Koniec świata

.... organista mój ochrzcił już siedmioro twoich dzieci, wszystkie moje księgi pełne są twoich bękartów. Chciałbym nareszcie wiedzieć, czy jesz­cze długo masz zamiar hańbić moją parafię? O twej roz­puście szczekają psy na drodze i wrony kraczą na polach, niegodny twój żywot zatruwa całą okolicę...... ........uroniła na kolana kilka łez, spojrzała swymi niewinnymi oczami na pastora i szepnęła: — Doprawdy, cóż ja mogę poradzić? Wszystko jest w rękach boskich.

Opowiadania, bardzo podobne klimatem do Daphne du Maurier, tylko takie na pograniczu. Non stop czuć gdzieś z tyłu głowy grozę, tajemnicę i ciarki, ale jak już opowieść zbliża się do końca wszystko się urywa. Dlaczego? To sobie trzeba doczytać;) Dominuje tu jeden motyw. Jedno jest pewne - klimat wycieka - polecam.

Ulubiona książka mojej młodości. Nie wiem, co w niej jest. Czy wspaniałe miejsce, w którym dzieje się akcja, czy fascynujące postaci, których losy splatają się zupełnie przypadkiem, czy świetne, inteligentne dialogi albo szczypta pikanterii, a może możliwość przeżycia czegoś niesamowitego bez względu na to, kim się jest na co dzień. Czytałam ją na pewno kilkadziesiąt razy.Mam egzemplarz wydany w KIK-u, kiedyś ta seria była naprawdę wyjątkowa. Polecam!

Trudno czytało mi się tę książkę. Nie mogłam się w nią wgryźć, nie mogłam spamiętać mnogich bohaterów - mieszkańców Savannah w stanie Georgia, chociaż większość z nich to oryginały i cudaki. „Dobrze na tym gruncie rozwijają się ekscentrycy”. Druga część czyta się dużo lepiej, akcja zostaje skoncentrowana na głównym temacie – procesie o zabójstwo. Ale wątek kryminalny - kolejne wersje procesu sądowego – z czasem staje się trochę nudny. Narratorem jest przybysz z Nowego Jorku, dziennikarz John Kelso, otwierający szeroko oczy na otaczającą go rzeczywistość, zafascynowany miejscem i opowieściami tubylców. Wielkim bohaterem książki jest miasto Savannah, ze swoją bogatą tradycją, przepiękną starą architekturą i bujną zielenią oraz z konserwatywnym klasowym społeczeństwem. Mieszkańcy i turyści lubią się bawić, zewsząd dobiegają południowe rytmy, wszechobecne są bary z muzyką, przyjęcia dla turystów, imprezy wyższych sfer, z ustalonym kalendarzem i właściwym im blichtrem. To właśnie w Savannah urodził się wielki muzyk Ameryki Johnny Mercer. Ale, mimo że to już lata 80 XX wieku, podziały klasowe i rasowe mają się świetnie, zakłamanie obyczajowe także. Dużym tematem powieści jest urbanistyka miasta, zwalczające się koncepcje rekonstrukcji zabytków i rewaloryzacji starej tkanki miejskiej, oczywiście w kontekście zamożności i koloru skóry mieszkańców, a przede wszystkim interesów pomysłodawców tych przekształceń. Prawdę mówiąc ciężko mi było w tym się połapać. Obejrzałam ekranizację Clinta Eastwooda z 1997 roku, z gwiazdorską obsadą – grają John Cusack, Kevin Spacey, Jude Law, Alison Eastwood. Fabuła filmu nie jest wierna wobec powieści, momentami, podobnie jak w książce, staje się zbyt rozwlekła. Jednak film ma w sobie dużo uroku, odtwarza wspaniałe ulice, domy, ogrody Savannah. Można podziwiać pokazane z rozmachem bogate kolekcje dzieł sztuki, zdumiewające dekoracje i stroje oraz wystawność zabaw śmietanki towarzyskiej miasta. Można poznać charakter amerykańskiego południa. Głównie z tego powodu film jest wart obejrzenia. Na szczególne wyróżnienie zasługują mniej znane aktorki: stylowa i perwersyjna transpłciowa Lady Chablis i demoniczna Irma P. Hall w roli czarownicy Minerwy. Jednak elementy horroru, sceny czarów woodoo w książce i w filmie są tak samo bzdurne i przez to zwyczajnie śmieszne. Powieść według Autora jest oparta na faktach i podobno w Stanach była bestsellerem. Ja się nią nie zachwycam, chociaż muszę przyznać, że sugestywnie oddaje klimat miejsca i ma dużo walorów poznawczych.

Stary dobry Updike jak zwykle bystrym okiem przygląda się sprawom damsko-męskim. Najciekawsze były dla mnie opowiadania o państwie Maple, zwłaszcza „Telefonował twój kochanek” – dialogi palce lizać. Bardzo lubię te obrazki z życia małych miast amerykańskich lat 70. I 80. Proza gęsta i soczysta, na wysokim poziomie.

Nienachalna historia z gnuśnego, zaściankowego amerykańskiego Południa jakieś 60 lat wstecz, którą pewnie idealnie czytałoby się na bujanym krześle na jakiejś zacienionej werandzie. Z widokiem na pobliską piaszczystą drogę, po której przemknąłby czasem jakiś pontiac. Jest to subtelna opowieść, traktująca o zderzeniu dziewczęcych marzeń i planów z rzeczywistością - z bardzo młodą bohaterką, której już na starcie w dorosłość życie chce podstawić nogę. Rosacoke gubi się we własnych wyobrażeniach, przytłoczona szarą codziennością, której rytm nadaje jedynie praca i wizyty w kościele. Przystojnemu chłopcu z sąsiedztwa, w którym jest zakochana, nie spieszy się do jakichkolwiek deklaracji, a swojski krąg małej lokalnej społeczności daje jej poczucie pewnego bezpieczeństwa, ale to też pewnego rodzaju klatka, dla bogatego wewnętrznego życia Rosy przyciasna, niewygodna. Historia jakich wiele, ale na swój sposób wyjątkowa i wnikliwa, łącząca w sobie prostotę i dużą wrażliwość, delikatny smuteczek i dawkę podnoszącej na duchu nadziei. Coś sprawia, że choć nie jest to mega pasjonująca lektura, czytasz ją do końca z zainteresowaniem i szczerym przejęciem.

Nie powiem, ta książka mnie zaskoczyła - jej sielski początek i klimat amerykańskiej wsi w ogóle nie zapowiadały wątków i rozwoju wydarzeń, które znalazłam na kolejnych jej stronach. Ta intrygująca powieść doskonale obrazuje destrukcyjną siłę rodzinnych tajemnic i gier pozorów, za którymi kryją się chowane przez lata urazy i krzywdy wyrządzane najbliższym za cichym przyzwoleniem społeczeństwa; udowadnia też, że prawda skryta jest zawsze pod warstwą wersji i opinii poszczególnych osób, a rodzinnych waśni nie powinno się oceniać z perspektywy postronnych obserwatorów. Książka Jane Smiley pod pewnymi względami przypomina mi "Pieśń o poranku" Paulliny Simons (jeśli chodzi o niespodziewane zwroty akcji w pozornie prostej historii) i "The Good Apprentice" Iris Murdoch (jeśli chodzi o refleksyjny ton) i choć nie jest lekturą do końca w moim stylu (być może wtedy moja ocena byłaby jeszcze wyższa),to cieszę się, że miałam okazję po nią sięgnąć, bo powieść ta jest niezwykle ciekawa pod względem psychologicznym.

Książka, którą przeczytałam w dzieciństwie i która długo straszyła mnie w snach i na jawie. Historia dwóch chłopców, którzy są skazani na swoje towarzystwo ze względu na decyzję życiową swoich rodziców. Jeden z nich zaszczuwa drugiego, czyniąc to wszystko w białych rękawiczkach. Książka o prześladowaniu, niewidzialnym sadyzmie i ślepocie dorosłych. Porażająca. Po jej lekturze zapamiętałam nazwisko autorki, przysięgając sobie, że więcej nie tknę nic przez nią napisanego. Obietnica dotrzymana, a minęło ze 30 lat...

Prawdziwy potop szwedzki: 39 opowiadań szwedzkich autorów na 500 stronach. Rozwlekłość nie wyszła antologii na dobre. Czytałem wydanie drugie, uzupełnione współczesnymi wówczas prozaikami szwedzkimi. Większość opowiadań - szczególnie w drugiej połowie książki - nie porywa, są suche i kruszą się jak herbatniki z supermarketu, nie pozostawiając po sobie zbyt wiele. Całość przyzwoita, ale zdecydowanie gorsza od duńskich Wyróżniam 6 opowiadań (tym razem kolejność przypadkowa): AUGUST STRINDBERG - "Musiał" Jeden z najsłynniejszych szwedzkich pisarzy udowadnia, że naszkicowanie przekonywującej scenerii i wyrazistych postaci nie sprawia mu najmniejszego problemu. Nieco przewidywalna, lecz urocza historia profesora Bloma - samotnika, skąpca, wroga dzieci i życia rodzinnego. HJALMAR BERGMAN - "Czy może mnie pan wyleczyć, doktorze?" Co za odkrycie! 10-stronicowe, mięsiste opowiadanie o tej grupie ludzi, którym udaje się wszystko. Jednym z nich jest doktor chorób wewnętrznych, Eric van Leo. Pewnego dnia do jego gabinetu zgłasza się tajemniczy pacjent, który nie chce zdradzić swego nazwiska... Świetnie poprowadzona historia. Wszystko odbywa się w ciągu jednego dialogu między pacjentem a lekarzem. Do tego dobre zakończenie, które daje do myślenia, czego chcieć więcej? PAR LAGERKVIST - "Windą do piekła" Lagerkvist już na początku zrobił mnie w jajo. Tytuł opowiadania traktowałem symbolicznie, tymczasem gdy jego główny bohater, dyrektor Jonsson, wsiada do windy eleganckiego hotelu wraz ze swoja kochanicą, docierają faktycznie do piekła. Co się tam stało i czy bohaterom uda się wrócić na powierzchnię - tego dowiecie się czytając te zgrabne, nieco surrealistycznie opowiadanko. ARTUR LUNDKVIST - "Pogrzeb" Kolejne pozytywne zaskoczenie. W szwedzkiej mieścinie umiera lokalny kupiec, właściciel sklepu. Ciekawa jest konstrukcja utworu: narrator robi najazd kamerą na poszczególnych uczestników konduktu pogrzebowego i prezentuje czytelnikowi, co znajduje się w głowach żałobników. Wdowa - powinna myśleć o zmarłym, ale nie ma na to ochoty. Mógł umrzeć wcześniej, teraz juz za późno by ułożyła sobie nowe życie. Syn? Uważał, że ojciec był już właściwie niepotrzebny. I zastanawiał się, czy umrze taką sama nagłą śmiercią jak tata. I tak dalej, i tak dalej... Ciekawy przegląd ludzkiej psychiki. Wszyscy żałobnicy chowają swe myśli za żałobną, posępna miną. Jakże to prawdziwe... JOSEF KJELLGREN - "W Polsce pochowany" W Gdyni znajdują trupa nieznanego marynarza. Podczas pogrzebu obecni w mieście marynarze z różnych krajów jednoczą się na tę jedną chwilę, mimo iż nie znają zmarłego. Jakże inne podejście do pogrzebu niż w opowiadaniu Lundkvista... Warto podkreślić polski akcent (miejsce akcji) oraz świetnie odmalowany, mroczny klimat portowego miasta. Mróz, dygoczące, wychudłe ciała, podła wódka w zapuszczonych knajpach, międzynarodowe towarzystwo wilków morskich, panujący wszędzie półmrok... PER CHRISTIAN JERSILD - "Klinika" Krótka historia pewnej medycznej kliniki - największej, z najlepszymi specjalistami i ambicjami. Pyszne opowiadanko, opowiedziane z chirurgiczną - nota bene - precyzją. Ironia, grzeszki lekarzy i pewna zabłąkana kula, która po wystrzeleniu z pistoletu chybiła celu, a i tak odegrała w tejże historii rolę niebagatelną.

Pierwsze skojarzenie przy czytaniu to "Imię róży" Umberto Eco, ale to tylko z powodu formy kryminału osadzonego w średniowieczu. Powieść Eco to forma monumentalna, a tutaj autor - Barry Unsworth - stworzył coś pomiędzy krótką powieścią a długim opowiadaniem. Natomiast klimat udało mu się stworzyć pomimo krótkiej w miarę formy. I tym mnie kupił. Zaczyna się już niepokojąco, bo zbiegły ksiądz przystaje do grupy wędrownych aktorów, która ledwie wiąże koniec z końcem, a ma też sporo swoich grzeszków i tajemnic. Bynajmniej nie są to ludzie kryształowi. Do tego dochodzi intryga, która coraz bardziej się zapętla i osacza grupę bohaterów. XIII-wieczna Anglia to nie jest bezpieczne miejsce. Wokół szerzy się Czarna Śmierć, zbliża się trudna do przetrwania zima, a ludzie są igraszką w rękach możnych. Może tylko zbliżające się święta Bożego Narodzenia dają odrobinę radości. Aktorzy trafiają do małego miasteczka, którego mieszkańcy żyją zbrodnią i tak trochę przez przypadek angażują się w rozwiązanie kryminalnej zagadki i uniewinnienie oskarżonej o zbrodnię dziewczyny. Na scenie odgrywają własną wersję wydarzeń... i zaczyna grozić im niebezpieczeństwo... Krótka, ciekawa i wciągająca, a średniowieczny klimat to wartość dodana tej opowieści.

Główny bohater to emerytowany lekarz chorujący na raka, który pragnie popełnić samobójstwo podczas ostatniej podróży. Ale mimo to historia jego wędrówki przez Góry Kaskadowe obfitująca w przygody, nie jest przygnębiającą historią o umieraniu. Znajdziemy w tej opowieści: malownicze opisy terenów, opowieści o życiu farmerów, wspomnienia z czasów wojny, poznamy ciekawych ludzi, dobrych i złych, będzie trochę sensacji i miłości, weźmiemy udział w ciężkiej operacji i przy narodzinach dziecka. Poczujemy powiew wiatru, ciepło słońca, smak jabłek, zapach szałwii. Bardzo, można rzec, przestrzenna i panoramiczna powieść.

"Na oślep"("Headlong") Michaela Frayna to esej z historii malarstwa, powieść detektywistyczna i komedia omyłek w jednym. Od tej książki zaczęło się moje zainteresowanie Pieterem Brueglem oraz w ogóle historią sztuki. Nie jest to też taka sobie przeciętna powieść, została bowiem zauważona i otrzymała nominację do Booker Prize oraz Whitebread Prize w 1999 roku. Osobiście nie przywiązuję dużej wagi do nagród literackich. Wiadomo, że różnie to z tymi nagrodami bywa. Poza tym czasami nikomu nieznana i słabo rozreklamowana książka potrafi bardziej przemówić i całkowicie zauroczyć. Jeżeli chodzi o tę powieść to wydaje mi się, że nie cieszyła się jakąś wielką popularnością czytelniczą czy też medialną, co mnie trochę dziwi. W "Na oślep" mamy opowiedzianą historię pewnego odkrycia. Martin Clay, młody naukowiec, wyjeżdża z rodziną na wieś, aby dokończyć swoją książkę o nominalizmie. Tam poproszony przez miejscowego właściciela ziemskiego, Tony'ego Churta, o wycenę kilku obrazów, natyka się na - jego zdaniem - zaginione dzieło Bruegla. W ten sposób zaczyna się jego obsesja, z powodu której Martin wystawia na próbę swoje małżeństwo, prestiż zawodowy i oszczędności całego życia. Jak już wcześniej wspomniałem "Na oślep" można także czytać jako esej poświęcony życiu i twórczości Petera Bruegla napisany prostym językiem i w przystępny sposób. Martin próbując potwierdzić autentyczność bawi się w detektywa, analizuje wszystkie szczegóły odkrytego obrazu i próbuje powiązać go z innymi dziełami oraz właściwym okresem w twórczości artysty. Osobiście polubiłem Bruegla za to, że poprzez swoje obrazy zawsze opowiada jakąś historię, przed czymś nas przestrzega, chce nas czegoś nauczyć, coś chce nam powiedzieć. Zupełnie jak gdyby pisał opowiadanie lub powieść. Warto też podczas lektury mieć pod ręką jakiś album z reprodukcjami ważniejszych dzieł Bruegla. Im większe reprodukcje tym lepiej. Martin/Frayn w powieści nazywa Bruegla Mistrzem Misternego Listowia. Na jego płótnach zawsze coś się dzieje, przedstawiają wiele postaci i szczegółów, które coś znaczą lub symbolizują. "Na oślep" wciąga już od pierwszych stron niczym rasowa powieść detektywistyczna. Chcemy dowiedzieć się co będzie dalej i jak to wszystko się skończy. Czy obraz jest autentyczny? Czy został namalowany przez Pietera Bruegla czy może jednego z jego synów lub naśladowców? Czy Martinowi uda się utrzymać w nieświadomości właściciela obrazu i zdobyć go? Przekonajcie się sami. www.zjadacz-liter.blogspot.com

Przyzwyczailiśmy się chyba wszyscy już do obchodzenia się z trudnym tematem Holocaustu bardzo ostrożnie i delikatnie. Ciężko przecież inaczej - wychowaliśmy się na przerażających, często makabrycznych obrazach z Borowskiego czy Herlinga-Grudzińskiego, wycieczkach do Auschwitz. Okazuje się jednak, że można dotknąć tego problemu zupełnie inaczej, co robi Lisa Goldstein w swojej książce.

Spotykamy się w przededniu II Wojny Światowej w malutkim węgierskim miasteczku. Istnieje tam spora społeczność żydowska, na czele z rabinem, ponoć "umiejącym czynić cuda". Oto od jednego z takich "cudów" zaczyna się ta krótka powieść - rabin rzuca klątwę na miejscową szkołę za to, że naucza się w niej hebrajskiego. W tym samym czasie w miasteczku pojawia się nieznajomy wędrowiec. Nie zdradza swego imienia, chcę, by nazywać go Vörös, od koloru włosów. Gości u rodziny trzynastoletniej Kicsi, która jest zachwycona niezwykłym przybyszem. Szybko w okolicy zaczyna się mówić, że Vörös zdjął ze szkoły klątwę rabina, przez co znajduje w nim wroga. Tymczasem rudy czarodziej chce ratować miejscowych Żydów przed tym, co niedługo ma nadejść...

To króciutka książeczka, ma zaledwie 170 stron, jednakże pełna jest treści. Pomiędzy zwyczajną egzystencją bohaterów a koszmarem obozów koncentracyjnych autorka zawarła ogromnie dużo magii i pięknego mistycyzmu. "Zaczarowuje" historię, zaciera tragiczne wydarzenia tak, jakby były one tylko potwornym, traumatycznym snem, nierealnym i bardzo, bardzo odległym - choć silnie zakorzenionym w umyśle, oddziałującym na dalsze życie - ale jednak snem.
No właśnie. Choć spod tragizmu tej historii niewątpliwie przebija optymizm i nadzieja na przyszłość, mam poczucie, że coś tu jest nie tak. Może takie wrażenie mam z powodu stosunku, jaki wpajano nam do historii przez całe życie, ale przeszkadza mi to, że Holocaust tak bardzo schodzi tutaj na dalszy plan. Temat spycha się mocno na tło, a z przodu widzimy nieszczęsną Kicsi, której osobowość nagle gdzieś znikła. I Vörösa, który pląta się i miota na kartach książki mimo wszystko zbyt chaotycznie i przypadkowo.

Mimo wszystko uważam, że warto tej książeczce poświęcić trochę czasu. Dużo w niej magii i uroku, a także nadziei, która potrzebna jest zawsze. Czytało się ją dobrze, a sposób ujęcia tematu zmusza do spojrzenia na ten problem z innej perspektywy, nie tylko tej magicznej.

Przede mną zawisła niespodzianie ciemna sylwetka ptaka, przekoziołkował, chwilę kołysał się w powietrzu, nagle wydał przeciągły, donośny trel i błysnąwszy skrzydłami znikł na wysokościach, a ja patrzyłem za nim z podziwem i uwielbieniem i razem z nim unosiłem się w przestworzach.

Ach, te czasy, kiedy człowiek-miniaturka biegał po polanie i zastanawiał się, czy wejść na drzewo, czy odwiedzić dziadków i zjeść świeże ciasteczka. Właśnie o tym przypomniało mi się, gdy czytałem tę książkę. Wiecie, dorastałem wśród ludzi, dla których ważna była wspólnota i tradycyjne wartości. Dlatego "Czytając w ciemności" to dla mnie powrót... do przeszłości. Książka Deane'a to irlandzka odpowiedź na powieści Bruno Schulza, które również są pełne realizmu magicznego. Byłem zadowolony, czytając o przeczuciach czy jakichś duchowych objawieniach, starych zwyczajach stróżów prawa (w Irlandii to Garda Síochána, czyli Strażnik Pokoju, ale wszyscy mówią na nich garda),rodzicach żyjących tradycją czy szkolnych zwyczajach. Co prawda nie wiem, jak wyglądał mój duchowy kraj jakieś 70 lat temu, jednak czuję się z nim mocno związany właśnie dzięki tej powieści. Nie wiem, czy będziecie mieli (lub macie) podobne odczucia, ale mam wrażenie, że Irlandczycy i Polacy mają wiele wspólnego. Polecam lekturę "Czytając w ciemności", aby to zweryfikować.

Gzieś na obrzeżach wielkiej Wenecji zapomniana przez Boga i ludzi znajduje się mała wioska, troszkę bajkowa, mityczna. Opisani są mieszkańcy tej wioski, ich radości i smutki,jak nie daleko jest od miłości do nienawiści, jak cenna jest przyjaźń. Książka jest barzo ciepła, pełna miłości do tych ludzi i ich życia w zgodzie z Naturą. Warto przeczytać.