Drugie spotkanie

Książka pisarza i filozofa Queneau, jako całość inspirowana jest filozofią Hegla i to jego cytat, nawiązujący właśnie do „niedzieli ich życia” otwiera tę powieść. Mamy więc też elementy powagi, tło wojny, różne ludzkie tragedie i dylematy. Queneau po mistrzowsku składa lakoniczne, jakże celne dialogi. "Niedziela życia" to nader pocieszna powieść, głównie dzięki Valentinowi, który z racji swej prostolinijności stwarza zabawne sytuacje. I tak na przykład samotnie wyjeżdża w podróż poślubną, zakochuje się w guzikach i postanawia zostać ich kolekcjonerem, kiedy indziej zgadza się przepowiadać przyszłość pod postacią Madame Saphir. Realizm idealnie miesza się z groteską, jak w dwukrotnej pogoni Julii za Valentinem czy w postaciach paryskich kupców. Portrety bohaterów, którzy nie zawsze moralnie idą w dobrym kierunku, są tak pocieszne, że trudno nie czuć wobec nich dozy ciepłych uczuć. Jednym zdaniem w powieści nie brak komicznych elementów, które równocześnie skłaniają do refleksji.

Literacki fresk ujmujący we wzór intelektualno-estetyczny pewną epokę, wraz z bohaterami pięciu historii przenosimy się w czasie i przestrzeni do Ferrary lat 30. i 40. XX wieku, książka wielu kontrastów uszyta na miarę czytelnika wyczulonego na subtelne zmiany tonacji, gotowego by zmierzyć się z ciężarem z jednej strony społecznej amnezji, z drugiej: samotnością i wyobcowaniem bohaterów. Skomplikowana historia faszystowskich Włoch. „Wszelka gwarancja wieczności jest złudzeniem”, włoski stylista wierzy w życie wieczne, ale tylko tu i teraz, bohaterem jednego z opowiadań jest Geo Josz, jako jedyny z licznej grupy członków gminy Żydowskiej deportowanych jesienią 1943 roku i zgładzonych w komorach gazowych ocalał, jak Feniks z popiołów powraca do Ferrary budząc zdumienie i społeczny dyskomfort, czeka na cud zrozumienia. Na taki cud czekają ludzie od tysięcy lat.

Być może nie każde z tych opowiadań zachwyciło (choć większość była przynajmniej bardzo dobra), być może czasem przeszkadzała zbytnia enigmatyczność czy chaos, a jednak trudno odmówić Saundersowi mistrzowskiego operowania stylami i dążenia do trafnej diagnozy, gdzie jako społeczeństwo zmierzamy. Każda z tych historii jest jak jajko niespodzianka. Nie masz pojęcia co może być w środku i jakich narzędzi użyje autor, by ci o tym powiedzieć, więc możesz się spodziewać zarówno sci-fi, jak i groteski pisanej językiem epoki rycerskiej. Bywa imponująco PS. Chwała tłumaczowi, który momentami staje na głowie, żeby się to kupy trzymało

Jedna z najbardziej dołujących książek od czasu lektury Houellebecqa. Świat przedstawiony, ruski kołchoz za Stalina, kraj totalitarny. I tak jak np "Rok 1984" Orwella przedstawiał jak taka rzeczywistość może wyglądać w mieście, tak tutaj mamy prowincję z której nie ma ucieczki. Wszystko podlega zniszczeniu i gniciu: ludzie, ich umysły, ciała, osobowości. Domy, pamiątki dawnych czasów ale też system, który z jednej strony gnije, a z drugiej próbuje dociskać. Nie ma tu miejsca nawet na myślenie, wszystko jest poddane systemowi, nawet śmierć nie jest od niego ucieczką. Samokontrola w umysłach, jakakolwiek forma wyjścia nie dość że nie jest możliwa, to w dodatku jest duszona w zarodku. Książka krótka, nieco ponad 180 stron, nie licząc wstępu Andrzeja Stasiuka i posłowia tłumacza, Adama Pomorskiego, a jednak niezwykle sugestywna, bardzo działająca na wyobraźnię, zwłaszcza w momentach gdy groza miesza się z groteską.

Ach literatura, ta sztuczka magiczna, ezoteryczna, wystarczy jakoby dobrać zgrabnie słowa te ładne i piękne - wzywają mnie - jak kwiaty na łące, aniołów oczy i zestroić je cudem we frazę co błyszczy na niebie gwiazdozbiorem. Księżycowe krople na mą duszę i spacer. Materia wczesnego poranka, coraz bardziej przejrzysta, jezioro lśni jak zwierciadło, wysoko na niebie samolot niczym maleńki srebrny opiłek, iskra wykrzesana z ciszy. Cień nagle okrył dolinę, płyną obłoki szybko niby myśli, połyskliwy deszcz, szept drzew, skradzione na chwilkę słońce. Kuliki lecące od wschodu krzyknęły chyba na powitanie, jazda rowerem nad rzekę, na drugim jej brzegu gałęzie wierzby płaczącej zwieszają się tworząc namiot nad butwiejącym czółnem. Błogie wspomnienie, nastrój dawnych dni, zapach wodorostów, powiew nostalgii. I ta wspaniała dziewczyna poznana zimą w czasie wojny, kiedy jedyne światło zdawało się pochodzić z zalegającego w zaspach śniegu. I z Niej. Udało się ją przywołać, wyczarować z listnych gałązek, z lśnień wody, z promieni słońca. Stała daleka, utkana z cieni, ciemnozielone lasy okrywały wzgórza. A w dole rzeki schyłek dnia, złote światło odbija się od wody, ukazując roje owadów unoszących się na przezroczystych skrzydłach. Cała społeczność ptaków śpiewających szuka schronienia w szmaragdowych koronach drzew. Pohukiwanie puszczyków tajemniczo witających zmierzch. I my. Przepych baśniowej krainy. Księżyc świeży wydobyty prosto z mennicy, a gdy zmroczył się krajobraz, nadał mgle kolor perłowy. I znowu zima, napięta chłodem czasza powietrza, obojętna, skorupa mrozu, zawieszona udręka, w ciemności górującej jak katedra, kim jest ta dziewczyna? W spiralach niepamięci zadrgał słaby krzyk. A w białym, przejmującym świetle latarni w jasnoniebieskiej tęczówce szła po kamieniach bruku obłożonych brudnymi płachtami śniegu drobna jej postać, taka samotna. Zachwycająca, senna odyseja.

Warszawskie mindfulness? Buddyzm po polsku? Myślę, że Michał Cichy nie potrzebuje takich określeń. W ogóle choć na książce musiałam się nieraz skupić, to zachęcała mnie do tego, żebym zostawiła słowa w spokoju i poszła żyć. Potrzebne są książki, które próbują przebić się przez myśli i mitologie, w które wierzymy, a pokazują świat takim jakim jest. „Pozwól rzece płynąć” to udana próba osiągnięcia takiego efektu. Przemyślenia ciekawe. Miejscami może zbyt długo. Ale będę wracać. Drzewa, psy, ludzie, reklamówki, miasto jako organizm. Miłe to było.

Jak bardzo zgadzam się z Filipowiczem, i to w tylu sprawach... Z jego obawami, przemyśleniami, podejściem do świata. Odnajduję w opisywanych emocjach i siebie, i otaczających mnie ludzi. Postać ojca autora przewijająca się w kilku miejscach wywołuje rozczulenie, ogromny smutek, i trochę zazdrość. Świat opisywany przez Filipowicza jest fascynujący, to ten najzwyklejszy świat wokół nas, ze wszystkimi uczuciami, tymi wzniosłymi, i tymi niedobrymi i głupio-złymi. Filipowicz przypomina, jak można patrzeć na to wszystko "zwykłe" co obok nas i w nas. Przypomina o uważności, która jakiś czas temu stała się po prostu modna, a przecież ta uważność była zawsze, tylko teraz jest tak protekcjonalnie afirmowana. Przepiękne opowiadania. Zdjęcie na okładce jest dla mnie totalnie nietrafione.

Moja ocena wynika przede wszystkim z sympatii do Mariusza Szczygła, bo takiego go nie znałam. Zaskoczył. Książkę znalazłam przypadkiem podczas wymienialni w lokalnej bibliotece, ale zaintrygował mnie opis i rzadko spotykana, w czytanych przeze mnie pozycjach, relacja ojca z małoletnim synem. Miło spędziłam czas podczas podróży w nieznane. Byłam ciekawa jakie przygody spotkają małego Beniamina, jak poradzi sobie z żałobą i jak będzie wyglądało ich życie po powrocie do Pragi. Jednak fantazje i frustracje seksualnej ojca nie do końca mi pasowały, ale nie dlatego, że były sprośne, czy nie na miejscu. Po prostu wolałbym więcej przygód niż przemyśleń

Jestem głęboko przekonana, że pewne książki, szczególnie te, które uderzają w nasze emocje z siłą tsunami, ukrywają się na półce, by w stosownym momencie przykuć nasz wzrok i szepnąć: teraz moja kolej. W "Sztuczkach" odnalazłam swoje dzieciństwo. Grupa rówieśników ważniejszych niż rodzina. Baza, która ważniejsza niż dom. Zabawa w czterech pancernych, sekrety - te wypowiedziane i te, które nie potrzebują słów. Podczas lektury moja pamięć była jak pudełko zrobione na zajęciach z techniki przez przyjaciela narratorki - w nim (w niej) same skarby, "pamiątki po lecie, pamiątki z dzieciństwa". Wspaniałe wątki, chociaż zupełnie nie z moich wspomnień - dziadka i babci (które umrze pierwsze?), przekraczania granic (biedne kijanki, stonki i inni bracia mniejsi), ojca-alkoholika i jego trumien... I wreszcie najważniejszy - i dla fabuły, i dla narratorki - on, Andy. Chłopak w centrum wydarzeń, chłopak w centrum uczuć. Sedno dzieciństwa i jego koniec. 28 lutego minie 31 lat od dnia, w którym odszedł z tego świata ktoś prawie taki jak Andy, a to zakończyło moje dzieciństwo. Za wcześnie, jak to z końcem dzieciństwa bywa. Im bliżej tej daty, tym intensywniej wspominam, nawet po tylu latach, bo pamięć coraz bardziej ulotna. Dlatego "Sztuczki" trafiły idealnie w swój czas i uderzyły w serce, odsłaniając blizny. Victor Hugo powiedział, że melancholia to szczęście bycia smutnym. "Sztuczki" to kwintesencja melancholii. Ostatnie sceny, niczym literacka wersja obrazów Marca Chagalla pokazują, że przeszłość będzie w nas zawsze, nawet jeśli boli. A może właśnie dlatego.

Świetne opowiadania, w sam raz długie, żeby wczuć się w temat i w sam raz krótkie, żeby można było przeczytać na raz. Każde pozostawia nas z lekkim niepokojem co do zakończenia. Polecam czytam nie więcej niż jedno dziennie, żeby mogły sie "przetrawić" :)

Wśród przyjaciół" to książka własciwie bez fabuły, na która składa się zlepek krótszych bądź dłuższych historyjek. Główny bohater znajduje się w mieszkaniu przyjaciela i wraz z innymi gosćmi szczodrze obdarzają się opowieściami z życia. Jest więc o zbieraniu plakatów medycznych, o wczasach all inclusive, pogoni za kotem i perypetiach w urzędzie skarbowym. Słowem totalny misz masz wszystkiego. Co niezwykłe ta książka ma klimat lekko peerelowski. Czytasz i czujesz się jak podczas wizyty w mieszkaniu z mebloscianką na wysoki połysk, u ludzi których prawie nie znasz. Linoleum skrzypi, nieswoje pantofle uwierają i wszystko ma dziwny zapach. Trochę stare gazety i kulki na mole, a trochę przypalony bigos. O tak, chyba najtrafniej treść tej ksiązki opisać można słowem bigos!

Pełna recenzja: http://przymuzyceoksiazkach.pl/2017/05/08/jerzy-sosnowski-fafarulej-czyli-pastylki-z-pomaranczy-recenzja/ „Fafarułej, czyli pastylki z pomarańczy” czyta się świetnie. To nie tylko powieść przygodowa, równie atrakcyjna dla młodzieży jak i dorosłych, ale też swego rodzaju lekcja dla nas wszystkich. Dla każdego z nas to może być doskonała okazja do przepracowania własnej przeszłości, zmierzenia się z tym, co było. A może jest albo będzie? Kto to wie?

„Floryda” sprawiła mi kłopot. W „Ty mnie, ja ciebie” poznajemy historię sobowtóra Freddiego Mercury’ego. Jest niedorozwinięta Renata, od której zalatywało „jak z pustej puszki po sardynkach”, śmiała się na wdechu i raz na miesiąc proponowała bohaterowi opowiadania, aby został jej mężem. Kariera, sukces i udawanie. Nyska pełna sobowtórów, kolorowy świat reklamy i vipowskich imprez. Moda taka. „Stiszowity”, z pierwszym zdaniem tnącym jak nóż: „Będziemy żreć piach, ptaszyno”. Opowieści starej kobiety o ludziach, przyjezdnej młodzieży, tytułowej wsi. Gęsta, brudna i nieludzko ludzka. Kra-kra. Krwawe, deliryczne i mordercze „Oczko w głowie”, opowiadanie na granicy szaleństwa, absolutnie najlepsze ze zbioru. Jest też „Pierwszy list do Franciszka”, groteska przez łzy, rynsztok wypełniony tęczową deszczówką, miłość cielesna i nadludzka,a to przecież opowieść o prostej dziewczynie. Później „Ujście”, w którym dama „miała tyłek jak słońce Florydy” a twarz „jak Bagna Biebrzańskie”. Do tego wątek uzdrowionego przez cudotwórcę mężczyzny. Gdzie tu miejsce, zapytacie, by uprawiać narzekactwo? Kłopot ów, kłopocik, wynikał z zawinionego przeze mnie niedbalstwa, albowiem miałem tę bezczelność przeczytać najpierw genialne opowiadania ze zbioru „Idzie tu wielki chłopak”, by następnie sięgnąć po debiutancką „Florydę”. Różnica to (aż) sześć lat. I mimo, że we „Florydzie” jest coś, co wciąga, w bogdałowe grząskie i pokrętnie zaskakujące bagienko, to będę uważać i głosić, że „Floryda” „Chłopaka” nie pokonała. Wciąż ujmuje mnie kapitalny język autora, zasysające zdania, zwłaszcza zaczynające opowiadania, otwierające akapity (pan Bogdał umie w początki), oklejająca, niekiedy brudna i duszna, może nawet klaustrofobiczna aura czy jakkolwiek nazwać bizarne wrażenie, którego doświadczałem wraz z bohaterami „Florydy”. To wszystko świadczy o prawdziwej wyjątkowości, choć przyznać się muszę, że – niestety – niewiele mi w głowie z „Florydy” zostało (z drugiej strony do opisu swych wrażeń z lektury zasiadłem kilka miesięcy po jej zakończeniu, trzeba więc mieć na uwadze starczą amnezję). „Chłopaka” czytałem „ło matko jedyna kiedy” i jednak siedzi we mnie głębiej, bardziej rezonuje i jeśli kiedyś przyjdzie mi ochota, ponownie sięgnę raczej po „późniejszego” Bogdała.

Poezja. Poezja prozą. I bynajmniej nie w najczęstszym pojęciu tej frazy. Albowiem względnie oszczędna w środkach wyrazu, w swojej formie, Sarraute nie popada w klasyczną prozę poetycką obfitością metafor, prędzej zagęszczeniem; bo metaforyczność leży w sensie, chociaż więcej tu jego proliferacji, kumulując znaczenia i poszerzając zakres interpretacyjny tekstu: podzielonego na bodajże dwadzieścia cztery urocze miniatury, które tak właśnie się czyta — jak poezję. Toteż człowiek zawiesza się po skończeniu każdej. A czasem jeszcze nienawykły do odczytywania tytułowych tropizmów poprzestaje na wydźwięku społecznym czy jakimkolwiek innym (jak w przypadku miniatury o akademiku czerpiącym przyjemność z wsuwania bezlitnosnej, zwinnej ręki pod szaty Prousta czy Rimbauda); i nawraca do owych zawieszeń, jakim oddaje się rytm, a jakie dają się odczuć zawieszone gdzieś między słowami, wpisane w sytuacje, w których ludzie po prostu trwają, są. Nie wyglądają, nie nazywają się... Trwają. A tekst trwa jednocześnie z nimi. Nie równocześnie. Jednocześnie.

Każdego dnia po przebudzeniu - przebudzeniu opornym i rzec by można leniwym - ten pan zaczyna szybką inwentaryzację świata. Już dawno zdał sobie sprawę, że za każdym razem budzi się w innym punkcie wszechświata, chociaż ziemia, która jest jego miejscem zamieszkania, nie wydaje się na pozór zmieniona. Jako dziecko nabrał przekonania, że w swoim ruchu poprzez przestrzeń ziemia przechodzi niekiedy w pobliżu czy wręcz przez środek piekła, ale nie wolno jej nigdy przejść przez środek raju, bo takie doświadczenie uczyniłoby niemożliwą, zbyteczną, śmieszną wszelką kontynuację świata. A zatem raju musi ziemia unikać za wszelką cenę, by nie zakończyć precyzyjnych i niepojętych planów stworzenia. Nawet teraz w nim - dorosłym mężczyźnie, który prowadzi własny samochód - coś z tej dręczącej hipotezy pozostało. Trochę ją zlaicyzował i pytanie, które sobie zadaje, jest bardziej metafizyczne i na pozór obojętne: on wie, że w czasie gdy spał, cały świat zmienił miejsce - jak tego dowodzą sny - i że każdego ranka kawałki świata, mniej czy bardziej wciągnięte w grę, ułożone są inaczej. On nie rości sobie prawa do tego, by wiedzieć, co oznacza ta zmiana miejsca, lecz wie, że czasami czuje obecność otchłani, kuszenie przepaści czy rzadko pojawiających się długich nizinnych przestrzeni, po których chciałby się toczyć - zdarza mu się myśleć o sobie jak o kulistym ciele niebieskim - bez końca: czasami zdaje mu się niejasno, że czuje zioła, kiedy indziej ma podniecające, ale często przykre wrażenie, że oświetla go kilka słońc, nie zawsze sobie przyjaznych. Innym razem słyszy wyraźnie huk fal, który może oznaczać burze lub ciszę morską: jeszcze innym razem objawia mu się brutalnie jego własna pozycja w świecie: kiedy na przykład okrutne i uważne szczęki zaciskają mu się na karku , jak to się musiało przytrafiać nieskończoną ilość razy jego przodkom, którzy tracili życie w paszczy dzikich zwierząt i których twarzy nigdy nie widział. Od dawna nauczył się, że nikt nie budzi się nigdy we własnym pokoju; więcej, doszedł do wniosku, że nie istnieje pokój, że ściany i prześcieradła są złudzeniem, udawaniem; wie, że jest zawieszony w próżni, że podobnie jak inni, jest punktem centralnym świata, z którego rozchodzą się nieskończone nieskończoności. Wie, że nie zniósłby tego całego horroru i że pokój, a nawet otchłań i piekło są wymysłem, który ma go bronić.

Książka krótka, ale ciężka. Wg mnie miejscami dość trudna w odbiorze i niełatwa w interpretacji. Jednak to pozycja wartościowa, niosąca w sobie dość okrutne i pesymistyczne, aczkolwiek trafne spostrzeżenia na temat ludzkości. To nie jest literatura, mająca dać rozrywkę. To literatura stworzona do wyciągnięcia wniosków i głębszych przemyśleń. Będę wracała do niej myślami. Jesteśmy beznadziejni.

„Ja – skoruń, chodząca lewizna, próżniak, matołek”. Tak widział się syn wyrosły „między dwoma zwichrowanymi drzewami”. Ojcem – zwykłym wieśniakiem, sołtysem, sadownikiem, ateistą, nauczycielem majster-klepką o twardych, szybkich rękach i duszy buntownika a matką - byłą pielęgniarką, pobożną i zasadniczą kobietą. Oboje nie wyobrażali sobie życia „gdzie indziej niż tu, w zakolu Wisły, na jabłkowych wzgórzach, z których widać Wierzbiniec, gminne miasteczko o czerwonych dachach”. Ojcowiźnie gospodarza obejścia. Wybrali miejsce, ale nie czas. Lata 80. ubiegłego wieku pełne marnoty według ojca, bo „gdzie nie popatrzysz, tam marnie, i to marnota naprawdę najmarniejsza z marnych, koślawa, śmierdząca: sklepy puste, wszystko na kartki, głupiego »malucha« dostać trudno, nie mówiąc o ciągniku”. W wiecznej kłótni z rodzonym bratem, których konflikt przenosił się na jakość życia wszystkich wokół. Tajemnice rodzinne te podziały pogłębiały. Spojrzenie jego trzynastoletniego syna, tytułowego skorunia, obserwującego relacje dorosłych i zmaganie się bliskich z życiem, który próbował je na swój nastoletni sposób rozwikłać, by wpasować się w nie i znaleźć wśród nich własne miejsce, to nie tylko lekcje życia w jego dojrzewaniu czy retrospekcje dziejów rodziny pozwalające zrozumieć postawy ojca, stryja i matki. To również przepiękna, choć bolesna opowieść o emocjach. Autor niezwykle czule opowiadał o brutalizmie życia nieustannie zaskakującego niewiadomymi, z którymi trzeba było sobie radzić. Dokonywać piekielnie trudnych wyborów, licząc się z ich dotkliwymi skutkami. Łagodnie przekonywał o bezkompromisowej naturze jego nurtu nie do końca tylko pięknym, pomyślnym, szczęśliwym i stałym w radości. Przynoszącym zrozumienie o złych wyborach, by ratować dobro. Niekoniecznie korzystne dla innych. Każdy z bohaterów wyrazisty i charakterystyczny tworzył środowisko tak dobrze oddające zróżnicowanie wiejskie w PRL-u, w którym powojenny awans klasowy chłopa pomimo upływu dekad nie do końca jeszcze odciął korzenie od pochodzenia. W którym ich dzieci jeszcze nosiły w sobie umiłowanie ojcowizny rozumianej dopiero w sytuacjach granicznych. Dla którego „jednemuś zabójcą, drugiemu bratem, jednemuś zbawcą, drugiemu katem”. A wszystko to ujęte w przepięknych, plastycznych obrazach. Urzekających opisami ziemi sandomierskiej, gdzie „pola wznosiły się jak szata skrojona ze zblakłych zieleni”, a wzgórza „mieniły się zielenią sadów i żółcią ściernisk” brzemienne ludzkim życiem. Tak dobrze znanych mi z powieści „Robinson w Bolechowie” i „Golem”. naostrzuksiazki.pl

Jest w „Żywotach urojonych” magia sięgająca czasów zamierzchłych. Jakaś tajemnica i jednocześnie prawda. Fikcja i mistyfikacja najwyższych lotów, czego wyrazem jest pierwsza część zbioru, w której Schwob, zakładając kilkanaście osobliwych masek, prezentuje zmyślone, a jednocześnie mocno osadzone w rzeczywistym gruncie życiorysy nietuzinkowych postaci (a przy tym - za oszczędność słów!), m.in. wyrzutków, łotrzyków i nieudaczników. Jest opowieść o Empedoklesie, który wskrzeszał zmarłych i recytował homeryckie wiersze, aż stał się bogiem (po którym ocalał jeno „sandał spiżowy”), Herostracie, słynnym podpalaczu, którego imię miało zniknąć w otchłani zapomnienia (w noc jego największego dzieła przyszedł na świat Aleksander Macedoński), cyniku Kratesie, który jadł pestki słonecznika i puszczał parę wiatrów, Klodii, matronie wszeteczna, która skończyła w wodach Tybru. Jest też Petroniusz-romanista (ginie z wbitym nożem w szyi), kacerz Frate Dolcino (płonie na stosie), jest tu również opowieść o zawistnym rymopisie i… i wszystkich ich łączy to, że nie mają grobów. Borgesowskie krótkie formy, cięte, zgryźliwe i mądre (a mówią, że to Borges czerpał z prozy Schwoba!). Wspaniała zabawa dla erudytów i początkujących humanistów. Zamknięty w kilku kartkach świat człowieczych przywar i charakterów (a to przecież również opowieść o nas, współczesnych). Historia poprzez ludzi; hołd oddany jednostkom, tym błyskotliwym perłom. W następnej części - „Krucjacie dziecięcej”, Schwob głos oddaje wysłanym w 1212 roku na pewną śmierć dzieciom, nędznym klechom, trędowatym i papieżom. To opowieść o zniewoleniu i ślepej sile religii, manii wiary i jednocześnie jej potędze. Średniowieczny kościół i moc oddziaływania wspólnoty. Epifania i obłąkanie w jednym. Cudownie niepokojące; żarliwa gorliwość i uniesienie, które pozwala objawić boga. Jest również „Księga Monelli”, po której nie mogę się pozbierać. Tutaj Schwob dotknął absolutu: „Kochaj chwile. Wszelka miłość, która trwa, jest nienawiścią”. „Czyń w chwili. Wszelki trwający czyn jest królestwem umarłych”. „Nie ufaj rzeczom przeszłym, nie buduj pięknych trumien dla chwil, co minęły: myśl o zabiciu tych, które nadejdą”. „Nie traw minionych dni, karm się rzeczami, które mają przyjść”. I na koniec: „Dziw się wszystkiemu. Bowiem różne jest wszystko w życiu jednakim w śmierci”. „Nie znaj sam siebie”. Wrócę do Schwoba. Po wielokroć, wrócę. Rewelacyjna, niepokojąca okładka by Fajne Chłopaki (słów brak, czołembiję!) + przekłady: Leon Schiller, Wincenty Korab-Brzozowski, Zenon Przesmycki-Miriam, Bronisława Ostrowska. Posłowie Jana Gondowicza.

Harriet Burden, po mężu Lord, jest artystką, która na własnej skórze odczuła, jak trudno być artystką w męskim świecie sztuki, na dodatek będąc żoną znanego i cenionego marszanda. Kiedy ktoś pyta znajomych jej męża, czy kojarzą Harriet, to niewielu mówi o jej sztuce, za to wielu o tym, jakie niesamowite przyjęcia wydawała… Bez komentarza. Kiedy mąż umiera, Harriet przechodzi przez okres głębokiej depresji, a później postanawia zrobić coś bardzo nieortodoksyjnego, swoisty eksperyment. Znajduje trzech mężczyzn artystów i „przywdziewa ich maski”, żeby pokazać trzy swoje prace - wielkie, dziwne instalacje. Każdy z nich godzi się na wypożyczenie swojej twarzy i nazwiska. I przy dwóch pierwszych mistyfikacjach wszystko idzie dobrze, gorzej przy trzeciej, bo artysta o pseudonimie Rune okazuje się przebiegłym facetem, który przywłaszczy sobie prace Harriet, a o niej powie, że przecież ona może mówić, co chce, oskarżać go bezpodstawnie, bo ma problemy psychiczne po śmierci męża (kobieta wariatka, kobieta histeryczka, kobieta ze zbyt silnymi emocjami – jak ja „uwielbiam” ten stereotyp). A „Poniżej” to jego dzieło, to jego kreacja, to jego pomysł. A potem na dodatek Rune umiera w dość niespodziewanych i może nieco podejrzanych okolicznościach. Możecie sobie wyobrazić, co się dzieje, kiedy Harriet próbuje głośno powiedzieć, że to ona jest autorką tych prac. Niektórzy wierzą, ale wielu nie. Przecież kobieta nie mogła stworzyć czegoś takiego. Przecież jeśli mężczyzna podpisał to swoim nazwiskiem, to kończy to dyskusję – on jest autorem. Ona może go inspirowała, może raz czy dwa pojawiła się w pracowni… Może… Powieść określana jest jako błyskotliwa i prowokacyjna. Zgadzam się. Została nominowana do Bookera w 2014, co świadczy o tym, że coś w niej jest. Też się zgadzam, rzeczywiście jest to dowód talentu autorki i jej literackiej wyobraźni, ale jednocześnie trzeba powiedzieć to jasno i głośno - ten literacki kunszt i wyobraźnia nie przełożyły się w tej powieści na linearne, „klasyczne” prowadzenie fabuły. Hustvedt skonstruowała opowieść, która jest jak szalona, fragmentaryczna układanka, jak utwór muzyczny, w którym kilka linii melodycznych pojawia się zaskakujących momentach, łączy ze sobą, zagłusza jedna drugą, przez chwilę brzmi synchronicznie, a potem rozjeżdża się absolutnie. Dlaczego tak jest? Bo „Świat w płomieniach” zapewne przypominałby projekty swojej powieściowej bohaterki – skomplikowane, zaskakujące, momentami zachwycające, momentami obrzydliwe, miniaturowe w jednym miejscu, przerysowane, karykaturalne lub monstrualne w drugim. I tak jak osoby oglądające dzieła Harriet Burden muszą się pochylić, spojrzeć uważnie, zauważyć detale i szczegóły, w których autorka przemyca całe mnóstwo informacji, które łatwo przegapić, jeśli nie jest się bardzo skupionym, to czytelnicy stają się takimi samymi uważnymi detektywami. Hustvedt nie napisała tradycyjnej powieści. Ona dała nam zbiór tekstów. Znajdziecie tu obszerne fragmenty dzienników Harriet, która ta pisała z pasją i bez ograniczeń ani ilościowych, ani tematycznych. Będą artykuły, listy, zapisy wywiadów i rozmów. Będą punkty widzenia całego mnóstwa osób, które z Harriet miały kontakt oraz takich, które wcale nie musiały go mieć, bo przecież można mieć wyrobione zdanie na każdy temat nawet bez znajomości opowieści obu stron jednego zdarzania czy historii, prawda panowie krytycy i panowie eksperci od sztuki? Ale ku mojemu zaskoczeniu taka forma powieści nie odebrała jej ani grama emocjonalności. Śledzenie historii Burden wywołuje cały wachlarz odczuć, pośmiejecie się, zapłaczecie, poczujecie obrzydzenie i zachwyt. Jednak nie będę nawet ukrywać, że to nie jest książka dla każdego. Jest takie piękne słowo - „erudycyjna” i ono tu pasuje jak ulał, bo autorka miesza gatunki, pisze o całej gamie tematów, odwołuje się swobodnie do nauki, literatury i sztuki, co skutkuje tym, że na jednej stronie mamy króciutki esej o filozofii, na kolejnej rozważania o neuronauce, a wszystko „posypane” cytatami z kilku książek. Tu nie ma miejsca na niezaangażowane czytanie. Na dodatek nawet uważny czytelnik będzie stawiany w sytuacji, kiedy jedno zdanie będzie zawierać trzy słowa, których się nie rozumie. I tak, znacie mnie, ja nie lecę i nie sprawdzam od razu wszystkiego, nie robię notatek i nie przyklejam karteczek. Uznaję, że na tym się nie znam, za to zna się pisarka i jej powieściowa bohaterka, doceniam, podziwiam i szanuję, ale nie rozdzieram szat, że nie wiem. Przy okazji niskie pokłony dla tłumacza tej powieści, Jerzego Kozłowskiego, bo ja mogę się po jakimś terminie naukowym lub fragmencie cytatu „prześlizgnąć” wzrokiem i umysłem, on nie miał takiej możliwości.