Lustrzany chłopiec

Mimo iż w języku polskim ukazały się zaledwie dwie powieści Finna Alnaesa, to wydaje mi się on być jednym z najciekawszych pisarzy skandynawskich, a "Musica" to potwierdza. Sam autor określał siebie jako ekosocjalistę, co mocno widać w dysputach podejmowanych przez bohaterów książki. Finn Alnaes przedstawia problemy Norwegii drugiej połowy XX wieku, z których większość spokojnie można przenieść do współczesnej Polski. "Musica" to silna, bezpośrednia powieść, w której jednak przeszkadzał mi brak rozwinięcia kilku wątków, m.in. losów Vaivy, leczenia Simona czy też kariery Dyrego. Mimo to czytałam tę książkę z wielkim zainteresowaniem i współtowarzyszącą refleksją nad dzisiejszym społeczeństwem.

«Widzę ludzi, bo gdy chodzą, dostrzegam ich niby drzewa» Mk 24,8 Drzewo Człowiecze – rodzice, ciało i najmniej zauważalna dla oka ludzkiego myśl – jeśli chcesz sprawności tego układu – musisz zdobyć coś więcej. Nie widzę. Nie widzę epickiego rozmachu, dlatego to nie będzie Księga Rodzaju, ale uzdrawianie niewidomego. Moja ślepota nie jest dowodem, że tego rozmachu tu nie ma. Widzę. Widzę wyraźnie człowieka niczym drzewo na wietrze – poddane prądowi losu, z trudem przytrzymuje listowie myśli swoich, które wciąż i wciąż na nowo w walce porywane przez wewnętrzny niepokój rozsypują się, a potem nowe rodzą się nieustannie – ten człowiek próbuje przypomnieć sobie albo odkryć swoją rolę i misję w tym nieubłaganym prądzie. W centrum opowieści oswajanie nie przestrzeni dla siebie, ale oswajanie siebie samego w losie swoim. Każdego z bohaterów rozłącznie. Stan, Amy, Ray, Thelma. Inni. Wszyscy obok. Czyż da się bowiem Im podzielić coś, co podzielnym być nie potrafi? Najskrytszy pierwotny smutek i trwoga, najskrytsze zmaganie z wiarą, najskrytsza pierwotna żądza i marzenie, najskrytsza samotność na dnie duszy kotłujące się, w samym centrum człowieka, nie dadzą dostępu do siebie. Człowiek nie wie jak się tym podzielić. Dlaczego? Bo rzadko jego oczy zwrócone są na teraźniejszość. Później. Nie teraz. Teraz jakby jeszcze na niby mój los. Raczej trwajmy ze swoimi niedookreślonymi pragnieniami jedynie na powierzchni myśli, dla bezpieczeństwa swojego przede wszystkim. Będziesz ze mną człowieku?! Czy rozkoszy w smutku szukasz, a przyjemności w udręce? Czemu grzech nie jest dla ciebie odrazą, a cnota cię nie pociąga? Nie wierzcie mi. Ktoś przecież powiedział znajdziesz tu wszystko, jak w życiu. Epicki rozmach. Autorze chciałeś tego?! Pisałeś tak? Jak to możliwe? Przecież nie dostrzegłam narodzin, suszy, powodzi i wojny w typowym epickim rozmachu. Przecież Ty chciałeś tylko Ich dusze rozszarpać na widoku wszystkich, a potem jedynie upływem czasu ukoić. Jedynie wybrane, inne w przepaść popchnąłeś. Tak? To o tym? Przecież: Deszcz trwający nieubłaganie, który nie wodą jest ale udręką, która z własnego życia cię wypiera i zabiera oddech. Zgubiona radość po długo wyczekiwanych narodzinach, a w zamian lęk i nieodkryte nowe życie mimo, że własną piersią karmione. Pożar, który nie zniszczeniem płonie, ale główną areną dla zatopienia się w sobie dwóch obcych dusz. A nieugaszony żar wyrzutem sumienia do końca dni. Wojna, która nie wybuchami i krwią jest, ale dotkliwą udręką, w której znękane ciało mężczyzny i kobiety pragnie dotyku, który odwzajemniony, przywróciłby mu spokój. Dzieci na niewypowiedzianej słowami wojnie myśli i dusz o wolność i niezależność od rodziców. Jedno ukojenie znajdzie choćby w widoku drzewa wyrwanego z korzeniami. Drugie w próżności i przyzwyczajeniu, w którym na miłość nie można sobie pozwolić, a utraty przyjaźni lęka się nieustająco. Jedno i drugie ból, że korzeni swoich nie pojmuje. Wiara, która z tajemnicy niedościgłej przeradza się w głęboką urazę i pustkę, żeby dopiero na koniec błogim początkiem nowego się stała. Modlitwa, która nie niewolą, ale wolnością się staje. Czy to jest epicki rozmach ? Nie to serce człowieka ściśnięte wiecznie przez los. Tylko czy jest na pewno w człowieku coś, co warto poznać, jeżeli On patrzy gdzieś poza horyzont, ponad konarami drzew, zawieszony w niepokoju, w oczekiwaniu na coś innego niż teraz, na coś co się wydarzy, na coś co musi się wydarzyć? Wiedz jedynie Człowieku, że jeżeli chcesz więcej niż życie, więcej niż duszę, wieczna udręka i niepokój Cię czeka. Więc żyjesz? Jeszcze nie teraz. Drzewa nie zginą. Jest Ktoś, kto przez podarowane szkiełko witraża kolorami ożywi przestrzeń, napisze poemat o życiu. Tak, w końcu nie ma końca. „Jak wiatr co losem szarpie i kołysze Nie zna człowiecze drzewo czasu ciszy” Z wiersza A.E. Housmana. PS. Patricku Księga Rodzaju nie ma smutku w sobie. Nie byłeś szczęśliwy? Amy Parker. To ona uwagę mej duszy zdobyła. Nie Stan mimo, że On początkiem Jej losu stał się pewnego dnia na pustkowiu. Jednak On nie czuł potrzeby ujmowania w wielkie słowa swojego życia. Wystarczyło Mu, że je przeżywał. Och Amy, przyjaciółko moja.

Joey Robinson, konsultant reklamowy w firmie szkoleniowej na Manhatanie, ma za sobą rozwód z Joan, a także świeżo poślubioną drugą żonę. Peggy i jej nastoletniego syna chce przedstawić matce mieszkającej samotnie na rodzinnej farmie. Te trzy dni, jakie spędzą ze sobą, to delikatne balansowanie na granicy uczuć i zmysłów. To także walka dwóch kobiet o prawo do 'mężczyzny ich życia', ciąg wyznań, kłótni, wspomnień. Jestem oczarowana językiem pisarza, jego umiejętnością przykucia uwagi pozornie nieistotnymi zdarzeniami i opisami, przenikliwością obserwacji, psychologiczną głębią postaci. Bohaterowie Updike'a to ludzie żyjący w małym miasteczku, na przedmieściach, będący często na życiowym rozdrożu, w momencie kryzysu, popełniający błędy i miotający się. Zdradzają, rozwodzą się, zakochują się, odchodzą od kościoła lub do niego wracają, a wszystko to na tle zmieniających się czasów, obyczajowości, ważnych wydarzeń historycznych. Wszak Updike jest autorem m.in. cyklu o Eastwick. Wydane w 1984 roku "Czarownice z Eastwick" zyskały dużą sławę dzięki adaptacji filmowej George'a Millera z 1987 roku, z kreacjami Jacka Nicholsona i Michelle Pfeiffer. Jak napisał Czytelnik Czyniczny: "Doskonała, kameralna proza, smakołyk dla osób lubiących zagłębić się w postać; psychologiczna rozgrywka pomiędzy postaciami rozpisana jest mistrzowsko, a jednak opisy wewnętrznych dylematów, przeżyć i wspomnienia bohatera nie nużą i są zgrabnie przeplatane naturalnymi dialogami." Oprócz nagrody Pulitzera, Updike otrzymał on też m.in. nagrody National Book Critics Circle Award (1982 i 1990) i PEN/Faulkner Award (2004).

Coś dla fanów autora. Relacja ze zmagań z samym sobą w dosyć nienaturalnej sytuacji "zawieszenia", w jakiej znalazł się bohater. Być może nie jest to książka pierwszego wyboru, jeśli chodzi o Bellowa, ale kto lubi go za intelektualne i na pierwszy rzut oka niezbyt porywające rozkminy, będzie zadowolony

Brooklyn, Nowy Jork, lata 50. XX wieku. Przenosimy się w czasie i przestrzeni do nowojorskiej dzielnicy biedoty, do podupadającego sklepu spożywczego prowadzonego przez żydowskich imigrantów z Rosji, w wietrzny listopadowy ranek wciągamy do sklepu ciężkie skrzynki z mlekiem, przesypujemy bułki z torby do drucianego kosza, sprzedajemy jedną z nich za trzy centy siwowłosej Polce, zapalamy grzejnik gazowy, parzymy kawę w sczerniałym emaliowanym garnku, liczymy skromne dochody, zastanawiamy się, gdzie podziała się nasza młodość, dlaczego zmarnowaliśmy życie i jak przetrwać do pierwszego, czekamy na klienta, choć nie nadchodzi i uśmiechamy się ponuro przeglądając żydowską gazetę, jednym słowem, dzielimy troski i aspiracje bohaterów powieści. „Tyle się spodziewał po Ameryce, a dostał tak mało.” Jest w tej książce sporo biedy, cierpienia i trosk, ale niewątpliwie jest to powieść wysokiej duchowej urody, dodająca otuchy moralnej, a do tego czyta się świetnie, dlatego cenię, szanuję, uważam, admiruję i wysoko stawiam, Bernard Malamud, amerykański pisarz pochodzenia żydowskiego, wychowany na Brooklinie w rodzinie imigrantów z Rosji, wierzy, podobnie, jak Dostojewski, że szansę na odkupienie win ma największy nawet grzesznik i ta wiara jest w tym utworze czytelna, jest „zbrodnia”, jest „kara” i jest „nadzieja na odkupienie win”, jest także napięcie pomiędzy światem duchowym a materialnym, tak charakterystyczne dla najważniejszych dzieł Marca Chagalla oraz mnóstwo refleksji o tym, jak trudno jest zmienić kierunek życia. Powieść spodoba się czytelnikom czułego i niepomnego uraz serca. Książka wydana w roku 1957. „- Moja mama pyta - powiedziała prędko - czy pan mógłby jej dać na kredyt do jutra funt masła, bochenek żytniego chleba i małą butelkę octu jabłkowego. Kupiec znał matkę. - Nie będzie więcej kredytu. Dziewczynka wybuchnęła płaczem. Morris dał jej ćwierć funta masła, chleb i ocet. Odnalazł na podniszczonym kontuarze, obok kasy, pokreślone ołówkiem miejsce i dopisał liczbę pod pozycją „Pijaczka”. Suma ogólna wyniosła teraz dwa dolary i trzy centy, których nie miał nadziei nigdy zobaczyć. Ale Ida zrzędziłaby, gdyby zauważyła nową kwotę, więc zmniejszył sumę do jednego dolara i sześćdziesięciu jeden centów. Jego spokój - ta odrobina spokoju, jaką miał - wart był czterdzieści dwa centy.” Przewrotnie rzecz ujmując, można zaryzykować stwierdzenie, że jest to powieść również o tym, że z wiekiem spada zapotrzebowanie na zysk, a rośnie na święty spokój. ; )

Życie jest brutalną, chaotyczną rzeczywistością, stymulowaną popędami i instynktami, która przykryta jest estetyczną zasłoną sztuki i kultury. Tak Fryderyk Nietzsche widzi jedną z dróg ujmowania świata w kategoriach zjawiska estetycznego, apollińską postawę przedstawienia świata idealnego. Pod tą zasłoną toczy się bezforemny strumień instynktów, popędów, namiętności. Mroczny i okrutny. Powieść Hugo Raesa jest zdarciem estetycznej zasłony z oglądu rzeczywistości i stosunków międzyludzkich. Nie ma wzniosłych idei, uniesień, zachwytów, ekstatycznego przeżywania. Życie jest mechanicznym procesem, wyobcowaniem, zimnym odtrąceniem, pełnym bólu, gwałtów, bezsensownej przemocy. Tym samym, Raesowi bliżej jest do nietzscheańskiej postawy dionizyjskiej, choć brak w nim bezkrytycznej afirmacji życia samego w sobie. „Faun z zimnymi różkami” to historia z roku życia nauczyciela z flandryjskiej prowincji, Michaela Houtdragera. Rytm dni: praca w szkole naznaczona bardziej udręką niż powołaniem; kilka bezuczuciowych romansów; wybujała erotyka, choć zdehumanizowana; kilka wspomnień z dzieciństwa, kilka tragedii, kilka myśli depresyjnych. Pustka, samotność, obojętność. Na tym tle toczą się równolegle urywkowe życiorysy osób z kręgu Michaela, często oceniane przez narratora z dozą cynizmu. Powieść Raesa napisana jest w formie kolażu, co – w moim przypadku – początkowo wzbudzało natłok chaotycznych myśli, trudnych do spójnego odczytania, zwłaszcza że powieść nie ma linearnej konstrukcji. Choć opowiada rok z życia, fragmenty współczesnej narratorowi rzeczywistości przeplatają się z luźnymi wspomnieniami czy eseistycznymi rozważaniami nad życiem. Ten kolaż tworzy głęboko emocjonalną feerię świadomości, wtłoczonej w zimny, odpychający wręcz stan stosunków międzyludzkich. Nie jest to łatwa lektura. Mimo to - porusza.

Książka, którą przeczytałam w dzieciństwie i która długo straszyła mnie w snach i na jawie. Historia dwóch chłopców, którzy są skazani na swoje towarzystwo ze względu na decyzję życiową swoich rodziców. Jeden z nich zaszczuwa drugiego, czyniąc to wszystko w białych rękawiczkach. Książka o prześladowaniu, niewidzialnym sadyzmie i ślepocie dorosłych. Porażająca. Po jej lekturze zapamiętałam nazwisko autorki, przysięgając sobie, że więcej nie tknę nic przez nią napisanego. Obietnica dotrzymana, a minęło ze 30 lat...

Dobre, ale trochę niedobre: to przykład takiej powieści. Czyta się dobrze, zaczyna się bardzo dobrze i tak do połowy uznawałem ją za bardzo dobra, choć bez żadnej oryginalności w narracji czy fabule. Potem powieść moim zdaniem grzęźnie. Nadal czyta się dobrze, ale fabularnie jest mniej interesująca. Gdzieś koło 75% treści straciłem większość zapału do czytania, ale przeczytałem do końca. Fabularnie (spojler, uwaga),to czas gdy stary bohater zakochuje się w 13-14 latce i z nią śpi, a potem latami o niej myśli i ma o nią ból dupy. Nie mam nic przeciw takim wątkom, np. Lolitę uważam za wybitną, ale w tej powieści jest to drętwe, nudne, miałkie, czy jakie tam. W ogóle żałuję, że straciłem kilkanaście godzin na tą powieść. Postać niezrozumiałego cierpiącego artysty okazuje się nudna, podobnie wątki poboczne. Niby wszystko jest napisane dobrze, poprawnie, ale powieść traci szansę na zaskoczenie czytelnika, na powiedzeniu dużo więcej. Mamy za to długą treść bez niespodzianki w formie, treści, rozwoju akcji itd. W zasadzie wolę powieści nawet wyraźnie gorsze, które jednak nas zaskoczą niż takie całkowicie poprawne i dobre, które nie wychodzą w niczym dalej, więcej, nic nie ryzykują, tylko grzeją to samo przez kilkanaście godzin czytania. Jeśli ta powieść jest dla autora charakterystyczna, nie wrócę do niego. 6/10 mimo początkowej połowy 8/10. Postać Rhody oczywiście fajna.

"[...] trapez go wznosi w przestworza wysokie [...]". To było moje drugie spotkanie z literaturą ormiańską, wcześniej zachwyciła mnie powieść Narine Abgarjan pod tytułem Z nieba spadły trzy jabłka. Ten niewielki zbiór króciutkich opowiadań Williama Saroyana, opartych na jego własnych doświadczeniach, traktujących o życiu na emigracji w Ameryce, nie zrobił już na mnie takiego wrażenia. Wprawdzie nowelki napisane poetyckim językiem mogą się podobać, ale nic mną nie szarpnęło, szczególnie nie wzruszyło; o euforii czy fascynacji nie może być mowy. Ot, czytało się przyjemnie i tyle. A więc tę przygodę potraktuję jak zaliczenie kolejnego etapu procesu poznawczego kultury ormiańskiej na drodze do czytelniczej wielokulturowości. " Wiele czasu zabiera człowiekowi napisanie książki, a gdy ją wreszcie napisze, książka ta nic nowego nie wnosi. Nic nie zmienia. Nie sprawia cudów".

Na pełną recenzję, z cytatami i zdjęciami, zapraszam na bloga. https://bit.ly/4mB1dvA *** Pewnego niedzielnego popołudnia naszła mnie ochota, by przeczytać książkę, o której nic nie wiem. Bez żadnych uprzedzeń, nadziei, oczekiwań. Pogrzebałem na nieco już zakurzonej półce i wyciągnąłem wciśniętą w kąt książkę ze słynnej czarnej serii PIW-u. Od razu zaatakowała mnie armia germańsko brzmiących imion i nazwisk. Heinar Kipphardt. Aleksander März. Brzmi tak topornie i kanciasto, że bardziej się już nie da. Wchodzę w to! Autor kompletnie mi nieznany, tytuł nie mówił nic, okładka za to intrygująca. Nada się idealnie. Zadowolony z siebie (chociaż nie do końca – zakurzona półka, skandal!) zatopiłem się w lekturze. Heinar Kipphardt opowiada historię pacjenta szpitala psychiatrycznego w Lohbergu, tytułowego Märza. Wychowywany w dysfunkcyjnej rodzinie, która wstydzi się go, nie pokazuje światu, a na imprezach rodzinnych zabrania się odzywać. Wszystkiemu winna zajęcza warga, szpecąca twarz naszego bohatera. Matka wyręcza go we wszystkim, zaś ojciec w nieporadny sposób próbuje wyrobić w nim odruchy „prawdziwego mężczyzny”. März przekracza próg dorosłości będąc kompletnie nieprzygotowanym do życia w społeczeństwie. W wieku 24 lat trafia do zakładu w Lohbergu, gdzie przebywać będzie przez kolejnych kilkanaście lat. Przez trzy lata nie odzywał się do nikogo. Pisze wiersze, listy, a pewnego dnia ucieka ze szpitala. Znajduje nawet miłość. Książka zbudowana jest w nietypowy sposób. Narratorów jest wielu, a fabuła (sama w sobie szczątkowa) rozdrobniona i pomieszana; jak okruszki po kilku posiłkach, pozostawione na stole przez jakiegoś flejtucha. Zgodnie z zasadą „od szczegółu do ogółu”, dostajemy do ręki lupę i ślęcząc na kolanach podążamy tropem tych drobinek. Z nich, powoli lecz systematycznie, ukazywać się będzie całościowy obraz. Puzzle Kipphardta są ułożone chaotycznie, niechronologicznie, pochodzą z różnych źródeł, mają odmienny styl, cel i długość. Część z nich to zapiski samego Märza, ale pomiędzy nimi znajdziemy też opinie innych lekarzy, relacje dra Koflera – zarządzającego szpitalem w Lohbergu, zeznania pielęgniarzy, listy Märza, jego wiersze, fragmenty dziennika Koflera, a okazjonalnie jeszcze inne źródła jak np. wypis z bawarskiego planu krajowego dla upośledzonych z roku 1974. Punkt widzenia zmienia się nieustannie. Oglądamy życie w zakładzie oczami schizofrenika, by za chwilę spojrzeć na tę samą scenę z perspektywy lekarza. Daje to niesamowite wręcz wrażenie autentyczności. Nieraz zapominałem, że to w ogóle książka; czułem się jakbym czytał materiały zebrane w jakieś grubej tece, stanowiącej fragment autentycznej historii szpitala psychiatrycznego w Lohbergu. Dostrzegam w tym pewną wartość terapeutyczną i uświadamiającą, mimo kilkudziesięciu lat, jakie upłynęły od czasu premiery tej książki (1976 rok, polski przekład - 1980). Mimo tego pozornego chaosu, namiastkę porządku wprowadzają kolejne rozdziały: „Odtworzenie przedklinicznej kariery”, „Opis klinicznej kariery”, czy „Społeczność terapeutyczna”. W tych suchych wycinkach tkwi ogromny ładunek emocjonalny. Gdy tylko zdamy sobie sprawę, jak tragiczna jest historia człowieka, który próbuje po prostu żyć, a społeczeństwo notorycznie go odrzuca; który nie ponosi żadnej winy za swój fizyczny defekt i sposób, w jaki wychowywali go rodzice, a jednak to właśnie on zbiera cierpkie owoce tych wydarzeń. Kipphardt uderza też w cały system. Nie byłem przygotowany na rozdział pt. „Dygresja”, w którym autor bez żadnej zapowiedzi podrzuca garść danych statystycznych. W RFN ponad 600 tysięcy osób cierpi na choroby mieszczące się w obrębie schizofrenii. Za każdego z nich kasa chorych zwraca tylko połowę stawki przeznaczonej dla innych chorych. Konkluzja jest porażająca: "dziecko urodzone dziś w Republice Federalnej (Niemiec) ma o wiele większą szansę znaleźć się w zakładzie leczniczym niż na uniwersytecie". Kilkanaście stron później, wśród zwyczajowych fragmentów różnych zapisków i opinii brutalnie uderzył mnie jeden: w latach 1942-1945 zamordowano 270 tysięcy psychicznie chorych i sterylizowano przymusowo nieznana bliżej liczbę ludzi. Osobny akapit należy się zapiskom Märza. Część z nich jest oczywiście niezrozumiała. Niektóre uderzają celnością spostrzeżeń i przenikliwością umysłu Märza. "W odniesieniu do szkoły powiedział März: - Wyrobiłem sobie zdanie, iż w lukach pomiędzy słowami kryje się rzeczywistość. - Czy według pana to, czego uczy szkoła, jest błędne? - Celem pedagogiki jest zatajenie przed uczniem, iż rzeczywistość kryje się przed nim za formułą dwa plus dwa równa się cztery". No i są jeszcze wiersze Märza. Koślawe i nieporadne, ale zakończone celną puentą, która kryje w sobie zaskakująco wiele głębi. Kipphardt zainspirował się publikacjami psychiatry Leo Navratila, które zawierały wiersze pewnego chorego psychicznie poety. Nie wiem ile w tym prawdy, ale März w swoich notatkach wspomina o kilku ciekawych postaciach świętych (święty Markariusz, który spał sześć miesięcy w bagnie, czy święty Sabeniusz, który jadł wyłączenie zgniłe zboże, nigdy nie zmieniał odzieży i nigdy się nie mył). Wspomina także o pewnym mordercy kobiet, który miał rzekomo przebywać w Piławie. Jakby tego było mało, mamy tu kilka wątków polskich. März, mimo parszywego umlauta w nazwisku, był Polakiem i za takiego też się uważał. Urodził się w Piławie Górnej. Sam Kipphardt z kolei, urodził się w Łagiewnikach w 1922 roku, a przez kilka lat mieszkał w… Piławie Górnej. Trudno oprzeć się wrażeniu, że niezwykły portret Aleksandra Märza, namalowany barwami terapeutycznych doświadczeń Kipphardta, posiada wyraźny odcień autobiograficzny… Pierwsza połowa książki jest bardzo dobra, druga słabsza – rozmywa się trochę w architektonicznych szczegółach dotyczących budynku szpitala i opisach odwiedzających go gości. I – aż do momentu ucieczki Märza – traci swą moc. Ciekaw jestem, jak "Aleksandra Märza" oceniłyby osoby, które mają na co dzień do czynienia ze schizofrenią i zaburzeniami psychicznymi. Ale Kipphardt zdaje się wiedzieć, o czym pisze. Pracował w jednym z berlińskich szpitali, a z wykształcenia jest psychiatrą. "März" to jego prozatorski debiut – w moim odczuciu wielce udany. Niecodzienna tematyka oraz sieć powiązań między przedmiotem powieści, jej bohaterami, a samym autorem, mozaikowy sposób prowadzenia akcji czynią z "Aleksandra Märza" zaskakująco dojrzałą, satysfakcjonującą lekturę. Nie ma tutaj żadnych zwrotów akcji ani wciągającej fabuły, to bardziej zbiór obserwacji i zapisków poświęconych schizofrenii i próbach jej leczenia, z czego wyłania się bardziej ogólny – i niewesoły – krajobraz leczenia psychiatrycznego w powojennych Niemczech. Bo wetknięte tu i ówdzie fragmenty prawodawstwa niemieckiego wyraźnie sugerują, iż Kipphardt przedstawiając historię jednego pacjenta, ma tak naprawdę inny cel, o wyraźnie szerszym horyzoncie.

#rodzinnewyzwanie2025 "Henderson, król deszczu" Saul Bellow Oj trochę męczyłam tego Hendersona. Tak to już jest, że jak bohater męczy się życiem to i czytelnicy są umęczeni jego historią. To była specyficzna lektura. Porzucałam ją kilkukrotnie, by po jakimś czasie powrócić do niej. Finalnie przygody Hendersona wciągnęły mnie, choć on sam był bufonem i dupkiem. Historia z gatunku mało realnego fantazy.

Przejmujące spojrzenie na to, co w życiu tak naprawdę ważne. Wiarygodność tych opowiadań podkreśla dodatkowo fakt, że napisał je stary człowiek. Tylko z pozoru może się to wydawać przynudzaniem. Według mnie to literatura pod względem artyzmu zalegająca najwyższe półki. Czytanie takiej prozy to nie tylko rozkosz dla ducha, ale i solidny fundament pod rozważania o tym, co w życiu najważniejsze.

„Pewnego dnia o zmierzchu świata, posępna śmierć przyjdzie i osiądzie w tobie, a kiedy wstaniesz, by się przejść, będziesz tak ponury jak śmierć, ale jeśli szczęście ci sprzyja, jedynie tyle się zmieni, że twoja radość będzie większa, a miłość mocniejsza.” William Saroyan (z motta książki "Pewnego dnia o zmierzchu świata") Ten cytat mówi wszystko.

„Piąta osoba dramatu” Robertsona Daviesa to książka z PiW-owskiej serii „Klub Interesującej Książki”. Davies był pisarzem kanadyjskim i w Kanadzie toczy się większość akcji. Główny bohater jest nauczycielem historii, oprócz nauczania ma jednak dwie inne pasje, w tym jedną bardzo nietypową jak na protestanta, czyli hagiografię, a szczególnie historie mniej znanych katolickich świętych. Ma ku temu ważne osobiste powody. Wątek religijny, obok jego drugiej pasji (ale na jej temat ani literka nie wymknie się z mojej klawiatury),jest w powieści bardzo ważny. Tylko nie wyobrażajcie go sobie jako cyklu kazań czy rozmemłanego wątku nagiej duszy na tle bytu. Jest on poprowadzony tak inteligentnie i zaskakująco, że śledząc go, jak i całą narrację, odczuwałam ogromną satysfakcję. Zresztą całe 291 stron powieści skrzy się inteligencją, delikatnym, czasem ironicznym humorem, ale i wrażliwością na krzywdę i niedostosowanie. Trochę przypomina klimaty angielskich opowieści ze sfer elity intelektualnej. O ile jednak w tych ostatnich czasem panuje nieznośny snobizm, o tyle w powieści Daviesa nie ma go wcale. Zapewne dlatego, że bohaterowie wywodzą się nie z angielskiego pałacu, ale z kanadyjskiej pipidówki. Co czytelnikowi na korzyść wychodzi.

John piekło Perełka literacka. Opisany bardzo ciekawy układ, trójkąt emocjonalny między tytułowym Johnem Piekło (czyścicielu okien nowojorskich drapaczy chmur),Asztonem Misza ( Polak , marynarz już w dojrzałym wieku, ze względów zdrowotnych na lądzie) a Dorothy Kayne, trzydziestoletnia profesor socjologi, chwilowo wskutek wypadku niewidoma. Powieść o miłości - fizyczna , ta namacalna spełniona w łóżku kontra miłość cierpliwa, pełna poświęcenia , opiekuńczosci. Wbrew pozorom „rywale” dażą sie wzajemnym szacunkiem i przyjaźnią. Czwartym, nie mniej ważnym bohaterem jest miasto Nowy Jork. Miasto toczone chorobami cywilizacji, dżuma kamieni, migracja i jeszcze dziwniejszy powrót psów. Ukazana demagogia i zależności świata prominentnych włodarzy, ambicji dorobkiewiczów, władzy pieniądza. Na pozór wspaniałe wieżowce gnijące od środka poprzez brak należnej konserwacji. Całość czyta się wybornie!!

.... organista mój ochrzcił już siedmioro twoich dzieci, wszystkie moje księgi pełne są twoich bękartów. Chciałbym nareszcie wiedzieć, czy jesz­cze długo masz zamiar hańbić moją parafię? O twej roz­puście szczekają psy na drodze i wrony kraczą na polach, niegodny twój żywot zatruwa całą okolicę...... ........uroniła na kolana kilka łez, spojrzała swymi niewinnymi oczami na pastora i szepnęła: — Doprawdy, cóż ja mogę poradzić? Wszystko jest w rękach boskich.

Zwariowana, w pewien sposób wulgarna powieść. Jest bez dwóch zdań oryginalna, przy czym polemizowałabym z autorem w kwestiach "dziecięctwa". Choć powieść wydaje się przerysowana, odnoszę wrażenie, że autor chciał dokładnie powiedzieć to, co powiedział.

„[...] i patrzę na tę wielką czarną żelazną wskazówkę, która wskazuje tę niską, białą, podzieloną na segmenty przestrzeń między 10 a 15, dopóki nie przesunie się nagle na następne puste pole i rozkaże, określi, powie, że tam jest teraz teraźniejszość. Teraźniejszość?” Czas, trwanie i przemijanie. Próżność świata. Przypadkowość, ulotność chwili. Śmierć, nieśmiertelność. Wieczna nagroda czy wieczna kara? Nie mogę napisać, że jakoś szczególnie zapiszą się w mojej pamięci refleksje, snute w dość swobodny sposób o tym, jak uparcie próbujemy wracać do przeszłości, cofać wskazówki, smakować wspomnienia, o tym, jak czas trzyma nas za kołnierz, wsysa i wchłania, o tym, że nic nie może zdarzyć się ponownie po raz pierwszy; o tym, że życie to rytuały; w końcu o tym, że często szukamy… nieszczęścia. Być może dlatego, że przez moją biblioteczkę przewinęło się już nieco podobnych pozycji o filozoficzno-refleksyjnym klimacie. Mimo że Cees Nooteboom niczym mnie raczej nie zaskoczył, książka zrobiła na mnie dobre wrażenie, bo lubię ten typ prozy. A więc jak dla mnie, łapka w górę. „A jednak nie ma innego życia jak tylko następne pięć minut. Reszta to wyobraźnia”.1) 1) Sławomir Mrożek, Małe listy