec znanej i używanej od starożytności taktyki taranowania i abordażu okrętów wroga; udoskonalenie i użycie na większą skalę artylerii okrętowej.

Książka o pierwszym Królu Polski - Bolesławie Chrobry. Pan Jerzy w sposób jasny przedstawia postać tego wielkiego władcy, jego zasługi dla Naszego kraju, a nawet podaje krytyczne opinie o Bolesławie Chrobrym. Sięgnąłem, by nieco przypomnieć sobie ten okres w dziejach Polski ze względu na 1000 rocznicę koronacji. Warta polecania i godna uwagi.

Jestem zadowolony. Książeczka ma już swoje lata i być może część z przedstawionej w nich tez uległo już zdezaktualizowaniu. Brakuje też tutaj opisu wojskowości obydwóch stron i nie mogę się zgodzić iż głównym czynnikiem rozróżniającym Galów od Rzymian była przede wszystkim karność. Kwestie militarne to słaba strona tej pozycji. Jednakże jako streszczenie Wojny Galijskiej Cezara (od Helwetów po stłumienie Powstania Wercyngetoryksa) jest to pozycja dobra. Plus stara się ona nam przedstawić samą Galię z jej plemioniami, społeczeństwem, klasami i gospodarką. Nie zaszkodzi przeczytać. Autorka ma dobry styl.

Ramy chronologiczne niniejszej książki to lata 44 p.n.e. – 235 n.e. Blisko trzy wieki dziejów rzymskich musiał Autor zmieścić na nieco ponad trzystu stronach. Już sama niewielka objętość sprawia, że nie można „Cesarstwa rzymskiego” uważać za podręcznik historii starożytnego Rzymu. Stosunkowo najbardziej przypomina mi „Europę rzymską” (red. Edward Bispham) z serii „Zarys historii Europy”: nieduża publikacja, która ukazuje podstawy faktografii i ilustruje pewne istotne – acz niekoniecznie najistotniejsze – problemy epoki. Książka Colina Wellsa w moim odczuciu jest bardziej udana niż „Europa rzymska”. Bardzo klarowny podział rozdziałów: jeden poświęcony dziejom politycznym i militarnym, drugi gospodarce, społeczeństwu i życiu codziennemu, sprawdza się dobrze. Polityka dobrze tłumaczy sytuację mieszkańców Imperium i vice versa. Jak każdy badacz ma Wells swoje ulubione zagadnienia: sam przyznaje się do tego, że poświęcił rzymskiej prowincji Afryce więcej miejsca, niż to się zwykle czyni. Myślę jednak, że właśnie takie pogłębione spojrzenie skierowane na prowincje, na limes dunajski czy Wał Hadriana, pozwala lepiej zrozumieć fenomen Cesarstwa, niż ciągłe opisywanie samych tylko kampanii wojennych Trajana czy Septymiusza Sewera. Odnoszę wrażenie, że właśnie Autor chciał mocniej zaakcentować wyjątkowość Rzymu, pokazując zarazem, jak ułatwiał (i jak utrudniał) on życie swoim poddanym. Dużo miejsca poświęcił on również różnicom między okresem republikańskim a cesarskim. To niezwykle ważne kwestie, gdyż umożliwiają zrozumienie kluczowych procesów zachodzących w państwie cezarów: upadkowi dawnej arystokracji, czy wzrostowi znaczenia prowincji. W każdej publikacji poświęconej tak obszernemu zagadnieniu, historyk musi ująć pewne zagadnienia w sposób specyficzny, nieraz nowatorski. Musi uwypuklić pewne fakty kosztem innych. Wellsowi udało się to zrobić, a w jego subiektywnej narracji nie pominięto żadnych spraw pierwszorzędnych. Wiele jest natomiast uwag niezwykle trafnych, których brak w klasycznych podręcznikach. W książce znaleźć można dużą liczbę cytatów ze źródeł. Warto podkreślić, że ich proweniencja nie jest jedynie rzymska: Autor często korzysta choćby z tekstów Nowego Testamentu czy piśmiennictwa żydowskiego. Dla zrozumienia tego, czym było Imperium Romanum trzeba się też posiłkować taką bazą źródłową, wszak żyli w tym państwie nie tylko łacińskojęzyczni Italowie. Współczesnemu czytelnikowi mogą się też przydać liczne odwołania do kultury – zwłaszcza literatury – nowożytnej. Tego typu zabiegi w książkach historycznych często sprowadzają się do prób zestawiania starożytności z dzisiejszą popkulturą. U Wellsa jest inaczej, oczywiście in plus. Według mnie Autor trochę zbyt mało poświęcił wiekowi II (zwłaszcza w porównaniu z I stuleciem), przez co przyczyny kryzysu III w. nie zostały należycie wyeksponowane. Pewien niedosyt odczują też z pewnością miłośnicy rzymskiej wojskowości – o tej jest w książce niewiele. Mimo tych drobnych niedostatków z pewnością trzeba uznać „Cesarstwo rzymskie” Colina Wellsa za pozycję bardzo wartościową i stanowiącą dobre uzupełnienie podręczników historii Rzymu. Tomasz Babnis

Stary dobry "Habek". Sama książka ma jakieś 160 stron, ale autor "upchnął" rozgrywkę polityczną jako wstęp do tytułowej bitwy. Jest on konieczny z uwagi na Kleopatrę. Następnie jest historia rzymskiej sztuki wojny na morzu. Ci na początku nie byli chętni z uwagi na przesądy, jednak konieczność rodzi pomysłowość i tak narodził się "kruk", czyli coś, co dzisiaj można nazwać rampą do abordażu. Udoskonalony taran jak i "parasol" chroniący przed pociskami również znalazł swoje miejsce. W kwestii manewrów starano się niszczyć wiosła wroga i dokonać przejęcia jednostki. Sama bitwa nie była spektakularna raczej powolną agonią i tak słabnącej z racji dezercji i nieprawomyślności armii Marka Antoniusza. No i zabranie na bitwę Kleopatrę to nie był zbyt dobry pomysł. Sam Antoniusz i Kleopatra ostatecznie zostali "wymanewrowani" przez Oktawiana Augusta, który ostatecznie pozbawiał swoich oponentów strefy wpływów. Tak więc Juliusz Cezar został pomszczony wraz z rozszerzeniem rzymskiej strefy wpływów na całym Morzu Śródziemnym.

Historia Szwecji jest z punktu widzenia dziejów nowożytnych bardzo istotna, mimo iż traktowano ją wtedy jako kraj dosyć egzotyczny. Gustawa Wazę uznaje się prekursorem jej późniejszej potęgi. Wybrany na króla w 1523 r. w państwie, gdzie 2/3 chłopów posiadało ziemię na własność, kościół należał do największych obszarników, a „siła oręża oraz beczki z dobrym piwem stanowiła główny i przekonywający element ówczesnej kultury politycznej”, dokonał rzeczy wielkich i stawia się go w rzędzie z innymi najważniejszymi władcami tamtego okresu. Przyjmując luteranizm jako religię państwową, tak jak władcy reszty krajów reformowanych zsekularyzował majątek duchowieństwa, który stał się podstawą materialnej potęgi władzy świeckiej. Łatwego zadania Gustaw nie miał. W administracji musiał się opierać na ludziach dosyć miernych, „skarżył się, że Kościół przyciąga do siebie najzdolniejszych absolwentów seminariów, zostawiając mu nędzne resztki pijaków i piwożłopów, rozpustnych i nieokrzesanych prostaków, którzy bardziej nadają się do chodzenia za pługiem niż do zajmowania ważnymi i pilnymi sprawami państwa”. Jako głowa kraju nie znosił żartów ze swojej osoby. Potrafił być srogi i np. za wniesienie toastu przez jednego z żołnierzy za „Gustawa krowi zadek”, pozbawić nieszczęśnika życia. Rządy jego naznaczyły się typową dla epoki nowożytnej konsolidacją i wzmocnieniem władzy. Najważniejszą w ich trakcie sprawę, czyli zmarginalizowanie roli kościoła dla wywyższenia państwa, udało mu się przeprowadzić kapitalnie. Jednak jak zauważa autor, Gustaw „nie zawsze kruszył kopię w dobrej i słusznej sprawie, przeciwko szatanowi i jego wielkiej, różnobarwnej sforze i biskupom i innym tłustym katabasom, którzy tylko sami się bogacili, uciskali lud i otwierali bramy królestwa dla obcych władców – tyranów”. Książka napisana ładnym i przystępnym stylem. Mało jest u nas dobrych prac o historii Szwecji pióra szwedzkich historyków. Już sam ten fakt powoduje, że osoby zainteresowane Skandynawią oraz historią nowożytną i kluczowym dla niej problemem Reformacji, powinny sięgnąć po biografię króla, który jako dziadek naszego Zygmunta III Wazy, odegrał niebagatelną rolę w tejże epoce.

Wciągnąłem się. To chyba najważniejsza rzecz, jaką nie-historyk, jedynie miłośnik historii, może napisać o tego typu pozycji. Autentycznie ciekaw byłem, jak się historia nieszczęśliwego króla będzie rozwijać, nawet mimo że w jakimś stopniu znałem ją przecież już wcześniej. Tym istotniejsze to, że autor nie uatrakcyjniał stylu jakim została napisana ta książka, nie było tu kart ala np. prof. Baszkiewicz, który pisane przez siebie biografie tworzył często tak, że właściwie mogły pełnić funkcje „czytadeł” :) Nie, żeby całkiem szedł w żargon naukowy, np. urocze było to, jak często kończył zdania wykrzyknikami :) ale też nie odszedł od niego całkiem. Może chciał a nie umiał, jakieś tam poszlaki by tak sądzić są (jak wyżej wzmiankowana kwestia wykrzykników) nie wnikam. Choć, co charakterystyczne, to moje wciągnięcie nieco podupadło w końcowych partiach książki. Chyba po prostu byłem wtedy zmęczony liczbą nieszczęść, które spadały na pechowego monarchę, dodajmy nieszczęść, które autor wymieniał tu jedno po drugim, poświęcając im od pewnego momentu po prostu kolejne rozdziały swojego dziełka. W jakimś stopniu wyglądało to, jakby odhaczał kolejne punkty z listy z długiej listy złych wypadków. Gorzej, że prof. Wójcik trochę nie umiał się zdecydować jeszcze co do innej sprawy: na ile chce pisać o Janie Kazimierzu, na ile zaś o jego epoce. Tak, postać ostatniego Wazy na polskim tronie zdaje się tu nader często ginąć w powodzi wydarzeń, niby mamy ciągle wzmianki o jego charakterze, neurotyzmie, niezdecydowaniu, ale i o jego licznych zdolnościach i skłonności do poświęcenia dla państwa, ale pojawiają się one tak punktowo, że tylko podkreśla to to, jak mało jest tu czasem Kazimierza w Kazimierzu. Taki najbardziej charakterystyczny może przykład: gdy w pewnym momencie po raz pierwszy w książce pada wzmianka o planach abdykacyjnych króla, uwarunkowanych przecież mocno przez jego charakter, to jest to tak nagłe, tak niespodziewane dla czytelnika, że bardziej już chyba nie mogło. Najwięcej – gdy idzie o charakter samego bohatera książki - dowiadujemy się na temat jego kochliwości i słabości do kobiet i jest to w miarę ciekawie opisane. Nie można przez to do końca powiedzieć, że w rezultacie nie dostajemy ani opowieści o życiu monarchy, ani o jego epoce, ale czasem się do takiej sytuacji zbliżamy, tym bardziej, że autor miejscami sam podkreśla, że pewnymi sprawami dokładnie się zajmować, z braku miejsca, nie będzie. Popatrzcie np. na to, jak mało w gruncie rzeczy dowiadujemy się o motywacji Jerzego Lubomirskiego w momencie, gdy wszczynał on swój słynny rokosz. Dlaczego to właśnie człowiek, który przez lata był pupilkiem dworu w tym momencie stał się jego czołowym przeciwnikiem? Można to jakoś wywnioskować z tej książki? Okej, chciał władzy, chciał być „polskim Richelieu” (to określenie pada w tekście), ale chyba łatwiej byłoby mu to robić w sojuszu z dworem, do którego miał przecież lepsze „dojścia” niż inni. I od razu jedna uwaga w kontrze do tego, co napisałem powyżej :) Co mnie mocno zaskoczyło, gdy idzie o stan Rzeczpospolitej w opisywanych czasach, to to, jak bardzo ów kraj był wtedy wciąż jeszcze podmiotowy. Jak bardzo wciąż był graczem na arenie międzynarodowej. Kojarzyłem, że w końcówce epoki Wazowskiej RON była już raczej przedmiotem polityk europejskich potęg. Nie. Tu staraliśmy się o sojusz z kimś, tu ktoś starał się o przymierze z nami, tu coś negocjowaliśmy, państwo kierowane przez Jana Kazimierza Wazę było (wciąż) czymś, co non stop działało i prowadziło politykę. Miało, właśnie wynikające ze swojej ciągle bardzo mocnej podmiotowości sukcesy, miało i mnóstwo klęsk, tych drugich było co prawda zapewne więcej, ale jak na okoliczności, w których się wtedy znajdowaliśmy, nie pogrywaliśmy źle. I główny sternik naszej polityki w tym czasie jak najbardziej też był megaważnym, świadomym i prowadzącym swoją grę, uczestnikiem tych rozgrywek. Grę przez cały czas służącą w jego mniemaniu najlepszym interesom rządzonego przezeń kraju, dodajmy. I to jedna z zalet tej biografii. Podobnie na plus cytaty z europejskiej prasy z epoki (i znów zaskoczenie, jak żywy był już wtedy dyskurs publiczny na naszym kontynencie), na minus zaś bardzo mocne oparcie się autora na innych znawcach epoki (choć te dość liczne cytaty może nie były same w sobie złe) i zwłaszcza totalny brak przypisów (kolejna poszlaka, że to dziełko miało w zamyśle prof. Wójcika nieco bardziej przystępne dla laików, niż ostatecznie jest?), ale o tych trzech rzeczach pisało już wcześniej sporo osób na lc.

Ciekawe studium, nieroszczące sobie miana pracy wyczerpującej temat, o rozpadzie Monarchii Austro-Węgierskiej. Praca, mimo zasypania jej słownictwem z głębokiej komuny oraz skupieniu się na dwóch kwestiach - narodowej oraz dyplomatycznej, jest naprawdę dobra i bogata w informację dla każdego zainteresowanego tematem. Można jeszcze dodać, że tworzy swoistą trylogię, z dziełami Henryka Wereszyckiego pt. Pod berłem Habsburgów oraz Waldemara Łazuga pt. ,,Rządy polskie'' w Austrii, którą powinno czytać się razem.

Książka została przeczytana przypadkiem.Miałem tylko ułożyć parę pozycji w mojej bibliotece i jak zawsze zacząłem czytać :) Ponieważ książka nie jest gruba,ledwie 150 stron została doczytana do końca.Jak na tak małą ilość stron,jestem zaskoczony ilością informacji podanych przez autora.

Konkretne wydanie książki W. Chrzanowskiego pt. „Kronika Słowian. Wielkie Morawy, Kraj Wiślan i Czechy 805-955” jest o tyle cenne, iż w porównaniu z późniejszymi edycjami jest wzbogacone o interesujący rozdział opisujący wczesnośredniowieczne dzieje dynastii Przemyślidów. Autor zawarł w nim opis próżni politycznej powstałej po upadku Moraw w konsekwencji najazdu Węgrów-Madziarów, a następnie przedstawił losy poszczególnych praskich książąt jednoczycieli Czech, począwszy od Borzywoja przez Spitygniewa, Wratysława, Ludmiłę, Drahomirę, Wacława, po Bolesława I Srogiego – dziadka Bolesława I Chrobrego, za sprawą jego matki Dobrawy. Jest to nieformalny wstęp do kolejnej książki W. Chrzanowskiego pt. „Polanie”, którego brakuje mi w kolejnych wydaniach. Rozdział ten dość oględnie, ale zarazem wyczerpująco prezentuje znaczną część powolnego procesu jednoczenia Czech, który zdaniem autora ostatecznie zakończył się dopiero w 996 r. podbojem Libic – gniazda rodu Sławnikowiców. Swego czasu ród, z którego wywodzili się znani w dziejach Polski św. Wojciech, Radzim Gaudenty i Sobiesław, rywalizował z Przemyślidami o władzę nad Czechami. Po lekturze wskazanego tekstu łatwiej nam zrozumieć późniejsze poczynania Bolesława Chrobrego i słuszną decyzję Mieszka I w sprawie zawarcia sojuszu z naszymi południowymi sąsiadami.

Książkę czytało mi się całkiem nieźle. W książce przedstawiona zostały początki wypraw krzyżowych. Od ich przyczyn i wystąpienie papieża Urbana II na synodzie w Clermont. Przez wyprawę ludową i całą kampanię pierwszej wyprawy krzyżowej. Kończąc właśnie na zdobyciu tytułowej Jerozolimy w 1099 roku. W moim odczuciu lektura była całkiem niezłym punktem wyjścia do dalszego poznawania dziejów wypraw krzyżowych.

To na pewno jedno z najlepszych, jeśli nie najlepsze, opracowanie dotyczące Ukrainy !!! Niezbędne do zrozumienia ukraińskiej historii i jej prób ( czy z dobrym skutkiem ? ) znalezienia swojej tożsamości narodowej. Czytając książkę łatwo znajdziesz analogie między opisywanymi wydarzeniami sprzed wieków a obecną sytuacją. Czytałem, kiedy Ukraina była jeszcze jedną z republik ZSRR, a pamiętam ją do dziś ! Zrobiła na mnie duże, bardzo duże wrażenie !!! POLECAM !!!

Orsza 1514 to idealna książka przedkonkursowa. Mimo iż tytuł to Oręża 1514 sam przebieg kampanii Orszańskiej zajmuje ostatnią 1/10 książki. Mam świeże porównanie z Grunwaldem 1410. Książka opisuję czasami tematy bardzo mało związane z tematem pracy jak: walki z krzyżakami czy kampanię Węgierskie. Jedynie rozdział o uzbrojeniu wydał mi się mało ciekawy, chociaż jest to subiektywna opinia. Wszystko to jest podane w ciekawej formie literackiej.

Książka jest próbą spisania zagmatwanej nieco historii oddziałów lisowczyków. Jest to synetyczna praca, bez szczegółowych opisów bitew czy grabieży jakich dopuszczali się ci "piekielni jeźdźcy" w Rzeczypospolitej i poz jej granicami. Uzmysławia jak trudny był cały XVII wiek i z czym musiała sobie radzić Rzeczypospolita i jej mieszkańcy.

Pozycja strasznie nierówna. Sam Autor przyznaje na końcu, że nie zdołał poruszyć każdego tematu i nie jest w pełni zadowolony. Skąd więc osiem gwiazdek? W tematach w których autor zgromadził dość źródeł strony wręcz pękają od informacji. To trzecia książka o życiu codziennym we Francji jaką czytam i ta jest najlepsza. Ale i tak wszytko przebija cudowny opis średniowiecznego Paryża, którym rozpoczyna się książka. Prawdziwa perełka, pasująca bardziej do literatury pięknej niż naukowej. Francuskiej stolicy jakoś nigdy nie darzyłem sentymentem, ale po którejś już książce o życiu codziennym we Francji i lekturze niemal całego cyklu "Królowie Przeklęci" M. Druona, zaczynam zauważać, że przywiązuje się do tego miasta - choć jest to przywiązanie raczej do tego średniowiecznego Paryża, a nie tej dzisiejszej Mekce nowożeńców...