Hitler. Człowiek i monstrum

A myślałem już, że na temat okoliczności śmierci Adolfa Hitlera nie da się napisać inaczej. Że każda kolejna książka poświęcona wydarzeniom w Berlinie pod koniec kwietnia 1945 roku będzie odtwórcza i powielała poprzednie mniej lub bardziej wnikliwe publikacje. Bodaj ostatnią pozycją tego typu, którą przeczytałem lata temu był „Sobowtór. Tajemnice berlińskiego bunkra” autorstwa Hugh Thomasa. W przypadku „Śmierci Hitlera” mamy do czynienia ze skrótowym odtworzeniem przebiegu francuskich badań prowadzonych z wielkim trudem w latach 2016-2017 roku nad szczątkami wodza III Rzeszy przechowywanymi w Moskwie. Z trudem, ponieważ do dziś Państwowe Archiwa Federacji Rosyjskiej oraz funkcjonariusze FSB zazdrośnie strzegą nie tylko fragmenty uzębienia oraz czaszki Hitlera, jak również nie pozwalają na pełny dostęp do dokumentów. W sumie ta część książki jest najciekawsza: z jakim mozołem i na jakich warunkach udostępniano materiał badawczy sprzed ponad 70 lat…. Ponadto zaskoczeniem może być jak bardzo zaawansowana technika jest w stanie pomóc w identyfikacji zmarłych. I jak wiele relacji dotyczących poszukiwania Führera (bądź jego zwłok) przez Aliantów do tej pory nie było szerzej znanych. Reasumując: pozytywnie zaskakująca publikacja.

Do tej pory z historią 503 Batalionu Czołgów Ciężkich stykałem się wyłącznie w opracowaniach historycznych. Gdy "Niemiecki as pancerny" trafił w moje ręce wreszcie miałem okazje poczytać o tej jednostce relację z pierwszej ręki. Autor wspomnień Richard Freiherr von Rosen przebył praktycznie cały szlak bojowy batalionu od momentu sformatowania do walk na Węgrzech w 1945 roku, osiągając funkcję dowódcy 3. Kompanii. Sięgając po książkę spodziewałem się, że autor skupi się głównie na walkach jakie toczył dowodząc tak Tygrysem jak i Tygrysem Królewskim, dzieląc się przy tym opiniami na temat tych czołgów i ich wartości bojowej na konkretnych teatrach wojennych. Po przeczytaniu książki muszę przyznać, że zostałem zaskoczony, ale pozytywnie. Co ciekawe autor nie poświęca specjalnej uwagi maszynom, na których służył i nie rozpisuje się jak niezwyciężoną bronią były Tygrysy, choć równocześnie nie pisze o ich awaryjności. Większość uszkodzeń jakie odnoszą Tygrysy, które opisuje autor są efektem walk lub warunków terenowych. To co mnie zaskoczyło to to, że autor skupia się bardzo mocno na funkcjonowaniu i codziennej służbie w 3. Kompanii 503 Batalionu Czołgów Ciężkich. Czytając książkę możemy przyjrzeć się dokładnie: jak wyglądały szkolenia, jak funkcjonowały warsztaty przy frontowe, jak przebiegły przygotowania i planowanie działań bojowych, czy po prostu jak wyglądało życie żołnierzy, gdy akurat nie toczyli walk. Jest to niewątpień duża zaleta książki, która wyróżnia ją na tle innych wspomnień niemieckich czołgistów. Dzięki niej możemy zobaczyć jak funkcjonował owiany legendą Batalion Czołgów Ciężkich i przekonać się w jak różnych okolicznościach przyszło mu toczyć walki, szczególnie gdy będziemy czytać o walkach w Normandii oraz na Węgrzech w 1945 roku. Książka napisana jest naprawdę dobrze, przystępnym i jednocześnie bardzo plastycznym językiem, a prowadzona narracja naprawdę wciąga. Dużym plusem są załączone mapki, dzięki czemu możemy śledzić rejony, w których w danym momencie operował 503 Batalion Czołgów Ciężkich. Niewątpliwie największym atutem książki są zamieszczone w niej zdjęcia. Rzadko zdarza się aby drugowojenne wspomnienia były tak bogato ilustrowane. Większość zdjęć pochodzi z prywatnych zbiorów autora i nie była do tej pory publikowana. Załączone zdjęcia idealnie uzupełniają się z treścią książki, gdyż obrazują praktycznie wszystkie wydarzenia, o których czytamy. Dodatkowo niektóre zdjęcia mogą stanowić inspirację dla modelarzy przy tworzeniu naprawdę ciekawych dioram.

Po przeczytaniu dowiadujemy się jak wygląda codzienność saperów na misjach. Pierwsza część to opis niebezpiecznych misji jaką wykonują żołnierze specjalizujący się jak saperzy. Kulminacją tej części jest opis życiorysów kilku żołnierzy z których jeden poległ na zagranicznej misji, po czym ze szczegółami dowiadujemy się jak wyglądają procedury ze sprowadzeniem szczątków bohatera. Ta cześć najbardziej chwytała za serce jednocześnie opis rozpaczy, relacji rodziny po śmierci syna. Kolejna cześć to przedstawienie technicznej strony zawodu sapera od wyszkolenia po opis sprzętu którym dysponują jednostki tej grupy wojska. Czytelnik dowiaduje się o trudzie żołnierza sapera nie tylko za granica na misjach jak ale również o ich pracy w naszym kraju. Książka ta jest kompleksowa autor w zwięzły sposób opisał temat tego niebezpiecznego zawodu.

Trochę mam z tą książką problem. Niewątpliwie zwraca ona uwagę na problem akceptacji czy wypierania ze świadomości zbrodni. Zaczynamy rozumieć, jak wiele zwykłych ludzi przyczyniało się do działania holocaustu poprzez swoją codzienną pracę w firmach, które produkowały dla obozów koncentracyjnych. Jednak sama książka mam wrażenie że napisana jest nieciekawie. Może taki temat ma właśnie być nieciekawy, ma nie faclscynowac.

Powstało wiele książek na temat gestapo, jednakże opracowanie, które tu widzicie w całości przedstawia losy tej zbrodniczej organizacji na terenie Niemiec. Jest to świetne uzupełnienie tematu działań zbrodniczych III Rzeszy, które przeważnie koncentrują się po za granicami państwa Hitlera. Zapraszam na mój Podcast Wojenne Recenzje na YouTube.

Mam wrażenie, że o okresie młodości i wczesnej dorosłości Hitlera mówi się zaskakująco mało, choć to właśnie wtedy ukształtowały się fundamenty jego późniejszych poglądów. Złe relacje z ojcem, doświadczenie nędzy i bezdomności, służba podczas I wojny światowej oraz mozolne budowanie organizacji niemal od zera składają się na opowieść kluczową dla zrozumienia jego sposobu myślenia. Książka konsekwentnie pokazuje proces formowania się przyszłego dyktatora, udowadniając, że bez poznania tej drogi nie da się w pełni pojąć, co działo się w jego głowie ani jak możliwe było narodzenie się tak destrukcyjnej ideologii.

Dwudziestowieczna historia Polski jest bez wątpienia tragiczna i bardzo ciekawa zarazem. W 1918 roku, po zakończeniu I wojny światowej, powstała w końcu niepodległa Polska. Niestety, wolnością nie było jej dane cieszyć się długo. II wojna światowa sprowadziła na nasz kraj wiele cierpienia. Krwawą okupację niemiecką zastąpiło komunistyczne zniewolenie. Jak w tych wielkich trybach historii odnajdywali się zwykli ludzie? Jaki wpływ na ich życie, wybory i poglądy wywarły wydarzenia, o których możemy przeczytać w podręcznikach? Odpowiedź na podobne pytania przynosi lektura książki pod tytułem „Ja, Orzeł. Z Kedywu do celi śmierci”. Pozycja ta ukazała się nakładem wydawnictwa Bellona. Jest to po prostu wywiad rzeka, który z Witalisem Skorupką przeprowadziła Beata Sławińska. Utrzymany jest porządek chronologiczny, dzięki czemu możemy dokładnie prześledzić losy Witalisa. Jest to bez wątpienia nietuzinkowa postać, której życie mogłoby być gotowym scenariuszem na film. Urodził się 16 lutego 1923 roku, w rodzinie szlacheckiej. Jego dzieciństwo było szczęśliwe. Beztroską młodość przerwał wybuch II wojny światowej. Nasz bohater miał wtedy 16 lat. W jego wspomnieniach wybrzmiewa groza tamtych wydarzeń. Bombardowanie Warszawy, strach i niepewność jutra. Opowiada o życiu w czasie okupacji, o pracy. Bardzo szybko zaangażował się w działalność konspiracyjną. Wstąpił do Armii Krajowej. To właśnie wtedy zyskał pseudonim „Orzeł”. Należał do Kedywu – jednostek specjalnych. Bardzo ciekawie i ze szczegółami opisuje swoją działalność konspiracyjną. Jednym z jego zadań było likwidowanie osób, na które wyrok wydało Polskie Państwo Podziemne. Do jednej z najgłośniejszych akcji należała likwidacja Ludwika Krafta, szefa niemieckiej Policji Kryminalnej w Siedlcach. Wydarzenie to miało miejsce 1 kwietnia 1944 roku, w ramach akcji „Prima Aprilis”. Podczas lektury książki widzimy dylematy, przed jakimi stawali żołnierze Armii Krajowej. Akcje likwidacyjne wymagały opanowania, zimnej krwi i silnej psychiki. Nieraz mogło się pojawić pytanie o ich sens. Życie Witalisa Skorupki nierozerwalnie było związane z tragicznymi dziejami Polski. „Wyzwolenie” przez Armię Czerwoną położyło co prawda kres okupacji niemieckiej, ale przyniosło nowe zagrożenie. Doświadczył tego nasz bohater, szybko aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa. W tzw. „procesie kiblowym” został skazany na karę śmierci. Uniknął jej tylko dlatego, że Bolesław Bierut skorzystał z prawa łaski. Wyrok zamieniono na 10 lat więzienia. Był to kolejny ciężki okres w jego życiu. Komunistyczne więzienia były tak ciężkie, że Skorupka myślał o samobójstwie. Siedział we Wronkach, Potulicach i Bydgoszczy. Uczciwie przyznaje jednak, że także w więzieniu trafiał na dobrych ludzi, np. strażników, którzy mu pomogli i którym być może zawdzięcza życie. Bardzo ciekawie ułożyły się także jego losy po wyjściu na wolność. W III RP zaangażował się bardzo w działalność społeczną. Przez 14 lat był szefem Związku Więźniów Politycznych Skazanych na Karę śmierci w Okresie Reżimu Komunistycznego. Dbał o upamiętnienie ofiar systemu komunistycznego. Za swoje zaangażowanie otrzymał wiele odznaczeń państwowych. O tym wszystkim opowiada, mając 95 lat. Jest to poruszające świadectwo. Książkę mogę polecić wszystkim miłośnikom pamiętników i wspomnień. To historia człowieka, który żyjąc w bardzo trudnych czasach zawsze starał się być wierny Ojczyźnie. Naprawdę ciekawa lektura.

Recenzowana pozycja jest poszerzoną wersją książki opublikowanego w 1986 r. zapisu dziejów Mengelego, który został wydany pod tytułem „Mengele. The Complete Story”. Może to też tłumaczyć pewne nieścisłości, szczególnie dotyczące kompleksu KL Auschwitz-Birkenau, bowiem od czasu ukazania się pierwszej wersji bardzo zmienił się sposób narracji o tym obozie, jak również stan wiedzy. Tym nie mniej, jak na ówczesne czasy była to pozycja nowatorska, wykorzystywała bowiem dopiero co odnalezione dzienniki i dokumenty po Mengelem. Nie sposób odmówić Posnerowi i Ware’nowi warsztatu literackiego. Prowadzona przez nich narracja wciąga czytelnika, a różnego rodzaju dzikie teorie, które narosły wokół postaci Anioła Śmierci z Auschwitz powodują, że książkę czyta się jak dobrej klasy thriller. Pewnie, dlatego znajdzie ona grono zachwyconych czytelników. Nie zrazi ich zapewne podwójne oznakowanie przypisów (te znajdujące się u dołu strony i oznaczone gwiazdką pewnie pochodzą od redakcji i/lub tłumacza, choć nie jest to jasno zaznaczone) czy pewne mankamenty merytoryczne. Pełna recenzja: https://historykon.pl/mengele%e2%94%82recenzja/

Literatura obozowa przyzwyczaiła nas do jasnego podziału na katów i ofiary. Charles Liblau w swojej wstrząsającej relacji Kapo z Auschwitz postanawia jednak uderzyć w sam środek tej binarnej opozycji, opisując postacie zawieszone w moralnej próżni – więźniów funkcyjnych. Moja ocena to 7/10: to lektura bolesna, analityczna i niezwykle ważna, choć literacko surowa, co dla jednych będzie zaletą, a dla innych barierą. Liblau, sam będąc więźniem numer 11063, nie pisze z pozycji postronnego obserwatora. Jego relacja skupia się na tych, którzy – aby przeżyć – musieli stać się przedłużeniem ramienia oprawcy. Autor z niemal socjologicznym zacięciem opisuje hierarchię obozową, w której kromka chleba lub cieplejsze ubranie stawały się walutą kupowaną za cenę własnego człowieczeństwa. Fascynujące, choć przerażające, jest to, jak Liblau kreśli portrety kapo: ludzi, którzy często zaczynali jako ofiary, by z czasem, pod wpływem strachu i deprawacji, stać się potworami gorszymi od esesmanów. Książka unika taniego moralizatorstwa. Autor nie ocenia swoich bohaterów z bezpiecznego dystansu współczesności; on raczej pokazuje mechanizmy, które doprowadzały do ich degradacji. To studium "szarej strefy", o której pisał Primo Levi – miejsca, gdzie granice między dobrem a złem ulegają całkowitemu zatarciu w imię biologicznego przetrwania. Warsztatowo Kapo z Auschwitz to proza surowa, pozbawiona zbędnych ozdobników. Liblau operuje krótkimi, rzeczowymi zdaniami, co potęguje wrażenie obcowania z raportem z miejsca kaźni. Ta beznamiętność opisu paradoksalnie wywołuje w czytelniku najsilniejsze emocje. Brak literackiej szarży sprawia, że fakty bronią się same, a groza codzienności w Birkenau staje się niemal namacalna. Książka Liblaua jest pozycją wybitnie dokumentalną. Dla czytelnika poszukującego głębszej struktury narracyjnej czy literackiego kunsztu, ta surowość może okazać się zbyt sucha. Niektóre fragmenty powtarzają znane już z innych świadectw motywy, co sprawia, że momentami relacja traci na dynamice. Ponadto, krótkie formy wspomnieniowe sprawiają, że niektóre wątki psychologiczne kapo zostają jedynie zasygnalizowane, pozostawiając niedosyt u kogoś, kto liczył na pełnokrwiste portrety psychologiczne. Kapo z Auschwitz to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć totalitarny system niszczenia jednostki. To książka o tym, że w ekstremalnych warunkach największym wrogiem człowieka staje się drugi człowiek, a najtrudniejszą walką jest ta o zachowanie resztek sumienia. Choć literacko skromna, merytorycznie pozostaje jednym z najbardziej przejmujących głosów z głębi obozowego piekła.

Unikatowy opis z samego środka wojny obronnej w 1939 roku,szczególnie jeśli chodzi o obronę Warszawy.Dodatkowo autor był cywilem/obserwatorem co pozwalało mu spojrzeć na wszystko z niezamierzonym, ale szczerym obiektywizmem.Dużym atutem jest też świetnie poprowadzona narracja,autor wyśmienicie posługuje się polskim językiem pisanym.

„Cicha pomoc dla nazistów. Tajna działalność byłych SS-manów i neonazistów”. Organizacja działająca pod nazwą Stille Hilfe oraz oficjalnie jako Stille Hilfe für Kriegsgefangene und Internierte czyli Cicha Pomoc dla Jeńców Wojennych i Internowanych. Została założona przez Helenę Elisabeth von Isenburg i była wszelkiego rodzaju wsparciem, dla byłych funkcjonariuszy III Rzeszy. „Szarą eminencją” zdecydowanie była córka Himmlera - Gudrun Burwitz. Pod słowem wsparcie, rozumiemy ucieczkę do innego kraju (głównie Ameryka Południowa), nową „bezpieczną” tożsamość, wsparcie w procesach sądowych i pokrywanie ich kosztów, czyli to wszystko, co pozwoliło uniknąć odpowiedzialności karnej, byłym zbrodniarzom wojennym. . Organizacja na przestrzeni lat, udzieliła wsparcia takim osobom jak: Adolf Eichman Anton Malloth, czy Josef Mengele. „Brunatni przyjaciele” z początku funkcjonowali jako organizacji pożytku publicznego, co dawało im jeszcze większe możliwości finansowe. Dowodem na to, jest reporterskie śledztwo przeprowadzone przez Petera Finkelgruena, dziennikarza, który przez 10 lat walczył o doprowadzenie przed niemiecki sąd, wojennego zbrodniarza Antona Mallotha - strażnika obozu koncentracyjnego w Theresienstadt (Terezín, „Mała twierdza” - Czechy), człowieka który w bestialski sposób zamordował jego dziadka. Na podstawie zgromadzonego materiału, możemy zobaczyć, w jaki sposób działała niemiecka prokuratura, a raczej w jaki sposób uniemożliwiała „rozwiązanie sprawy”, wręcz utrudniała i tuszowała ewidentne dowody. Jeśli dołożymy do tego wsparcie Cichej Pomocy, to śmiało można stwierdzić, że bezpieczeństwo Mallotha było na najwyższym poziomie. Molloth został skazany na dożywocie dopiero 55 lat po zakończeniu wojny i 57 lat po popełnieniu przez niego zbrodni!!. . Publikacja ta, powinna być wstępem do zdecydowanie obszerniejszej publikacji, materiału badawczego, który w szczegółowy sposób przedstawi działania organizacji, za którą płacili podatnicy, który wspierał kościół i państwo.

Około 140 stron faktów o Hitlerze przefiltrowuje się z treści stronic zadrukowanych do naszego umysłu. Od razu zastrzegam sobie prawo do mojego laictwa, czytaj oziębłego stosunku do błędów historycznych i innych takowych, gdyż nie znam się na tym ni trochu. Dwadzieścia cztery rozdziały o największym zbrodniarzu wszechczasów rozpościerają nam kompendium wiedzy o Adolfie od pochodzenia i młodości, przez pierwsze polityczne kroki, wojnę, zamachy, aż po życie prywatne i kobiety. Punkt dla autorki, że nie zasypuje nas nadmiernymi powiązaniami wojennymi, nie dłubie w historii, nie snuje dziwnych przypuszczeń. Niby prosto, jasno i na temat, ale momentami i mnie znużyło. Choć daty oszczędnie zredukowano, to i tak troszkę ziewnąć można. Dla mnie jednak była to pierwsza biografia Hitlera, jaką miałam okazję przeczytać i owszem, muszę przyznać, że wielu ciekawych rzeczy można się dowiedzieć. Życiorys wielkich lotów jednak to nie jest (i laik to wychwycić może), ale w miarę wprowadzająca wiedza. Ja na razie poprzestaję na jej zgłębianiu w tym aspekcie i kieruję swe tory w inną stronę... Wnioski: dla wszystkich, bez zadęcia, jeno w uproszczeniu. Proszę jednak pamiętać, że jest to przybliżenie, a nie smaczki podane w skali makro przez szkiełko mikroskopu. Ocena: 6/10. Recenzja ukazała się w 2011 r. na moim blogu: https://www.photoblog.pl/poczytelnia/99463026/54.html

Spojrzenie niemieckiego historyka na operację Reinhardt, czyli masową eksterminację Żydów we wschodniej Polsce, przeprowadzoną w latach 1942-43 w obozach w Treblince, Sobiborze i Bełżcu. Lehnstaedt próbuje w zwięzły sposób opisać, jak przebiegała cała akcja i jakie miała skutki - w taki sposób, aby nie zostać posądzonym o "wybielanie" Niemców, ale też żeby nie udawać, że wszystko, co złe, to Niemcy, a kolaborantów i innych przypadków brutalności wśród innych narodów nie było. Nie do końca mu to wyszło, książka też nie pokazuje całości tego złożonego problemu - trudno, żeby całą akcję Reinhardt zmieścić w dwustu kilkudziesięciu stronach... Już na początku da się zauważyć, że Lehnstaedt podkreśla narodowość innych oprawców (głównie: Austriak, Austriak, Austriak ;) ), a rzadko kiedy wspomina o Niemcach. Jasne, można założyć, że każdy niewymieniony z narodowości członek załogi obozu był Niemcem, ale jednak kontrast jest dość zauważalny. Poza tym autor sporo tematów porusza "po łebkach". W efekcie nieznający za dobrze faktów czytelnik może sam sobie sporo dopowiedzieć i wynieść z lektury nie do końca odpowiadający rzeczywistości obraz historii. Sama sporo czytałam np. o powstaniu w Treblince czy o polskich "poszukiwaczach złota" na terenach dawnego obozu w Bełżcu i czytając "Czas zabijania" widziałam, jak pobieżnie potraktowano te tematy. To nie jest książka, która byłaby dobrym źródłem informacji o operacji Reinhardt. To raczej kompendium wiedzy, idealne do ułożenia sobie w głowie wszystkich znanych faktów - ale właśnie, trzeba te fakty znać. "Czas zabijania" pozostawia dalej sporo pytań bez odpowiedzi, sporo napoczętych, a niewyjaśnionych wątków, sporo niedomówień. Mi to nieszczególnie przeszkadzało, bo niemało już w tym temacie przeczytałam, a Lehnstaedt przygotował tu pigułkę informacyjną napisaną przystępnym stylem. Ok jako lektura uzupełniająca, ale nie jako główne źródło wiedzy w temacie.

To jedna z tych książek, których nie da się źle ocenić. A jeśli wystawi się jej niską notę, to później będzie się miało "moralniaka". Bo jak można nisko ocenić biografię Michała Krupy - człowieka, który został schwytany podczas II wojny światowej przez radzieckich żołnierzy, a później zesłany do syberyjskiego łagru, z którego uciekł? Powiedziałbym, że biografia napisana jest "po męsku". Wszystko opisane jest w sposób zwięzły, konkretny. Jest tam po prostu mięso. Nie ma analizy historycznej, nie ma zbyt dużego skupiania się na emocjach i uczuciach. Po prostu jesteśmy rzuceni razem z autorem w wir wydarzeń. Samo to, jak zbudowana jest ta książka też mi się podobało. Jest króciutki wstęp, który pozwala nam lepiej poznać bohatera i się z nim utożsamić. A potem przechodzimy do szczerego i momentami niestety brutalnego opisu wojennej rzeczywistości. Takie książki trzeba czytać, takie pozycje powinny też trafiać do szkół, żeby nigdy nikomu nie przyszła do głowy zabawa w wojnę.

Interesująca książka zwłaszcza dzisiaj w kontekście dynamiki jaką nadaje polityce międzynarodowej DT. Autor bardzo obiektywie pokazuje postać człowieka z wielkimi ambicjami, który nigdy nie był zasiedziałym na jakimkolwiek stanowisku urzędnikiem. Trump przez cały okres swojej działalności (zarówno w biznesie jak i w polityce) mocno i pewnie prze do przodu. Źródła tej swoistej energii Donalda czytając tę książkę nie odkryłam, ale z pewnością warto zajrzeć do tej pozycji. Bohaterami są też osoby, które mocno wspierały Trumpa w kampanii, a potem odeszły. Nie brakuje zatem kulis kłopotów z początków pierwszej prezydentury DT, co jest zawsze bardzo ukrywane. Czy książka ujawnia, aż takie smaczki, że mogła być blokowana jak to napisano na tylnej stronie jej okładki? Nie sądzę... Prawa marketingu robią jednak swoje 😉

Temat bardzo interesujący. Ciekawy dobór postaci bo większość z nich jest raczej mało znana. Autor opisuje wybrane ucieczki na przestrzeni 3 ostatnich stuleci. Mnie jednak czegoś jej zabrakło co mnie zadziwia bo kilka książkę autora już mam za sobą. Mimo wszystko warto przeczytać.

Bardzo szczegółowa monografii na temat rosyjskiej mafii. Autor swoją książkę zaczyna od proweniencji rosyjskiej przestępczości, chronologicznie ukazując jej modyfikację i dostosowywanie się do otaczającej rzeczywistości. Oczywiście nie mogło zabraknąć etosu przestępczego i opisu poszczególnych subkultur półświatka. Pozycja ma zdecydowanie charakter naukowy.

"Słowo "Francuz" zgrzytało SS-manom w uszach tak samo jak "Żyd". Z tą różnicą, że według nazistowskiej logiki o ile Żyda należy się pozbyć możliwie najszybciej, o tyle Francuz może poczekać!" Książka ciekawa właśnie ze względu na to, że autor był Francuzem, a takich wspomnień nie widzi się często... Poza tym jest napisana przystępnie, nawet "lekko" jeśli tak można powiedzieć, nawet powiedziałbym że z humorem trafia się parę zdań. Czyta się dobrze. Jeśli jednak ktoś spodziewa się tu coś szokującego czy wstrząsającego przeczytać, to tu tego nie znajdzie, ale i tak warto. No i pierwszy raz usłyszałem o Oradour-sur-Glane. Zaskakująca jest natomiast końcówka, bo w ostatnim rozdziale autor oddaje się rozważaniom o teraźniejszości i przyszłości i to dosyć fatalistycznym, co wypada jakoś tak przygnębiająco ale chyba się z nim nie zgadzam ;) Na koniec jeszcze jeden cytat: "Denerwujące i demoralizujące było jednak to, że wśród całego tego sprzętu używanego do produkcji broni na skrzyniach zawierających narzędzia widzieliśmy napisy "wyprodukowano w Szwajcarii" - co oznaczało, że w krajach neutralnych zarabiano na ludzkiej śmierci." - czy jakiś kraj może być tak naprawdę neutralny w obliczu wojny? (czytana: 12-20.10.2024) 4/5 [7/10]

Dużo pracy autorka włożyła w ten reportaż, a ostatni rozdział, z odważnie wysuniętą hipotezą, zwala z nóg. Książka opowiada o obozie Gross-Rosen, o jego oprawcach, w głównej mierze SSmanach, o procesie w powojennej Świdnicy. Pojawia się też temat doktora Mengele - jednego z największych zbrodniarzy wojennych, który nigdy nie odpowiedział za swoje zbrodnie.

Czytałem długo owe maleństwo i dwa razy do niego podchodziłem. Ale wynikało to wyłącznie z tego iż... nie mam za bardzo czasu na książki papierowe. Same wspomnienia są dość ok. Nie jest to poziom "Niemieckiego Czołgisty" Sandera aczkolwiek Rigoni Stern napisał swą książeczkę zaraz po wojnie. Pamięć jeszcze nie uległa zatarciu choć z pewnością emocje zostały już wychłodzone. Nie ma też tutaj żadnej ideologii. Ani sympatii do faszyzmu ani powojennego antyfaszyzmu bądź też odchyłów prokomunistycznych. Większość Włochów nie była ideowcami podczas wojny ani w czasie walk "domowych" (faszyzm vs komunizm) zatem zapewne Stern nie udawał ani też nie usiłował nikomu schlebiać. Same wspomnienia są dość zwyczajne. Rigoni Stern był zaledwie sierżantem i dowódcą sekcji ciężkiego karabinu maszynowego Breda mod. 37 (z którego też strzelał). Oznacza to, że czytelnik spogląda na wojnę oczami praktycznie trepa, który wie bardzo mało o sytuacji na froncie w skali operacyjnej bądź o samej wojnie. Stern tego nie uzupełniał po wojnie... i dobrze. Większa wiarygodność źródła. Nasz włoski sierżant służył w 2 Dywizji Alpejskiej (górskiej) będącej częścią Włoskiego Korpusu Alpejskiego, który trafił do ZSRR jako element ARMIR (Armata Italiana in Russia). Konkretnie zapędziła się nad rzekę Don, na południe od Stalingradu i brała udział w "bitwie stalingradzkiej". Zabezpieczała flankę niemieckiej 6 armii, która usiłowała zająć miasto. Połowa książki (składającej się z dwóch części) to proza życia okopowego nad rzeką. Raczej bardzo mało walk, a bardzo dużo marznięcia, walki ze wszami, prób zdobycia tytoniu i szukania żarcia. Jedzenie to główne zmartwienie żołnierzy armii lądowej od szeregowego po oficerów młodszych włącznie i ten temat z reguły jest poruszany najczęściej we wszystkich porządnych (czyt. wiarygodnych) wspomnieniach. Włosi marzą o jedzeniu i przykładają wielką wagę do gotowania polenty. To tradycyjne danie włoskiej kuchni i jest ono oczywistością dla Sterna... ale już z pewnością nie dla polskiego czytelnika. Trzeba sobie samemu wyszukać jak to wygląda bo w książce nie ma żadnych przypisów od redakcji. Nie ma także mapy - żadnej. Druga część zaczyna się wraz z początkiem operacji "Mały Saturn" czyli ofensywy pomocniczej wobec Operacji "Uran" (odcięcie i likwidacja wojsk osi w rejonie Stalingradu). Uderzenie na siły nad Donem. Było ono potężne, a przeciwnik niedozbrojony i wycieńczony więc dość szybko m.in. Włosi musieli zacząć się wycofywać. Dla Sterna oznaczało to mozolny marsz przez śnieg. Więcej głodu, więcej mrozu i walki zarówno w celu przebicia się jak i po prostu o jakieś ciepłe schronienie. To 60-70 stron dość intensywnej akcji pełnej epizodów strasznych, przykrych, okrutnych jak też humanistycznych (gdy wrogowie koegzystują ze sobą w warunkach zimy) bądź... śmiesznych. Mój ulubiony to ten ze strony 74, w której to sowiecka tankietka (zapewne czołg T-60) wyskoczyła zza wzgórza i przemknęła na pełnym gazie, "błotnik w błotnik" obok niemieckiego czołgu i zaskoczonych Włochów. Tak bardzo, że prawie do niej nie strzelano. Podsumowując: Dobra książka. Dla tych, którzy chcą poznać warunki służby włoskich strzelców alpejskich. Ich stosunek do broni... i mułów. Ta formacja była jedną z elitarnych w armii włoskiej i tu to też widać. Stern do momentu wyrwania się z kotła nie porzucił swego karabinu. Został mu on ukradziony pod sam koniec odysei. Jestem osobiście fanem wszystkim wspomnień żołnierzy z państw nie należących do czołowych mocarstw. Tym bardziej doceniam to, że ktoś wydał wspomnienia jakiegoś Włocha.