Gry rodzinne. Jak myślenie systemowe może uratować ciebie, twoją rodzinę i świat

„Gry rodzinne” Joanny Flis to nie kolejny poradnik w stylu „10 prostych sposobów na szczęśliwą rodzinę” ani akademicki, hermetyczny wywód dla psychoterapeutów. To przystępnie napisana, głęboko przemyślana książka, która zaprasza czytelnika do refleksji nad tym, kim jest w swojej rodzinie, jakie role odgrywa i jak system, w którym dorastał, wpływa — a często nadal wpływa — na jego życiowe wybory, emocje i tożsamość.

Joanna Flis z ogromnym wyczuciem i empatią wprowadza nas w świat myślenia systemowego. Nie epatuje teorią dla samej teorii. Pokazuje, że każdy z nas jest częścią większego układu — rodziny, społeczności, grupy zawodowej — który nieustannie kształtuje nasze decyzje, postawy i relacje. Tłumaczy przy tym, że zdrowe systemy społeczne są fundamentem dojrzałych, autonomicznych wyborów, a chore struktury mogą stać się źródłem przemocy, kontroli i cierpienia. Autorka wiele miejsca poświęca niełatwemu tematowi rodziny jako przestrzeni, która — choć z założenia powinna być bezpiecznym azylem — potrafi również ranić, ograniczać i budować trudne do rozbrojenia iluzje.

To, co ujęło mnie najmocniej, to podkreślenie, że miłość i bliskość nie są dane z automatu. Nie wynikają wyłącznie z więzów krwi, ale wymagają troski, zaangażowania i wzajemnego szacunku. Zaskakujące, jak często o tej prostej prawdzie zapominamy, karmiąc się kulturowym mitem o rodzinnej świętości, która — jak pokazuje autorka — niejednokrotnie bywa jedynie złudzeniem.

Flis analizuje mechanizmy rodzinne z niezwykłą precyzją i jednocześnie ogromnym zrozumieniem dla ludzkich słabości. Opisuje znane z terapii systemowej role, które przyjmujemy w rodzinie: bohatera rodzinnego, kozła ofiarnego, niewidzialne dziecko czy maskotkę rozładowującą napięcia. Pokazuje, jak te role przenosimy później w dorosłość — do naszych relacji, środowisk pracy, a nawet życia społecznego. Choć może się wydawać, że to temat zarezerwowany dla gabinetów terapeutycznych, autorka udowadnia, że dotyczy każdego z nas.

Szczególnie istotny wydał mi się rozdział poświęcony lojalności rodzinnej — tej horyzontalnej, wertykalnej i ukrytej. Flis słusznie zauważa, że choć lojalność może być siłą przenoszącą góry, bywa też zakorzenionym schematem działającym przeciwko naszemu dobrostanowi. Przypomina o pytaniu, które każdy powinien sobie zadać: „Czy ta lojalność mi służy?”. W świecie, w którym wciąż pokutuje hasło „rodzina ponad wszystko”, autorka daje czytelnikowi odwagę do postawienia siebie na pierwszym miejscu — bez egoizmu, lecz z dojrzałą odpowiedzialnością za własne życie.

Książka zachwyca sposobem, w jaki autorka rozbraja skomplikowane zagadnienia. Posługuje się prostym, klarownym językiem, nie tracąc przy tym głębi przekazu. Dzięki licznym przykładom z praktyki psychoterapeutycznej, książka staje się nie tylko przystępnym podręcznikiem psychoterapii systemowej dla laików, ale przede wszystkim przewodnikiem po zrozumieniu siebie i innych.

To także lektura, która zmusza do przewartościowania pojęcia „normalności” w rodzinie. Autorka uświadamia, jak często naruszamy granice pokoleniowe, stając się rodzicami swoich rodziców, opiekunami rodzeństwa czy emocjonalnymi partnerami matek i ojców. Wyjaśnia pojęcie triangulacji — mechanizmu, w którym osoba trzecia zostaje wciągnięta w konflikt między dwojgiem innych, co zamiast rozwiązywać problemy, tylko je pogłębia.

To nie jest książka, która daje gotowe rozwiązania i proste recepty na szczęście. Wręcz przeciwnie — to publikacja, która uczy zadawania właściwych pytań. Bo, jak zauważa Flis, nie ma jednej odpowiedzi na pytanie „jak żyć?”, jest za to pytanie: „co mi służy?”. I to właśnie ono jest kluczem do świadomego istnienia.

Dla mnie „Gry rodzinne” to książka, do której będę wracać. W trakcie lektury wielokrotnie łapałam się na przytakiwaniu, a niektóre fragmenty miałam ochotę podkreślić niemal w całości. Nie dlatego, że odkrywały Amerykę, ale dlatego, że wreszcie ktoś potrafił nazwać to, co od dawna intuicyjnie czułam.

„Gry rodzinne” Joanny Flis to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć siebie w relacjach z bliskimi, kto czuje, że coś w jego rodzinie „nie gra”, ale nie potrafi tego nazwać, oraz dla tych, którzy po prostu chcą żyć bardziej świadomie. To książka, która nie tylko uczy, ale i zmienia. Daje narzędzia do budowania relacji opartych na równowadze, zrozumieniu i wolności od destrukcyjnych schematów.

A może — jak sugeruje autorka — zamiast pytać „czy najlepiej wychodzi się z rodziną na zdjęciach?”, warto zapytać: „czy w tej relacji naprawdę mogę być sobą?”. I to jest właśnie najważniejsze przesłanie tej książki.

Polecam z całego serca.

Edyta Sztylc