Akcjum 31 p.n.e.

Pyrrus to był kozak swoich czasów. Został władcą Epiru, najeżdżał Macedonię, czy Sycylię, wygrywał kampanie, bitwy, walczył z różnymi ludami i Rzymem, wprowadził dyplomację i sztukę wojenną na wyższy poziom a jest znany z powiedzenia "pyrrusowe zwycięstwo" i tego, że zmarł od dostania cegłówką w łeb podczas bitwy. To ostatnie to Plutarch sobie wymyślił. Książka na wstępie chce poprawić wizerunek Pyrrusa i "rozprawić się" z wieloma mitami. I robi to bardzo dobrze poprzez przedstawienie licznych bitew i problemów, z jakimi zmagał się Pyrrus. Chciał zostać drugiem Aleksandrem Wielkim. Tylko ludny Rzym a upadający Persowie to nie to samo. Zwłaszcza że Sycylia była już na "oku" Kartaginy. Inaczej mówiąc, okoliczności "przyrody" nie były po jego stronie. Dlatego też raz Italia, później Sycylia, znowu Italia i tak dalej. Z braku możliwości na sukces musiał wracać do Epiru. Dopiero jego śmierć w boju, sprawiła, że Rzym mógł odetchnąć z ulgą. Rzym sporo zawdzięcza Pyrrusowi, np. nauczył ich wykorzystywać różne rodzaje broni w jednej bitwie, jak zakładać obozy, dowodzić i prowadzić dyplomację. Od tego momentu Rzym rośnie w siłę. Nauki Pyrrusa są znane i cenione obecnie. Tak więc był to władca utalentowany i z sukcesami, mówienie o nim w kontekście klęsk jest haniebne.

'Gaugamela 331 r. p.n.e.' E. Dąbrowa Kolejna klasyczna pozycja. Już dawno temu ją czytałem. Jestem zadowolony z lektury. Moja ocena: Daje 8/10. Plusy: + szczegółowo analizuje bitwę pod Gaugamelą + opisuje zadania bojowe poszczególnych oddziałów + książka zawiera katalog oddziałów Aleksandra Wielkiego + autor przedstawia opis uzbrojenia + autor omawia wydarzenia dotyczące wyprawy perskiej Aleksandra Wielkiego od 334 do 331 r. p.n.e - momentu rozpoczęcia bitwy pod Gaugamelą Minusy: - autor nie wskazał na znaczącą rolę jazdy tesalskiej w bitwie pod Gaugamelą - nie skupił się na analizie dowodzenia Parmeniona i tego jak wywiązał się on ze swoich zadań bojowych - skupił się jedynie na ocenie dowodzenia Aleksandra Wielkiego - mniejszą wagę przywiązuje do analizy dowodzenia Dariusza III - nie przedstawia ocen dowodzenia oficerów Aleksandra Wielkiego np. Simmiasa, Kraterosa

Praca zdecydowanie zachęca do dalszego zgłębienia zagadnienia wojen punickich i postaci Hannibala. Jednakże, należy zaznaczyć, że choć wodzowi poświęcono liczne strony, tak ustrój, czy organizacja armii Kartaginy zostały potraktowane po macoszemu, szczególnie w zestawieniu z bujnymi opisami strony rzymskiej. Do tego polskie wydanie jeży się od literówek i tym podobnych błędów.

Bardzo konkretna i rzeczowa książeczka na temat masakry w Lesie Teutoburskim oraz relacji rzymsko-germańskich w ogóle. Pan Paweł Rochala w niezwykle przystępny i interesujący sposób opisuje historię starć Imperium i barbarzyńskich ludów zza Renu, a także skrupulatnie i rzetelnie, w oparciu o liczne źródła, badania i analizy, stara się zrekonstruować krok po kroku, jak tak naprawdę wyglądała ta, jak dziś wiemy znamienna dla losów Europy bitwa, między sprzymierzonymi plemionami germańskimi, a wciągniętymi w śmiercionośną zasadzkę, trzema legionami Publiusza Kwinktyliusza Warusa. Trzeba przyznać, że autor bardzo drobiazgowo podszedł do tego opracowania i chyba przyjął sobie za punkt honoru, by zanim wpuści czytelnika do mrocznej, tuetoburskiej puszczy, najpierw zaznajomić go gruntownie z całą historią stosunków rzymsko-germańskich. Na początku poznajemy więc ogólny zarys historyczny podboju Germanii i Galii Transaplejskiej oraz trudy rzymskich prób podporządkowania sobie tych krain. Szczerze mówiąc, zanim sięgnąłem po tę książkę, myślałem że Las Teutoburski był największym pogromem Germanów nad legionami. Jednak już z początkowych rozdziałów dowiedziałem się o plemionach Cymbrów i Teutonów, a także o kilku ważnych bitwach, w których roznieśli oni rzymską armię w pył, zabijając nawet czterokrotnie więcej legionistów niż wojowie Arminiusza ponad sto lat później we wspomnianym wcześniej lesie. Bitwy te, jak w 105 r p.n.e. pod Arausio, czy trzy lata później pod Aquae Sextiae, gdzie z kolei spektakularne zwycięstwo odnieśli Rzymianie, są również bardzo fajnie opisane, także bez problemu można zrozumieć pełen kontekst, poznać ich przebieg oraz dowiedzieć się kilku ciekawostek. Równie skrupulatnie opisane są także same armie obydwu stron konfliktu, z uwzględnieniem poszczególnych formacji, sposobu ich wojowania oraz struktury organizacyjnej. W środkowej części książki możemy zapoznać się z ilustracjami prezentującymi wygląd różnego typu żołnierzy i ich uzbrojenia. Nieco dalej znajdują się zdjęcia z Lasu Teutoburskiego i okolic Kalkriese. Bardzo obrazowo opisane są również wędrówki ogromnych, kilkusettysięcznych grup plemion germańskich, najczęściej do sąsiedniej Galii, w poszukiwaniu nowych terenów do plądrowania i wypasu swoich stad. Rysuje się widoczny podział na rolniczą, osiadłą Galię oraz pasterską, koczowniczą, wojującą Germanię. Najazdy te były z reguły spowodowane wypychaniem słabszych plemion germańskich przez te silniejsze na zachodnią stronę Renu i powodowały kolejne starcia zbrojne łącznie z zaangażowaniem militarnym Imperium Rzymskiego, gdyż Galia już od dawna była bardzo rentowną strefą ich wpływów. Sporo można się również dowiedzieć o sytuacji w Dalmacji i powstaniu, które wybuchło tam równolegle w pierwszych latach naszej ery, a które w decydującym momencie związało liczne siły rzymskie z dala od Germanii. Jedyne czego mi zabrakło, a czym byłem bardzo zdziwiony i trochę rozczarowany, jest historia samego Arminiusza, który przecież jako syn wodza Cherusków, już we wczesnym dzieciństwie został oddany do Rzymu jako zakładnik w ramach traktatu pokojowego. Tam się wychowywał, uczył walczyć, zdobył obywatelstwo i został rzymskim ekwitą. Można powiedzieć, że znał Rzymian i sposób ich myślenia od podszewki oraz cieszył się ich zaufaniem i szacunkiem. Jednak dla ambitnego przedstawiciela było nie było arystokracji germańskiej, nawet wysokie stanowisko w hierarchii legionowej było zdecydowanie mniej optymistyczną perspektywą niż stanięcie na czele zjednoczonych plemion z rodzimych stron i walka z okupantem jako główny wódz powstania. Podejrzewam, że Arminiusz nauczony rzymskiego myślenia o państwowości chciał w podobny, bardziej ucywilizowany sposób, zorganizować ład polityczny w Germanii. Uważam, że akurat w przypadku tego, legendarnego, germańskiego przywódcy, dokładniejsze opisanie jego przewrotnych losów, byłoby zdecydowanie dużym atutem dla tej książki. Tak czy owak, czytelnik po uważnym przebrnięciu przez obszerne ale niezwykle interesujące wprowadzenie, stanowiące w gruncie rzeczy większość objętości całej książki, staje przed wejściem do Lasu Teutoburskiego z gruntowną wiedzą na temat szeregu aspektów dotyczących stosunków rzymsko-germańskich na przestrzeni wieków, historii ich starć, oraz motywacji co ważniejszych osobistości po obydwu stronach konfliktu. Daje to solidną bazę do pełniejszego zrozumienia kontekstu i złożoności całej sytuacji. Natomiast jeśli ktoś zainteresowany jest wyłącznie samą bitwą, cóż, zapewne będzie musiał przedzierać się przez ponad pół książki jak po gęstej, germańskiej puszczy, albo po prostu przeskoczy do odpowiedniego rozdziału. Jak można się domyślić sama bitwa w Lesie Teutoburskim opisana jest bardzo szczegółowo. Trzy dni i dwie noce ciężkich walk w trudnym terenie z przeważającymi siłami wroga i wyjątkowo niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (silne burze i wichury łamiące drzewa). Nieraz próbowałem sobie wyobrazić co musieli czuć i w jak trudnym, niekorzystnym położeniu znaleźli się rzymscy żołnierze. Za każdym razem kiedy udawało mi się nieco bardziej wczuć w ich skórę odczuwałem autentyczne przerażenie. To musiał być istny koszmar. Według mnie książka świetnie ukazuje ich beznadziejną, godną pożałowania sytuacje a z drugiej strony dziką euforię barbarzyńców, którzy w końcu mogli się zemścić na zachłannych, znienawidzonych okupantach i wyswobodzić spod ich jarzma.

W tym "HBeku" wygrana czy przegrana tytułowej bitwy nie ma znaczenia. Jest taką umowną datą, gdzie Grecji zamieniła "obrożę na szyi" z macedońskiej na rzymską. Te słowa miał wypowiedzieć Filip V, który zawarł sojusz z kartagińskim Hannibalem, co doprowadziło do I wojna macedońskiej. Ta może byłaby wygrana, gdyby Kartagińczycy na serio pomogli Filipowi. Tak się nie stało, a Rzym na serio zainteresował się tą częścią świata. Dalej była II wojna macedońska, gdzie rzymski Flamininus właściwie niweczy jakiekolwiek plany i marzenia Filipa na bycie kimś w rodzaju wielkiego wodza. Pomiędzy tymi bitwami jest rozbudowany prawie rozdział o uzbrojeniu i sztuce posługiwaniu się nim. Tutaj ma to spore znaczenie jak i ukształtowanie terenu. Plusy dla autora za mapki pośród opisywanych zmagań, krytykę źródeł i w sumie trzecią dobrą książkę. A no i na koniec warto wcześniej zmieć w pamięci dokonania Pryrrusa (tak, żeby wiedzieć, że Rzym już nie prosi a rozkazuje) i II wojnę punicką (bo Hannibal).

Bitwa pod Grunwaldem to temat dobrze znany każdemu z lekcji historii, ale książka Andrzeja Nadolskiego pokazuje, że warto spojrzeć na nią raz jeszcze – tym razem bardziej świadomie. „Grunwald 1410” to zwięzłe, a jednocześnie bogate opracowanie najważniejszego starcia średniowiecznej Polski. Autor krok po kroku przedstawia tło polityczne, przygotowania obu stron i sam przebieg walk, skupiając się nie tylko na wielkiej polityce, ale i na ludziach, którzy stali za tym zwycięstwem. To, co mnie pozytywnie zaskoczyło, to styl – popularnonaukowy, klarowny, bez nadmiaru terminologii. Dzięki temu książkę czyta się szybko i z przyjemnością, nawet jeśli na co dzień nie sięgacie po literaturę historyczną. Na duży plus zasługują również liczne mapy – szczegółowe, czytelne i naprawdę pomocne w śledzeniu przebiegu bitwy. Warto dodać, że „Grunwald 1410” to część serii „Historyczne Bitwy” wydawnictwa Bellona – świetnego cyklu dla wszystkich ciekawych historii wojskowości. Andrzej Nadolski, znany historyk i znawca średniowiecznych dziejów Polski, przygotował solidną, choć dość klasyczną pozycję. Osobiście zabrakło mi nieco głębszego spojrzenia na źródła i kontrowersje wokół tematu. Mimo to – warto! Szczególnie jeśli szukacie krótkiej, konkretnej lektury o jednym z naszych największych zwycięstw.

Jedna z najważniejszych bitew w historii Polski, a Bellonie udało się wypuścić takiego bubla. Nie wiem czy to tylko kwestia najnowszego wydania, ale nie chcę mi się wierzyć, że ponownie by wydano książkę, która zawiera tyle lapsusów i literówek (coś chyba się też popsuło, jeśli chodzi o skład). Z najśmieszniejszych stwierdzeń, to chyba wojsko kompotowe i kompot zamiast komputu zostaną ze mną na długo. W każdym razie jest to kolejne wznowienie przy którym wydawnictwo się nie popisało. Pomijając już wspomniane aspekty, to książka jest całkiem przyjemna. Podhorodecki, poza polską perspektywą, stawia też mocno na turecką optykę kampanii. Świetne jest pierwsze kilkadziesiąt stron przedstawiających przygotowania i marsz armii tureckiej na Wiedeń opracowany na podstawie źródeł osmańskich. Potem przechodzimy już do tytułowej bitwy oraz skrótowego opisu reszty wojny (Parkany, Mołdawia) która zakończyła się pokojem w Karłowicach. Szkoda, że książka zawiera tylko jedną mapę, jednak widać, że seria pod tym względem poszła zdecydowanie do przodu w ostatnich latach.

Obrona Niemczy w 1017 roku to jeden z tych momentów wczesnopiastowskich dziejów, które – choć rzadziej przywoływane w powszechnej świadomości niż Cedynia czy późniejszy Budziszyn – miały fundamentalne znaczenie dla kształtu i pozycji państwa Bolesława Chrobrego. Książka Pawła Rochali, wydana w ramach cenionej serii Historyczne Bitwy Wydawnictwa Bellona, bardzo dobrze wypełnia lukę w popularnonaukowej narracji o długotrwałym konflikcie polsko-niemieckim przełomu X i XI wieku. Autor wychodzi od szerokiego tła politycznego, pokazując genezę wojny między księciem (a od 1025 roku królem) Polski Bolesławem I Chrobrym a królem i cesarzem niemieckim Henrykiem II. Ponad połowa książki poświęcona została stosunkom polsko-niemieckim, od chwilowych sojuszy, poprzez układy dynastyczne i zbrojne konflikty. Dzięki temu oblężenie Niemczy nie jest przedstawione jako oderwany epizod militarny, lecz jako logiczne następstwo wieloletniej rywalizacji dwóch ambitnych władców. Sam opis kampanii 1017 roku i obrony dolnośląskiego grodu ukazuje Niemczę jako kulminacyjny moment wielkiej wyprawy cesarza Henryka II na Polskę, prowadzonej przy wsparciu czeskich i lucickich sojuszników. Najazd ten w założeniu miał doprowadzić do podporządkowania Bolesława Chrobrego władzy cesarskiej oraz odebrania Polsce zachodnich ziem: Moraw, Łużyc, Milska, a w dalszej perspektywie nawet Śląska. Na szczególne podkreślenie zasługuje język książki. Niemcza 1017 została napisana przystępnie, klarownie i bez zbędnych archaizmów, co w przypadku popularyzacji wiedzy historycznej jest wartością kluczową. Autor nie upraszcza nadmiernie problematyki, ale potrafi ją wyłożyć w sposób zrozumiały także dla czytelnika, który nie zajmuje się zawodowo wczesnym średniowieczem. To cecha charakterystyczna twórczości Rochali, znanego popularyzatora historii, i tutaj również została ona w pełni zachowana. Warto również zauważyć, że książka dobrze wpisuje się w standard serii Historyczne Bitwy: mamy do czynienia z połączeniem narracji politycznej, wojskowej, dyplomatycznej, uzupełnionej o niezbędny kontekst geograficzny i archeologiczny. Niemcza 1017 to jedna z trzech książek Pawła Rochali wydanych w tej serii, obok Cedyni 972 oraz Lasu Teutoburskiego 9 r. n.e.. W każdej z nich autor udowadnia, że potrafi łączyć rzetelność warsztatową z narracją atrakcyjną dla szerokiego grona odbiorców. To lektura godna polecenia zarówno osobom rozpoczynającym przygodę z historią wczesnośredniowiecznej Polski, jak i czytelnikom bardziej zaawansowanym, którzy chcą uporządkować wiedzę o jednym z kluczowych epizodów panowania Bolesława Chrobrego. Dla miłośników serii Historyczne Bitwy – pozycja obowiązkowa.

Ostatnio czytałem habeka o Grunwaldzie, gdzie bitwa pod Płowcami była wspominana jako pierwsze większe zwycięstwo nad Krzyżakami. Istotnie od czasów sprowadzenia ich przez Konrada Mazowieckiego i kiedy zajęli Pomorze, było lekko mówiąc z nimi spore problemy. Częste najazdy zakonników, którzy niszczyli grody, palił wsie i wyżynali miejscowych to był stały motyw życia na Kujawach. Wcześniej Łokietek próbował ze zmiennych szczęściem. Dopiero po wielu latach naprzemiennych zawieszeń i wszczynania działań wojennych, strony mogły w końcu się spotkać. A było to spotkanie przypadkowe we mgle, gdzie wcześniej 2/3 Krzyżaków wyprawiło się na Brześć Kujawski. Sama bitwa była kilku etapowa, z dwiema przerwami, dopiero polski bełt, powalający konia z krzyżacką chorągwią, sprawił, że zwyciężyliśmy. Nie było to pełne zwycięstwo z racji poniesionych strat i tym, że później i tak straciliśmy Kujawy. Ale to Krzyżacy zostali pokonani, wycofywali się, wzięto jeńców. Padło sporo starszych zakonników, co miało spore przełożenie w przyszłości. W świat poszła informacja o przegranej bitwie zakonu. Od tego czasu zachodnie rycerstwo, wybierało inne kierunki celem zarobku.

Moja pierwsza książka historyczna, po którą sięgnąłem zainspirowany okładką w wieku 14 lat. Zachowałem ją do dziś, choć czytałem ją tyle razy, że część kartek jest już tylko luzem. Zwięzła, nie za długa, nie za krótka. Konkretna. Idealnie sformowana treść od powrotu cesarza z Elby i marszu słynnym marszu na Paryż, poprzez przygotowania do nowej kampanii, aż do tytułowej bitwy. Do tego niezbędne mapy oraz ilustracje. Nie jest to praca odkrywcza, ale rolę popularyzatorską spełnia w największym stopniu. Od tej książki rozpaliła się we mnie pasja do epoki, której jeszcze wtedy nie rozumiałem, ale bardzo chciałem zgłębić. Epoki wyprostowanych żołnierzy maszerujących w kolumnach, kawalerzystach odzianych znów w pancerze, niczym w średniowieczu, złotych guzikach i futrzanych czapach. Bagnet, muszkiet, pałasz, szabla. Dramatyczna i ostatnia bitwa wielkiego wodza stała się jednocześnie moją pierwszą, od której czytam i uczę się o innych wydarzeniach z tej epoki po dziś dzień. Poleciłbym każdemu młodemu człowiekowi, który przejawiałby by pasję dla militariów czy historii. Choć ostrzegam, że oceniam "Waterloo 1815" przez okulary z filtrem sentymentu. P.s. No i ta okładka z maszerującą po błotnistej drodze do ostatniego szturmu gwardią...

Książka prezentuje jedno z najbardziej spektakularnych zwycięstw polsko-litewskiej jazdy nad liczniejszymi wojskami szwedzkimi dowodzonymi przez Jana Karola Chodkiewicza.Przystępne połączenie narracji historycznej i analizy militarnej -książka w ciekawy sposób oddaje przebieg bitwy oraz jej znaczenie.Solidne tło polityczne -pokazuje złożoną sytuację Rzeczypospolitej (np.zależność Sejmu od decyzji wojenno-podatkowych) co pogłębia rozumienie tamtego okresu.Książka stanowi interesujący punkt wyjścia do dalszych studiów.

Zwycięstwo hetmana Chodkiewicza na armią Imperium Osmańskiego. Opis bitwy poprzedzony omówieniem sytuacji militarnej i politycznej w tym okresie w Rzeczpospolitej i Imperium Osmańskim. Omówiono uzbrojenie i taktykę działania obu wojsk. Dobrze napisana historia o jednym z ciekawszych i znaczących zwycięstw oręża polskiego

Konkretna pozycja z serii Bellony. Sama bitwa jest tylko tłem do opisania całej sytuacji politycznej tego okresu, w tym podstawy budowania się potęgi państwa Franków. Oczywiście jak to w praktycznie każdej książce tej serii mamy szczegółowy opis taktyki, wyposażenia obu walczących stron i sylwetki dowódców.

Książka przerosła moje oczekiwania. Czytanie biografii Aleksandra Wielkiego dostarczyło mi dużo frajdy. Autor nie jest stronniczy: z jednej strony pokazuje geniusz Aleksandra, z drugiej jego okrucieństwo i narastającą paranoję. Duża porcja wiedzy historycznej napisana w przystępny i wciągający sposób. Zdecydowanie polecam!

Wspaniałe źródło informacji o Starożytnym Rzymie. W książce nie tylko jest opisane życie Juliusza Cezara ale są także przedstawione zasady funkcjonowania najsłynniejszej republiki. Bardzo ciekawa pozycja dla każdego. Nawet raczkujący w tym temacie doskonale się odnajdą ponieważ Goldsworthy wspaniale tłumaczy temat. Aż nie chce się wierzyć, że to wydarzenia sprzed ponad 2000 lat. Czytając przenosimy się do Starożytnego Rzymu jakby te wydarzenia działy się w ubiegłym wieku. Wiedza autora jest wręcz niesamowita i wszystkie odniesienia są doskonale uporządkowane na końcu książki. Polecam każdemu to przebogate źródło wiedzy.

Ta biografia odbiega od powszechnie przyjętego obrazu Kaliguli jako cesarza-potwora. Autor stawia tezę, że zbrodniom, którym nie zaprzecza, historycy rzymscy nadali zbyt duży rozgłos, jednocześnie je wyolbrzymiając. W całym poczcie cesarzy Kaligula pod tym względem przecież nie odbiega od normy. Żył krótko, panował jeszcze krócej, a kilka jego decyzji i spostrzeżeń było bardzo trafnych, choćby odnośnie stryja Klaudiusza, którego cała rodzina uważała za kompletnego głupca z wyjątkiem właśnie Kaliguli. I bardzo dostaje się Swetoniuszowi, głównemu sprawcy złej legendy Kaliguli.

"Ocena jego osiągnięć i talentu politycznego jest podobnie trudna, jak w wypadku mistrza, który umarł w połowie wykonywanego dzieła". Ze względu na ustawiczny brak czasu, przymierzanie się do biografii ostatniego Jagiellona zajęło mi ponad rok. Pomimo niezawsze ciekawego ciągnięcia akcji przez autora, jest to jedna z lepszych książek historycznych jakie przyszło mi czytać. Wszystkie aspekty życia i panowania Zygmunta Augusta są jasno podzielone i omówione. Stanisław Cynarski podjął się bardzo trudnego zadania oceny ostatniego króla "co nosił kołpak jagiełłowy" - postaci tragicznej nie tylko jako władca ale również jako mężczyzna. Autor książki ocenia go zdecydowanie pozytywnie, nie omieszkając w wytykaniu mu pewnych błędów. Jeżeli chodzi o mnie to uwielbiam Zygmunta II Augusta ze względu na cechę monarszą, którą bardzo cenię - dalekowzroczność. Dążył do uporządkowania państwa w sojuszu ze średnią szlachtą ale tylko do czasu, kiedy dawało mu to widoki na zwiększenie władzy królewskiej (poważnym błędem króla było późne przystąpienie do ruchu egzekucyjnego). Dostrzegał tendencje absolutystyczne w krajch ościennych i rozumiał ich wyższość nad polskim systemem ustrojowym. Zręczny polityk (patrz: Inflanty, unia z Litwą), sumienny i pracowity władca, dziś pewnie nazwalibyśmy go mężem stanu. Choć w sumie nie jestem tego taki pewien: większość Polaków lubi przecież ludzi uległych, pozbawionych ambicji i wielkich celów. To samo było u schyłku życia króla Augusta i tuż po nim. Jednak "następne pokolenia przyznały mu to, czego odmawiali mu współcześni", a z jego śmiercią zakończył się złoty wiek Rzeczypospolitej.

Bardzo solidna pozycja poprowadzona naprawdę przyjemnym stylem, trochę gawędziarskim, momentami dosyć subiektywnym, ale zawsze w ryzach profesjonalnej metodologii. Książka chyba zapomniana, a na pewno niedoceniana - ale jeśli ktoś chciałby wgłębić się w zawiłe meandry polityki epoki hellenistycznej to na pewno warto.

Biegu dziejów nie da się oszukać. Trąci to trochę historycznym determinizmem, ale pewne rzeczy prędzej czy później muszą nadejść. Gdy naprzeciwko siebie staje połykająca kolejne terytoria wschodząca potęga i dogorywające państewko, ograniczone praktycznie do murów jednego miasta, wynik starcia może być tylko jeden. Jak w ewolucji – silniejszy byt wypiera słabszy. Cesarstwo Bizantyńskie znikło w mrokach dziejów, by zrobić miejsce dla nowego dominatora w tej części świata – Imperium Osmańskiego. Jak doszło do tego, że po jednym z najświetniejszych organizmów państwowych średniowiecza pozostały tylko mury wiekowych świątyń i mające wybitnie pejoratywne znaczenie określenia „bizantynizm” i „bizantyński”? Musimy się cofnąć w czasie o sześć wieków, a pomoże nam w tym lektura książki Rogera Crowleya „1453. Upadek Konstantynopola”. Roger Crowley to angielski pisarz (urodzony w 1951 roku), nie historyk, ale absolwent literatury angielskiej na uniwersytecie w Cambridge. Jego dorobek jest skromny, ale każda z trzech książek tego Autora spotykała się z uznaniem środowiska. Życie, praca i podróże po krajach śródziemnomorskich określiły teren jego zainteresowań. „1453. Upadek Konstantynopola” to jego druga po „Morskich imperiach”książka, która ukazuje się w naszym kraju. Na wydanie czeka jeszcze historia Wenecji „City of Fortune”. Polski czytelnik otrzymuje do ręki „Upadek…” osiem lat po premierze. Książka Crowleya to opowieść „o odwadze i okrucieństwie, technicznej przemyślności i szczęściu, tchórzostwie, uprzedzeniach i tajemnicach”, a przede wszystkim o mieście, które muzułmanie nazywali „Czerwonym Jabłkiem”, „kością w gardle Allacha”, „miastem, którego pożąda świat”. Już Mahomet przewidywał, że przyjdzie taki dzień, że wyznawcy wiary narodzonej na arabskiej pustyni zdobędą Konstantynopol. Próbowali kilkukrotnie. Zawsze bezskutecznie. Mieszkańcy Konstantynopola – Rzymianie, jak sami siebie nazywali – liczyli na to, że i wiosną 1453 roku obronią swoje miasto. Nie bez podstaw, bo jak dotąd tylko raz udało się je zająć wrogom, i to najmniej oczekiwanym, bo członkom IV krucjaty (w 1204 roku. Bizancjum było oblegane ponad dwadzieścia razy, ale murów cesarza Teodozjusza z V wieku od strony lądu nikomu nie udało się sforsować. Zdobycie miasta przez Turków osmańskich poprzedził wiek epidemii, katastrof naturalnych, postępującej biedy. Nic więc dziwnego, że morale ludności było niskie. Ale w rodzącym się Imperium Osmańskim też nie było idealnie. Państwem wstrząsały wewnętrzne konflikty, sporo energii pochłaniały też walki z Węgrami. W końcu sułtan Murad II doszedł do wniosku, że jego państwo nie będzie bezpieczne, dopóki Konstantynopol pozostanie enklawą chrześcijaństwa na jego terytorium. W testamencie dla syna, Mehmeda II, przekazał mu, aby w końcu zdobył to miasto. Oblężenie było też starciem wybitnych osobowości – Mehmeda i cesarza Konstantyna XI Paleologa. Przyszło im jednak działać w zupełnie innych okolicznościach. Jeden rządził państwem w przeddzień szczytu potęgi; drugi praktycznie już tylko odliczał czas do końca panowania. Obaj skończyli też zupełnie inaczej: Mehmed otrzymał tytuł Fatih (Zdobywca), z kolei wypchaną słomą głowę cesarza obwożono po państwie Turków na dowód zwycięstwa nad niewiernymi. Autorów należą się pochwały za plastyczne i drobiazgowe – ale nie nużące – przedstawienie opisu oblegania stolicy cesarstwa wschodniorzymskiego. Crowley przyznaje, że „raport z oblężonego miasta” może być niedokładny, a miejscami zawierać może i błędy. Autor korzystał z nielicznych źródeł z epoki, głównie powstałych w obozie chrześcijańskim. Musiał więc odrzucić skłonność do przesady średniowiecznych kronikarzy, oddzielić fakty od legend. Udało mu się to, choć przyznaje, że nie w pełni poradził sobie z rekonstrukcją wydarzeń. Jednak te niedociągnięcia – nawet jeśli komuś uda się je uchwycić – nie zabierają przyjemności płynącej z lektury. To też interesująca nauka technik oblężniczych późnego średniowiecza i zapowiedź nowej – masowego ostrzału artyleryjskiego. Przyznam, że podczas czytania książki migały mi przed oczami obrazki z trzeciej części „Władcy Pierścieni” – scen oblegania stolicy Gondoru, Minas Tirith… „Upadek…” ukazał się nakładem Domu Wydawniczego Rebis. To rękojmia, że otrzymujemy do rąk książkę wydaną na bardzo dobrym poziomie. W tym konkretnym przypadku – w twardej oprawie, z licznymi ilustracjami, po świetnej robocie edytorskiej i redakcyjnej.