Bolesław Niejasny

Wspaniala, obszerna, arcyciekawa, mistrzowsko wywazona, swietnie przetlumaczona i pieknie wydana. Swietny wybor fotografii. Opus magnum. Nie zdawalem sobie sprawy ze nie jest to juz ksiazka nowa, stopka redakcyjna podaje rok 2005, a od tego czasu Wroclaw zmienil sie bardzo. Ksiazka jakims cudem mnie ominela, mieszkam bowiem za granica. Od tego czasu wydano wiele nowych ksiazek na temat tzw. Ziem Odzyskanych i wiele z nich niestety niespecjalnie wartosciowych, wrecz amatorskich. Zastanawia mnie czy Wegrzy sa w stanie napisac podobna ksiazke o Bratyslawie czy o Nowym Sadzie, a Polacy o Wilnie czy Lwowie, Chyba jeszcze nie. To chyba wynika z tego ze okolicznosci opuszczenia tych miejsc byly inne. Na takie duzo glebsze pojednanie w tamtych regionach jeszcze musimy poczekac. Ksiazka Thumma jest tak obszerna ze trudno odniesc sie do kazdej tematyki po kolei. Jako wroclawianina, zainteresowaly mnie losy budynkow, proces i planowanie odbudowy, poszczegolne miejsca, ktore lubie, znam, wspominam, pamietam. Nie znalem historii zmuszania ludzi do zmian imion i nazwisk, wczesniej o takich sytuacjach slyszalem w kontekscie historii dalekich miejsc, np. Indonezji czy Tailandii gdzie osoby o chinskich nazwiskach zmuszono to zmiany nazwiska na bardziej lokalne. Podobnie zmuszono bulgarskich muzulmanow to zmiany nazwsik na slowianskie. Znam bardzo dobrze z wlasnego doswiadczenia ta niesamowita zmowe milczenia dotyczaca przeprowadzki z Kresow. Nikt z rodzicow i dziadkow mi nigdy nie pokazywal na ktorym dworcu wysiedli, gdzie na poczaku mieszkali, co bylo ruina, co i jak jedli, co odbudowywali. "Poniemieckie" rupiecie byly wszedzie, ale raczej w formie ksiazek, gazet, nut, pianin, monet, lamp, a krany byly "kalt' i "warm". Znane mi byly te wywozki dziel sztuki "do Polski". Dzis jeszcze w krakowskich muzeach co drugi oltarzyk i figurka to "szkola slaska", "Wroclaw". Z drugiej strony, jak sam autor zaobserwowal, atmosfera miasta, jego "wielokulturowosc" jest raptem uzywana w celach komercyjnych, co dodalo pewnej obcosci. To co bylo kiedys uboga wspolnota wypedzonych jest obecnie europejskim miedzynarodowym miastem w ktore jednak wraz z dobrobytem niebezpiecznie powoli wkracza pewna anonimowosc i pewne zadowolenie z siebie, wczesniej zupelnie mu nieznane. Ale jednak trzeba podkreslic ze wlasnie to nowoczesnosc tego miasta tworzy warunki do jego pomyslnej przyszlosci. Wracajac natomiast do ksiazki, to lektura absolutnie obowiazkowa kazdego kto ma jakikolwiek glebszy zwiazek z Wroclawiem.

Książka zawiera rozbudowany kontekst wydarzeń oraz opis mechanizmów jakie działały w momencie przemieszczania się armi czerwonej czy niemiec przez tereny na, których toczył się konflikt polsko-ukraiński. Jak dla mnie minusem było zbyt duża ilość szczegółowych statystyk dotyczących miejscowości, które ucierpiały oraz brak map. Książke czytało się bardzo dobrze, mimo ciężkiej tematyki.

Dość rzadko trafiam na naukową książkę historyczną, którą czyta się tak dobrze i z takim pożytkiem dla zrozumienia rzeczywistości. Autor doskonale realizuje lekcję krytycznego i obiektywnego myślenia. Objaśnia mechanizmy rządzące ludzkimi decyzjami, a decyzje nie zawsze, jak chcieliby niektórzy teoretycy, motywowane są chęcią zostania bohaterem. Często biorą się ze strachu, głodu, obserwowania serii złych wydarzeń i zachowań innych ludzi, z manipulacji różnego rodzaju. Rzecz godna polecenia!

Bałem się tej książki, tego tematu. Długo się zbierałem za jej lekturę. Skończyłem i nie żałuję. Wiele rzeczy siedzi jeszcze we mnie. Tyle istnień zgładzonych dla jakiejś chorej ideologii chorego umysłu. Istne ludzkie szaleństwo. I to systematyczne, precyzyjne podejście Niemców do zabijania. Przerażające. Książka znakomicie udokumentowana. Napisana bardzo dobrym językiem, dobrze ułożona. Trudna lektura.

Tak jak się należy, książka przedstawia nie tylko sam przebieg zamachu majowego, lecz także przyczyny i następstwa; okres kilku lat przed 12.05.1926, jak i po. W tej właśnie kwestii największą zaletą jest dla mnie poziom szczegółowości - dokładnie taki, jak oczekiwałem; na tyle sporo informacji, by dość wszechstronnie poznać te wydarzenia, ale również bez przeładowania faktami, datami, nazwiskami itp. Praca na pewno nie wyczerpuje tematu, bo pewnie jest jeszcze sporo niuansów wokół ówczesnej sytuacji społeczno-politycznej, lecz teraz dla mnie to było w sam raz. No i też przesadnie nie umniejszając; jakieś podstawy z historii Polski i świata na pewno trzeba mieć. Styl autora nie przeszkadza, w tym także opis działań wojskowych był dla mnie przejrzysty. Nie ma stronniczości, a wręcz przeciwnie - wydarzenia opisywane są możliwie neutralnie, czyli bez gloryfikowania ani demonizowania żadnej ze stron. (Co nie zmienia faktu, że to, co zrobił wówczas obóz piłsudczykowski jak ulał wypełnia kryteria wojskowego zamachu stanu - i w takich sprawach jak ta autor konsekwentnie trzyma się litery prawa). Warto pochwalić też to, że w książce jest trochę fotografii. Dopatrzyłem się jednego błędu merytorycznego: nieprawidłowy rok uwięzienia posłów opozycji w twierdzy w Brześciu. Czyli podany jest 1929, a powinno być 1930. DD/MM się zgadza, więc tym bardziej nie wiem, co tu się stało. Myślę, że warto dokształcić się w tym kierunku, np. dzięki niniejszej książce, bo w całej otoczce wokół zamachu majowego można znaleźć naprawdę sporo wymownych klamer i analogii. Ja jestem zachęcony tematem i na pewno w przyszłości sięgnę po więcej książek historycznych o II Rzeczypospolitej.

Przed przystąpieniem do lektury książki, warto zadać sobie pytanie: co sami wiemy o naszych południowych sąsiadach? Dla wielu z nas pierwsze skojarzenia o „Pepikach” będą dotyczyć „Krecika”, dobrego piwa, śmiesznie dla nas brzmiącego języka czy pięknej Pragi. Inni, interesujący się historią czy literaturą wskażą jeszcze na Jana Husa, Tomasza Masaryka, operację „Dunaj” czy Bohumila Hrabala. Nie zmienia to jednak faktu, że pomimo pozornej bliskości i wspólnej historii, sięgającej czasów średniowiecza, Polacy i Czesi w gruncie rzeczy znają się słabo. Stereotypy wciąż zasłaniają prawdziwy obraz dziejów naszych narodów na przestrzeni ostatnich dziesięciu wieków. Narracja „Nieznośnego ciężaru braterstwa” rozpoczyna się od zarysowania historii relacji polsko-czeskich od czasów średniowiecza aż do początku XX wieku. Wychodząc od legendy o Lechu, Czechu i Rusie, autor prowadzi czytelnika przez kolejne stulecia wzajemnych stosunków, w których braterstwo ustępowało miejsca konfliktom i krwawej rywalizacji. Jak pisze sam autor „na palcach jednej ręki można policzyć momenty dziejowe, w których Polacy i Czesi jednoczyli się dla osiągnięcia wspólnych celów”. Zaszłości historyczne oraz wzajemna nieufność przyczyniły się do tego, że obydwa narody wkraczały w XX wiek z odrębnymi wizjami swojej przyszłości. Nie było w nich zbyt wiele miejsca dla drugiej strony. Główna treść książki Michała Przeperskiego to historia trzech konfliktów, rzutujących na wzajemne relacje obu narodów w XX wieku. Pierwszym z nich był spór o Śląsk Cieszyński z lat 1918-1920, zakończony decyzją Ententy o przyznaniu większości tych ziem Czechosłowacji. Ten konflikt przyczynił się – jak pisał Ignacy Paderewski – do „wykopania pomiędzy dwoma narodami przepaści, której nic wypełnić nie zdoła”. Dla obu narodów pogranicze na Śląsku Cieszyńskim pozostało zadrą, która sprawiła, że okresie dwudziestolecia międzywojennego „w każdej kluczowej sprawie, w której interesy Pragi i Warszawy były podobne, obie stolice wybierały przeciwstawne rozwiązania”. Do drugiego sporu doszło jesienią 1938 roku. Wtedy to Polska, wykorzystując sytuację w jakiej znalazła się Czechosłowacja po układzie w Monachium, wystosowała do Pragi ultimatum w sprawie zwrotu Zaolzia, czyli czeskiej części Śląska Cieszyńskiego, zamieszkałej przez liczną ludność polską. Dla Polaków był to swego rodzaju rewanż za wydarzenia sprzed 20 lat, dla Czechów natomiast faktyczny rozbiór ich kraju. Wzajemne relacje raz jeszcze się zaogniły. Oba narody potrafiły zjednoczyć się dopiero w początkach 1939 roku, „gdy obie strony poczuły się zagrożone przez potężnego zachodniego sąsiada. Było jednak za późno, aby zapobiec kolejnym tragicznym wydarzeniom”. Współpraca, która nawiązała się pomiędzy Czechami a Polakami w okresie II wojny światowej, utknęła w martwym punkcie z powodu odmiennego podejścia obu państw do Związku Radzieckiego. Ostatni z konfliktów mający miejsce tuż po II wojnie światowej. Po raz kolejny dotyczył sporu o granice. Tym razem jednak zarówno Polacy jak i Czesi musieli uznać decyzję Stalina, który siłą zdusił rodzący się konflikt polsko-czeski, a wzajemne niechęci zostały „zamrożone” na blisko pół wieku. Autor bez wątpienia skupia się na szczegółowym opisie wymienionych przeze mnie konfliktów. Nie pomija w pracy wspólnej historii po 1945 r., jednak pojawia się ona wyłącznie jako swego rodzaju uzupełnienie. Osobiście żałuję, że Przeperski nie zdecydował się na szersze rozwinięcie problemu relacji obu narodów w czasach komunistycznych. Wydarzenia do 1989 r. zasługują moim zdaniem na znacznie szersze omówienie zagadnienia w recenzowanej publikacji. Wskazany przeze mnie brak w jakiś sposób rekompensują świetne podrozdziały, w których autor stara się odpowiedzieć na pytanie przyczyn wzajemnej niewiedzy obu narodów na temat drugiej strony. Dlaczego zamiast siebie poznawać, oba narody oddalały się od siebie? Czemu dla Czechów Polacy – mieszkańcy trzech zaborów – stanowili odrębne zbiorowości? Jakie w dwudziestoleciu międzywojennym podejmowano próby, aby przełamać stan wzajemnej niewiedzy? Na te i inne pytania, czytelnicy znajdą wyczerpującą odpowiedź na kartach niniejszej pracy. Odbiór książki, ułatwia dodatkowo styl autora, który jest barwny i wciągający, a co za tym idzie zachęca do kontynuowania raz rozpoczętej lektury. Cieszy również to, że autor publikacji często oddaje prowadzenie głównej narracji bohaterom epoki (zarówno Polakom jak i Czechom),których osobiste przeżycia i refleksje doskonale oddają klimat wzajemnych relacji. Michał Przeperski, pomimo popularnonaukowego charakteru swojej pracy, zastosował w niej pełny aparat naukowy. Książka oparta jest na solidnej kwerendzie archiwów, prasy, dzienników oraz innych dokumentów. „Nieznośny ciężar braterstwa” to interesująca książka młodego historyka, który postanowił zmierzyć się z „ciężarem” wzajemnych narodowych uprzedzeń oraz – w gruncie rzeczy – mało znanej historii stosunków polsko-czeskich w XX wieku. Praca Michała Przeperskiego doskonale pokazuję, że „nie ma sensu kolorowania wzajemnych relacji, tworzenie mitów o dwóch bratnich narodach”. Czy chcemy tego, czy nie Polacy i Czesi mają za sobą ponad dziesięć wieków wspólnej historii, która będzie zrozumiała wyłącznie wtedy, gdy pozbawi się ją wzajemnych uprzedzeń i złośliwości. Po lekturze „Nieznośnego ciężaru braterstwa” każdy z czytelników zastanowi się, czy postrzeganie naszych południowych sąsiadów przez pryzmat haseł, które podawałem na początku recenzji ma jakikolwiek sens. I w tym tkwi największa siła książki Przeperskiego. Czytaj więcej: https://histmag.org/Michal-Przeperski-Nieznosny-ciezar-braterstwa.-Konflikty-polsko-czeskie-w-XX-wieku-recenzja-14184

,,Polska Ludowa – jako specyficzna forma ustrojowa – została narzucona narodowi przez dominujący czynnik zewnętrzny w postaci ZSRR. Bez jego policyjnego i militarnego wsparcia". Słowa mówią same za siebie. Ja bym dodał, że PRL - trzecia Rzeczpospolita, choć ludowa, powstała za sprawą zdrady zachodu. Sprzedano nas Stalinowi. Sam dyktator uważał, że zainstalowanie komunizmu w Polsce, było tak proste, jak założenie siodła na krowę. Mam tu przed sobą wyczerpująco opisaną historie PRL, od jego początków, czyli ogłoszenia manifestu PKWN z 22.07, który uznaje się za jego początek, a skończywszy na częściowo wolnych wyborach z 4.06. Ustrój narzucono nam siłą. Pierwsze kilka lat było okresem prześladowań. Byli żołnierze Armii Krajowej. Umacnianie swojej pozycji, eliminacja wrogów, pokazowe procesy. Potem wyścigi szczurów. Walka o władzę. W książce najbardziej podobała mi się złota epoka Edwarda Gierka. To nie taki komunista jak inni. W dodatku nasz lokalny bohater, to znaczy dla Zagłębia Dąbrowskiego i u nas jest mile wspominany. Brakuje mężów stanu. Książka wartościowa. Treść nie męcząca, choć bardzo dużo w niej szczegółów. Tu akurat fajnie to wyszło, mówiąc kolokwialnie.

To jest książka o bardzo trudnym problemie. Jak unikając klisz antysemickich opowiedzieć o widocznym i dostrzegalnym fakcie (a może "fakcie") historycznym - nadreprezentacji Żydów w ruchu komunistycznym w Polsce. Moim zdaniem Profesor Paweł Śpiewak bardzo rzetelnie potraktował to zagadnienie. Niestety niektóre opinie, jakie widzę pod tą książką, świadczą niestety o jej pobieżnej lekturze ze z góry założoną tezą. Na pewno warto przeczytać i samemu wyrobić sobie zdanie.

Autor skupił się na działalności OUN-UPA na terenach dzisiejszej Polski, czyli teatrem wydarzeń jest duża część dzisiejszego Podkarpacia aż po południową Małopolskę, oraz wschód województwa lubelskiego, które to ziemie były odwiecznie mieszane etnicznie. Książka to kopalnia informacji na temat walk UPA z polskim podziemiem niepodległościowym (AK, BCh) oraz po wejściu Sowietów i objęciu władzy przez komunistów, z NKWD, "polskimi" służbami (MO, ORMO) oraz wojskiem. Autor zbliża się do ideału obiektywizmu. Nie oszczędza strony polskiej, beznamiętnie przywołuje wszystkie znane zbrodnie na cywilach obu stron konfliktu, które wyczerpywały znamiona czystek etnicznych. Należy pamiętać, że mowa jest o okresie, kiedy na Lubelszczyznę i Rzeszowszczyznę przybywają masy polskich uchodźców z Wołynia i Galicji Wschodniej, a emocje sięgają zenitu. Polska partyzantka jest zmuszona do walki na dwóch frontach z niemieckim, a później sowieckim okupantem oraz właśnie z UPA... Lata walk, mordów, zniszczeń, wysiedleń i niemożność nowych władz do poradzenia sobie z ukraińską partyzantką doprowadza finalnie do Akcji Wisła, która w dużej mierze kończy imprezę. Książka mimo, że obiektywna (myślę, że żaden Ukrainiec nie powinien się na nią obrazić),to czytając ją z perspektywy Polaka, hasło "Slawa Ukrajini" nabiera grozy. Oczywiście każdy może przywołać Wołyń, ale to temat oklepany i choć jest to jedną z przyczyn opisanych wydarzeń, to mało kto zdaje sobie sprawę co działo się pod Rzeszowem, Przemyślem, Zamościem, czy w dzisiaj sielskich Bieszczadach. W Bieszczadach w ogóle mało kto się orientuje na jakim terenie się znalazł... Panowała tam mozaika narodowościowa, gdzie Ukraińcy, Łemkowie, Bojkowie, Żydzi, Romowie, Polacy żyli obok siebie, często w tych samych wioskach. Dawno tego świata już nie ma, zostały ślady w postaci nielicznych niespalonych cerkwi i zarośniętych przez naturę opuszczonych i wysiedlonych wiosek, a region jest do dziś najbardziej wyludniony w Polsce.

Owa publikacja Kosserta była moją pierwszą przeczytaną od tego autora. Książka jest zdecydowanie godna polecenia każdemu, komu bliska jest wschodniopruska tematyka. Szczegółowe opisy przybliżają konkretne zagadnienia, wydarzenia historyczne. Szczerze polecam!

Przyznam szczerze, że zaskoczyła mnie tak niska ocena tej książki na portalu. Uważam, że to świetnie skrojona popularnonaukowa książka traktująca przede wszystkim o dwóch rzeczach. O tym, jak zmieniały się mechanizmy rządzenia na najwyższym szczeblach władzy w ZSRR oraz o odkrywaniu kulis w procesie decyzyjnym. Zarzucanie książce, że buduje pozytywną narrację wokół Stalina i jego ludzi jest co najmniej śmieszne, a udawanie, że ZSRR nie zmieniało zasad swojego funkcjonowania na przestrzeni prawie 70 lat istnienia opiera się na świadomym pomijaniu faktów.

Ciekawie i pasjonująco napisana "fabularyzowana" biografia Otto Skorzeny'ego. Sporo opisów walk, przygotowań do kolejnych akcji specjalnych, wyposażenia i taktyki oddziałów, ówczesnych gazetowych i propagandowych newsów obu stron konfliktu. Wciągnęła mnie zwłaszcza końcówka, przedstawiająca powojenne lata niemieckiego komandosa. Bardzo obszerna bibliografia. Polecam.

Bardzo dużo informacji przedstawionych (w zdecydowanej większości) w ciekawy sposób. Dla tych co chcą mieć wiedzę o PRL-u a nie chcą czytać dziesiątek książek na ten temat. Zainteresowanych tematem mogę odesłać także do znakomitych Dzienników Stefana Kisielewskiego, które jest często cytowany w tej książce. Wielka szkoda, że prof. Wieczorkiewicza nie ma już wśród nas.

Znakomite podsumowanie jak doszło do tragedii wielkiego miasta. Autor tej książki koncentruje się przede wszystkim na analizie jak doszło do decyzji o wybuchu powstania w Warszawie, to stanowi jakieś 80% jego wywodów (co jest zresztą zgodne z tytułem). Nie jest to zatem kolejna monografia o przebiegu powstania (w której analiza przyczyn zajmuje maksymalnie 20% objętości),a właśnie książka o analizie złożonych splotów przyczyn które zaowocowały godziną „W”. I niestety nie jest to przyjemna lektura, patos i wielkie poświęcenie graniczy z groteską i wręcz brakiem wyobraźni. Szokuje brak rozumienia reali drugiej wojny światowej, przez długi czas trzymanie się kurczowej myśli o wyzwoleniu z zachodu a potem brak koncepcji jak do sowietów się ustawiać. Przy czym nie mówię że w sytuacji 1945 r. była jakakolwiek dobra strategia, ale poraża zaprzeczanie świadomości faktu, nieomal do ostatniej chwili, że to właśnie Sowieci tu wejdą. Autor rzuca też trochę nowego światła na rolę „Bora” Komorowskiego na samą decyzję o wybuchu powstania jak i później na sam przebieg działań. Dochodzi brak koordynacji z ośrodkami Rządu na Emigracji w Londynie, który też nie był bez winy, podsycając złudne dla Warszawy nadzieje na jakiekolwiek kroki. Samo powstanie opisane krótko, bardziej w kontekście działań politycznych jakie podejmowano by je wesprzeć, acz z brutalnym opisem bezsiły powstańców, którzy rzeczywiście z Visem szli na czołgi. Wiele tez jest jednak rozbrajających wiele mitów o powstaniu, na przykład, e gdyby nei byłoby decyzji, powstanie i tak by wybuchło. Fakt, że na pierwszej mobilizacji z końcem lipca stawiało się ponad 75% zaprzysiężonych, a po zobaczeniu jaką bronią przyjdzie walczyć (a raczej jej braku) na drugą tą właściwą stawiło się już raptem 50%. Po tym wszystkim zadziwia, że powstanie w ogóle tak długo trwało. Była to oczywiście słabość Niemców, ale i naprawdę szaleńczy opór szeregowych żołnierzy podziemia, największych bohaterów tego dramatu. Na minus dodałbym stosunkowo słabo zarysowany stosunek ludności cywilnej Warszawy, największej ofiary tego zrywu, wystawionej na całą moc brutalnej niemieckiej siły.

Bardzo dobra książka. Autor szczegółowo opisuje problem Goralenvolku od jej początków, tzn. sprzed września '39. W bardzo wnikliwy sposób została opisana akcja kennkart, która pokazała słabość ,,krzeptowszczyzny". Cenne jest to, że autor nie zakończył książki na śmierci Krzeptowskiego w styczniu 1945, w dalszych rozdziałach możemy poczytać o procesach góralskich oraz o poszukiwaniach Henryka Szatkowskiego przez UB. Książkę oceniam bardzo wysoko, napisana jest fachowo, ale jednocześnie w przystępny dla czytelnika sposób. Nie rozumiem jednej rzeczy. Na stronach 138-139 (wydanie z 2024) znalazł się cytat z Jacka Chrobaszczyńskiego o formowaniu się niemieckiej administracji w okupowanej Polsce. Dalej Wojciech Szatkowski stwierdza ,,Powstanie niemieckiej administracji na zajętych terenach miało oczywisty związek z Goralenvolkiem". Wydaje mi się, że jest wręcz odwrotnie. Skoro niemiecka administracja skonstruowana była tak samo jak w innych częściach Generalnego Gubernatorstwa, to w moim odczuciu nie miało to związku z Goralenvolkiem. Tzn. byłoby tak i bez Szatkowskiego, Krzeptowskiego, Wiedera itd. Jednakże jest to tak mały szczegół, zdaje się nie mieć wpływu na jakość tej książki.

Francuski historyk w drobiazgowy sposób prześledził trajektorię losów i karier esesmanów-intelektualistów, jak sam ich określa na kartach swojej rozległej monografii. Bazując na historycznych archiwach, podjął próbę stworzenia zbiorowego portretu zaślepionej ideologią niemieckiej elity urodzonej w latach 1901-1911, w skład której wchodzili prawnicy, filozofowie, ekonomiści, socjolodzy czy lingwiści. Swoje wszechstronne wykształcenie wykorzystali w służbie nazistowskiego reżimu, stając się jego żarliwymi funkcjonariuszami. Ich zadaniem było nie tylko tworzenie naukowej bazy, która miała usprawiedliwiać popełniane zbrodnie, ale również branie udziału w akcjach eksterminacyjnych i wywiadzie wojskowym. Bardzo potrzebna książka, która bynajmniej nie tłumaczy wszystkich niemieckich zbrodni za pomocą słów "ja tylko wykonywałem rozkazy".

Ciekawa pozycja dla wielbicieli tematyki II wojny światowej. Książka ukazuje ówczesne życie przeciętnego mieszkańca okupowanego miasta: co jadł, jak zdobywał pożywienie, w co się ubierał, ile kosztowały poszczególne produkty itp. Jedyny in minus, to sposób zestawienia informacji, częste tabele porównawcze, suche liczby. Książka bardziej przypomina pracę magisterską, ale mimo wszystko zawiera wiele ciekawych faktów wartych przeczytania.