Czarci jar

Akcja tego opowiadania z cyklu "Ewa wzywa 07" toczy się na Górnym Śląsku. Przestępcy przez dwa dni więżą dziewczynę, która zbiegiem okoliczności sama urzędowała na poczcie. Każą jej wpisać i podstemplować wpłaty do kilkuset książeczek oszczędnościowych, a później jeżdżą po okolicznych miejscowościach i wypłacają po 2 - 3 tysiące posługując się skradzionym dowodem osobistym. Prosty sposób na zdobycie w krótkim czasie sporej jak na owe czasy sumy. Śledztwo prowadzi Kapitan Bula, który szybko przekonuje się, że sprawa jest dość skomplikowana.

Andrzej Zadrożny – niemłody już cinkciarz i złodziejaszek, a oficjalnie kierownik komisu czerpie garściami z tej radosnej działalności. Za wspólnika ma kasjera w tymże komisie. Choć to wspólnik to chemii między nimi nie ma, a zaufania w ogóle. Kiedy po raz kolejny w Zadrożnym budzi się podejrzenie, że może zostać oszukany, w środku nocy udaje się do komisu, gdzie na zapleczu mają sprytnie zakamuflowaną skrytkę na „gorący” towar. Można powiedzieć, że podejrzenia były jak najbardziej uzasadnione, problem jedynie w tym, że swoją przenikliwość Zadrożny – tym razem – przypłaci życiem. Śledztwo przypada Szczęsnemu, który od razu wietrzy jakąś nie oczywistość w tym zdarzeniu. Lekarz, który próbował ratować życie Zadrożnego wkrótce podzieli jego los i choć rzecz ma miejsce kilka miesięcy później, Szczęsny nie ma wątpliwości jedna zbrodnia z drugą ma ścisły związek. Kolejni typowani podejrzani „odpadają” z wyścigu, a ten właściwy jest ciągle nieuchwytny. Mało tego, to sprawca tak zdeterminowany, a przy tym przebiegły, że nawet Szczęsny musi zacząć spoglądać za siebie... Misternie utkała tę intrygę pani Kłodzińska z rozmachem, który „zwykły” kryminał przesuwa w stronę powieści sensacyjnej. Jak zwykle: oszczędny, ale konsekwentny Szczęsny, irytujący Kręglewski i wiecznie wątpiący Daniłowicz.

Pięć uroczych opowiadań o pięciu morderstwach w pięciu krajach. Zagadki rozwiązują kolejno: Barlove, Barliet, Barlow, Barlsson i Barlicz. Każda zbrodnia w stereotypowym anturażu - jeśli Anglia, to biblioteka, kopia panny Marple i marudny emerytowany wojskowy, jeśli Francja, to bistro, uwiedziona slużąca i dużo wina, w Stanach mamy zblazowanego prywatnego detektywa "łapsa" nasączonego whisky, w Szwecji klub naturystów, w Polsce dzielnych milicjantów itp. Zagadki kryminalne słabiutkie, po pierwszej stronie rozwiązanie jest oczywiste, ale czyta się bardzo przyjemnie. Christie, Simenon, Chandler, Sjöwall i Wahlöö - te opowiadania to hołd złożony ikonom światowego kryminału.

Bardzo sympatyczna komedia kryminalna. Co z tego, zapytacie - przecież dużo jest takich w Polsce. Ale niekoniecznie z lat 50., a to z tego właśnie okresu są "Kłopoty ze spadkiem", więc mamy tutaj Milicję Obywatelską. A do tego klimatu starego domu i walkę o spadek. Klasyka, jakby tak pomyśleć. Ale jaka pożądana! Jak w każdej książce z tego nurtu, mamy tutaj szybkie dialogi, żarty słowne (lub narracyjne, ale tutaj akurat ukryte są w dialogach) dość czarno-białych bohaterów, prędki rozwój wypadków i zagadkę bardziej niż śledztwo. I z tego ta ksiażka wywiązuje się bardzo dobrze - rzeczywiście aż do końca nie wiadomo, jakie będzie rozwiązanie, a śmiechu też trochę jest. To przede wszystkim powieść oparta na dialogach, do tego nierzadko pisanych w starym stylu (w końcu ta książka nie powstała dzisiaj). Piszę o tym, bo wiem, że niektórzy oczekują dowcipów już u narratora - tutaj tego nie ma. I jest jeszcze jedna rzecz, która może przytłoczyć - nawał bohaterów już od początku. To jeden z tych tytułów, w których autor na początku daje słowniczek bohaterów, przez co czuje się usprawiedliwiony tym, że dosłownie od pierwszego rozdziału dostajemy prawie wszystkie imiona i koligacje rodzinne do zapamiętania, co trochę odstrasza. Bywają też nielogiczne wnioski, ale tu akurat może być mojego braku nadążania. Tym niemniej, ta książka ma klimat i dobrze się ją czyta. A nawet powiedzmy, że dam nieco wyższą ocenę niż zwykle, przez wzgląd na to, że wówczas ten nurt nie był aż tak popularny.

Krystyna Cieślikowska, piękna, prymitywna kobieta z zapadłej miejscowości ma ambicje być bogatą i być wielką damą. Drogą do sukcesu są liczne romanse z mężczyznami o bardzo elastycznej moralności, ale hojnej ręce i piętnem kryzysu wieku średniego. Jej spektakularna droga do lepszego życia kończy się na leśnym dukcie z rozbitą głową. Dwóch śledczych: stary wyjadacz i świeżo upieczony podoficer rozpoczynają śledztwo, a choć potencjalnych sprawców bez liku do zatrzymania tego właściwego droga daleka i wyboista... Autor serwuje czytelnikowi wybitny kryminał społeczno-obyczajowy. Mistrzowską ręką kreśli charakterystyki poszczególnych postaci, oddając przy tym klimat Polski czasów PRL-u. Drobne szwindle, krętactwa, niebieskie ptaki, naiwność ludzi poczciwych i wyrachowanie tych mniej. Siermiężność gospodarki, marzenia o ortalionowym płaszczu, nieskrępowany seks w odpowiedzi na rewolucję seksualną świata Zachodu. Fabuła doskonale skonstruowana bez dłużyzn i nudnych kawałków, barwna, od pierwszego akapitu wciągająca, pochłania i nie pozwala się oderwać. Na okrasę lekki, i z umiarem dozowany, humor. To jeden z wybitniejszych peerelowskich kryminałów, a już na pewno w dorobku Edigeya.

„Śledztwo prowadzi porucznik Szczęsny” Anny Kłodzińskiej to klasyczny kryminał milicyjny, który przenosi czytelnika w realia PRL-u, ukazując kulisy pracy organów ścigania i ich walki z przestępczością. Akcja rozpoczyna się od makabrycznego odkrycia w piwnicach jednej z warszawskich kamienic przy ulicy Złotej. Dozorca Antosiak, sprzątając podziemia budynku, natrafia na zwłoki kobiety. Ciało jest w stanie zaawansowanego rozkładu, co sugeruje, że zbrodnia została popełniona kilka miesięcy wcześniej. Milicja, na czele z porucznikiem Szczęsnym, rozpoczyna śledztwo, które szybko ujawnia, że morderstwo mogło być częścią większej intrygi. Główny bohater, porucznik Szczęsny, to inteligentny i bystry śledczy, który nie ogranicza się do prostych tropów. Szybko zauważa, że zabójstwo nie mogło mieć miejsca w piwnicach – ktoś przeniósł ciało z innego miejsca. Milicja bada okolicznych mieszkańców, analizuje ich relacje i poszukuje osób, które mogły mieć motyw lub styczność z ofiarą. Na liście potencjalnych podejrzanych znajdują się zarówno mieszkańcy kamienicy, jak i osoby związane z nimi pośrednio – od milicjanta, który tam mieszka, po robotnicę z Zakładów Elektrotechnicznych i tajemniczego mężczyznę, który często odwiedzał budynek.

Kryminał z czasów późnego Peerelu (wydany w 1988 roku), w stylu biurowych historii Joanny Chmielewskiej (gdzie biurem była pracownia projektowa) czy – współcześnie – Marty Kisiel (wydawnictwo książkowe). U Bożkowskiego (a faktycznie u Bożeny Ciecierskiej-Więcko, która przybrała taki pseudonim literacki) akcja rozgrywa się w redakcji dwóch gazet: „Zewu Nauki” i „Czynów Stal”, dzielących tak piętro pewnego budynku, jak i mieszczącą się tamże toaletę. W gabinecie jednego z dwóch naczelnych dochodzi do morderstwa, którego sprawcę próbują odnaleźć działający równolegle, jednak niekoniecznie wspólnie i w porozumieniu, porucznik Karbolek oraz sierżant Fidybus, obaj na milicyjnych etatach. Z założenia miała to być, jak się wydaje, historia śmieszna, co sugerują choćby nazwiska poszczególnych bohaterów. Pojawiają się tu bowiem Maciej Świerzop (z zamiłowania poeta), Napoleon Gnyś, Bolo Cynk, Gloria Przeciek czy wreszcie ksiądz Stanisław Przeogromny (postury raczej mikrej). Są też młodzi bohaterowie, którzy wprowadzają sporo zamieszania (wspomniany Bolo, który mimo 15 lat ma już na swoim koncie pobyt w poprawczaku, a obecnie pracuje jako redakcyjny goniec, tudzież – doraźnie – sprzątacz oraz dwunastoletnia Felicja Gwizdek – córka jednego z redaktorów – rezolutna i samodzielna w stopniu, którego dzisiejsze dwunastolatki mogłyby jej tylko pozazdrościć) oraz wrogie elementy, ostatecznie zaskakująco jednak niegroźne. Z punktu widzenia literackiego „Msza za mordercę” jest udana w stopniu raczej niewielkim. Za dużo tu chaosu, wątków, to co miało być śmieszne, śmieszy umiarkowanie a zagadka morderstwa nie jest specjalnie frapująca. Współcześnie czyta się to jednak znakomicie jako świadectwo epoki, czasów, których wielu nie tylko nie pamięta, ale nie miało szans doświadczyć (akcja, jak sądzę, dzieje się w drugiej połowie lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku). Pal sześć archaiczny styl pracy redaktorów gazet, jak również jeszcze bardziej archaiczny proces druku (choć sama pracowałam w mediach doby przedcyfrowej, montując materiały radiowe przy pomocy żyletki, musiałam sprawdzić w słowniku kim, do diabła, był metrampaż?!), ale te składkowe pół literka, obalane w godzinach pracy tak przez pracowników umysłowych, jak i fizycznych! Te dzieci puszczane samopas i odszczekujące się dorosłym, jak również wprowadzające z premedytacją w błąd organy ścigania! Te liczne i niedziwiące nikogo romanse, w godzinach pracy i poza nimi, będące czymś tak naturalnym jak to, że w segregatorze w gabinecie naczelnego przechowuje się kaszankę! Wyraźnie widać też w książce oznaki zbliżającego się przełomu, choć raczej przeczuwanego niż pewnego. Autorka zmarła na początku lutego 1986 roku, być może dlatego nie bała się wprowadzić do „Mszy…” szeregu odważnych, jak na owe czasy, wątków. Jednym z bohaterów jest tu robotnik skazany po poznańskich protestach w 1956 roku, który wyrasta na postać tragiczną. Wspomniany wcześniej ksiądz (a była to grupa zawodowa mocno w tamtych czasach inwigilowana i nielubiana przez władzę) jest bohaterem zdecydowanie pozytywnym, podczas gdy w szeregach milicji roi się (choć zdecydowanie w tle) od czarnych charakterów. I tylko żal, że wypowiedziane przez jednego z bohaterów zdanie: „Każdy fach, gdzie łatwo pokazać siłę, szybko może świnię zrobić z człowieka”, jest nadal, mimo zmiany ustroju i upływu czasu, tak boleśnie aktualne.

Pamiętacie kryminały z jamnikiem? Lubicie niebanalne komedie kryminalne? To Wam się spodoba! Na ostatniej Aferze Kryminalnej Alek Rogoziński polecił leciwą książkę, której akcja toczy się w latach osiemdziesiątych. Z ciekawości zaczęłam szukać i znalazłam audiobook. Co za gratka! Malwina Kalecka odnosi ogromne sukcesy, ugania się za nią tabun przystojniaków i jest przez wszystkich lubiana. No, przynajmniej w jej własnych opowieściach, którymi zamęcza każdego, kto się nawinie. Jest modelową egocentryczką, która wszystko wie, wie najlepiej, wszystko potrafi i ma zdanie na każdy temat. A na dodatek opowiada tylko o sobie i to bez przerwy. Słowem kobita nie do zniesienia. Kiedy odwiedza przyjaciółkę, gospodarz zamyka się na długie godziny w łazience pod pretekstem malowana, przepychania wanny czy czegokolwiek. Monologi Malwiny sprawiają, że czytelnik ma ochotę babsko udusić. Nie trzeba długo czekać, bo ktoś zamyka jej buzię definitywnie… A kto? Podejrzanych jest wielu, a sprawę prowadzą PRL-owscy milicjanci sierżant Fidybus i porucznik Karbolek. Ten drugi przy pomocy mamusi. Bohaterów jest wielu, większość podejrzana, ale każda osoba jest nietuzinkowa i zaplątana w życiorys Malwiny niekoniecznie z chęci przyjaźnienia się z nią i każda ma swój powód, by pozbyć się Kaleckiej. Oprócz malowniczej plejady potencjalnych zbrodniarzy świetne wrażenie zrobił na mnie przezabawny język i humor sytuacyjny, który nieraz przyprawił mnie o salwy śmiechu, chichoty i rżenia. Polecam. Bardzo polecam, zwłaszcza na poprawę humoru w jesienny wieczór.

W świnoujskim pensjonacie "Rybitwa" ma miejsce tajemnicze morderstwo kobiety. Zostaje ona uduszona szalikiem, gdy śpi obok męża. Dokładnie rok później w tej samej willi zbiera się dokładnie ta sama ekipa, co zeszłego lata i dochodzi do kolejnego zamachu. W czasie śledztwa wychodzi na jaw organizacja turnieju szachowego oraz jego stawka, która jest zdecydowanie wyższa niż butelka koniaku. O co naprawdę toczy się gra? Jakie powiązania łączą jej uczestników? Nie jest to typowy dla czasów PRL-u kryminał, gdyż dochodzenie prowadzą nie milicjanci, a naukowiec bawiący się w detektywa oraz działający na rzecz ówczesnych organów ścigania, o wdzięcznym imieniu Arystoteles. Nie ma tutaj również zamiennego dla tamtego okresu wychwalania pracy MO. Narracja została poprowadzona dwutorowo: pierwszoosobowo - z perspektywy majora nadzorującego śledztwo oraz trzecioosobowo, kiedy mamy już do czynienia z działaniami wyżej wspomnianego Arta Baxa. Autor przedstawia dość ciekawą intrygę, w której krew nie leje się strumieniami, a akcja nie pędzi na łeb na szyję. Powoli, tak jak po nitce do kłębka, docieramy do rozwiązania zagadki i poznania osoby zabójcy. Bohaterowie tworzą nietuzinkowy zlepek postaci, które zostały dość dobrze zarysowane. Zakończenie zaskakuje i powinno w pełni usatysfakcjonować czytelnika. Widać, że pisarz jest ogromnym miłośnikiem szachów oraz wiele o nich wie. Poświęca tej grze sporo miejsca w fabułę, a robi to w interesujący i nienużący sposób. Porównuje szachy do wojny pełnej podstępów, pułapek czy bezpardonowych bitew, ukazując tym samym ich trudność, ale też i piękno. To znakomita propozycja nie tylko dla miłośników kryminałów rodem z PRL-u czy szachowych rozgrywek. Z pewnością wielbiciele cosy crime i ciekawie uplecionych intryga znajdą w niej coś dla siebie.

Jedna z lepiej napisanych książek z gatunku kryminału milicyjnego, jakie miałam okazję czytać. Nie tylko dlatego, że jest pozbawiona grubociosanej propagandy tak powszechnej w utworach tego typu, równiez dlatego, że czytelnik ma okazję pogłębić wiedzę na temat starożytności. Podoba mi się tempo akcji tej książki, trochę przerysowany świat (jak zwykle u Gordonowej), a przede wszystkim fakt umieszczenia intrygi w hoteliku odciętym od świata, co - jak zauważyli inni - nasuwa skojarzenia z utworami A.Christie. Na minus dałabym jedynie, że książka jest chwilami przegadana i zawiła (zbyt dużo bohaterów) przez co jej lektura jest chwilami męcząca.

Zabiegów, mała miejscowość w Katowickiem, ma swoje uroki: ma bogaczy i ludzi biednych, ma własnych bandytów i ludzi skrajnie uczciwych, ma też komendę MO z niedoborami kadrowymi. Ma wreszcie swojego własnego seryjnego zabójcę, który zabija przypadkowe osoby, kierując się kolejnością liter w alfabecie. Komendant Zajączkowski prosi o pomoc zwierzchników, a Ci przysyłają mu młodą panią oficer. Trudno znieść taki afront, szczególnie że – jak sam mówi - „kolejna baba, która będzie patrzyła w lusterko i poprawiała makijaż” już na pierwszej odprawie sugeruje, że policjanci zajmujący się sprawą (włącznie z komendantem) nie są demonami intelektu. Szybko okaże się, że ta obrazoburcza bezczelność ma swoje uzasadnienie, a pani oficer, tę „nierozwiązywalną sprawę” rozpracowuje nader sprawnie. Doskonała i przekorna opowieść w dorobku autora. Edigey w zabawny sposób ukazuje rysy na krystalicznym obrazie służby śledczej. Tutaj nie ma żadnych „downarów”, którzy błyskotliwie rozpracowują sprawę. Mamy za to grupę seksistowskich facetów, których inteligencja ma swoje ograniczenia, a przyznanie się do tego jest prawie niemożliwe. I – co najważniejsze – mamy doskonale zbudowaną intrygę.

O czarnych owcach. Tytułowy brat Mikołaja jest kryminalistą, który niedawno wyszedł z więzienia. Niedługo potem zostaje zamordowany jego bogaty wuj, a on sam staje się głównym podejrzanym w tej sprawie. Największym minusem książki jest intryga tak prosta, że wiedziałam kto okaże się mordercą jeszcze zanim zaczęłam czytać. Autor próbuje co prawda mieszać tropy, wprowadzać poboczne wątki i dodatkowych podejrzanych, ale osiąga tylko tyle, że rozgrzebuje mnóstwo kwestii, które potem zostawia bez przekonującego rozwiązania. A jako że jest to książka bardzo skromnych rozmiarów, niewiele poza tą intrygą się w niej zmieściło. Może jedynie bohaterowie - trzeba przyznać, że w większości wypadają całkiem ciekawie. Niemniej nie wydaje mi się, żeby była to książka szczególnie warta zachodu.

Lubię książki B Gordon przede wszystkim ze względu na język, styl pisania, ciekawe kreacje postaci i celne obserwacje obyczajowe. Ale oczywiście wątek kryminalny też jest ważny. Tym razem sprawa jest pozornie oczywista, ale pojawiają się też inne tropy. Może nie ma napięcia, ale nudnie też nie jest.

Zgrabne połączenie skomplikowanej zagadki morderstwa profesora historii, elementów komicznych z udziałem "charyzmatycznego" kapitana milicji Jacka i zadufanego perfekcjonisty Klemensa oraz szerszych powiązań z dużo wcześniejszą historią. Milicja jak zwykle (w tamtych czasach!) nie zawodzi, ale w żaden sposób nie przekracza to zasad przyzwoitości.

Dla miłośników zagadek bez przemocy, krwi i psychopatii, ale z zawiłymi historiami rodzinnymi, ten kryminał to rewelacja. Dobrze rozrysowane wątki, ciekawe, wiarygodne postaci, świetne dialogi no i bardzo realnie przedstawione konflikty rodzinne związane z podziałem rodzinnych majątków.

Umiejscowione gdzieś koło końcówki lat 40. i początku lat 50. trzy opowiadania, będące wczesną twórczością wolnomularza i wieloletniego krytyka literackiego Nowych Książek. W przedmowie autor twierdzi, że inspiracją były rozmowy z emerytowanym milicjantem. Postać komendanta jest milicjantem bezsprzecznie i socjalistyczny obraz władzy i obywatela jest w nim osadzony jak korzeń w ziemi. Szczęśliwie nie jest to literatura dydaktyczna, choć naleciałości epokowe ma. Najlepiej mi siadło opowiadanie trzecie, w którym komendant odsłania się jako człowiek i szuka własnego dziecka. W drugim autor podzielił narrację i poza relacjonującym milicjantem są fragmenty, gdzie swoją mętną logikę stara się wyłuszczać chory umysł mordercy (jak chory to już inna sprawa, bo czerpie to z kryminologii przedwojennej i "osobowości epileptycznej", wg której to teorii osoby z padaczką skłonne są do agresji i popadania w mordercze szały). Jerzy Siewierski jest również autorem opracowań, mówiących o kryminale jako gatunku literackim — wygląda więc, że traktował sprawę poważnie. Książka ma swój specyficzny urok: "Obudziła mnie Marta. Musiałem niedawno usnąć. Położyłem się do łóżka około wpół do dziesiątej, potem jeszcze wypełniłem małżeńskie obowiązki i szybko przysnąłem pod pierzyną".

Żałuję, że nie dowiedziałam się przed czytaniem, że nie będzie to kryminał, ale komedia z wątkiem kryminalnym, Zaoszczędziłoby mi to zdziwienia z powodu zupełnie nierealnych sytuacji i infantylnych zachowań postaci. Trzymał mnie przy lekturze lekki, żartobliwy humor słowny i pocieszne granie przez pisarza kryminałów roli prywatnego detektywa na tropach gangsterów w pięknej Italii. Dla tych, którym nie przeszkadza PRL-owski sznyt może to być świetna rozrywka

Lubicie czytać kryminały? Ale takie nie za ciężkie, w lekkim, odrobinę humorystycznym stylu? Takie kryminały idealne na lato? Takie w stylu lat 60-tych XX wieku? Jeśli lubicie takie - to mam dla Was coś extra! Dwa tytuły nie za duże objętościowo, ale za to bardzo bogate w treść. Bawiłam się przy nich pierwszorzędnie! ▼ Książka "Zbrodniarz i panna" doczekała się ekranizacji z udziałem genialnych aktorów: Ewy Krzyżewskiej, Zbigniewa Cybulskiego i Adama Pawlikowskiego. Lektura ta oddaje doskonale ducha epoki czasów PRL-u, ukazuje zmiany, jakie zaszły w naszym kraju, zarówno polityczne, jak i światopoglądowe, a także pod względem kulturowym. Gdy go czytałam, przyszedł mi na myśl - "Pan Samochodzik" - czyli morderstwo i szukanie złoczyńcy, szkoda tylko że nie było szukania skarbów... W "Zbrodniarzu i pannie" poczytamy o śledztwie w nadmorskim kurorcie. Małgorzata, jako jedyny świadek napadu, ma rozpoznać mordercę. Prowadzący dochodzenie kapitan Ziętek zabiera ją do popularnego kurortu, w którym prawdopodobnie przebywa zbrodniarz, gdzie udają parę wczasowiczów. Przestępca rozszyfrowuje jednak plany milicji i ucieka... Mimo opieki Ziętka dziewczyna znajduje się śmiertelnym niebezpieczeństwie... Akcja "Śmierci i Kowalskiego" rozgrywa się w Trójmieście, gdzie od pewnego czasu powtarzają się tajemnicze morderstwa taksówkarzy. Sprawa jest tym bardziej niepokojąca, że można mówić już o serii podobnych przypadków. Każda z ofiar była widziana po raz ostatni w tym samym miejscu - w okolicach dworca w Gdyni. Kierujący śledztwem porucznik Szymański podejrzewa, że w zabójstwa zamieszany jest Kowalski, którego zmiennik dopiero co zginął... *** Obydwa tytuły to rozrywka na najwyższym poziomie! Obydwa tytuły okraszone wyjątkowym i niepowtarzalnym klimatem minionej epoki PRL.... Obydwa tytuły cały czas trzymają czytelnika w mocnym napięciu, tak, że trudno odłożyć jest książkę choćby na chwilę... Zdecydowanie polecam! Do wakacyjnego plecaka jak znalazł. Letni must-have

Kryminał do przeczytania w jeden wieczór. Nie jest to tradycyjny przedstawiciel gatunku, w którym trup ściele się gęsto, a krew leje się strumieniami, raczej opowieść z pogranicza kryminału i komedii. Mamy oczywiście zwłoki młodej kobiety, szereg postaci podejrzanych o dokonanie zbrodni i milicjantów, którzy próbują rozwiązać zagadkę w mniej lub bardziej konwencjonalny sposób. W powieści odnajdziemy humor słowny, sytuacyjny i postaci, który niejednokrotnie wywołuje uśmiech na twarzy czytelnika. Nie jest to może wybitne dzieło, ale nie zaliczyłabym go też do tzw. "całkowitych ogłupiaczy".