Instrukcja dla pań sprzątających

Kontynuacja „Wróżby. Wspomnień dziewczynki” i faktycznie są tutaj uszczegółowione wątki, które skrawkowo pojawiły się w tamtej książce. Przez tę większą szczegółowość czytało się lepiej, bo jakoś tak bardziej jak spójną historię. Ale wciąż narracja zwykle trzecioosobowa, czasami z pierwszoosobowym komentarzem pod koniec rozdziału. Trochę to dla mnie dziwne i w sumie nie wiem, czy to takie spojrzenie na wcześniejsze lata z perspektywy czasu, czy może jednak prztyczek w stronę czytelnika, że to bardziej fikcja niż fakty z życia autorki.

Okładka idealnie opisuje tę książkę. To takie historie rodzinne opowiadane właśnie "po trochu", a pisane z perspektywy dziecka, później nastolatki, ale uwaga - nie jest to książka dla dzieci. Odnosi się wrażenie jakbyśmy czytali pamiętnik. Opisywane czasy są mi bliskie, bo smak papierówek jedzonych prosto z drzewa, zakupy w GS podczas pobytu u dziadka na wsi, kanki pełne mleka, kury latające po podwórku. To też historie rodzinne opowiadane "po trochu". To, co łączy wszystkie rozdziały to śmierć - albo kogoś z rodziny albo bliskich. Są opisy emocji, rytuałów odnośnie śmierci, pogrzebów. Wszystkiego jest tu po trochu. Tytuł jest idealny.

Uwielbiam powieści Elizabeth Strout, ale ta do moich ulubionych nie będzie należała. To drugi tom cyklu o Lucy Barton, pisarce, którą po raz pierwszy poznajemy w książce „Mam na imię̨ Lucy”. Oczywiście jak u Strout jest tutaj mistrzowsko wykreowany świat małej miejscowości, z jej nietuzinkowymi, wyrazistymi postaciami. Niestety, to co zwykle podoba się mi w tworzonych przez nią fabułach – wysublimowana powolność w prowadzeniu narracji, literacki spokój i równowaga, tutaj leciutko skręcało w kierunku znużenia. Na plus – to możliwość wejrzenia w społeczność, w której wychowywała się Lucy, a z kolejnych powieści cyklu wiadomo, że jej dzieciństwo nie należało do najłatwiejszych. Po raz kolejny zastanawiałam się też, na ile Lucy Barton to alter ego samej pisarki…

„(…) Gdybym to ja był obrońcą Jeana Valjeana, „Nędznicy” mieliby najwyżej sześć stron. Przywłaszczenie sobie bochenka chleba – oddalenie zarzutów” - rzekł pewien adwokat. Uśmiałem się, a potem jeszcze ze dwa razy. Ale patrząc na książkę całościowo to, pomimo, że jak zauważył autor, wymienia się różne odcienie skóry czarnych opisując je nazwami typu czekolada, mleczna czekolada, itd. a biała skóra jest po prostu biała, to ten stand-up był za bardzo amerykański, przynajmniej jak na laureata międzynarodowej nagrody. A murzyn? No cóż w Kalifornii może się dowartościować mówiąc: „za dużo Meksykanów” .

Nie do końca pasował mi sposób narracji - miks pierwszo- z trzecioosobową. Trochę to było dezorientujące. Dużo tutaj skakania w czasie. Niby to wspomnienia autorki z dzieciństwa, ale mieszają się z dużo późniejszymi latami. Dość skrawkowe, przez to może nawet enigmatyczne. Czyta się całkiem szybko i płynnie. Pojawia się już tutaj zamiłowanie do książek, jest rozwód rodziców - nie bez wpływu na dzieci przecież. I nadwyraz dużo doświadczeń seksualnych, ale nie mi to oceniać, skoro to historia autobiograficzna.

Dziwne. Głupie. Pogmatwane. Absurdalna historia córki pragnącej wyleczyć sparaliżowaną matkę. Nietrzymająca się ładu i składu. Zaskakująca biegiem zdarzeń, zachowaniem postaci oraz kierunkiem myśli. Zaglądająca w głąb człowieka, niekonwencjonalnymi metodami szukając źródła problemu. Lektura abstrakcyjna, duszna i nie łatwa. Zapewnia ogromną przestrzeń na refleksję, choć do jej skorzystać stawia równie duże wymagania.

Dawno nie odczuwałem, że tak się wyrażę, takiej intelektualnej satysfakcji, jak podczas czytania tego wyboru opowiadań. Jest to moje pierwsze spotkanie z Eugenidesem, ale z pewnością nie ostatnie. W tych okruchach prozy znajduje się mnóstwo świetnych powiedzonek, a sposób w jaki autor wprowadza nas w świat swoich pozornie nie wyróżniającymi się niczym szczególnym bohaterów – mnie osobiście – porywa i frapuje poprzez swoistą pikanterię wyzwań i akcji, jakie w związku z nimi podejmują. Wszystko przypomina rozgrywkę szachową. Uwikłani w swój los bohaterowie wykonują kolejne ruchy na swej szachownicy, a i tak finałem staje się zadany im przez życie mat lub – jeszcze częściej – pat, także nie dający wyjścia z sytuacji, w którą zabrnęli.

Debiut literacki o nastolatkach z prowincji – pełen autentyzmu, współczesnych realiów i zderzeń pokoleniowych. Cieplak trafnie oddaje język młodych ludzi, ich frustracje, emocje i pragnienia. To nie tylko historia o dorastaniu, ale też o społecznych nierównościach i braku komunikacji. Szczera, aktualna i ważna książka. Dla młodzieży i dorosłych — ku zrozumieniu.

W tej książce ważne jest wszystko. Poczynając od okładki, jakże wymownej w swej prostocie, a jednocześnie intrygująco- hipnotyzującej poprzez te wnęki, dziury, tunele...,a skończywszy na posłowiu Adama Lipszyca, które bardzo dużo tłumaczy, wyjaśnia. I treść, która jednak mocno, wg mnie, wychodzi poza kanwę informacji, które mamy wdrukowane o tzw. „domach wariatów”. Autobiograficzna opowieść snuta przez Christine Lavant, która opisuje w pamiętniku swoje doświadczenia w klinice psychiatrycznej oraz zmagania z depresją i zdrowiem psychicznym. Autorka, po nieudanej próbie samobójczej, sama zgłosiła się do kliniki psychiatrycznej w Klagenfurcie, spędzając w jej murach całe sześć tygodni. Mało, dużo... Dla mnie wystarczająco, nie wiem, jak dla samej zainteresowanej...To nie jest zwykła autobiografia, to studium tego co wewnętrzne, zamknięte w ciele i dodatkowo jeszcze w budynku „bez okien”, na własne życzenie. Dysonans między tym co czytamy, a tym jakim pięknym językiem jest to opisane, zgrzyta nam w uszach jak widelec po talerzu. Nie znajdziecie tu mrożących krew w żyłach opisów, raczej melancholijne pragnienie wolności, jej wyrażania, w zrozumieniu siebie. Ciekawa, smutna, głęboko emocjonalna pozycja... „Bo cierpienie, z którym człowiek się tu styka, tak bardzo wykracza poza granice człowieczeństwa, że nie można mu zaradzić samym tylko człowieczeństwem.” „Pomyślałby kto, że cały świat składa się wyłącznie z kawałków miłości i musi być cudowny. Ale, na Boga, tak nie jest! Jakimś sposobem zawsze spartaczymy ten kawałek, który mamy wnieść do wielkiej mozaiki.”

Kilka razy prawie porzucałam tę książkę, bo początek nie przemawiał do mnie zupełnie. Jak dobrze, że wytrwałam, bo "Pierwszy bandzior" okazał się największą niespodzianką tego roku. To książka zaskakująca, brawurowa i jedyna w swoim rodzaju. Od połowy - kocham ją absolutnie, ale rozumiem tych, których odrzuca. Nie spodziewałam się , że zostawi mnie z autentycznym wzruszeniem i pewnego rodzaju katharsis.

Kolejna książka Barnesa i mogę napisać,że jest to jedna z lepszych jego książek.Zgiełk czasu opowiada historię życia kompozytora Szostakiewicza. Oprócz samej historii jego życia ,dostajemy opis jego życia w Związku Radzieckim na przestrzeni lat,które nie były latami gdzie artysta mógł korzystać z wolności artystycznej,musiał za to być podporządkowany linii partii,a złamanie tej zasady mogło mieć poważne konsekwencje. Oprócz tego dostajemy historie z życia prywatnego, rozterki życiowe,jego pasja do muzyki oraz realistyczny obraz życia w Związku Radzieckim na przestrzeni lat,który miał wpływ na jego życie.

Akcja książki rozpoczyna się pod koniec XVII wieku na terenach Kanady. Powieść obrazuje losy rodzin Sel i Duquet. Fabuła skupia się na naturze i niszczącym wpływie człowieka (np. deforestacji lasów Mikmaków, rabunkowej eksploatacji terenów). Innym istotnym wątkiem jest wypieranie rdzennych mieszkańców z ich terenów, wymazywanie kultur.

Ta książka mnie mocno zaskoczyła, nie mogę w pełni powiedzieć, że pozytywnie biorąc pod uwagę jej treść ale trafiła do mnie. Rozumiem negatywne komentarze pod jej adresem co do faktu, że nie jest ona precyzyjna. Większość fabuły jest implikowana i to czytelnik ma sam wysnuć wnioski co się dzieje co mnie osobiście intrygowało i pchało do przodu. Co do zarzutów o infantylność głównej bohaterki, rozumiem skąd się wzięły ale ja sama odbieram ją w inny sposób. Jest ona idealną przedstawicielką swojego świata skupioną na wypełnianiu dobrze swoich zadań i reprezentowaniu pewnego standardu wedle tego co się od niej oczekuje. Z początku nie ma punktu odniesienia, który mógłby pomóc jej w trakcie przemiany czy zmiany sposobu myślenia. Nawet po otrzymaniu jakiegokolwiek dostępu do takich danych widać, że jest on na tyle ograniczony że nie wpływa na nią na poziomie jakiego byśmy chcieli. Na swoje nieszczęście bohaterka uczy się z czynów, a i tak za późno i za mało. Mimo, że przemiana jest w tym przypadku fizyczna skanując fabułę książki widać też jej przemianę mentalną. Dla mnie abstrakcyjny świat pełen reguł tak sprzecznych z naszymi rozproszył mnie na tyle, że najgłębsze refleksje naszły mnie dopiero po przeczytaniu książki. Rozumiem jednak czemu jest ona uznana za klasykę literatury feministycznej i mimo, że nie trafi ona wielu osobom do gustu to uważam, że jest ona warta polecenia.

Petra Hůlová wykazała się dużą odwagą ukazując taką perspektywę. Sama absolutnie nie odebrałam Julie jako irytującej, wzbudzała raczej współczucie. Bo to, z czym mierzy się bohaterka, wygląda na rzeczywiste problemy ze zdrowiem i chyba nie chodzi tu tylko o jej nieodpowiedzialność, egoizm, lekkomyślność. Ogromne uznania dla tłumaczki Julii Różewicz, bo ten tekst jest tak nasycony neologizmami, grami słownymi i innymi eksperymentami językowymi, że książka nie mogła być łatwa do przetłumaczenia, a mimo to w przekładzie polskim wypada świetnie.

Pierwsze spotkanie z tą autorką. A to dzięki supermarketowi z owadem w logo, bo za 10 zł ja tam dostałam. Słodko-gorzka. Przez pierwszą połowę dość często parskałam śmiechem- często przy wypowiedziach matki głównej bohaterki. W drugiej części marszczyłam czoło ze smutku, szoku, żalu. Ból i cierpienie tak prosto i tak krótko opisane. Myślę, że takich książek nie da się czytać zbyt często, ale raz na jakiś czas. coś takiego jest ciekawym doświadczeniem czytelniczym.

Książka krótka, ale ciężka. Wg mnie miejscami dość trudna w odbiorze i niełatwa w interpretacji. Jednak to pozycja wartościowa, niosąca w sobie dość okrutne i pesymistyczne, aczkolwiek trafne spostrzeżenia na temat ludzkości. To nie jest literatura, mająca dać rozrywkę. To literatura stworzona do wyciągnięcia wniosków i głębszych przemyśleń. Będę wracała do niej myślami. Jesteśmy beznadziejni.

Lubię takie książki: zwięzłe, sensowne. Zadziwiające, jak trudno teraz takie znaleźć. Coraz częściej liczy się ilość, a najgorzej, że nie idzie ona nawet w parze z sensem. Tymczasem tak wiele można zawrzeć na kilku stronach, w kilku zdaniach nawet. I taki jest właśnie "Rejwach": wszystkie jest tu na miejscu, nie potrzeba więcej. Daje do myślenia i uderza, gdzie trzeba. Szybko i celnie. Jestem ciekawa, czy inne książki autora są równie trafne, na pewno sięgnę po coś jeszcze.

Jonathan Safran Foer przebył długą drogę: zaczął od niezwykłej wyprawy w poszukiwaniu żydowskiej historii i tożsamości (Wszystko jest iluminacją), poprzez kilka innych mocnych książek; w koncu – Oto jestem, czyli parodia Odysei według Foera. “Spójrz na Julię i Jacoba, małżeństwo z 16-letnim stażem. Czego im brakuje? Tego, co ich połączyło. Na początku zależało im, starali się, chcieli. Potem powołali do życia pierwszą istotę, dwie kolejne. Pojawiła się odpowiedzialność, jednocześnie każde z nich zaczęło się zamykać w sobie coraz mocniej, gubić w codzienności. Wygasło pożądanie, pojawił się wstyd, tajemnice”. Czyżby Oto jestem było zatem powieścią o upadku małżeństwa, a tym samym – rodziny? Czyżby podjął jeden z najbardziej eksploatowanych motywów literackich i, jako kolejny, przepuścił go przez siebie? Faktycznie, Foer nie jest nowatorski ani w treści, ani w formie – wygrał szczerością. Oto jestem to przede wszystkim wiwisekcja małżeństwa. Rozpisana na role-napięcia między aktorami dramatu: Jacoba, Julię, ojca oraz pradziadka Jacoba – Irva i Isaaca, oraz najmłodszych, czyli Sama, Maxa i Benjy’ego. Pierwsze, co nasuwa się po przeczytaniu powieści, to słowo „klatki”. Każdy z bohaterów jest zamknięty w swego rodzaju więzieniu. Jacob i Julia są zamknięci w piekle swojego małżeństwa, które ostatecznie – żaden spoiler, mniej więcej po 20 stronach można wyczuć ich emocje – okazuje się niewypałem. Irv, ojciec Jacoba, to rasista i ksenofob, prowadzący bloga, na którym publikuje antyarabskie i pełne krzywdy oraz poczucia winy teksty. Isaac to z kolei wciąż niezabliźniona rana po Zagładzie. Dla Sama klatką jest Inne życie, gra komputerowa, a także forma swojej niedojrzałości, połączona z nieuchronną bar micwą, czyli żydowskim wejściem w dorosłość. Nawet Argus, pies Jacoba, jest uwięziony w starości i chorobie. Każdy usiłuje z czegoś wyjść, z czegoś do czegoś uciec. W chęci ucieczki nie byłoby nic dziwnego, gdyby nie fakt, że bohaterowie sami nie wiedzą, czego tak naprawdę chcą, a ich klatki mają tak grube kraty, że żaden z nich, choćby chciał, i tak nie ucieknie. Pozostaje im miotanie się między formami, między gębami; wiecznie przeglądają się w zwierciadle społeczeństwa, za wszelką cenę chcą do niego pasować, a jednocześnie żyć w wolności – i na tym polega ich tragedia. Sam Jacob powie przecież: „Poświęciłem mnóstwo swojego skończonego ziemskiego czasu na błahe rozmyślania, błahe emocje, wślizgiwanie się pod drzwiami do wolnych pokojów. Ile godzin spędziłem w sieci, oglądając po raz kolejny te same durne filmiki, przepatrując dokładnie spisy domów, których nigdy nie kupię, klikając raz po raz by sprawdzić, czy nie przyszły zdawkowe mejle od ludzi, na których mi nie zależy? Ile siebie, ile swoich słów, uczuć i działań z przekonaniem powstrzymywałem?”. Może Foer nie pisze tylko o małżeństwie, ale o nas wszystkich – o przeroście świata, przeroście, który boli coraz bardziej. Poczucie klęski wzmacnia także odwrócony przez Foera mit o Odyseuszu. Argus to Argos – bezgranicznie wierny Odyseuszowi-Jacobowi, jego żona, Julia, to Penelopa, pojawiają się też zalotnicy Penelopy (Marc i Daniel). Foer, burząc mit o Odyseuszu, opowiada jednocześnie o upadku rodziny; dobitnie podkreśla, że nie ma czegoś takiego jak „dom”, „powrót do domu”, „odzyskanie domu” czy „poszukiwanie domu”. Penelopa-Julia jest przytłoczona codziennymi obowiązkami; siłą rzeczy w jej oczekiwanie na powrót dawnego męża wkrada się rutyna, nuda, szarość, a wreszcie – nienawiść i potrzeba odrzucenia swego dotychczasowego życia. Odys-Jacob nie zamierza powrócić do żony, najbardziej boli go to, że sam nie wie czego chce. Pozostaje mu tylko samotność w podróbce domu, którą ostatecznie sam sobie stworzy. Penelopa pójdzie za zalotnikiem, a Odyseusz będzie żył i umrze w poczuciu klęski. Oboje zmęczeni sobą nawzajem – i cierpiący przez zły wybór. Czyżby Foer napisał powieść głęboko konserwatywną? W pewnym sensie tak, opowiada przecież o kresie rodziny. Jonathan Safran Foer pozostawia za sobą mnóstwo niedopowiedzeń, które kryzys małżeński drążą – ale wiele rozgrywa się też między słowami; trudno jednoznacznie stanąć po stronie Jacoba lub Julii, kluczowe kwestie pozostają zawieszone bądź przekłamane. „Jacob i Julia próbowali. Wymyślali znaki, przeliterowywali słowa w obecności wciąż małych dzieci, były też zasady. Ale język, który stworzyli i tworzyli nawet w tej chwili, zawęził świat, zamiast go objaśniać”. Blochowie to Buddenbrookowie Stanów Zjednoczonych, jednak upadek tych pierwszych tkwi w przeroście codzienności, który ich zabił. Trudno także poszukiwać w jego powieści jakiejkolwiek nadziei – jeśli Foer przekreśla mit o Odyseuszu, przekreśla sens dążenia do budowania jakichkolwiek ryzykownych relacji. Bo czy nie taką jest małżeństwo? Oprócz kryzysu małżeństwa/rodziny Foer nakreśla także panoramę żydowskiej społeczności w Stanach Zjednoczonych, mnogość postaw, konfliktów i tarć międzypokoleniowych. Isaac Bloch należy do pokolenia najstarszego, wciąż pamiętającego Zagładę; wciąż krwawi. Irv, jego syn, nosi w sobie poczucie wyjątkowości żydowskiej krzywdy; dla niego Holocaust nie jest już czymś, o czym należy jak najszybciej zapomnieć i spróbować odnaleźć się w świecie „po”, zacząć od nowa – Holocaust to narzędzie politycznych gier i element wywierania presji na tych, którzy są Żydom obojętni lub otwarcie deklarują antysemityzm. Irv pozostaje zawieszony między Ameryką (snem) a Izraelem (snem, do którego wstydzi się przyznawać). Jacob i Julia to z kolei pokolenie pozostające obojętne na Zagładę, a skupione wyłącznie na małżeńskich niesnaskach i rosnącym głazem codzienności. Ich przeciwieństwem jest kuzynostwo Jacoba rodem z Izraela, pojawiające się jako kontra dla małżeństwa Blochów – z jednej strony są Żydzi amerykańscy, nadpsuci, a z drugiej – kibucowy kręgosłup i kibucowa moralność izraelskich kuzynów. Foer wyszydza jednych i drugich, w Blocach widząc pokolenie zagubione w szarości i poczuciu „nie wiem, czego chcę”, a w Izraelczykach – militarnych fanatyków. Sam, Max i Benjy to z kolei millenialsi – chcący świadomie decydować o sobie miłośnicy nowych technologii i Facebooka. W jaki zatem sposób wygrywa Foer z konwencją i pisze tak, że z każdą stroną chce się czytać dalej (chociaż znalazłyby się też fragmenty przegadane czy doklejone na siłę)? Jego sekret tkwi w kreacjach bohaterów, ich drobnych cechach i dziwactwach, które pozostają z tyłu głowy, oraz wiarygodności – trudno się zresztą dziwić, skoro Foer w 90 zapewne procentach posklejał powieść z siebie samego. Jest także wnikliwy i gorzki w analizie społeczeństwa, ironiczny w poszukiwaniu żydowskiej tożsamości oraz uciekaniu od niej, a także bolesny w diagnozie współczesności, małżeństwa, rodziny. Jacob-Odyseusz-Foer na kartach powieści tworzy Biblię – księgę uczuć i emocji, których nikt nie będzie umiał w przyszłości odtworzyć, zrekonstruować. „Jak zagrać kłucie nadziei”, „Jak zagrać dom”, „Jak zagrać ostatnią w pełni szczęśliwą chwilę” – to tytuły poszczególnych ksiąg owej Biblii. Może nawet Foer, poprzez małżeństwo, opowiada o nas wszystkich; o dziwnym kryzysie, w jakim się pogrążamy i ledwo sobie z tego zdajemy sprawę. Wyjątkowo ponurą wróży nam przyszłość. Pierwszy cytat pochodzi z wywiadu Michała Nogasia z Jonathanem Safranem Foerem pod tytułem Niebezpieczny spacer po miękkim dywanie. Pozostałe cytaty pochodzą z książki Foera.

Konsekwencje przemocy w egzotycznej scenerii. Egzotycznej - jedzenie, środowisko, tradycje, mity, zachowania - ale i znajomej - tłem jest zmagający się z kryzysem gospodarczym kraj po odzyskaniu niepodległości. Brutalne, zadziwiające morderstwo popełnione na początku to wynik ciągnącej się od dziesięcioleci historii rodzinnej przemocy. Ale czy to wystarczy, by zabić? Zanurzamy się w przeszłość, by poznać historię małżeństwa rodziców Margio, relację Margio i Maharani, kilka ważnych postaci dramatu, by wynurzyć się w teraźniejszości rozumiejąc powód morderstwa. Moim zdaniem, tytuł jest nieco mylący, bo w bohaterze "kryje się" nie tygrys a mityczna biała tygrysica od pokoleń związana z określonym męskim (wybiera, do którego chce należeć po śmierci poprzedniego) potomkiem rodziny. Płeć jest ważna :) Choć odległa w przestrzeni, bardzo bliska emocjonalnie.

Wzruszająca opowieść, a właściwie wiele opowieści, o stracie, chorobie i przemijaniu (nie tylko jednostki, ale także całych pokoleń, czasów i rzeczy) Autor próbuje przedstawić historię człowieka i pokolenia za pomocą rzeczy, które znajduje w domu swojej zmarłej matki. Mikrohistorie i zabawne anegdoty są tym bardziej wzruszające im bardziej surowym stylem autor je opisuje. Narracja przypomina relację świadka, ale takiego, któremu od emocji słowa więzną w gardle. To także refleksja nad tym, co pozostaje po człowieku, bowiem rzeczy i przedmioty nie są tym samym, co Marcin Wicha zdaje się doskonale rozumieć. Przedmioty nie niosą za sobą ładunku emocjonalnego, natomiast rzeczy są częścią człowieka, depozytariuszami ludzkiej pamięci. Dlatego niektórych z nich nie sposób wyrzucić - choć są tak kruche jak człowiek i z czasem niszczeją, to jednak są trwalsze od niego i sprawiają, że może od doznać chociażby małej części nieśmiertelności.